उद्दिश्य पातान्पततः कुर्वतो भैरवान्रवान् । प्रतीपान्पततो मत्तान्कुञ्जरान्प्रतिगर्जतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उद्दिश्य
उद्दिश् [6. Ā.]
पातान्
पात [m]
पततः
पत् [1. Ā.]
कुर्वतो
कृ [2. Ā.]
भैरवान्
भैरव [adj]
रवान्
रव [m]
प्रतीपान्
प्रतीप [m]
पततो
पत् [1. Ā.]
मत्तान्
मद् [3. P.]
कुञ्जरान्
कुञ्जर [m]
प्रतिगर्जतः
प्रतिगर्ज् [1. P.]
विगाह्य रथमार्गेषु वरानुद्दिश्य निघ्नतः । अग्नेः प्रज्वलितस्येव अपि मुच्येत मे प्रजा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विगाह्य
विगाह् [1. P.]
रथमार्गेषु
रथ [m]
रथमार्गेषु
मार्ग [m]
वरान्
वर [adj]
उद्दिश्य
उद्दिश् [6. Ā.]
निघ्नतः
निहन् [2. Ā.]
अग्नेः
अग्नि [m]
प्रज्वलितस्येव
प्रज्वल् [1. P.]
प्रज्वलितस्येव
इव [ind]
अपि
अपि [ind]
मुच्येत
मुच् [6. Ā.]
मे
मद् [pron]
प्रजा
प्रजा [f]
वीथीं कुर्वन्महाबाहुर्द्रावयन्मम वाहिनीम् । नृत्यन्निव गदापाणिर्युगान्तं दर्शयिष्यति ॥
English Translation
Grinding the four elements of my army and cutting his passage out through it, as if dancing with the mace in his hand, he will show (to people) the scene which takes place at the end of a Yuga (universal destruction).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वीथीं
वीथि [f]
कुर्वन्महाबाहुर्
कृ [2. Ā.]
कुर्वन्महाबाहुर्
महत् [adj]
कुर्वन्महाबाहुर्
बाहु [mf]
द्रावयन्मम
द्रावय् [10. Ā.]
द्रावयन्मम
मद् [pron]
वाहिनीम्
वाहिनी [f]
नृत्यन्न्
नृत् [4. Ā.]
इव
इव [ind]
गदापाणिर्
गदा [f]
गदापाणिर्
पाणि [m]
युगान्तं
युग [mn]
युगान्तं
अन्त [m]
दर्शयिष्यति
दर्शय् [10. Ā.]
प्रभिन्न इव मातङ्गः प्रभञ्जन्पुष्पितान्द्रुमान् । प्रवेक्ष्यति रणे सेनां पुत्राणां मे वृकोदरः ॥
English Translation
Like an elephant mad with rage, breaking trees with flowers, Vrikodara will crush the army of my sons of battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महागज
महत् [adj]
महागज
गज [m]
इवास्रावी
इव [ind]
इवास्रावी
आस्राविन् [adj]
प्रभञ्जन्
प्रभञ्ज् [4. P.]
विविधान्
विविध [adj]
द्रुमान्
द्रुम [m]
प्रधक्ष्यन्ति
प्रदह् [4. Ā.]
रणे
रण [m]
पार्थाः
पार्थ [m]
पुत्राणां
पुत्र [m]
मम
मद् [pron]
वाहिनीम्
वाहिनी [f]
कुर्वन्रथान्विपुरुषान्विध्वजान्भग्नपुष्करान् । आरुजन्पुरुषव्याघ्रो रथिनः सादिनस्तथा ॥
English Translation
Rendering the chariots devoid of men, drivers, horse and banners and giving trouble to the warriors fighting from cars and elephants, the tiger among men, like the force of the currents of the Ganga uprooting various sorts of trees, will vanquish in battle the army of my sons, O Sanjaya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुर्वन्
कृ [2. Ā.]
रथान्
रथ [m]
विपुरुषान्
विपुरुष [adj]
विध्वजान्
विध्वज [adj]
भग्नपुष्करान्
भञ्ज् [4. P.]
भग्नपुष्करान्
पुष्कर [n]
आरुजन्
आरुज् [6. Ā.]
