Śāntiparva Adhyāya 126
शान्तिपर्व • अध्यायः 126
Śāntiparva Adhyāya 126 of the classical Mahābhārata with 53 verses.
Total: 53 Verses
•
Citations: MBh 12.126.1–53
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
ततस्तेषां समस्तानामृषीणामृषिसत्तमः । ऋषभो नाम विप्रर्षिः स्मयन्निव ततोऽब्रवीत् ॥
English Translation
Bhishma said Then the best of Rishis, viz., the twice-born Rishabha, sitting in the midst of all those Rishis, smiled a little and said
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तेषां
ततस् [ind]
ततस्तेषां
तद् [pron]
समस्तानाम्
समस्त [adj]
ऋषीणाम्
ऋषि [m]
ऋषिसत्तमः
ऋषि [m]
ऋषिसत्तमः
सत्तम [adj]
ऋषभो
ऋषभ [m]
नाम
नाम [ind]
विप्रर्षिः
विप्रर्षि [m]
स्मयन्न्
स्मि [1. P.]
इव
इव [ind]
ततो
ततस् [ind]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
पुराहं राजशार्दूल तीर्थान्यनुचरन्प्रभो । समासादितवान्दिव्यं नरनारायणाश्रमम् ॥
English Translation
Formerly, O foremost of Kings, while sojourning among sacred places, I arrived O lord, at the beautiful hermitage of Nara and Narayana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुराहं
पुरा [ind]
पुराहं
मद् [pron]
राजशार्दूल
राजन् [m]
राजशार्दूल
शार्दूल [m]
तीर्थान्यनुचरन्
तीर्थ [mn]
तीर्थान्यनुचरन्
अनुचर् [1. Ā.]
प्रभो
प्रभु [adj]
समासादितवान्
समासादय् [10. P.]
दिव्यं
दिव्य [adj]
नरनारायणाश्रमम्
नरनारायण [n]
नरनारायणाश्रमम्
आश्रम [mn]
यत्र सा बदरी रम्या ह्रदो वैहायसस्तथा । यत्र चाश्वशिरा राजन्वेदान्पठति शाश्वतान् ॥
English Translation
There lies the charming spot called Badari, and there also is that lake in the sky. There the sage Ashvashiras, O king, reads the eternal Vedas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्र
यत्र [ind]
सा
तद् [pron]
बदरी
बदरी [f]
रम्या
रम्य [adj]
ह्रदो
ह्रद [mn]
वैहायसस्तथा
वैहायस [adj]
वैहायसस्तथा
तथा [ind]
यत्र
यत्र [ind]
चाश्वशिरा
च [ind]
चाश्वशिरा
अश्वशिरस् [m]
राजन्
राजन् [m]
वेदान्
वेद [m]
पठति
पठ् [1. Ā.]
शाश्वतान्
शाश्वत [adj]
तस्मिन्सरसि कृत्वाहं विधिवत्तर्पणं पुरा । पितॄणां देवतानां च ततोऽऽश्रममियां तदा ॥
English Translation
Having performed my ablutions in that lake duly offered libations of water to the departed manes and the gods, I entered the hermitage.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्
तद् [pron]
सरसि
सरस् [n]
कृत्वाहं
कृ [2. Ā.]
कृत्वाहं
मद् [pron]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
तर्पणं
तर्पण [n]
पुरा
पुरा [ind]
पितॄणां
पितृ [m]
देवतानां
देवता [f]
च
च [ind]
ततो
ततस् [ind]
इयां
इ [5. Ā.]
तदा
तदा [ind]
रेमाते यत्र तौ नित्यं नरनारायणावृषी । अदूरादाश्रमं कंचिद्वासार्थमगमं ततः ॥
English Translation
Within that retreat the Rishis Nara and Narayana always spend their time happily. Not far from that place I went to another hermitage for taking up my quarter.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रेमाते
रम् [4. Ā.]
यत्र
यत्र [ind]
तौ
तद् [pron]
नित्यं
नित्यम् [ind]
नरनारायणाव्
नर [m]
नरनारायणाव्
नारायण [m]
ऋषी
ऋषि [m]
अदूराद्
अदूर [adj]
आश्रमं
आश्रम [mn]
कंचिद्
कश्चित् [pron]
वासार्थम्
वास [m]
वासार्थम्
अर्थ [mn]
अगमं
गम् [6. Ā.]
