Aśvamedhikaparva Adhyāya 16
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 16
Aśvamedhikaparva Adhyāya 16 of the classical Mahābhārata with 44 verses.
Total: 44 Verses
•
Citations: MBh 14.16.1–44
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
सभायां वसतोस्तस्यां निहत्यारीन्महात्मनोः । केशवार्जुनयोः का नु कथा समभवद्द्विज ॥
English Translation
Janamejaya said When the great Keshava and Arjuna after killing their enemies went to the assembly rooms what conversation, O twice-born one, took place between them?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सभायां
सभा [f]
वसतोस्तस्यां
वस् [2. P.]
वसतोस्तस्यां
तद् [pron]
निहत्यारीन्महात्मनोः
निहन् [2. Ā.]
निहत्यारीन्महात्मनोः
अरि [m]
निहत्यारीन्महात्मनोः
महात्मन् [adj]
केशवार्जुनयोः
केशव [m]
केशवार्जुनयोः
अर्जुन [m]
का
क [pron]
नु
नु [ind]
कथा
कथा [f]
समभवद्
सम्भू [1. Ā.]
द्विज
द्विज [m]
कृष्णेन सहितः पार्थः स्वराज्यं प्राप्य केवलम् । तस्यां सभायां रम्यायां विजहार मुदा युतः ॥
English Translation
The son of Pritha (Arjuna), having recovered his own kingdom, spent his time gladly, without doing anything clse, in the company of Krishna, his heart filled with joy, in that palace of celestial beauty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रशान्तचेताः
प्रशम् [1. P.]
प्रशान्तचेताः
चेतस् [n]
कौरव्यः
कौरव्य [m]
स्वराज्यं
स्व [adj]
स्वराज्यं
राज्य [n]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
केवलम्
केवल [adj]
प्रविश्य
प्रविश् [4. P.]
तां
तद् [pron]
सभां
सभा [f]
रम्यां
रम्य [adj]
विजह्राते
विहृ [1. Ā.]
च
च [ind]
भारत
भारत [m]
ततः कंचित्सभोद्देशं स्वर्गोद्देशसमं नृप । यदृच्छया तौ मुदितौ जग्मतुः स्वजनावृतौ ॥
English Translation
One day, those two listlessly went to a particular part of the palace that looked, O king, like a veritable portion of the celestial region. Themselves filled with joy, they were then surrounded by their relatives and attendants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कंचित्
कश्चित् [pron]
सभोद्देशं
सभा [f]
सभोद्देशं
उद्देश [m]
स्वर्गोद्देशसमं
स्वर्ग [m]
स्वर्गोद्देशसमं
उद्देश [m]
स्वर्गोद्देशसमं
सम [pron]
नृप
नृप [m]
यदृच्छया
यदृच्छा [f]
तौ
तद् [pron]
मुदितौ
मुद् [1. P.]
जग्मतुः
गम् [6. Ā.]
स्वजनावृतौ
स्व [adj]
स्वजनावृतौ
जन [m]
स्वजनावृतौ
आवृ [5. Ā.]
ततः प्रतीतः कृष्णेन सहितः पाण्डवोऽर्जुनः । निरीक्ष्य तां सभां रम्यामिदं वचनमब्रवीत् ॥
English Translation
Pandu's son Arjuna, filled with joy in the company of Krishna, saw that delightful palace, and then addressed his companion, saying, 'O mighty-armed one, your greatness became known to me upon the approach of the battle. O son of Devaki, your form also, as the Lord of the universe, then became known to me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रतीतः
प्रती [2. P.]
कृष्णेन
कृष्ण [m]
सहितः
सहित [adj]
पाण्डवो
पाण्डव [m]
ऽर्जुनः
अर्जुन [m]
प्रविश्य
प्रविश् [4. P.]
तां
तद् [pron]
सभां
सभा [f]
रम्यां
रम्य [adj]
विजह्राते
विहृ [1. Ā.]
च
च [ind]
भारत
भारत [m]
विदितं ते महाबाहो संग्रामे समुपस्थिते । माहात्म्यं देवकीमातस्तच्च ते रूपमैश्वरम् ॥
English Translation
Pandu's son Arjuna, filled with joy in the company of Krishna, saw that delightful palace, and then addressed his companion, saying, 'O mighty-armed one, your greatness became known to me upon the approach of the battle. O son of Devaki, your form also, as the Lord of the universe, then became known to me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विदितं
विद् [6. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
संग्रामे
संग्राम [mn]
समुपस्थिते
समुपस्था [1. Ā.]
