Śāntiparva Adhyāya 208
शान्तिपर्व • अध्यायः 208
Śāntiparva Adhyāya 208 of the classical Mahābhārata with 27 verses.
Total: 27 Verses
•
Citations: MBh 12.208.1–27
•
250 Lexicon Terms
दुरन्तेष्विन्द्रियार्थेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवः । ये त्वसक्ता महात्मानस्ते यान्ति परमां गतिम् ॥
English Translation
Bhishma said By being attached to objects of the senses which are always imbued with evil, living creatures become helpless. Those great persons, however, who are not attached to them, acquire the greatest end.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुरन्तेष्विन्द्रियार्थेषु
दुरन्त [adj]
दुरन्तेष्विन्द्रियार्थेषु
इन्द्रिय [n]
दुरन्तेष्विन्द्रियार्थेषु
अर्थ [mn]
सक्ताः
सञ्ज् [1. Ā.]
सीदन्ति
सद् [6. P.]
जन्तवः
जन्तु [m]
परं
पर [pron]
तत्
तद् [pron]
सर्वभूतेभ्यस्तेन
सर्व [pron]
सर्वभूतेभ्यस्तेन
भूत [mn]
सर्वभूतेभ्यस्तेन
तद् [pron]
यान्ति
या [2. Ā.]
परां
पर [pron]
गतिम्
गति [f]
जन्ममृत्युजरादुःखैर्व्याधिभिर्मनसः क्लमैः । दृष्ट्वेमं संततं लोकं घटेन्मोक्षाय बुद्धिमान् ॥
English Translation
Seeing the world beset with the evils formed by birth, death, decrepitude, sorrow, disease, and anxieties, the man of intelligence should try for the attainment of Liberation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जन्ममृत्युजरादुःखैर्
जन्मन् [n]
जन्ममृत्युजरादुःखैर्
मृत्यु [m]
जन्ममृत्युजरादुःखैर्
जरा [f]
जन्ममृत्युजरादुःखैर्
दुःख [n]
व्याधिभिर्
व्याधि [m]
मनसः
मनस् [n]
क्लमैः
क्लम [m]
दृष्ट्वेमं
दृश् [6. P.]
दृष्ट्वेमं
इदम् [pron]
संततं
संतन् [8. Ā.]
लोकं
लोक [m]
घटेन्मोक्षाय
घट् [1. Ā.]
घटेन्मोक्षाय
मोक्ष [m]
बुद्धिमान्
बुद्धिमत् [adj]
वाङ्मनोभ्यां शरीरेण शुचिः स्यादनहंकृतः । प्रशान्तो ज्ञानवान्भिक्षुर्निरपेक्षश्चरेत्सुखम् ॥
English Translation
He should be pure in words, thought and body; he should be shorn of pride. Of tranquil soul and endued with knowledge, he should live like a mendicant, and pursue happiness without being attached to any wordły object.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वाङ्मनोभ्यां
वाच् [f]
वाङ्मनोभ्यां
मनस् [n]
शरीरेण
शरीर [n]
शुचिः
शुचि [adj]
स्याद्
अस् [2. P.]
अनहंकृतः
अनहंकृत [adj]
प्रशान्तो
प्रशम् [1. P.]
ज्ञानवान्
ज्ञानवत् [adj]
भिक्षुर्
भिक्षु [m]
निरपेक्षश्चरेत्
निरपेक्ष [adj]
निरपेक्षश्चरेत्
चर् [1. Ā.]
सुखम्
सुख [n]
अथ वा मनसः सङ्गं पश्येद्भूतानुकम्पया । अत्राप्युपेक्षां कुर्वीत ज्ञात्वा कर्मफलं जगत् ॥
English Translation
Again, if his mind is filled with attachment for mercy to creatures, he should, seeing that the universe is the result of acts, one should show indifference even to mercy itself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथवा
अथवा [ind]
मनसः
मनस् [n]
सङ्गं
सङ्ग [m]
पश्येद्
पश् [4. Ā.]
भूतानुकम्पया
भूत [mn]
भूतानुकम्पया
अनुकम्पा [fn]
अत्राप्युपेक्षां
अत्र [ind]
अत्राप्युपेक्षां
अपि [ind]
अत्राप्युपेक्षां
उपेक्षा [f]
कुर्वीत
कृ [2. Ā.]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
कर्मफलं
कर्मन् [n]
कर्मफलं
फल [n]
जगत्
जगन्त् [n]
यत्कृतं प्राक्शुभं कर्म पापं वा तदुपाश्नुते । तस्माच्छुभानि कर्माणि कुर्याद्वाग्बुद्धिकर्मभिः ॥
English Translation
Whatever good acts are done, or whatever sin is committed, the actor reaps the points thereof. Hence, one should, in words, thought, and deed, do only good acts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यद् [pron]
कृतं
कृ [2. Ā.]