ततः
ततस् [ind]
ततश्चीराजिनधरं कृशमुच्चमतीव च । अद्राक्षमृषिमायान्तं तनुं नाम तपोनिधिम् ॥
English Translation
While seated there I saw a very tall and emaciated Rishi, clad in rags and skins, coming towards me. Rich in penances, he was named Tanu,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततश्चीराजिनधरं
ततस् [ind]
ततश्चीराजिनधरं
चीर [n]
ततश्चीराजिनधरं
अजिन [n]
ततश्चीराजिनधरं
धर [adj]
कृशम्
कृश [adj]
उच्चम्
उच्च [adj]
अतीव
अतीव [ind]
च
च [ind]
अद्राक्षम्
दृश् [6. P.]
ऋषिम्
ऋषि [m]
आयान्तं
आया [2. Ā.]
तनुं
तनु [m]
नाम
नाम [ind]
तपोनिधिम्
तपस् [n]
तपोनिधिम्
निधि [m]
अन्यैर्नरैर्महाबाहो वपुषाष्टगुणान्वितम् । कृशता चापि राजर्षे न दृष्टा तादृशी क्वचित् ॥
English Translation
Compared, O mighty-armed one, with other men, his height was eight times greater. Regarding his leanness, O royal sage, I can say that I have never seen its like.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्यैर्
अन्य [pron]
नरैर्
नर [m]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
वपुषाष्टगुणान्वितम्
वपुस् [n]
वपुषाष्टगुणान्वितम्
अष्टन् [adj]
वपुषाष्टगुणान्वितम्
गुण [mn]
वपुषाष्टगुणान्वितम्
अन्वित [adj]
कृशता
कृश [adj]
कृशता
ता [f]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
राजर्षे
राजर्षि [m]
न
न [ind]
दृष्टा
दृश् [6. P.]
तादृशी
तादृश [adj]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
शरीरमपि राजेन्द्र तस्य कानिष्ठिकासमम् । ग्रीवा बाहू तथा पादौ केशाश्चाद्भुतदर्शनाः ॥
English Translation
His body, O king, was as thin as one's little finger. His neck and arms and legs and hair were all of extraordinary character.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शरीरम्
शरीर [n]
अपि
अपि [ind]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
तस्य
तद् [pron]
कानिष्ठिकासमम्
कानिष्ठिका [f]
कानिष्ठिकासमम्
सम [pron]
ग्रीवा
ग्रीवा [f]
बाहू
बाहु [mf]
तथा
तथा [ind]
पादौ
पाद [m]
केशाश्चाद्भुतदर्शनाः
केश [m]
केशाश्चाद्भुतदर्शनाः
च [ind]
केशाश्चाद्भुतदर्शनाः
अद्भुत [adj]
केशाश्चाद्भुतदर्शनाः
दर्शन [n]
शिरः कायानुरूपं च कर्णौ नेत्रे तथैव च । तस्य वाक्चैव चेष्टा च सामान्ये राजसत्तम ॥
English Translation
His head was proportionate to his body, and his ears and eyes, also, were the same. His speech, O best of kings, and his movements were highly feeble.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शिरः
शिरस् [n]
कायानुरूपं
काय [m]
कायानुरूपं
अनुरूप [adj]
च
च [ind]
कर्णौ
कर्ण [m]
नेत्रे
नेत्र [mn]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
तस्य
तद् [pron]
वाक्
वाच् [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
चेष्टा
चेष्टा [f]
च
च [ind]
सामान्ये
सामान्य [n]
राजसत्तम
राजन् [m]
राजसत्तम
सत्तम [adj]
दृष्ट्वाहं तं कृशं विप्रं भीतः परमदुर्मनाः । पादौ तस्याभिवाद्याथ स्थितः प्राञ्जलिरग्रतः ॥
English Translation
Seeing that highly emaciated Brahmana I became very dispirited and frightened. Saluting his feet, I stood before him with clasped hands.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्ट्वाहं
दृश् [6. P.]
दृष्ट्वाहं
मद् [pron]
तं
तद् [pron]
कृशं
कृश [adj]
विप्रं
विप्र [m]
भीतः
भी [1. Ā.]
परमदुर्मनाः
परम [adj]
परमदुर्मनाः
दुर्मनस् [adj]
पादौ
पाद [m]
तस्याभिवाद्याथ
तद् [pron]
तस्याभिवाद्याथ
अभिवादय् [10. Ā.]