माहात्म्यं
माहात्म्य [n]
देवकीमातस्तच्च
देवकी [f]
देवकीमातस्तच्च
मातृ [f]
देवकीमातस्तच्च
तद् [pron]
देवकीमातस्तच्च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
रूपम्
रूप [n]
ऐश्वरम्
ऐश्वर [adj]
यत्तु तद्भवता प्रोक्तं तदा केशव सौहृदात् । तत्सर्वं पुरुषव्याघ्र नष्टं मे नष्टचेतसः ॥
English Translation
What your holy self said to me at that time, O Keshava, through love, has all been forgotten by me, O chief of men, on account of the fickleness of my mind.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यद् [pron]
तु
तु [ind]
तद्
तद् [pron]
भवता
भवत् [adj]
प्रोक्तं
प्रवच् [2. P.]
तदा
तदा [ind]
केशव
केशव [m]
सौहृदात्
सौहृद [n]
तत्
तद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
पुरुषव्याघ्र
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्र
व्याघ्र [m]
नष्टं
नश् [1. P.]
मे
मद् [pron]
नष्टचेतसः
नश् [1. P.]
नष्टचेतसः
चेतस् [n]
मम कौतूहलं त्वस्ति तेष्वर्थेषु पुनः प्रभो । भवांश्च द्वारकां गन्ता नचिरादिव माधव ॥
English Translation
However, I have been curious again and again on the subject of those truths. You, too, O Madhava, will go to Dwraka soon.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मम
मद् [pron]
कौतूहलं
कौतूहल [n]
त्वस्ति
तु [ind]
त्वस्ति
अस् [2. P.]
तेष्वर्थेषु
तद् [pron]
तेष्वर्थेषु
अर्थ [mn]
पुनः
पुनर् [ind]
प्रभो
प्रभु [adj]
भवांश्च
भवत् [adj]
भवांश्च
च [ind]
द्वारकां
द्वारका [fn]
गन्ता
गम् [6. Ā.]
नचिराद्
नचिरात् [ind]
इव
इव [ind]
माधव
माधव [m]
एवमुक्तस्ततः कृष्णः फल्गुनं प्रत्यभाषत । परिष्वज्य महातेजा वचनं वदतां वरः ॥
English Translation
Vaishampayana said, Thus addressed by him, Krishna of great energy, that foremost of speakers, embraced Phalguna and replied to him as follows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्ततः
वच् [2. P.]
उक्तस्ततः
ततस् [ind]
कृष्णः
कृष्ण [m]
फल्गुनं
फल्गुन [m]
प्रत्यभाषत
प्रतिभाष् [1. P.]
परिष्वज्य
परिष्वज् [1. P.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
वचनं
वचन [n]
वदतां
वद् [1. Ā.]
वरः
वर [adj]
श्रावितस्त्वं मया गुह्यं ज्ञापितश्च सनातनम् । धर्मं स्वरूपिणं पार्थ सर्वलोकांश्च शाश्वतान् ॥
English Translation
Vasudeva said I made you listen to truths that are considered as mysteries. I conferred on you eternal truths. Indeed, I described to you Religion in its true form and on all the eternal regions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रावितस्त्वं
श्रावय् [10. Ā.]
श्रावितस्त्वं
त्वद् [pron]
मया
मद् [pron]
गुह्यं
गुह्य [n]
ज्ञापितश्च
ज्ञापय् [10. Ā.]
ज्ञापितश्च
च [ind]
सनातनम्
सनातन [adj]
धर्मं
धर्म [mn]
स्वरूपिणं
स्वरूपिन् [adj]
पार्थ
पार्थ [m]
सर्वलोकांश्च
सर्व [pron]
सर्वलोकांश्च
लोक [m]
सर्वलोकांश्च
च [ind]
शाश्वतान्
शाश्वत [adj]
अबुद्ध्वा यन्न गृह्णीथास्तन्मे सुमहदप्रियम् । नूनमश्रद्दधानोऽसि दुर्मेधाश्चासि पाण्डव ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अबुद्ध्वा
अबुद्ध्वा [ind]
यन्न
यद् [pron]
यन्न
न [ind]
गृह्णीथास्तन्मे
ग्रह् [6. Ā.]
गृह्णीथास्तन्मे
तद् [pron]
गृह्णीथास्तन्मे
मद् [pron]
सुमहद्
सु [ind]
सुमहद्
महत् [adj]
अप्रियम्
अप्रिय [adj]
नूनम्
नूनम् [ind]
अश्रद्दधानो
अश्रद्दधान [adj]
ऽसि
अस् [2. P.]