प्राक्
प्राञ्च् [adj]
शुभं
शुभ [adj]
कर्म
कर्मन् [n]
पापं
पाप [adj]
वा
वा [ind]
तद्
तद् [pron]
उपाश्नुते
उपाश् [5. Ā.]
तस्माच्छुभानि
तस्मात् [ind]
तस्माच्छुभानि
शुभ [adj]
कर्माणि
कर्मन् [n]
कुर्याद्
कृ [2. Ā.]
वाग्बुद्धिकर्मभिः
वाच् [f]
वाग्बुद्धिकर्मभिः
बुद्धि [f]
वाग्बुद्धिकर्मभिः
कर्मन् [n]
अहिंसा सत्यवचनं सर्वभूतेषु चार्जवम् । क्षमा चैवाप्रमादश्च यस्यैते स सुखी भवेत् ॥
English Translation
He enjoys happiness who practises abstention from injuring (others), truthfulness of speech, honesty towards all creatures, and forgiveness, and who is never careless.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहिंसा
अहिंसा [f]
सत्यवचनं
सत्य [n]
सत्यवचनं
वचन [n]
सर्वभूतेषु
सर्व [pron]
सर्वभूतेषु
भूत [mn]
चार्जवम्
च [ind]
चार्जवम्
आर्जव [n]
क्षमा
क्षमा [f]
चैवाप्रमादश्च
च [ind]
चैवाप्रमादश्च
एव [ind]
चैवाप्रमादश्च
अप्रमाद [m]
चैवाप्रमादश्च
च [ind]
यस्यैते
यद् [pron]
यस्यैते
एतद् [pron]
स
तद् [pron]
सुखी
सुखिन् [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]
यश्चैनं परमं धर्मं सर्वभूतसुखावहम् । दुःखान्निःसरणं वेद स तत्त्वज्ञः सुखी भवेत् ॥
English Translation
Hence one, exercising his intelligence, should fix his mind, after training it, on peace towards all creatures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यश्चैनं
यद् [pron]
यश्चैनं
च [ind]
यश्चैनं
एनद् [pron]
परमं
परम [adj]
धर्मं
धर्म [mn]
सर्वभूतसुखावहम्
सर्व [pron]
सर्वभूतसुखावहम्
भूत [mn]
सर्वभूतसुखावहम्
सुख [n]
सर्वभूतसुखावहम्
आवह [adj]
दुःखान्निःसरणं
दुःख [n]
दुःखान्निःसरणं
निःसरण [n]
वेद
विद् [6. Ā.]
स
तद् [pron]
तत्त्वज्ञः
तत्त्व [n]
तत्त्वज्ञः
ज्ञ [adj]
सुखी
सुखिन् [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]
तस्मात्समाहितं बुद्ध्या मनो भूतेषु धारयेत् । नापध्यायेन्न स्पृहयेन्नाबद्धं चिन्तयेदसत् ॥
English Translation
That man who considers the practice of the virtues mentioned above as the greatest duty as securing the happiness of all creatures, and as destroying all sorts of sorrow, is possessed of the greatest knowledge, and succeeds in acquiring happiness. Hence, one should, exercising his intelligence, fix his mind, after training it, on peace towards all creatures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मात्
तस्मात् [ind]
समाहितं
समाधा [1. P.]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
मनो
मनस् [n]
भूतेषु
भूत [mn]
धारयेत्
धारय् [10. Ā.]
नापध्यायेन्न
न [ind]
नापध्यायेन्न
अपध्या [4. Ā.]
नापध्यायेन्न
न [ind]
स्पृहयेन्नाबद्धं
स्पृहय् [10. Ā.]
स्पृहयेन्नाबद्धं
न [ind]
स्पृहयेन्नाबद्धं
आबन्ध् [9. Ā.]
चिन्तयेद्
चिन्तय् [10. Ā.]