तस्याभिवाद्याथ
अथ [ind]
स्थितः
स्था [1. Ā.]
प्राञ्जलिर्
प्राञ्जलि [adj]
अग्रतः
अग्रतस् [ind]
निवेद्य नाम गोत्रं च पितरं च नरर्षभ । प्रदिष्टे चासने तेन शनैरहमुपाविशम् ॥
English Translation
Having given out to him my name and family, and having told him also the name of my father, O foremost of men, I slowly sat myself down on a seat that was pointed out by him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निवेद्य
निवेदय् [10. Ā.]
नाम
नामन् [n]
गोत्रं
गोत्र [mn]
च
च [ind]
पितरं
पितृ [m]
च
च [ind]
नरर्षभ
नर [m]
नरर्षभ
ऋषभ [m]
प्रदिष्टे
प्रदिश् [6. Ā.]
चासने
च [ind]
चासने
आसन [n]
तेन
तद् [pron]
शनैर्
शनैस् [ind]
अहम्
मद् [pron]
उपाविशम्
उपविश् [6. P.]
ततः स कथयामास कथा धर्मार्थसंहिताः । ऋषिमध्ये महाराज तत्र धर्मभृतां वरः ॥
English Translation
Then, o king, that foremost of virtuous men, viz., Tanu, began to describe in the midst of the Rishis living in that hermitage the topics regarding Righteousness and Profit.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
कथयामास
कथय् [10. Ā.]
कथा
कथा [f]
धर्मार्थसंहिताः
धर्म [mn]
धर्मार्थसंहिताः
अर्थ [mn]
धर्मार्थसंहिताः
संधा [1. P.]
ऋषिमध्ये
ऋषि [m]
ऋषिमध्ये
मध्य [n]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
तत्र
तत्र [ind]
धर्मभृतां
धर्म [mn]
धर्मभृतां
भृत् [adj]
वरः
वर [adj]
तस्मिंस्तु कथयत्येव राजा राजीवलोचनः । उपायाज्जवनैरश्वैः सबलः सावरोधनः ॥
English Translation
While engaged in discourse, a king, having eyes like lotus-petals and accompanied by his forces and the ladies of his seraglio, came on a car drawn by quick-coursing horses.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिंस्तु
तद् [pron]
तस्मिंस्तु
तु [ind]
कथयत्येव
कथय् [10. Ā.]
कथयत्येव
एव [ind]
राजा
राजन् [m]
राजीवलोचनः
राजीव [m]
राजीवलोचनः
लोचन [n]
उपायाज्जवनैर्
उपया [2. P.]
उपायाज्जवनैर्
जवन [adj]
अश्वैः
अश्व [m]
सबलः
स [ind]
सबलः
बल [mn]
सावरोधनः
स [ind]
सावरोधनः
अवरोधन [n]
स्मरन्पुत्रमरण्ये वै नष्टं परमदुर्मनाः । भूरिद्युम्नपिता धीमान्रघुश्रेष्ठो महायशाः ॥
English Translation
The name of that king was Viradyumna. Of beautiful features, he was highly illustrious. His son's name was Bhuridyumna. The child has been missing, and the father, highly dispirited, came there in there in course of his wanderings amid the forest in pursuit of the missing one.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्मरन्
स्मृ [1. Ā.]
पुत्रम्
पुत्र [m]
अरण्ये
अरण्य [n]
वै
वै [ind]
नष्टं
नश् [1. P.]
परमदुर्मनाः
परम [adj]
परमदुर्मनाः
दुर्मनस् [adj]
भूरिद्युम्नपिता
भूरिद्युम्न [m]
भूरिद्युम्नपिता
पितृ [m]
धीमान्
धीमत् [adj]
रघुश्रेष्ठो
रघु [m]
रघुश्रेष्ठो
श्रेष्ठ [adj]
महायशाः
महत् [adj]
महायशाः
यशस् [n]
इह द्रक्ष्यामि तं पुत्रं द्रक्ष्यामीहेति पार्थिवः । एवमाशाकृतो राजंश्चरन्वनमिदं पुरा ॥
English Translation
I shall find my son here!-I shall find my son here!-Carried on by hope in this way, the king wandered through that forest in those days.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इह
इह [ind]
द्रक्ष्यामि
दृश् [6. P.]