दुर्मेधाश्चासि
दुर्मेधस् [adj]
दुर्मेधाश्चासि
च [ind]
दुर्मेधाश्चासि
अस् [2. P.]
पाण्डव
पाण्डव [m]
स हि धर्मः सुपर्याप्तो ब्रह्मणः पदवेदने । न शक्यं तन्मया भूयस्तथा वक्तुमशेषतः ॥
English Translation
That religion is more than sufficient for understanding Brahma. I cannot describe it again in detail.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
हि
हि [ind]
धर्मः
धर्म [mn]
सुपर्याप्तो
सु [ind]
सुपर्याप्तो
पर्याप् [5. Ā.]
ब्रह्मणः
ब्रह्मन् [n]
पदवेदने
पद [mn]
पदवेदने
वेदन [n]
न
न [ind]
शक्यं
शक्य [adj]
तन्मया
तद् [pron]
तन्मया
मद् [pron]
भूयस्तथा
भूयस् [ind]
भूयस्तथा
तथा [ind]
वक्तुम्
वच् [2. P.]
अशेषतः
अशेषतस् [ind]
परं हि ब्रह्म कथितं योगयुक्तेन तन्मया । इतिहासं तु वक्ष्यामि तस्मिन्नर्थे पुरातनम् ॥
English Translation
I described to you, O Supreme Brahina having concentrated myself in Yoga. I shall now, however, recite to you an old history upon the same subject.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परं
पर [pron]
हि
हि [ind]
ब्रह्म
ब्रह्मन् [n]
कथितं
कथय् [10. Ā.]
योगयुक्तेन
योग [m]
योगयुक्तेन
युज् [6. Ā.]
तन्मया
तद् [pron]
तन्मया
मद् [pron]
इतिहासं
इतिहास [mn]
तु
तु [ind]
वक्ष्यामि
वच् [2. P.]
तस्मिन्न्
तद् [pron]
अर्थे
अर्थ [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
यथा तां बुद्धिमास्थाय गतिमग्र्यां गमिष्यसि । शृणु धर्मभृतां श्रेष्ठ गदतः सर्वमेव मे ॥
English Translation
O foremost of all persons knowing duty, listen to everything I now say, so that, with an understanding adapted to my teaching, you may succeed in attaining to the highest end.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लोके
लोक [m]
कीर्तिं
कीर्ति [f]
परां
पर [pron]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
गतिम्
गति [f]
अग्र्यां
अग्र्य [adj]
गमिष्यसि
गम् [6. Ā.]
शृणु
श्रु [4. P.]
धर्मभृतां
धर्म [mn]
धर्मभृतां
भृत् [adj]
श्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
गदतः
गद् [1. Ā.]
सर्वम्
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
मे
मद् [pron]
आगच्छद्ब्राह्मणः कश्चित्स्वर्गलोकादरिंदम । ब्रह्मलोकाच्च दुर्धर्षः सोऽस्माभिः पूजितोऽभवत् ॥
English Translation
O chastiser of enemies, on one occasion, a Brahmana came to us from the celestial regions. Of irresistible energy, he came from the regions of the grandfather. He was duly respected by us.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आगच्छद्
आगम् [6. P.]
ब्राह्मणः
ब्राह्मण [m]
कश्चित्
कश्चित् [pron]
स्वर्गलोकाद्
स्वर्ग [m]
स्वर्गलोकाद्
लोक [m]
अरिंदम
अरिंदम [adj]
ब्रह्मलोकाच्च
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मलोकाच्च
लोक [m]
ब्रह्मलोकाच्च
च [ind]
दुर्धर्षः
दुर्धर्ष [adj]
सो
तद् [pron]
ऽस्माभिः
मद् [pron]
पूजितो
पूजय् [10. Ā.]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
अस्माभिः परिपृष्टश्च यदाह भरतर्षभ । दिव्येन विधिना पार्थ तच्छृणुष्वाविचारयन् ॥
English Translation
Listen, O son of Pritha, unhesitatingly to what he, O chief of Bharata's race, said, in answer to our enquiries, according to heavenly forms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्माभिः
मद् [pron]
परिपृष्टश्च
परिप्रच्छ् [6. Ā.]
परिपृष्टश्च
च [ind]
यद्
यद् [pron]
आह
अह् [1. P.]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
दिव्येन
दिव्य [adj]
विधिना
विधि [m]
पार्थ
पार्थ [m]
तच्छृणुष्वाविचारयन्
तद् [pron]
तच्छृणुष्वाविचारयन्
श्रु [4. P.]