असत्
असत् [adj]
अवाग्योगप्रयोगेण मनोज्ञं संप्रवर्तते । विवक्षता वा सद्वाक्यं धर्मं सूक्ष्ममवेक्षता । सत्यां वाचमहिंस्रां च वदेदनपवादिनीम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवाग्योगप्रयोगेण
अवाच् [adj]
अवाग्योगप्रयोगेण
योग [m]
अवाग्योगप्रयोगेण
प्रयोग [m]
मनोज्ञं
मनोज्ञ [adj]
सम्प्रवर्तते
सम्प्रवृत् [1. Ā.]
विवक्षता
विवक्ष् [Desid. Ā.]
वा
वा [ind]
सद्वाक्यं
सत् [adj]
सद्वाक्यं
वाक्य [n]
धर्मं
धर्म [mn]
सूक्ष्मम्
सूक्ष्म [adj]
अवेक्षता
अवेक्ष् [1. P.]
सत्यां
सत्य [adj]
वाचम्
वाच् [f]
अहिंस्रां
अहिंस्र [adj]
च
च [ind]
वदेद्
वद् [1. Ā.]
अनपवादिनीम्
अनपवादिन् [adj]
कल्कापेतामपरुषामनृशंसामपैशुनाम् । ईदृगल्पं च वक्तव्यमविक्षिप्तेन चेतसा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कल्कापेताम्
कल्क [mn]
कल्कापेताम्
अपे [2. Ā.]
अपरुषाम्
अपरुष [adj]
अनृशंसाम्
अनृशंस [adj]
अपैशुनाम्
अपैशुन [adj]
ईदृग्
ईदृश् [adj]
अल्पं
अल्प [adj]
च
च [ind]
वक्तव्यम्
वच् [2. P.]
अविक्षिप्तेन
अविक्षिप्त [adj]
चेतसा
चेतस् [n]
वाक्प्रबुद्धो हि संरागाद्विरागाद्व्याहरेद्यदि । बुद्ध्या ह्यनिगृहीतेन मनसा कर्म तामसम् । रजोभूतैर्हि करणैः कर्मणा प्रतिपद्यते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वाक्प्रबुद्धो
वाच् [f]
वाक्प्रबुद्धो
प्रबुध् [4. P.]
हि
हि [ind]
संरागाद्
संराग [m]
विरागाद्
विराग [m]
व्याहरेद्
व्याहृ [1. Ā.]
यदि
यदि [ind]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
ह्यनिगृहीतेन
हि [ind]
ह्यनिगृहीतेन
अनिगृहीत [adj]
मनसा
मनस् [n]
कर्म
कर्मन् [n]
तामसम्
तामस [adj]
रजोभूतैर्
रजस् [n]
रजोभूतैर्
भू [1. Ā.]
हि
हि [ind]
करणैः
करण [n]
कर्मणा
कर्मन् [n]
प्रतिपद्यते
प्रतिपद् [4. P.]
स दुःखं प्राप्य लोकेऽस्मिन्नरकायोपपद्यते । तस्मान्मनोवाक्शरीरैराचरेद्धैर्यमात्मनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
दुःखं
दुःख [n]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
लोके
लोक [m]
ऽस्मिन्नरकायोपपद्यते
इदम् [pron]
ऽस्मिन्नरकायोपपद्यते
नरक [mn]
ऽस्मिन्नरकायोपपद्यते
उपपद् [4. P.]
तस्मान्मनोवाक्शरीरैर्
तस्मात् [ind]
तस्मान्मनोवाक्शरीरैर्
मनस् [n]
तस्मान्मनोवाक्शरीरैर्
वाच् [f]
तस्मान्मनोवाक्शरीरैर्
शरीर [n]
आचरेद्
आचर् [1. Ā.]
धैर्यम्
धैर्य [n]
आत्मनः
आत्मन् [m]
प्रकीर्णमेषभारो हि यद्वद्धार्येत दस्युभिः । प्रतिलोमां दिशं बुद्ध्वा संसारमबुधास्तथा ॥
English Translation
Ignorant persons bearing the weight of the world are like robbers laden with their booty of straggling sheep. The latter always avoid roads which are not favourable to them,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रकीर्णमेषभारो
प्रक् [6. P.]
प्रकीर्णमेषभारो
मेष [m]
प्रकीर्णमेषभारो
भार [m]
हि
हि [ind]
यद्वद्
यद्वत् [ind]
धार्येत
धारय् [10. Ā.]
दस्युभिः
दस्यु [m]
प्रतिलोमां
प्रतिलोम [adj]
दिशं
दिश् [f]
बुद्ध्वा
बुध् [1. Ā.]