तं
तद् [pron]
पुत्रं
पुत्र [m]
द्रक्ष्यामीहेति
दृश् [6. P.]
द्रक्ष्यामीहेति
इह [ind]
द्रक्ष्यामीहेति
इति [ind]
पार्थिवः
पार्थिव [m]
एवम्
एवम् [ind]
आशाकृतो
आशा [f]
आशाकृतो
कृ [2. Ā.]
राजंश्चरन्
राजन् [m]
राजंश्चरन्
चर् [1. Ā.]
वनम्
वन [n]
इदं
इदम् [pron]
पुरा
पुरा [ind]
दुर्लभः स मया द्रष्टुं नूनं परमधार्मिकः । एकः पुत्रो महारण्ये नष्ट इत्यसकृत्तदा ॥
English Translation
Addressing the emaciated Rishi he said,-Forsooth, that highly virtuous son of mine cannot be traced by me. Alas, he was my only son. He is lost and can nowhere be found.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुर्लभः
दुर्लभ [adj]
स
तद् [pron]
मया
मद् [pron]
द्रष्टुं
दृश् [6. P.]
नूनं
नूनम् [ind]
परमधार्मिकः
परम [adj]
परमधार्मिकः
धार्मिक [adj]
एकः
एक [pron]
पुत्रो
पुत्र [m]
महारण्ये
महत् [adj]
महारण्ये
अरण्य [n]
नष्ट
नश् [1. P.]
इत्यसकृत्
इति [ind]
इत्यसकृत्
असकृत् [ind]
तदा
तदा [ind]
दुर्लभः स मया द्रष्टुमाशा च महती मम । तया परीतगात्रोऽहं मुमूर्षुर्नात्र संशयः ॥
English Translation
Though he cannot be discovered my hope, however, of finding him is very great! With that hope (which is frequently disappointed) I am almost on the point of death.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुर्लभः
दुर्लभ [adj]
स
तद् [pron]
मया
मद् [pron]
द्रष्टुं
दृश् [6. P.]
नूनं
नूनम् [ind]
परमधार्मिकः
परम [adj]
परमधार्मिकः
धार्मिक [adj]
तया
तद् [pron]
परीतगात्रो
परी [2. Ā.]
परीतगात्रो
गात्र [n]
ऽहं
मद् [pron]
मुमूर्षुर्
मुमूर्षु [adj]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
संशयः
संशय [m]
एतच्छ्रुत्वा स भगवांस्तनुर्मुनिवरोत्तमः । अवाक्शिरा ध्यानपरो मुहूर्तमिव तस्थिवान् ॥
English Translation
Hearing these words of the king, that foremost of ascetics, viz., the holy Tanu, remained for a short while with head lowering down and himself immersed in contemplation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतच्छ्रुत्वा
एतद् [pron]
एतच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
स
तद् [pron]
भगवांस्तनुर्
भगवत् [adj]
भगवांस्तनुर्
तनु [m]
मुनिवरोत्तमः
मुनि [m]
मुनिवरोत्तमः
वर [adj]
मुनिवरोत्तमः
उत्तम [adj]
अवाक्शिरा
अवाक्शिरस् [adj]
ध्यानपरो
ध्यान [mn]
ध्यानपरो
पर [pron]
मुहूर्तम्
मुहूर्त [mn]
इव
इव [ind]
तस्थिवान्
स्था [1. Ā.]
तमनुध्यान्तमालक्ष्य राजा परमदुर्मनाः । उवाच वाक्यं दीनात्मा मन्दं मन्दमिवासकृत् ॥
English Translation
Seeing him immersed in contemplation, the king became highly disspirited. With great sorrow he began to say slowly and softly,-What, Ocelestial, Rishi, is that which cannot be conquered and what is it that is greater than hope? O holy one, tell me this if I may hear it without any objection.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
अनुध्यान्तम्
अनुध्या [4. Ā.]
आलक्ष्य
आलक्षय् [10. Ā.]
राजा
राजन् [m]
परमदुर्मनाः
परम [adj]
परमदुर्मनाः
दुर्मनस् [adj]
उवाच
वच् [2. P.]
