Āśramavāsikaparva Adhyāya 44
आश्रमवासिकपर्व • अध्यायः 44
Āśramavāsikaparva Adhyāya 44 of the classical Mahābhārata with 53 verses.
Total: 53 Verses
•
Citations: MBh 15.44.1–53
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
दृष्ट्वा पुत्रांस्तथा पौत्रान्सानुबन्धाञ्जनाधिपः । धृतराष्ट्रः किमकरोद्राजा चैव युधिष्ठिरः ॥
English Translation
Having seen his sons and grandsons with all their friends and followers, what, indeed, did that king, viz., Dhritarashtra, and king Yudhishthira also, do?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
पुत्रांस्तथा
पुत्र [m]
पुत्रांस्तथा
तथा [ind]
पौत्रान्
पौत्र [m]
सानुबन्धाञ्जनाधिपः
स [ind]
सानुबन्धाञ्जनाधिपः
अनुबन्ध [m]
सानुबन्धाञ्जनाधिपः
जनाधिप [m]
धृतराष्ट्रो
धृतराष्ट्र [m]
महीपालः
महीपाल [m]
परिदाय
परिदा [1. P.]
युधिष्ठिरे
युधिष्ठिर [m]
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं पुत्राणां दर्शनं पुनः । वीतशोकः स राजर्षिः पुनराश्रममागमत् ॥
English Translation
Vaishampayana said Seeing that highly wonderful spectacle, : viz., the re-appearance of his children, the royal sage, Dhritarashtra renounced his grief and returned to his hermitage.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
महद्
महत् [adj]
आश्चर्यं
आश्चर्य [n]
पुत्राणां
पुत्र [m]
दर्शनं
दर्शन [n]
पुनः
पुनर् [ind]
वीतशोकः
वी [2. Ā.]
वीतशोकः
शोक [m]
स
तद् [pron]
राजर्षिः
राजन् [m]
राजर्षिः
ऋषि [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
आश्रमम्
आश्रम [mn]
आगमत्
आगम् [6. P.]
इतरस्तु जनः सर्वस्ते चैव परमर्षयः । प्रतिजग्मुर्यथाकामं धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञया ॥
English Translation
The common people and all the great Rishis, sent away by Dhritarashtra, came back to the places they respectively wished.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमे
इदम् [pron]
च
च [ind]
देवगन्धर्वाः
देव [m]
देवगन्धर्वाः
गन्धर्व [m]
सर्वे
सर्व [pron]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
महर्षयः
महत् [adj]
महर्षयः
ऋषि [m]
उपाजह्रुर्
उपाहृ [1. P.]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
पाण्डवास्तु महात्मानो लघुभूयिष्ठसैनिकाः । अनुजग्मुर्महात्मानं सदारं तं महीपतिम् ॥
English Translation
The great Pandavas accompanied by their wives, and with a small retinue, went to the hermitage of the great monarch.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पाण्डवास्तु
पाण्डव [m]
पाण्डवास्तु
तु [ind]
महात्मानो
महात्मन् [adj]
लघुभूयिष्ठसैनिकाः
लघु [adj]
लघुभूयिष्ठसैनिकाः
भूयिष्ठ [adj]
लघुभूयिष्ठसैनिकाः
सैनिक [m]
अनुजग्मुर्
अनुगम् [1. Ā.]
महात्मानं
महात्मन् [adj]
क्षत्रियाश्च
क्षत्रिय [m]
क्षत्रियाश्च
च [ind]
विशो
विश् [f]
ऽपि
अपि [ind]
च
च [ind]
तमाश्रमगतं धीमान्ब्रह्मर्षिर्लोकपूजितः । मुनिः सत्यवतीपुत्रो धृतराष्ट्रमभाषत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
आश्रमगतं
आश्रम [mn]
आश्रमगतं
गम् [6. Ā.]
धीमान्
धीमत् [adj]
ब्रह्मर्षिर्
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मर्षिर्
ऋषि [m]
लोकपूजितः
लोक [m]
लोकपूजितः
पूजय् [10. Ā.]
मुनिः
मुनि [m]
सत्यवतीपुत्रः
सत्यवती [f]
सत्यवतीपुत्रः
पुत्र [m]
प्रीतः
प्री [9. Ā.]