संसारम्
संसार [mn]
अबुधास्तथा
अबुध [adj]
अबुधास्तथा
तथा [ind]
तानेव च यथा दस्यून्क्षिप्त्वा गच्छेच्छिवां दिशम् । तथा रजस्तमःकर्माण्युत्सृज्य प्राप्नुयात्सुखम् ॥
English Translation
Indeed, as robbers have to throw away their booty if they wish safety, so should a person cast off all acts induced by Darkness and Ignorance, if he is to acquire happiness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तान्
तद् [pron]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
यथा
यथा [ind]
दस्यून्
दस्यु [m]
क्षिप्त्वा
क्षिप् [6. Ā.]
गच्छेच्छिवां
गम् [6. Ā.]
गच्छेच्छिवां
शिव [adj]
दिशम्
दिश् [f]
तथा
तथा [ind]
रजस्तमःकर्माण्युत्सृज्य
रजस् [n]
रजस्तमःकर्माण्युत्सृज्य
तमस् [n]
रजस्तमःकर्माण्युत्सृज्य
कर्मन् [n]
रजस्तमःकर्माण्युत्सृज्य
उत्सृज् [6. Ā.]
प्राप्नुयात्
प्राप् [1. P.]
सुखम्
सुख [n]
निःसंदिग्धमनीहो वै मुक्तः सर्वपरिग्रहैः । विविक्तचारी लघ्वाशी तपस्वी नियतेन्द्रियः ॥
English Translation
Forsooth, a person who is shorn of desire, free from the fetters of the world, contented to live in solitude, abstemious in diet, devoted to penances, and with senses under restraint, who has consumed all his sorrows by knowledge, who finds pleasure in practising Yoga and who has a cleansed soul, succeeds, on account of his mind being withdrawn into itself, in attaining to Brahina or Liberation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निःसंदिग्धम्
निःसंदिग्ध [adj]
अनीहो
अनीह [adj]
वै
वै [ind]
मुक्तः
मुच् [6. Ā.]
सर्वपरिग्रहैः
सर्व [pron]
सर्वपरिग्रहैः
परिग्रह [m]
विविक्तचारी
विविक्त [n]
विविक्तचारी
चारिन् [adj]
लघ्वाशी
लघु [adj]
लघ्वाशी
आशिन् [adj]
तपस्वी
तपस्विन् [m]
नियतेन्द्रियः
नियम् [1. Ā.]
नियतेन्द्रियः
इन्द्रिय [n]
ज्ञानदग्धपरिक्लेशः प्रयोगरतिरात्मवान् । निष्प्रचारेण मनसा परं तदधिगच्छति ॥
English Translation
Forsooth, a person who is shorn of desire, free from the fetters of the world, contented to live in solitude, abstemious in diet, devoted to penances, and with senses under restraint, who has consumed all his sorrows by knowledge, who finds pleasure in practising Yoga and who has a cleansed soul, succeeds, on account of his mind being withdrawn into itself, in attaining to Brahina or Liberation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ज्ञानदग्धपरिक्लेशः
ज्ञान [n]
ज्ञानदग्धपरिक्लेशः
दह् [2. P.]
ज्ञानदग्धपरिक्लेशः
परिक्लेश [m]
प्रयोगरतिर्
प्रयोग [m]
प्रयोगरतिर्
रति [f]
आत्मवान्
आत्मवत् [adj]
निष्प्रचारेण
निष्प्रचार [adj]
मनसा
मनस् [n]
परं
पर [pron]
तद्
तद् [pron]
अधिगच्छति
अधिगम् [1. Ā.]
धृतिमानात्मवान्बुद्धिं निगृह्णीयादसंशयम् । मनो बुद्ध्या निगृह्णीयाद्विषयान्मनसात्मनः ॥
English Translation
One endued with patience and a pure soul should, forsooth, control his understanding. With the understanding, one should next restrain mind, and then with the mind overpower the objects of the senses.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धृतिमान्
धृतिमत् [adj]
आत्मवान्
आत्मवत् [adj]
बुद्धिं
बुद्धि [f]
निगृह्णीयाद्
निग्रह् [9. Ā.]
असंशयम्
असंशयम् [ind]
मनो
मनस् [n]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
निगृह्णीयाद्
निग्रह् [9. Ā.]
विषयान्मनसात्मनः
विषय [mn]
विषयान्मनसात्मनः
मनस् [n]
विषयान्मनसात्मनः
आत्मन् [m]
निगृहीतेन्द्रियस्यास्य कुर्वाणस्य मनो वशे । देवतास्ताः प्रकाशन्ते हृष्टा यान्ति तमीश्वरम् ॥
English Translation
Upon the mind being thus restrained and the senses being all subdued, the senses will shine and gladly enter into Brahma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निगृहीतेन्द्रियस्यास्य
निग्रह् [9. Ā.]