वाक्यं
वाक्य [n]
दीनात्मा
दीन [adj]
दीनात्मा
आत्मन् [m]
मन्दं
मन्द [adj]
मन्दम्
मन्द [adj]
इवासकृत्
इव [ind]
इवासकृत्
असकृत् [ind]
दुर्लभं किं नु विप्रर्षे आशायाश्चैव किं भवेत् । ब्रवीतु भगवानेतद्यदि गुह्यं न तन्मयि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुर्लभं
दुर्लभ [adj]
किं
क [pron]
नु
नु [ind]
विप्रर्षे
विप्र [m]
विप्रर्षे
ऋषि [m]
आशायाश्चैव
आशा [f]
आशायाश्चैव
च [ind]
आशायाश्चैव
एव [ind]
किं
क [pron]
भवेत्
भू [1. Ā.]
ब्रवीतु
ब्रू [2. Ā.]
भगवान्
भगवत् [adj]
एतद्
एतद् [pron]
यदि
यदि [ind]
गुह्यं
गुह्य [adj]
न
न [ind]
तन्मयि
तद् [pron]
तन्मयि
मद् [pron]
महर्षिर्भगवांस्तेन पूर्वमासीद्विमानितः । बालिशां बुद्धिमास्थाय मन्दभाग्यतयात्मनः ॥
English Translation
The ascetic said A holy and great ascetic had been insulted by your son. He had done it through ill luck, actuated by his foolish understanding.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महर्षिर्
महत् [adj]
महर्षिर्
ऋषि [m]
भगवांस्तेन
भगवत् [adj]
भगवांस्तेन
तद् [pron]
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
आसीद्
अस् [2. P.]
विमानितः
विमानय् [10. P.]
बालिशां
बालिश [adj]
बुद्धिम्
बुद्धि [f]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
मन्दभाग्यतयात्मनः
मन्दभाग्य [adj]
मन्दभाग्यतयात्मनः
ता [f]
मन्दभाग्यतयात्मनः
आत्मन् [m]
अर्थयन्कलशं राजन्काञ्चनं वल्कलानि च । निर्विण्णः स तु विप्रर्षिर्निराशः समपद्यत ॥
English Translation
The ascetic has asked your son for a golden jar and vegetable barks. Your son refused, out of contempt, to please the ascetic.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्थयन्
अर्थय् [Denom. Ā.]
कलशं
कलश [mn]
राजन्
राजन् [m]
काञ्चनं
काञ्चन [adj]
वल्कलानि
वल्कल [mn]
च
च [ind]
निर्विण्णः
निर्विण्ण [adj]
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
विप्रर्षिर्
विप्र [m]
विप्रर्षिर्
ऋषि [m]
निराशः
निराश [adj]
समपद्यत
सम्पद् [4. P.]
एवमुक्त्वाभिवाद्याथ तमृषिं लोकपूजितम् । श्रान्तो न्यषीदद्धर्मात्मा यथा त्वं नरसत्तम ॥
English Translation
Thus treated by your son, the great sage became disappointed!-Thus addressed, the king adored that ascetic worshipped of all the world. Of virtuous soul, Viradyumna sat there, worn out with toil even as you, O best of men, noware.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वाभिवाद्याथ
वच् [2. P.]
उक्त्वाभिवाद्याथ
अभिवादय् [10. Ā.]
उक्त्वाभिवाद्याथ
अथ [ind]
तम्
तद् [pron]
ऋषिं
ऋषि [m]
लोकपूजितम्
लोक [m]
लोकपूजितम्
पूजय् [10. Ā.]
श्रान्तो
श्रम् [1. Ā.]
न्यषीदद्
निषद् [1. Ā.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
यथा
यथा [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
नरसत्तम
नर [m]
नरसत्तम
सत्तम [adj]
अर्घ्यं ततः समानीय पाद्यं चैव महानृषिः । आरण्यकेन विधिना राज्ञे सर्वं न्यवेदयत् ॥
English Translation
The great ascetic, in return, offered the dwellers, water to wash his feet and the Arghya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्घ्यं
अर्घ्य [n]
ततः
ततस् [ind]
समानीय
समानी [1. Ā.]
पाद्यं
पाद्य [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
महान्
महत् [adj]
ऋषिः
ऋषि [m]
आरण्यकेन
आरण्यक [adj]
विधिना
विधि [m]
राज्ञे
राजन् [m]
सर्वं
सर्व [pron]
न्यवेदयत्
निवेदय् [10. Ā.]