तच्छृणुष्वाविचारयन्
अविचारयत् [adj]
मोक्षधर्मं समाश्रित्य कृष्ण यन्मानुपृच्छसि । भूतानामनुकम्पार्थं यन्मोहच्छेदनं प्रभो ॥
English Translation
Brahmana said That which you ask me, O Krishna, about the religion of Moksha (Emancipation), led by your compassion for all creatures, that, indeed, which destroys all delusion, O you gifted with Supreme power, I shall now tell you duly, O destroyer of Madhu. Do you listen with rapt attention as I discourse to you, O Madhava.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मोक्षधर्मं
मोक्ष [m]
मोक्षधर्मं
धर्म [mn]
समाश्रित्य
समाश्रि [1. Ā.]
कृष्ण
कृष्ण [m]
यन्मानुपृच्छसि
यद् [pron]
यन्मानुपृच्छसि
मद् [pron]
यन्मानुपृच्छसि
अनुप्रछ् [6. Ā.]
भूतानाम्
भूत [mn]
अनुकम्पार्थं
अनुकम्पा [fn]
अनुकम्पार्थं
अर्थ [mn]
यन्मोहच्छेदनं
यद् [pron]
यन्मोहच्छेदनं
मोह [m]
यन्मोहच्छेदनं
छेदन [n]
प्रभो
प्रभु [adj]
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि यथावन्मधुसूदन । शृणुष्वावहितो भूत्वा गदतो मम माधव ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हन्त
हन्त [ind]
ते
त्वद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
प्रवक्ष्यामि
प्रवच् [2. P.]
देवि
देवी [f]
कर्मफलोदयम्
कर्मन् [n]
कर्मफलोदयम्
फल [n]
कर्मफलोदयम्
उदय [m]
शृणुष्वावहितो
श्रु [4. P.]
शृणुष्वावहितो
अवहित [adj]
भूत्वा
भू [1. Ā.]
गदतो
गद् [1. Ā.]
मम
मद् [pron]
माधव
माधव [m]
कश्चिद्विप्रस्तपोयुक्तः काश्यपो धर्मवित्तमः । आससाद द्विजं कंचिद्धर्माणामागतागमम् ॥
English Translation
A Brahmana named Kashyapa, possessed of penances and the foremost of all persons knowing duties, came to a certain other Brahmana who had become conversant with all the mysteries of religion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
विप्रस्तपोयुक्तः
विप्र [m]
विप्रस्तपोयुक्तः
तपस् [n]
विप्रस्तपोयुक्तः
युज् [6. Ā.]
काश्यपो
काश्यप [m]
धर्मवित्तमः
धर्म [mn]
धर्मवित्तमः
वित्तम [adj]
आससाद
आसद् [2. P.]
द्विजं
द्विज [m]
कंचिद्
कश्चित् [pron]
धर्माणाम्
धर्म [mn]
आगतागमम्
आगम् [6. P.]
आगतागमम्
आगम [m]
गतागते सुबहुशो ज्ञानविज्ञानपारगम् । लोकतत्त्वार्थकुशलं ज्ञातारं सुखदुःखयोः ॥
English Translation
Indeed, the latter had mastered all the knowledge which the scriptures teach about the departure and reappearance of beings and possessed that direct knowledge of all things which Yoga gives. He was well-skilled in the truths of all subjects relating to the world. He has mastered the truth about pleasure and pain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गतागते
गतागत [n]
सुबहुशो
सु [ind]
सुबहुशो
बहुशस् [ind]
ज्ञानविज्ञानपारगम्
ज्ञान [n]
ज्ञानविज्ञानपारगम्
विज्ञान [n]
ज्ञानविज्ञानपारगम्
पारग [adj]
लोकतत्त्वार्थकुशलं
लोक [m]
लोकतत्त्वार्थकुशलं
तत्त्व [n]
लोकतत्त्वार्थकुशलं
अर्थ [mn]
लोकतत्त्वार्थकुशलं
कुशल [adj]
ज्ञातारं
ज्ञातृ [adj]
सुखदुःखयोः
सुख [n]
सुखदुःखयोः
दुःख [n]
जातीमरणतत्त्वज्ञं कोविदं पुण्यपापयोः । द्रष्टारमुच्चनीचानां कर्मभिर्देहिनां गतिम् ॥
English Translation
He knew the truth about birth and death, and understood the distinctions between merit and demerit. He had seen the ends attained to by embodied creatures high and low on account of their deeds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जातीमरणतत्त्वज्ञं
जाती [f]
जातीमरणतत्त्वज्ञं
मरण [n]
जातीमरणतत्त्वज्ञं
तत्त्व [n]
जातीमरणतत्त्वज्ञं
ज्ञ [adj]
कोविदं
कोविद [adj]
पुण्यपापयोः
पुण्य [n]
पुण्यपापयोः
पाप [n]
द्रष्टारम्
द्रष्टृ [adj]
उच्चनीचानां
उच्च [adj]
उच्चनीचानां
नीच [adj]
कर्मभिर्
कर्मन् [n]
देहिनां
देहिन् [m]
गतिम्
गति [f]
चरन्तं मुक्तवत्सिद्धं प्रशान्तं संयतेन्द्रियम् । दीप्यमानं श्रिया ब्राह्म्या क्रममाणं च सर्वशः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चरन्तं
चर् [1. Ā.]