पुरुषव्याघ्रो
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्रो
व्याघ्र [m]
रथिनः
रथिन् [m]
सादिनस्तथा
सादिन् [m]
सादिनस्तथा
तथा [ind]
गङ्गावेग इवानूपांस्तीरजान्विविधान्द्रुमान् । प्रवेक्ष्यति महासेनां पुत्राणां मम संजय ॥
English Translation
Like an elephant mad with rage, breaking trees with flowers, Vrikodara will crush the army of my sons of battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महागज
महत् [adj]
महागज
गज [m]
इवास्रावी
इव [ind]
इवास्रावी
आस्राविन् [adj]
प्रभञ्जन्
प्रभञ्ज् [4. P.]
विविधान्
विविध [adj]
द्रुमान्
द्रुम [m]
अपि
अपि [ind]
शेषं
शेष [mn]
भवेद्
भू [1. Ā.]
अद्य
अद्य [ind]
पुत्राणां
पुत्र [m]
मम
मद् [pron]
संजय
संजय [m]
वशं नूनं गमिष्यन्ति भीमसेनबलार्दिताः । मम पुत्राश्च भृत्याश्च राजानश्चैव संजय ॥
English Translation
My with their servants and subordinate chiefs, O Sanjaya, troubled with the fear of Bhimasena will certainly fly in different directions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वशं
वश [m]
नूनं
नूनम् [ind]
गमिष्यन्ति
गम् [6. Ā.]
भीमसेनबलार्दिताः
भीमसेन [m]
भीमसेनबलार्दिताः
बल [mn]
भीमसेनबलार्दिताः
अर्दय् [10. Ā.]
मम
मद् [pron]
पुत्राश्च
पुत्र [m]
पुत्राश्च
च [ind]
भृत्याश्च
भृत्य [m]
भृत्याश्च
च [ind]
राजानश्चैव
राजन् [m]
राजानश्चैव
च [ind]
राजानश्चैव
एव [ind]
संजय
संजय [m]
येन राजा महावीर्यः प्रविश्यान्तःपुरं पुरा । वासुदेवसहायेन जरासंधो निपातितः ॥
English Translation
(That Bhimasena) by whom, aided by the son of Vasudeva, the king Jarasandha of great prowess was killed after his inner apartments being entered in the days of old.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येन
यद् [pron]
राजा
राजन् [m]
महावीर्यः
महत् [adj]
महावीर्यः
वीर्य [n]
प्रविश्यान्तःपुरं
प्रविश् [4. P.]
प्रविश्यान्तःपुरं
अन्तःपुर [n]
पुरा
पुरा [ind]
वासुदेवसहायेन
वासुदेव [m]
वासुदेवसहायेन
सहाय [m]
जरासंधो
जरासंध [m]
निपातितः
निपातय् [10. Ā.]
कृत्स्नेयं पृथिवी देवी जरासंधेन धीमता । मागधेन्द्रेण बलिना वशे कृत्वा प्रतापिता ॥
English Translation
The goddess Earth was brought under control by the wise Jarasandha and that mighty Lord of Magadha, who subjugated her and oppressed her people.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकाह्ना
एक [pron]
एकाह्ना
अहर् [n]
पृथिवी
पृथिवी [f]
तेन
तद् [pron]
धर्मनित्येन
धर्म [mn]
धर्मनित्येन
नित्य [adj]
धीमता
धीमत् [adj]
इन्द्रियाणि
इन्द्रिय [n]
वशे
वश [m]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
पूर्णसागरसंनिभः
पूर्ण [adj]
पूर्णसागरसंनिभः
सागर [m]
पूर्णसागरसंनिभः
संनिभ [adj]
भीष्मप्रतापात्कुरवो नयेनान्धकवृष्णयः । ते न तस्य वशं जग्मुः केवलं दैवमेव वा ॥
English Translation
That the Kurus through the prowess of Bhima and the Andhakas and the Vrishnis and sons through their diplomacy, were not brought under subjection by them, which was only due to the gods.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भीष्मप्रतापात्
भीष्म [m]
भीष्मप्रतापात्
प्रताप [m]
कुरवो
कुरु [m]
नयेनान्धकवृष्णयः
नय [m]
नयेनान्धकवृष्णयः
अन्धक [m]
नयेनान्धकवृष्णयः
वृष्णि [m]
ते
तद् [pron]
न
न [ind]
तस्य
तद् [pron]
वशं
वश [m]
जग्मुः
गम् [6. Ā.]