निगृहीतेन्द्रियस्यास्य
इन्द्रिय [n]
निगृहीतेन्द्रियस्यास्य
इदम् [pron]
कुर्वाणस्य
कृ [2. Ā.]
मनो
मनस् [n]
वशे
वश [m]
देवतास्ताः
देवता [f]
देवतास्ताः
तद् [pron]
प्रकाशन्ते
प्रकाश् [1. P.]
हृष्टा
हृष् [1. P.]
यान्ति
या [2. Ā.]
तम्
तद् [pron]
ईश्वरम्
ईश्वर [m]
ताभिः संसक्तमनसो ब्रह्मवत्संप्रकाशते । एतैश्चापगतैः सर्वैर्ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥
English Translation
When one's senses are withdrawn into the mind, the result becomes that Brahma becomes manifested in it. Indeed, when the senses are destroyed, and the soul returns to the quality of pure existence, it is regarded as being transformed into Brahma.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताभिः
तद् [pron]
संसक्तमनसो
संसञ्ज् [1. Ā.]
संसक्तमनसो
मनस् [n]
ब्रह्मवत्
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मवत्
वत् [ind]
संप्रकाशते
सम्प्रकास् [1. P.]
एतैश्चापगतैः
एतद् [pron]
एतैश्चापगतैः
च [ind]
एतैश्चापगतैः
अपगम् [1. P.]
सर्वैर्
सर्व [pron]
ब्रह्मभूयाय
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मभूयाय
भूय [n]
कल्पते
क्ᄆप् [1. P.]
अथ वा न प्रवर्तेत योगतन्त्रैरुपक्रमेत् । येन तन्त्रमयं तन्त्रं वृत्तिः स्यात्तत्तदाचरेत् ॥
English Translation
Then again, one should never show his Yoga power. On the other hand, one should always try to restrain his senses by practising the rules of Yoga. Indeed, one engaged in the practice of Yoga should do all those acts by which his conduct and nature may become pure.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथवा
अथवा [ind]
न
न [ind]
प्रवर्तेत
प्रवृत् [1. Ā.]
योगतन्त्रैर्
योग [m]
योगतन्त्रैर्
तन्त्र [n]
उपक्रमेत्
उपक्रम् [1. Ā.]
येन
यद् [pron]
तन्त्रमयं
तन्त्र [n]
तन्त्रमयं
मय [adj]
तन्त्रं
तन्त्र [n]
वृत्तिः
वृत्ति [f]
स्यात्
अस् [2. P.]
तत्
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
आचरेत्
आचर् [1. Ā.]
कणपिण्याककुल्माषशाकयावकसक्तवः । तथा मूलफलं भैक्षं पर्यायेणोपयोजयेत् ॥
English Translation
One should rather live upon broken grains of corn, ripe beans, dry cakes of seeds from which the oil has been pressed out, potherbs, half-ripe barley, flour of fried pulses, fruits, and roots, secured by begging.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कणपिण्याककुल्माषशाकयावकसक्तवः
कण [m]
कणपिण्याककुल्माषशाकयावकसक्तवः
पिण्याक [mn]
कणपिण्याककुल्माषशाकयावकसक्तवः
कुल्माष [m]
कणपिण्याककुल्माषशाकयावकसक्तवः
शाक [mn]
कणपिण्याककुल्माषशाकयावकसक्तवः
यावक [mn]
कणपिण्याककुल्माषशाकयावकसक्तवः
सक्तु [m]
तथा
तथा [ind]
मूलफलं
मूल [mn]
मूलफलं
फल [n]
भैक्षं
भैक्ष [n]
पर्यायेणोपयोजयेत्
पर्याय [m]
पर्यायेणोपयोजयेत्
उपयोजय् [10. P.]
आहारं नियतं चैव देशे काले च सात्त्विकम् । तत्परीक्ष्यानुवर्तेत यत्प्रवृत्त्यनुवर्तकम् ॥
English Translation
Reflecting upon the characteristics of time and place, one should according to his inclinations observe, after proper search, vows and rules about fasts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आहारं
आहार [m]
नियतं
नियम् [1. Ā.]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
देशे
देश [m]
काले
काल [m]
च
च [ind]
सात्त्विकम्
सात्त्विक [adj]
तत्
तद् [pron]
परीक्ष्यानुवर्तेत
परीक्ष् [1. P.]