ततस्ते मुनयः सर्वे परिवार्य नरर्षभम् । उपाविशन्पुरस्कृत्य सप्तर्षय इव ध्रुवम् ॥
English Translation
Then all the ascetics, O. foremost of kings, sat there, encircling that foremost of men like the stars of the constellation of Ursa Major surrounding the Pole star.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्ते
ततस् [ind]
ततस्ते
तद् [pron]
मुनयः
मुनि [m]
सर्वे
सर्व [pron]
परिवार्य
परिवारय् [10. Ā.]
नरर्षभम्
नर [m]
नरर्षभम्
ऋषभ [m]
उपाविशन्
उपविश् [6. P.]
पुरस्कृत्य
पुरस्कृ [8. Ā.]
सप्तर्षय
सप्तर्षि [m]
इव
इव [ind]
ध्रुवम्
ध्रुव [m]
अपृच्छंश्चैव ते तत्र राजानमपराजितम् । प्रयोजनमिदं सर्वमाश्रमस्य प्रवेशनम् ॥
English Translation
And they asked the unvanquished king about the cause of his arrival at that hermitage.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपृच्छंश्चैव
प्रच्छ् [1. P.]
अपृच्छंश्चैव
च [ind]
अपृच्छंश्चैव
एव [ind]
ते
तद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
राजानम्
राजन् [m]
अपराजितम्
अपराजित [adj]
प्रयोजनम्
प्रयोजन [n]
इदं
इदम् [pron]
सर्वम्
सर्व [pron]
आश्रमस्य
आश्रम [mn]
प्रवेशनम्
प्रवेशन [n]
वीरद्युम्न इति ख्यातो राजाहं दिक्षु विश्रुतः । भूरिद्युम्नं सुतं नष्टमन्वेष्टुं वनमागतः ॥
English Translation
The king said I am a king named Viradyumna. My fame has travelled everywhere. My Bhuridyumna has been lost. To find him out I have come to this forest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वीरद्युम्न
वीरद्युम्न [m]
इति
इति [ind]
ख्यातो
ख्या [4. P.]
राजाहं
राजन् [m]
राजाहं
मद् [pron]
दिक्षु
दिश् [f]
विश्रुतः
विश्रु [5. Ā.]
भूरिद्युम्नं
भूरिद्युम्न [m]
सुतं
सुत [m]
नष्टम्
नश् [1. P.]
अन्वेष्टुं
अन्विष् [6. Ā.]
वनम्
वन [n]
आगतः
आगम् [6. P.]
एकपुत्रः स विप्राग्र्य बाल एव च सोऽनघ । न दृश्यते वने चास्मिंस्तमन्वेष्टुं चराम्यहम् ॥
English Translation
O ye foremost of Brahmanas, that child was my only son and, O ye of sinless ones, he is very young. He cannot, however, be found here. I am travelling everywhere for finding him out. son
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकपुत्रः
एक [pron]
एकपुत्रः
पुत्र [m]
स
तद् [pron]
विप्राग्र्य
विप्र [m]
विप्राग्र्य
अग्र्य [adj]
बाल
बाल [m]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
सो
तद् [pron]
ऽनघ
अनघ [adj]
न
न [ind]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
वने
वन [n]
चास्मिंस्तम्
च [ind]
चास्मिंस्तम्
इदम् [pron]
चास्मिंस्तम्
तद् [pron]
अन्वेष्टुं
अन्विष् [6. Ā.]
चराम्यहम्
चर् [1. Ā.]
चराम्यहम्
मद् [pron]
एवमुक्ते तु वचने राज्ञा मुनिरधोमुखः । तूष्णीमेवाभवत्तत्र न च प्रत्युक्तवान्नृपम् ॥
English Translation
Rishabha said After the king had said so, the ascetic Tanu lowered his head. He remained absolutely silent, without giving any response.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्ते
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
वचने
वचन [n]
राज्ञा
राजन् [m]
मुनिर्
मुनि [m]
अधोमुखः
अधोमुख [adj]
तूष्णीम्
तूष्णीम् [ind]
एवाभवत्
एव [ind]
एवाभवत्
भू [1. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
न
न [ind]
च
च [ind]
प्रत्युक्तवान्नृपम्
प्रतिवच् [3. Ā.]
प्रत्युक्तवान्नृपम्
नृप [m]