केवलं
केवल [adj]
दैवम्
दैव [n]
एव
एव [ind]
वा
वा [ind]
स गत्वा पाण्डुपुत्रेण तरसा बाहुशालिना । अनायुधेन वीरेण निहतः किं ततोऽधिकम् ॥
English Translation
The son of Pandu, the heroic of long arms, having approached him without any arms, killed him. What can be more (wonderful) than this?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
पृष्टः
प्रच्छ् [1. P.]
पाण्डुपुत्रेण
पाण्डु [m]
पाण्डुपुत्रेण
पुत्र [m]
प्रीयमाणो
प्री [9. Ā.]
महामनाः
महामनस् [adj]
अनायुधेन
अनायुध [adj]
वीरेण
वीर [m]
निहतः
निहन् [2. Ā.]
किं
किम् [ind]
ततो
ततस् [ind]
ऽधिकम्
अधिक [adj]
दीर्घकालेन संसिक्तं विषमाशीविषो यथा । स मोक्ष्यति रणे तेजः पुत्रेषु मम संजय ॥
English Translation
Like venomous snake having accumulated its poison for a long time, he (Bhima) will fling his strength on my sons in the field of battle, O Sanjaya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दीर्घकालेन
दीर्घ [adj]
दीर्घकालेन
काल [m]
संसिक्तं
संसिच् [6. P.]
विषम्
विष [n]
आशीविषो
आशीविष [m]
यथा
यथा [ind]
प्रवेक्ष्यति
प्रविश् [4. P.]
महासेनां
महत् [adj]
महासेनां
सेना [f]
पुत्राणां
पुत्र [m]
मम
मद् [pron]
संजय
संजय [m]
महेन्द्र इव वज्रेण दानवान्देवसत्तमः । भीमसेनो गदापाणिः सूदयिष्यति मे सुतान् ॥
English Translation
Like that chief among the gods, great Indra with his thunderbolt (killing) the Danavas, Bhimasena with mace in his hand will kill my a sons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महेन्द्र
महत् [adj]
महेन्द्र
इन्द्र [m]
इव
इव [ind]
वज्रेण
वज्र [mn]
दानवान्
दानव [m]
देवसत्तमः
देव [m]
देवसत्तमः
सत्तम [adj]
भीमसेनो
भीमसेन [m]
गदापाणिः
गदा [f]
गदापाणिः
पाणि [m]
सूदयिष्यति
सूदय् [10. Ā.]
मे
मद् [pron]
सुतान्
सुत [m]
अविषह्यमनावार्यं तीव्रवेगपराक्रमम् । पश्यामीवातिताम्राक्षमापतन्तं वृकोदरम् ॥
English Translation
I see (in my mind) Vrikodara having eyes of the colour of copper, incapable of being opposed or prevented and having fearful force of strength falling on (my sons).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अविषह्यम्
अविषह्य [adj]
अनाधृष्यं
अनाधृष्य [adj]
शतक्रतुबलोपमम्
शतक्रतु [m]
शतक्रतुबलोपमम्
बल [mn]
शतक्रतुबलोपमम्
उपम [adj]
पश्यामीवातिताम्राक्षम्
दृश् [6. P.]
पश्यामीवातिताम्राक्षम्
इव [ind]
पश्यामीवातिताम्राक्षम्
अति [ind]
पश्यामीवातिताम्राक्षम्
ताम्र [adj]
पश्यामीवातिताम्राक्षम्
अक्ष [n]
आपतन्तं
आपत् [1. Ā.]
वृकोदरम्
वृकोदर [m]
अगदस्याप्यधनुषो विरथस्य विवर्मणः । बाहुभ्यां युध्यमानस्य कस्तिष्ठेदग्रतः पुमान् ॥
English Translation
Who can stay in front of that man fighting with his two arms without mace or bow and without being on his car.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विरथस्य
विरथ [adj]
विवर्मणः
विवर्मन् [adj]
बाहुभ्यां
बाहु [mf]
युध्यमानस्य
युध् [2. P.]
कस्तिष्ठेद्
क [pron]
कस्तिष्ठेद्
स्था [1. Ā.]
अग्रतः
अग्रतस् [ind]
पुमान्
पुंस् [m]
भीष्मो द्रोणश्च विप्रोऽयं कृपः शारद्वतस्तथा । जानन्त्येते यथैवाहं वीर्यज्ञस्तस्य धीमतः ॥
English Translation
Bhishma, this regenerate Drona, Kripa and also the son of Shardavata-all these know as much as I do the prowess of that wise one.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आचार्यश्च
आचार्य [m]
आचार्यश्च
च [ind]
तथा
तथा [ind]
द्रोणः
द्रोण [m]
कृपः
कृप [mf]
शारद्वतस्तथा
शारद्वत [m]
शारद्वतस्तथा
तथा [ind]
जानन्त्येते
ज्ञा [4. Ā.]