प्रादात्
प्रदा [3. Ā.]
तपोबलात्
तपस् [n]
तपोबलात्
बल [mn]
धृतराष्ट्र महाबाहो शृणु कौरवनन्दन । श्रुतं ते ज्ञानवृद्धानामृषीणां पुण्यकर्मणाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
यद्
यद् [pron]
आह
अह् [1. P.]
कुरुनन्दनः
कुरु [m]
कुरुनन्दनः
नन्दन [m]
श्रुतं
श्रु [4. P.]
ते
त्वद् [pron]
ज्ञानवृद्धानाम्
ज्ञान [n]
ज्ञानवृद्धानाम्
वृध् [6. P.]
ऋषीणां
ऋषि [m]
पुण्यकर्मणाम्
पुण्य [adj]
पुण्यकर्मणाम्
कर्मन् [n]
ऋद्धाभिजनवृद्धानां वेदवेदाङ्गवेदिनाम् । धर्मज्ञानां पुराणानां वदतां विविधाः कथाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋद्धाभिजनवृद्धानां
ऋध् [5. Ā.]
ऋद्धाभिजनवृद्धानां
अभिजन [mn]
ऋद्धाभिजनवृद्धानां
वृध् [6. P.]
वेदवेदाङ्गवेदिनाम्
वेद [m]
वेदवेदाङ्गवेदिनाम्
वेदाङ्ग [n]
वेदवेदाङ्गवेदिनाम्
वेदिन् [adj]
धर्मज्ञानां
धर्म [mn]
धर्मज्ञानां
ज्ञ [adj]
पुराणानां
पुराण [adj]
वदतां
वद् [1. Ā.]
विविधाः
विविध [adj]
कथाः
कथा [f]
मा स्म शोके मनः कार्षीर्दिष्टे न व्यथते बुधः । श्रुतं देवरहस्यं ते नारदाद्देवदर्शनात् ॥
English Translation
Do not set your mind again on sorrow. He who is wise is never moved at ill luck. You have also heard the mysteries of the deities from Narada of celestial form.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मा
मा [ind]
स्म
स्म [ind]
शोके
शोक [m]
मनः
मनस् [n]
कार्षीर्
कृ [2. Ā.]
दिष्टेन
दिष्ट [n]
व्यथते
व्यथ् [1. P.]
बुधः
बुध [adj]
श्रुतं
श्रु [4. P.]
देवरहस्यं
देव [m]
देवरहस्यं
रहस्य [n]
ते
त्वद् [pron]
नारदाद्
नारद [m]
देवदर्शनात्
देवदर्शन [m]
गतास्ते क्षत्रधर्मेण शस्त्रपूतां गतिं शुभाम् । यथा दृष्टास्त्वया पुत्रा यथाकामविहारिणः ॥
English Translation
Your children have all attained, through performance of Kshatriya practices, to that auspicious end which is sanctified by weapons. You have seen how they moved about at will in great happiness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गतास्ते
गम् [6. Ā.]
गतास्ते
तद् [pron]
क्षत्रधर्मेण
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मेण
धर्म [mn]
शस्त्रपूतां
शस्त्र [n]
शस्त्रपूतां
पू [1. P.]
गतिं
गति [f]
शुभाम्
शुभ [adj]
यथा
यथा [ind]
दृष्टास्त्वया
दृश् [6. P.]
दृष्टास्त्वया
त्वद् [pron]
पुत्रा
पुत्र [m]
यथाकामविहारिणः
यथा [ind]
यथाकामविहारिणः
काम [m]
यथाकामविहारिणः
विहारिन् [adj]
युधिष्ठिरस्त्वयं धीमान्भवन्तमनुरुध्यते । सहितो भ्रातृभिः सर्वैः सदारः ससुहृज्जनः ॥
English Translation
This Yudhishthira of great intelligence is awaiting your permission with all his brothers and wives and kinsmen.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युधिष्ठिरस्त्वयं
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरस्त्वयं
तु [ind]
युधिष्ठिरस्त्वयं
इदम् [pron]
धीमान्
धीमत् [adj]
भवन्तम्
भवत् [adj]
अनुरुध्यते
अनुरुध् [4. P.]