मुक्तवत्
मुच् [6. Ā.]
मुक्तवत्
वत् [ind]
सिद्धं
सिद्ध [m]
प्रशान्तं
प्रशम् [1. P.]
संयतेन्द्रियम्
संयम् [1. Ā.]
संयतेन्द्रियम्
इन्द्रिय [n]
दीप्यमानं
दीप् [4. P.]
श्रिया
श्री [f]
ब्राह्म्या
ब्राह्म [adj]
क्रममाणं
क्रम् [4. P.]
च
च [ind]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
अन्तर्धानगतिज्ञं च श्रुत्वा तत्त्वेन काश्यपः । तथैवान्तर्हितैः सिद्धैर्यान्तं चक्रधरैः सह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्तर्धानगतिज्ञं
अन्तर्धान [n]
अन्तर्धानगतिज्ञं
गति [f]
अन्तर्धानगतिज्ञं
ज्ञ [adj]
च
च [ind]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तत्त्वेन
तत्त्व [n]
काश्यपः
काश्यप [m]
तथैवान्तर्हितैः
तथा [ind]
तथैवान्तर्हितैः
एव [ind]
तथैवान्तर्हितैः
अन्तर्धा [3. Ā.]
सिद्धैर्
सिद्ध [m]
यान्तं
या [2. Ā.]
चक्रधरैः
चक्र [n]
चक्रधरैः
धर [adj]
सह
सह [ind]
संभाषमाणमेकान्ते समासीनं च तैः सह । यदृच्छया च गच्छन्तमसक्तं पवनं यथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सम्भाषमाणम्
सम्भाष् [1. P.]
एकान्ते
एकान्त [m]
समासीनं
समास् [4. P.]
च
च [ind]
तैः
तद् [pron]
सह
सह [ind]
यदृच्छया
यदृच्छा [f]
च
च [ind]
गच्छन्तम्
गम् [6. Ā.]
असक्तं
असक्त [adj]
पवनं
पवन [m]
यथा
यथा [ind]
तं समासाद्य मेधावी स तदा द्विजसत्तमः । चरणौ धर्मकामो वै तपस्वी सुसमाहितः । प्रतिपेदे यथान्यायं भक्त्या परमया युतः ॥
English Translation
Himself possessed of penances, Kashyapa, moved by the wish of acquiring merit, fell, with a rapt heart, at the feet of the sage when he had seen all those wonderful attributes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
मेधावी
मेधाविन् [adj]
स
तद् [pron]
तदा
तदा [ind]
द्विजसत्तमः
द्विजसत्तम [m]
चरणौ
चरण [mn]
धर्मकामो
धर्म [mn]
धर्मकामो
काम [m]
वै
वै [ind]
तपस्वी
तपस्विन् [m]
सुसमाहितः
सु [ind]
सुसमाहितः
समाहित [adj]
प्रतिपेदे
प्रतिपद् [4. P.]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
भक्त्या
भक्ति [f]
परमया
परम [adj]
युतः
युत [adj]
विस्मितश्चाद्भुतं दृष्ट्वा काश्यपस्तं द्विजोत्तमम् । परिचारेण महता गुरुं वैद्यमतोषयत् ॥
English Translation
Stricken with wonder at the sight of those extraordinary qualities, Kashyapa began to wait upon that foremost of all Brahmanas, with the dutiful respect of a disciple waiting upon his preceptor and succeeded in pleasing him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विस्मितश्चाद्भुतं
विस्मि [1. P.]