परीक्ष्यानुवर्तेत
अनुवृत् [1. Ā.]
यत्
यद् [pron]
प्रवृत्त्यनुवर्तकम्
प्रवृत्ति [f]
प्रवृत्त्यनुवर्तकम्
अनुवर्तक [adj]
प्रवृत्तं नोपरुन्धेत शनैरग्निमिवेन्धयेत् । ज्ञानेन्धितं ततो ज्ञानमर्कवत्संप्रकाशते ॥
English Translation
One should not suspend a rite that has been begun. Like one slowly creating a fire, one should by and by perform an act that is prompted by knowledge. By so doing, Brahma by and by shines in one like the Sun.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रवृत्तं
प्रवृत् [1. Ā.]
नोपरुन्धेत
न [ind]
नोपरुन्धेत
उपरुध् [1. Ā.]
शनैर्
शनैस् [ind]
अग्निम्
अग्नि [m]
इवेन्धयेत्
इव [ind]
इवेन्धयेत्
इन्धय् [10. P.]
ज्ञानेन्धितं
ज्ञान [n]
ज्ञानेन्धितं
इन्धय् [10. P.]
ततो
ततस् [ind]
ज्ञानम्
ज्ञान [n]
अर्कवत्
अर्क [m]
अर्कवत्
वत् [ind]
संप्रकाशते
सम्प्रकास् [1. P.]
ज्ञानाधिष्ठानमज्ञानं त्रीँल्लोकानधितिष्ठति । विज्ञानानुगतं ज्ञानमज्ञानादपकृष्यते ॥
English Translation
The Ignorance which rests on Knowledge, extends its influence over all the three states. The knowledge, again, that follows the Understanding, is attacked by Ignorance.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ज्ञानाधिष्ठानम्
ज्ञान [n]
ज्ञानाधिष्ठानम्
अधिष्ठान [n]
अज्ञानं
अज्ञान [n]
बुद्ध्यहंकारलक्षणम्
बुद्धि [f]
बुद्ध्यहंकारलक्षणम्
अहंकार [m]
बुद्ध्यहंकारलक्षणम्
लक्षण [n]
विज्ञानानुगतं
विज्ञान [n]
विज्ञानानुगतं
अनुगम् [1. Ā.]
ज्ञानम्
ज्ञान [n]
अज्ञानाद्
अज्ञान [n]
अपकृष्यते
अपकृष् [1. Ā.]
पृथक्त्वात्संप्रयोगाच्च नासूयुर्वेद शाश्वतम् । स तयोरपवर्गज्ञो वीतरागो विमुच्यते ॥
English Translation
The evil-hearted person cannot acquire a knowledge of the Self for his considering it as united with the three states although in reality it transcends them all. When, however, he perceives the limits under which the two, viz., union with the three states and separation from them are manifested, it is then that he becomes shorn of attachment and attains to Liberation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पृथक्त्वात्
पृथक्त्व [n]
संप्रयोगाच्च
संप्रयोग [m]
संप्रयोगाच्च
च [ind]
नासूयुर्
न [ind]
नासूयुर्
असूयु [adj]
वेद
विद् [6. Ā.]
शाश्वतम्
शाश्वत [adj]
स
तद् [pron]
तयोर्
तद् [pron]
अपवर्गज्ञो
अपवर्ग [m]
अपवर्गज्ञो
ज्ञ [adj]
वीतरागो
वी [2. Ā.]
वीतरागो
राग [m]
विमुच्यते
विमुच् [6. Ā.]
वयोतीतो जरामृत्यू जित्वा ब्रह्म सनातनम् । अमृतं तदवाप्नोति यत्तदक्षरमव्ययम् ॥
English Translation
When such an apprehension has been acquired, one transcends the effects of age, rises superior the consequences of decrepitude and death, and obtains Brahma which is eternal, deathless, immutable, and underetiorating. to
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वयोऽतीतो
वयस् [n]
वयोऽतीतो
अती [1. P.]
जरामृत्यू
जरा [f]
जरामृत्यू
मृत्यु [m]
जित्वा
जि [9. P.]
ब्रह्म
ब्रह्मन् [n]
सनातनम्
सनातन [adj]
अमृतं
अमृत [adj]
तद्
तद् [pron]
अवाप्नोति
अवाप् [5. Ā.]
यत्
यद् [pron]
तद्
तद् [pron]
अक्षरम्
अक्षर [adj]
अव्ययम्
अव्यय [adj]