Aśvamedhikaparva Adhyāya 15
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 15
Aśvamedhikaparva Adhyāya 15 of the classical Mahābhārata with 35 verses.
Total: 35 Verses
•
Citations: MBh 14.15.1–35
•
250 Lexicon Terms
विजिते पाण्डवेयैस्तु प्रशान्ते च द्विजोत्तम । राष्ट्रे किं चक्रतुर्वीरौ वासुदेवधनंजयौ ॥
English Translation
O best of the twice-borns, when the Pandavas had reconquered and pacified their kingdom, what did the two warriors Vasudeva and Dhananjaya do?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विजिते
विजि [1. Ā.]
पाण्डवेयैस्तु
पाण्डवेय [m]
पाण्डवेयैस्तु
तु [ind]
प्रशान्ते
प्रशम् [1. P.]
च
च [ind]
द्विजोत्तम
द्विजोत्तम [m]
राष्ट्रे
राष्ट्र [mn]
किं
क [pron]
चक्रतुर्
कृ [2. Ā.]
वीरौ
वीर [m]
वासुदेवधनंजयौ
वासुदेव [m]
वासुदेवधनंजयौ
धनंजय [m]
विजिते पाण्डवेयैस्तु प्रशान्ते च विशां पते । राष्ट्रे बभूवतुर्हृष्टौ वासुदेवधनंजयौ ॥
English Translation
O best of the twice-borns, when the Pandavas had reconquered and pacified their kingdom, what did the two warriors Vasudeva and Dhananjaya do?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विजिते
विजि [1. Ā.]
पाण्डवेयैस्तु
पाण्डवेय [m]
पाण्डवेयैस्तु
तु [ind]
प्रशान्ते
प्रशम् [1. P.]
च
च [ind]
द्विजोत्तम
द्विजोत्तम [m]
राष्ट्रे
राष्ट्र [mn]
किं
क [pron]
चक्रतुर्
कृ [2. Ā.]
वीरौ
वीर [m]
वासुदेवधनंजयौ
वासुदेव [m]
वासुदेवधनंजयौ
धनंजय [m]
विजह्राते मुदा युक्तौ दिवि देवेश्वराविव । तौ वनेषु विचित्रेषु पर्वतानां च सानुषु ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विजह्राते
विहृ [1. Ā.]
मुदा
मुद् [f]
युक्तौ
युज् [6. Ā.]
दिवि
दिव् [m]
देवेश्वराविव
देव [m]
देवेश्वराविव
ईश्वर [m]
देवेश्वराविव
इव [ind]
तौ
तद् [pron]
वनेषु
वन [n]
विचित्रेषु
विचित्र [adj]
पर्वतानां
पर्वत [mn]
च
च [ind]
सानुषु
सानु [mn]
शैलेषु रमणीयेषु पल्वलेषु नदीषु च । चङ्क्रम्यमाणौ संहृष्टावश्विनाविव नन्दने ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शैलेषु
शैल [mn]
रमणीयेषु
रमणीय [adj]
पल्वलेषु
पल्वल [n]
नदीषु
नदी [f]
च
च [ind]
चङ्क्रम्यमाणौ
चङ्क्रम् [Int. Ā.]
संहृष्टावश्विनाविव
संहृष् [1. Ā.]
संहृष्टावश्विनाविव
अश्विन् [m]
संहृष्टावश्विनाविव
इव [ind]
नन्दने
नन्दन [n]
इन्द्रप्रस्थे महात्मानौ रेमाते कृष्णपाण्डवौ । प्रविश्य तां सभां रम्यां विजह्राते च भारत ॥
English Translation
And, O Bharata, the great Krishna and the son of Pandu (Dhananjaya) entering the beautiful hall of assembly at Indraprastha, passed their time in great merriment.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इन्द्रप्रस्थे
इन्द्रप्रस्थ [n]
महात्मानौ
महात्मन् [adj]
रेमाते
रम् [4. Ā.]
कृष्णपाण्डवौ
कृष्ण [m]
कृष्णपाण्डवौ
पाण्डव [m]
प्रविश्य
प्रविश् [4. P.]
तां
तद् [pron]
सभां
सभा [f]
रम्यां
रम्य [adj]
विजह्राते
विहृ [1. Ā.]
च
च [ind]
भारत
भारत [m]
तत्र युद्धकथाश्चित्राः परिक्लेशांश्च पार्थिव । कथायोगे कथायोगे कथयामासतुस्तदा ॥
English Translation
And there, O prince, they passed their time in describing the stirring incidents of the war, and the sufferings of their past lives.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
युद्धकथाश्चित्राः
युद्ध [n]
युद्धकथाश्चित्राः
कथा [f]
युद्धकथाश्चित्राः
चित्र [adj]
परिक्लेशांश्च
परिक्लेश [m]
परिक्लेशांश्च
च [ind]
पार्थिव
पार्थिव [m]
कथायोगे
कथा [f]
कथायोगे
योग [m]
कथायोगे
कथा [f]
कथायोगे
योग [m]
कथयामासतुस्तदा
कथय् [10. Ā.]