विस्मितश्चाद्भुतं
च [ind]
विस्मितश्चाद्भुतं
अद्भुत [adj]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
काश्यपस्तं
काश्यप [m]
काश्यपस्तं
तद् [pron]
द्विजोत्तमम्
द्विजोत्तम [m]
परिचारेण
परिचार [m]
महता
महत् [adj]
गुरुं
गुरु [m]
वैद्यम्
वैद्य [m]
अतोषयत्
तोषय् [10. Ā.]
प्रीतात्मा चोपपन्नश्च श्रुतचारित्रसंयुतः । भावेन तोषयच्चैनं गुरुवृत्त्या परंतपः ॥
English Translation
By his devotion, O scorcher of enemies, rendering to him the obedience due from a disciplc to a preceptor, Kashyapa pleased that Brahmana who possessed all these qualities and was gifted besides with scriptural learning and excellent conduct.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रीतात्मा
प्री [9. Ā.]
प्रीतात्मा
आत्मन् [m]
चोपपन्नश्च
च [ind]
चोपपन्नश्च
उपपद् [4. P.]
चोपपन्नश्च
च [ind]
श्रुतचारित्रसंयुतः
श्रुत [n]
श्रुतचारित्रसंयुतः
चारित्र [n]
श्रुतचारित्रसंयुतः
संयुत [adj]
भावेन
भाव [m]
तोषयच्चैनं
तोषय् [10. Ā.]
तोषयच्चैनं
च [ind]
तोषयच्चैनं
एनद् [pron]
गुरुवृत्त्या
गुरु [m]
गुरुवृत्त्या
वृत्ति [f]
परंतपः
परंतप [adj]
तस्मै तुष्टः स शिष्याय प्रसन्नोऽथाब्रवीद्गुरुः । सिद्धिं परामभिप्रेक्ष्य शृणु तन्मे जनार्दन ॥
English Translation
Pleased with Kashyapa, the Brahmana one day addressed him cheerfully and spoke as follows, having the highest success in view. Listen to those words, O Janardana, as I repeat them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मै
तद् [pron]
तुष्टः
तुष् [4. Ā.]
स
स [ind]
शिष्याय
शिष्य [m]
प्रसन्नो
प्रसद् [1. Ā.]
ऽथाब्रवीद्
अथ [ind]
ऽथाब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
गुरुः
गुरु [m]
सिद्धिं
सिद्धि [f]
पराम्
पर [pron]
अभिप्रेक्ष्य
अभिप्रेक्ष् [1. P.]
शृणु
श्रु [4. P.]
तन्मे
तद् [pron]
तन्मे
मद् [pron]
जनार्दन
जनार्दन [m]
विविधैः कर्मभिस्तात पुण्ययोगैश्च केवलैः । गच्छन्तीह गतिं मर्त्या देवलोकेऽपि च स्थितिम् ॥
English Translation
By various deeds, O son as also by the help of merit, mortal, creatures attain to diverse ends here and residence in Heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विविधैः
विविध [adj]
कर्मभिस्तात
कर्मन् [n]
कर्मभिस्तात
तात [m]
पुण्ययोगैश्च
पुण्य [adj]
पुण्ययोगैश्च
योग [m]
पुण्ययोगैश्च
च [ind]
केवलैः
केवल [adj]
गच्छन्तीह
गम् [6. Ā.]
गच्छन्तीह
इह [ind]
गतिं
गति [f]
मर्त्या
मर्त्य [m]
देवलोके
देव [m]
देवलोके
लोक [m]
ऽपि
अपि [ind]
च
च [ind]
स्थितिम्
स्थिति [f]
न क्वचित्सुखमत्यन्तं न क्वचिच्छाश्वती स्थितिः । स्थानाच्च महतो भ्रंशो दुःखलब्धात्पुनः पुनः ॥
English Translation
Nowhere one can enjoy the highest happiness; nowhere one can live for good. There are repeated falls from the highest regions acquired with such sorrow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
सुखम्
सुख [n]
अत्यन्तं
अत्यन्त [adj]
न
न [ind]
क्वचिच्छाश्वती
क्वचिद् [ind]
क्वचिच्छाश्वती
शाश्वत [adj]
स्थितिः
स्थिति [f]
स्थानाच्च
स्थान [n]
स्थानाच्च
च [ind]
महतो
महत् [adj]
भ्रंशो
भ्रंश [m]
दुःखलब्धात्
दुःख [n]
दुःखलब्धात्
लभ् [1. P.]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]