जानन्त्येते
एतद् [pron]
यथैवाहं
यथा [ind]
यथैवाहं
एव [ind]
यथैवाहं
मद् [pron]
वीर्यज्ञस्तस्य
वीर्य [n]
वीर्यज्ञस्तस्य
ज्ञ [adj]
वीर्यज्ञस्तस्य
तद् [pron]
धीमतः
धीमत् [adj]
आर्यव्रतं तु जानन्तः संगरान्न बिभित्सवः । सेनामुखेषु स्थास्यन्ति मामकानां नरर्षभाः ॥
English Translation
Conversant with the habits of life of the virtuous and desirous of death in battle, those bulls among men in our party will stand in front of the army.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आर्यव्रतं
आर्य [adj]
आर्यव्रतं
व्रत [n]
तु
तु [ind]
जानन्तः
ज्ञा [4. Ā.]
संगरान्न
संगर [m]
संगरान्न
न [ind]
बिभित्सवः
बिभित्सु [adj]
सेनामुखेषु
सेना [f]
सेनामुखेषु
मुख [n]
स्थास्यन्ति
स्था [1. Ā.]
मामकानां
मामक [adj]
नरर्षभाः
नर [m]
नरर्षभाः
ऋषभ [m]
बलीयः सर्वतो दिष्टं पुरुषस्य विशेषतः । पश्यन्नपि जयं तेषां न नियच्छामि यत्सुतान् ॥
English Translation
Destiny is always powerful specially in a man through I see them (the Pandavas) victorious, yet I do not dissuade my sons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बलीयः
बलीयस् [adj]
सर्वतो
सर्वतस् [ind]
दिष्टं
दिष्ट [n]
पुरुषस्य
पुरुष [m]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
पश्यन्न्
दृश् [6. P.]
अपि
अपि [ind]
जयं
जय [m]
तेषां
तद् [pron]
न
न [ind]
नियच्छामि
नियम् [1. Ā.]
यत्
यत् [ind]
सुतान्
सुत [m]
ते पुराणं महेष्वासा मार्गमैन्द्रं समास्थिताः । त्यक्ष्यन्ति तुमुले प्राणान्रक्षन्तः पार्थिवं यशः ॥
English Translation
They (the warriors of our party), desirous of going along the eternal, noble and heavenly path, will part with their lives in fierce battle thus keeping your earthly fame unsullied.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
प्रविश्य
प्रविश् [4. P.]
महेष्वासाः
महत् [adj]
महेष्वासाः
इष्वास [m]
सभां
सभा [f]
समितिशोभनाः
समिति [f]
समितिशोभनाः
शोभन [adj]
त्यक्ष्यन्ति
त्यज् [1. Ā.]
तुमुले
तुमुल [n]
प्राणान्
प्राण [m]
रक्षन्तः
रक्ष् [4. P.]
पार्थिवं
पार्थिव [adj]
यशः
यशस् [n]
यथैषां मामकास्तात तथैषां पाण्डवा अपि । पौत्रा भीष्मस्य शिष्याश्च द्रोणस्य च कृपस्य च ॥
English Translation
As these are, O dear, to my sons, so are they to the Pandavas (in ties of blood and affection). They (the Pandavas) are grandsons of Bhishma and disciples of Drona and Kripa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथैषां
यथा [ind]
यथैषां
इदम् [pron]
मामकास्तात
मामक [adj]
मामकास्तात
तात [m]
तथैषां
तथा [ind]
तथैषां
इदम् [pron]
पाण्डवा
पाण्डव [m]
अपि
अपि [ind]
आचार्ययोः
आचार्य [m]
सखा
सखि [m]
चासि
च [ind]
चासि
अस् [2. P.]