सहितो
सहित [adj]
भ्रातृभिः
भ्रातृ [m]
सर्वैः
सर्व [pron]
पौरजानपदैस्तथा
पौर [m]
पौरजानपदैस्तथा
जानपद [m]
पौरजानपदैस्तथा
तथा [ind]
विसर्जयैनं यात्वेष स्वराज्यमनुशासताम् । मासः समधिको ह्येषामतीतो वसतां वने ॥
English Translation
Do you send him away. Let him return to his kingdom and rule it! They have passed more then a month in thus living in the forest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विसर्जयैनं
विसर्जय् [10. Ā.]
विसर्जयैनं
एनद् [pron]
यात्वेष
या [2. Ā.]
यात्वेष
एतद् [pron]
स्वराज्यम्
स्व [adj]
स्वराज्यम्
राज्य [n]
अनुशासताम्
अनुशास् [2. Ā.]
मासः
मास [mn]
समधिको
समधिक [adj]
ह्येषाम्
हि [ind]
ह्येषाम्
इदम् [pron]
अतीतो
अती [1. P.]
वसतां
वस् [2. P.]
वने
वन [n]
एतद्धि नित्यं यत्नेन पदं रक्ष्यं परंतप । बहुप्रत्यर्थिकं ह्येतद्राज्यं नाम नराधिप ॥
English Translation
The station of sovereignty should always be well-guarded, o king! O you of Kuru's race, kingdom has many enemies.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतद्धि
एतद् [pron]
एतद्धि
हि [ind]
नित्यं
नित्यम् [ind]
यत्नेन
यत्न [m]
पदं
पद [mn]
रक्ष्यं
रक्ष् [4. P.]
परंतप
परंतप [adj]
बहुप्रत्यर्थिकं
बहु [adj]
बहुप्रत्यर्थिकं
प्रत्यर्थिक [m]
ह्येतद्
हि [ind]
ह्येतद्
एतद् [pron]
राज्यं
राज्य [n]
नाम
नाम [ind]
नराधिप
नराधिप [m]
इत्युक्तः कौरवो राजा व्यासेनामितबुद्धिना । युधिष्ठिरमथाहूय वाग्मी वचनमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तः
इति [ind]
इत्युक्तः
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
तेजस्वी
तेजस्विन् [adj]
व्यासेनामिततेजसा
व्यास [m]
व्यासेनामिततेजसा
अमित [adj]
व्यासेनामिततेजसा
तेजस् [n]
युधिष्ठिरो
युधिष्ठिर [m]
धर्मसुतो
धर्म [mn]
धर्मसुतो
सुत [m]
व्यासं
व्यास [m]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
अजातशत्रो भद्रं ते शृणु मे भ्रातृभिः सह । त्वत्प्रसादान्महीपाल शोको नास्मान्प्रबाधते ॥
English Translation
Thus addressed by Vyasa of incomparable energy, the Kuru king, well versed in words summoned Yudhishthira and said to him, 'O you having no enemies, blessing on you! Do you listen to me, with all your brothers! Through your grace, O king, grief no longer stands in my way.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अजातशत्रो
अजातशत्रु [m]
भद्रं
भद्र [n]
ते
त्वद् [pron]
शृणु
श्रु [4. P.]
मे
मद् [pron]
भ्रातृभिः
भ्रातृ [m]
सह
सह [ind]
त्वत्प्रसादान्महीपाल
त्वद् [pron]
त्वत्प्रसादान्महीपाल
प्रसाद [m]
त्वत्प्रसादान्महीपाल
महीपाल [m]
शोको
शोक [m]
नास्मान्
न [ind]
नास्मान्
मद् [pron]
प्रबाधते
प्रबाध् [9. P.]
रमे चाहं त्वया पुत्र पुरेव गजसाह्वये । नाथेनानुगतो विद्वन्प्रियेषु परिवर्तिना ॥
English Translation
I am living as happily, O son, with you here as if I were in the city of Hastinapur. With you as my protector, O learned one, I am enjoying all agreeable objects.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजात्मानं
राजन् [m]
राजात्मानं
आत्मन् [m]
गृहगतं
गृह [mn]
गृहगतं
गम् [6. Ā.]