द्रोणस्य
द्रोण [m]
च
च [ind]
कृपस्य
कृप [mf]
च
च [ind]
यत्त्वस्मदाश्रयं किंचिद्दत्तमिष्टं च संजय । तस्यापचितिमार्यत्वात्कर्तारः स्थविरास्त्रयः ॥
English Translation
The protection that we have afforded to the three-aged ones, the little we have given them and the little good we have done to them, they will compensate us for that in return owing to their noble nature.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यद् [pron]
त्वस्मद्
तु [ind]
त्वस्मद्
मद् [pron]
आश्रयं
आश्रय [m]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
दत्तम्
दा [1. Ā.]
इष्टं
इष् [1. P.]
च
च [ind]
संजय
संजय [m]
तस्यापचितिम्
तद् [pron]
तस्यापचितिम्
अपचिति [f]
आर्यत्वात्
आर्य [adj]
आर्यत्वात्
त्व [n]
कर्तारः
कृ [2. Ā.]
स्थविरास्त्रयः
स्थविर [adj]
स्थविरास्त्रयः
त्रि [nr]
आददानस्य शस्त्रं हि क्षत्रधर्मं परीप्सतः । निधनं ब्राह्मणस्याजौ वरमेवाहुरुत्तमम् ॥
English Translation
That death of a Kshatriya is said to be a peaceful and commendable one, which is met with in battle when one takes up arms desirous of observing Kshatriya practices.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आददानस्य
आदा [4. Ā.]
शस्त्रं
शस्त्र [n]
हि
हि [ind]
क्षत्रधर्मं
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मं
धर्म [mn]
परीप्सतः
परीप्स् [Desid. Ā.]
निधनं
निधन [mn]
ब्राह्मणस्याजौ
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणस्याजौ
आजि [mf]
वरम्
वर [mn]
एवाहुर्
एव [ind]
एवाहुर्
अह् [1. P.]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
स वै शोचामि सर्वान्वै ये युयुत्सन्ति पाण्डवान् । विक्रुष्टं विदुरेणादौ तदेतद्भयमागतम् ॥
English Translation
I grieve however for all those who will fight with the son of Pandu; the calamity prophesied by Vidura is now come.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
साधु
साधु [adj]
गच्छामहे
गम् [6. Ā.]
सर्वे
सर्व [pron]
यत्र
यत्र [ind]
गच्छन्ति
गम् [6. Ā.]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
विक्रुष्टं
विक्रुश् [1. Ā.]
विदुरेणादौ
विदुर [m]
विदुरेणादौ
आदौ [ind]
तद्
तद् [pron]
एतद्
एतद् [pron]
भयम्
भय [n]
आगतम्
आगम् [6. P.]
न तु मन्ये विघाताय ज्ञानं दुःखस्य संजय । भवत्यतिबले ह्येतज्ज्ञानमप्युपघातकम् ॥
English Translation
I consider, O Sanjaya, that knowledge cannot destroy woe; in fact, it is excessive distress that kills knowledge.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तु
तु [ind]
मन्ये
मन् [8. P.]
विघाताय
विघात [m]
ज्ञानं
ज्ञान [n]
दुःखस्य
दुःख [n]
संजय
संजय [m]
भवत्यतिबले
भू [1. Ā.]
भवत्यतिबले
अति [ind]
भवत्यतिबले
बल [mn]
ह्येतज्ज्ञानम्
हि [ind]
ह्येतज्ज्ञानम्
एतद् [pron]
ह्येतज्ज्ञानम्
ज्ञान [n]
अप्युपघातकम्
अपि [ind]
अप्युपघातकम्
उपघातक [adj]
ऋषयो ह्यपि निर्मुक्ताः पश्यन्तो लोकसंग्रहान् । सुखे भवन्ति सुखिनस्तथा दुःखेन दुःखिताः ॥
English Translation
Even the Rishis who are emancipated and who merely look on this crowd of men become happy at prosperity and aggrieved at adversity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋषयो
ऋषि [m]
ह्यपि
हि [ind]
ह्यपि
अपि [ind]
निर्मुक्ताः
निर्मुच् [6. P.]
पश्यन्तो
दृश् [6. P.]
लोकसंग्रहान्
लोक [m]
लोकसंग्रहान्
संग्रह [m]
सुखे
सुख [n]
भवन्ति
भू [1. Ā.]
सुखिनस्तथा
सुखिन् [adj]
सुखिनस्तथा
तथा [ind]
दुःखेन
दुःख [n]
दुःखिताः
दुःखित [adj]
किं पुनर्योऽहमासक्तस्तत्र तत्र सहस्रधा । पुत्रेषु राज्यदारेषु पौत्रेष्वपि च बन्धुषु ॥
English Translation
Why then should I not be affected by grief. When I ain attached to my sons, my kingdom, my wife, my grandsons, my friends and a thousand other objects.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
किम् [ind]
पुनर्
पुनर् [ind]
यो
यद् [pron]
ऽहम्
मद् [pron]
आसक्तस्तत्र
आसञ्ज् [1. Ā.]