पुरेव
पुरा [ind]
पुरेव
इव [ind]
गजसाह्वये
गजसाह्वय [n]
नाथेनानुगतो
नाथ [m]
नाथेनानुगतो
अनुगम् [1. Ā.]
विद्वन्
विद्वस् [adj]
प्रियेषु
प्रिय [adj]
परिवर्तिना
परिवर्तिन् [adj]
प्राप्तं पुत्रफलं त्वत्तः प्रीतिर्मे विपुला त्वयि । न मे मन्युर्महाबाहो गम्यतां पुत्र मा चिरम् ॥
English Translation
I have obtained from you all those services which a son renders to his sire. I am highly pleased with you. I have not the least dissatisfaction with you. O mighty-armed one. Go now, O son, without waiting here any longer.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राप्तं
प्राप् [1. P.]
पुत्रफलं
पुत्र [m]
पुत्रफलं
फल [n]
त्वत्तः
त्वद् [pron]
प्रीतिर्
प्रीति [f]
मे
मद् [pron]
विपुला
विपुल [adj]
त्वयि
त्वद् [pron]
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
मन्युर्
मन्यु [mf]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
गम्यतां
गम् [6. Ā.]
पुत्र
पुत्र [m]
माचिरम्
माचिरम् [ind]
भवन्तं चेह संप्रेक्ष्य तपो मे परिहीयते । तपोयुक्तं शरीरं च त्वां दृष्ट्वा धारितं पुनः ॥
English Translation
Meeting with you, my penances are being slackened. This my body, gifted with penances. I have been able to sustain only on account of my meeting with you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भवन्तं
भवत् [adj]
चेह
च [ind]
चेह
इह [ind]
सम्प्रेक्ष्य
सम्प्रेक्ष् [4. P.]
तपो
तपस् [n]
मे
मद् [pron]
परिहीयते
परिहा [3. Ā.]
तपोयुक्तं
तपस् [n]
तपोयुक्तं
युज् [6. Ā.]
शरीरं
शरीर [n]
च
च [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
धारितं
धारय् [10. Ā.]
पुनः
पुनर् [ind]
मातरौ ते तथैवेमे शीर्णपर्णकृताशने । मम तुल्यव्रते पुत्र नचिरं वर्तयिष्यतः ॥
English Translation
These two mothers of yours, living now upon fallen leaves of trees, and observing vows similar to mine, will not live long.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मातरौ
मातृ [f]
ते
त्वद् [pron]
तथैवेमे
तथा [ind]
तथैवेमे
एव [ind]
तथैवेमे
इदम् [pron]
शीर्णपर्णकृताशने
शृ [9. Ā.]
शीर्णपर्णकृताशने
पर्ण [mn]
शीर्णपर्णकृताशने
कृ [2. Ā.]
शीर्णपर्णकृताशने
अशन [n]
मम
मद् [pron]
तुल्यव्रते
तुल्य [adj]
तुल्यव्रते
व्रत [n]
पुत्र
पुत्र [m]
नचिरं
नचिरम् [ind]
वर्तयिष्यतः
वर्तय् [10. Ā.]
दुर्योधनप्रभृतयो दृष्टा लोकान्तरं गताः । व्यासस्य तपसो वीर्याद्भवतश्च समागमात् ॥
English Translation
We have seen Duryodhana and others who have become dwellers of the other world, through the power of Vyasa's penances and through the merit of this my meeting with you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुर्योधनप्रभृतयो
दुर्योधन [m]
दुर्योधनप्रभृतयो
प्रभृति [f]
दृष्टा
दृश् [6. P.]
लोकान्तरं
लोक [m]
लोकान्तरं
अन्तर [adj]
गताः
गम् [6. Ā.]
व्यासस्य
व्यास [m]
तपसो
तपस् [n]
वीर्याद्
वीर्य [n]
भवतश्च
भवत् [adj]
भवतश्च
च [ind]
समागमात्
समागम [m]
प्रयोजनं चिरं वृत्तं जीवितस्य च मेऽनघ । उग्रं तपः समास्थास्ये त्वमनुज्ञातुमर्हसि ॥
English Translation
O sinless one, I have gained the object of my life. I now wish to practice the austerest of penances. You should grant me permission.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रयोजनं
प्रयोजन [n]
चिरं
चिरम् [ind]
वृत्तं
वृत् [3. P.]