आसक्तस्तत्र
तत्र [ind]
तत्र
तत्र [ind]
सहस्रधा
सहस्रधा [ind]
पुत्रेषु
पुत्र [m]
राज्यदारेषु
राज्य [n]
राज्यदारेषु
दार [mn]
पौत्रेष्वपि
पौत्र [m]
पौत्रेष्वपि
अपि [ind]
च
च [ind]
बन्धुषु
बन्धु [m]
संशये तु महत्यस्मिन्किं नु मे क्षममुत्तमम् । विनाशं ह्येव पश्यामि कुरूणामनुचिन्तयन् ॥
English Translation
I have grave doubts that I shall have any prosperity in the future; thinking thus I see (in my mind) the destruction of the Kurus.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संशये
संशय [m]
तु
तु [ind]
महत्यस्मिन्
महत् [adj]
महत्यस्मिन्
इदम् [pron]
किं
क [pron]
नु
नु [ind]
मे
मद् [pron]
क्षमम्
क्षम [adj]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
अप्ययं
अपि [ind]
अप्ययं
इदम् [pron]
न
न [ind]
विनाशः
विनाश [m]
स्यात्
अस् [2. P.]
कुरूणाम्
कुरु [m]
इति
इति [ind]
चिन्तयन्
चिन्तय् [10. Ā.]
द्यूतप्रमुखमाभाति कुरूणां व्यसनं महत् । मन्देनैश्वर्यकामेन लोभात्पापमिदं कृतम् ॥
English Translation
The great calamity of the Kurus beginning with the game at dice now stands out in bold relief; this wicked act has been done by that fool desiring for prosperity out of avarice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्यूतप्रमुखम्
द्यूत [n]
द्यूतप्रमुखम्
प्रमुख [adj]
आभाति
आभा [2. P.]
कुरूणां
कुरु [m]
व्यसनं
व्यसन [n]
महत्
महत् [adj]
मन्देनैश्वर्यकामेन
मन्द [adj]
मन्देनैश्वर्यकामेन
ऐश्वर्य [n]
मन्देनैश्वर्यकामेन
काम [m]
लोभात्
लोभ [m]
पापम्
पाप [n]
इदं
इदम् [pron]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
मन्ये पर्यायधर्मोऽयं कालस्यात्यन्तगामिनः । चक्रे प्रधिरिवासक्तो नास्य शक्यं पलायितुम् ॥
English Translation
I consider this to be the work of Eternal Time. I am not able to fly from it like the iron ring attached to the wheel.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मन्ये
मन् [8. P.]
पर्यायधर्मो
पर्याय [m]
पर्यायधर्मो
धर्म [mn]
ऽयं
इदम् [pron]
कालस्यात्यन्तगामिनः
काल [m]
कालस्यात्यन्तगामिनः
अत्यन्त [adj]
कालस्यात्यन्तगामिनः
गामिन् [adj]
चक्रे
चक्र [n]
प्रधिर्
प्रधि [m]
इवासक्तो
इव [ind]
इवासक्तो
आसञ्ज् [1. Ā.]
नास्य
न [ind]
नास्य
इदम् [pron]
शक्यं
शक्य [adj]
पलायितुम्
पलाय् [Denom. P.]
किं नु कार्यं कथं कुर्यां क्व नु गच्छामि संजय । एते नश्यन्ति कुरवो मन्दाः कालवशं गताः ॥
English Translation
What shall I do? how shall I do it and where shall I go, O Sanjaya? These foolish Kurus will be destroyed being subject to the effects of time.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
क [pron]
नु
नु [ind]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
कथं
कथम् [ind]
कुर्यां
कृ [2. Ā.]
क्व
क्व [ind]
नु
नु [ind]
गच्छामि
गम् [6. Ā.]
संजय
संजय [m]
एते
एतद् [pron]
नश्यन्ति
नश् [1. P.]
कुरवो
कुरु [m]
मन्दाः
मन्द [adj]
कालवशं
काल [m]
कालवशं
वश [m]
गताः
गम् [6. Ā.]