जीवितस्य
जीवित [n]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
ऽनघ
अनघ [adj]
उग्रं
उग्र [adj]
तपः
तपस् [n]
समास्थास्ये
समास्था [1. Ā.]
त्वम्
त्वद् [pron]
अनुज्ञातुम्
अनुज्ञा [9. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
त्वय्यद्य पिण्डः कीर्तिश्च कुलं चेदं प्रतिष्ठितम् । श्वो वाद्य वा महाबाहो गम्यतां पुत्र मा चिरम् ॥
English Translation
The obsequial cake, the fame and achievements, and the family of our ancestors, now depend upon you entirely. O mightyarmed one, do you then go either to-morrow or this very day. Do not tarry. O son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वय्यद्य
त्वद् [pron]
त्वय्यद्य
अद्य [ind]
पिण्डः
पिण्ड [mn]
कीर्तिश्च
कीर्ति [f]
कीर्तिश्च
च [ind]
कुलं
कुल [n]
चेदं
च [ind]
चेदं
इदम् [pron]
प्रतिष्ठितम्
प्रतिष्ठा [1. Ā.]
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
मन्युर्
मन्यु [mf]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
गम्यतां
गम् [6. Ā.]
पुत्र
पुत्र [m]
माचिरम्
माचिरम् [ind]
राजनीतिः सुबहुशः श्रुता ते भरतर्षभ । संदेष्टव्यं न पश्यामि कृतमेतावता विभो ॥
English Translation
O chief of Bharata's race, you have repeatedly heard what the duties are of kings. I do not see what more I can say to you. I have no longer any necessity with you, O you of great power.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजनीतिः
राजन् [m]
राजनीतिः
नीति [f]
सुबहुशः
सु [ind]
सुबहुशः
बहुशस् [ind]
श्रुता
श्रु [4. P.]
ते
त्वद् [pron]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
संदेष्टव्यं
संदिश् [6. Ā.]
न
न [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
एतावता
एतावत् [adj]
विभो
विभु [adj]
इत्युक्तवचनं तात नृपो राजानमब्रवीत् । न मामर्हसि धर्मज्ञ परित्यक्तुमनागसम् ॥
English Translation
Vaishampayana continued : King Yudhishthira replied to the (old) king who said so, saying, 'O you who know every rules of virtue, you should not cast me off in this way. I am guilty of not fault.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तवचनं
इति [ind]
इत्युक्तवचनं
वच् [2. P.]
इत्युक्तवचनं
वचन [n]
तात
तात [m]
नृपो
नृप [m]
राजानम्
राजन् [m]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
न
न [ind]
माम्
मद् [pron]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
धर्मज्ञ
धर्म [mn]
धर्मज्ञ
ज्ञ [adj]
परित्यक्तुम्
परित्यज् [1. Ā.]
अनागसम्
अनागस् [adj]
कामं गच्छन्तु मे सर्वे भ्रातरोऽनुचरास्तथा । भवन्तमहमन्विष्ये मातरौ च यतव्रते ॥
English Translation
Let all my brothers and followers go as they like. With steadfast vows I shall wait upon you and upon these two mothers of mine.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कामं
कामम् [ind]
गच्छन्तु
गम् [6. Ā.]
मे
मद् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
भ्रातरो
भ्रातृ [m]
ऽनुचरास्तथा
अनुचर [m]
ऽनुचरास्तथा
तथा [ind]
भवन्तम्
भवत् [adj]
अहम्
मद् [pron]
अन्विष्ये
अन्विष् [6. Ā.]
मातरौ
मातृ [f]
च
च [ind]
यतव्रते
यम् [6. P.]
यतव्रते
व्रत [n]
तमुवाचाथ गान्धारी मैवं पुत्र शृणुष्व मे । त्वय्यधीनं कुरुकुलं पिण्डश्च श्वशुरस्य मे ॥
English Translation
Gandhari then said to him. 'O son, let it not be so. Listen, the family of Kuru is now dependent on you. The obsequial cake also of my father-in-law depends on you Depart then, O son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
उवाचाथ
वच् [2. P.]
उवाचाथ
अथ [ind]
गान्धारी
गान्धारी [f]
मैवं
मा [ind]
मैवं
एवम् [ind]
पुत्र
पुत्र [m]
शृणुष्व
श्रु [4. P.]
मे
मद् [pron]
त्वय्यधीनं
त्वद् [pron]
त्वय्यधीनं
अधीन [adj]
कुरुकुलं
कुरु [m]
कुरुकुलं
कुल [n]
पिण्डश्च
पिण्ड [mn]
पिण्डश्च
च [ind]
श्वशुरस्य
श्वशुर [m]
मे
मद् [pron]
गम्यतां पुत्र पर्याप्तमेतावत्पूजिता वयम् । राजा यदाह तत्कार्यं त्वया पुत्र पितुर्वचः ॥
English Translation
We have been sufficiently honoured and served by you. You should do what the king says. Indeed, O son, you should obey the command of your sire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गम्यतां
गम् [6. Ā.]
पुत्र
पुत्र [m]
पर्याप्तम्
पर्याप् [5. Ā.]
एतावत्
एतावत् [adj]
पूजिता
पूजय् [10. Ā.]
वयम्
मद् [pron]
राजा
राजन् [m]
यद्
यद् [pron]
आह
अह् [1. P.]
तत्
तद् [pron]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
त्वया
त्वद् [pron]
पुत्र
पुत्र [m]
पितुर्
पितृ [m]
वचः
वचस् [n]
इत्युक्तः स तु गान्धार्या कुन्तीमिदमुवाच ह । स्नेहबाष्पाकुले नेत्रे प्रमृज्य रुदतीं वचः ॥
English Translation
Vaishampayana continued : Thus addressed by Gandhari, king Yudhishthira, rubbing his eyes which were bathed in tears of affection, said these words bewailingly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्ता
इति [ind]
इत्युक्ता
वच् [2. P.]
सौबलेयी
सौबलेयी [f]
तु
तु [ind]
राज्ञा
राजन् [m]
कुन्तीम्
कुन्ती [f]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
स्नेहबाष्पाकुले
स्नेह [mn]
स्नेहबाष्पाकुले
बाष्प [mn]
स्नेहबाष्पाकुले
आकुल [adj]
नेत्रे
नेत्र [mn]
प्रमृज्य
प्रमृज् [2. Ā.]
रुदतीं
रुद् [1. P.]
वचः
वचस् [n]
विसर्जयति मां राजा गान्धारी च यशस्विनी । भवत्यां बद्धचित्तस्तु कथं यास्यामि दुःखितः ॥
English Translation
The king is renouncing me, a also the illustrious Gandhari. My heart, however, is bound to you. How shall I, stricken as I am with sorrow, leave you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथम्
कथम् [ind]
आसीद्धतैश्वर्यो
अस् [2. P.]
आसीद्धतैश्वर्यो
हन् [6. P.]
आसीद्धतैश्वर्यो
ऐश्वर्य [n]
गान्धारी
गान्धारी [f]
च
च [ind]
यशस्विनी
यशस्विन् [adj]
भवत्यां
भवत् [adj]
बद्धचित्तस्तु
बन्ध् [4. P.]
बद्धचित्तस्तु
चित्त [n]
बद्धचित्तस्तु
तु [ind]
कथं
कथम् [ind]
यास्यामि
या [2. Ā.]
दुःखितः
दुःखित [adj]
न चोत्सहे तपोविघ्नं कर्तुं ते धर्मचारिणि । तपसो हि परं नास्ति तपसा विन्दते महत् ॥
English Translation
I do not, however, at the same time, venture to obstruct your penances, O rights our lady! There is nothing higher than penances. It is by penances that one act quires the Supreme.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चोत्सहे
च [ind]
चोत्सहे
उत्सह् [1. P.]
तपोविघ्नं
तपस् [n]
तपोविघ्नं
विघ्न [mn]
कर्तुं
कृ [2. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
धर्मचारिणि
धर्म [mn]
धर्मचारिणि
चारिन् [adj]
तपसो
तपस् [n]
हि
हि [ind]
परं
पर [pron]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
तपसा
तपस् [n]
विन्दते
विद् [2. Ā.]
महत्
महत् [adj]