कथयामासतुस्तदा
तदा [ind]
ऋषीणां देवतानां च वंशांस्तावाहतुस्तदा । प्रीयमाणौ महात्मानौ पुराणावृषिसत्तमौ ॥
English Translation
And those two great ancient sages, pleased, recited the genealogy of the races of saints and gods.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋषीणां
ऋषि [m]
देवतानां
देवता [f]
च
च [ind]
वंशांस्तावाहतुस्तदा
वंश [m]
वंशांस्तावाहतुस्तदा
तद् [pron]
वंशांस्तावाहतुस्तदा
अह् [1. P.]
वंशांस्तावाहतुस्तदा
तदा [ind]
प्रीयमाणौ
प्री [9. Ā.]
महात्मानौ
महात्मन् [adj]
पुराणाव्
पुराण [adj]
ऋषिसत्तमौ
ऋषि [m]
ऋषिसत्तमौ
सत्तम [adj]
मधुरास्तु कथाश्चित्राश्चित्रार्थपदनिश्चयाः । निश्चयज्ञः स पार्थाय कथयामास केशवः ॥
English Translation
Then Keshava, knowing thc full significance of all matters, addressed Partha in sweet and beautiful words of excellent style and meaning.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मधुरास्तु
मधुर [adj]
मधुरास्तु
तु [ind]
कथाश्
कथा [f]
चित्राश्
चित्र [adj]
चित्रार्थपदनिश्चयाः
चित्र [adj]
चित्रार्थपदनिश्चयाः
अर्थ [mn]
चित्रार्थपदनिश्चयाः
पद [mn]
चित्रार्थपदनिश्चयाः
निश्चय [m]
निश्चयज्ञः
निश्चय [m]
निश्चयज्ञः
ज्ञ [adj]
स
तद् [pron]
पार्थाय
पार्थ [m]
कथयामास
कथय् [10. Ā.]
केशवः
केशव [m]
पुत्रशोकाभिसंतप्तं ज्ञातीनां च सहस्रशः । कथाभिः शमयामास पार्थं शौरिर्जनार्दनः ॥
English Translation
And then Janardana consoled the son of Pritha afflicted by the death of his sons, and thousands of other relatives.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुत्रशोकाभिसंतप्तं
पुत्र [m]
पुत्रशोकाभिसंतप्तं
शोक [m]
पुत्रशोकाभिसंतप्तं
अभिसंतप् [1. P.]
ज्ञातीनां
ज्ञाति [m]
च
च [ind]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
कथाभिः
कथा [f]
शमयामास
शमय् [10. Ā.]
पार्थं
पार्थ [m]
शौरिर्
शौरि [m]
जनार्दनः
जनार्दन [m]
स तमाश्वास्य विधिवद्विधानज्ञो महातपाः । अपहृत्यात्मनो भारं विशश्रामेव सात्वतः ॥
English Translation
And he of great ascetic merit and knowing the science of all things duly comforting him, rested for a while, as if a great burden had been removed from his own body.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तम्
तद् [pron]
आश्वास्य
आश्वासय् [10. Ā.]
विधिवद्
विधिवत् [ind]
विधानज्ञो
विधान [n]
विधानज्ञो
ज्ञ [adj]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
अपहृत्यात्मनो
अपहृ [1. Ā.]
अपहृत्यात्मनो
आत्मन् [m]
भारं
भार [m]
विशश्रामेव
विश्रम् [1. Ā.]
विशश्रामेव
इव [ind]
सात्वतः
सात्वत [m]
ततः कथान्ते गोविन्दो गुडाकेशमुवाच ह । सान्त्वयञ्श्लक्ष्णया वाचा हेतुयुक्तमिदं वचः ॥
English Translation
Then Govinda (Krishna) comforting Arjuna with sweet speech, addressed these well reasoned words to himn.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कथान्ते
कथा [f]
कथान्ते
अन्त [m]
गोविन्दो
गोविन्द [m]
गुडाकेशम्
गुडाकेश [m]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
सान्त्वयञ्
सान्त्वय् [Denom. Ā.]
श्लक्ष्णया
श्लक्ष्ण [adj]
वाचा
वाच् [f]
हेतुयुक्तम्
हेतु [m]
हेतुयुक्तम्
युज् [6. Ā.]
इदं
इदम् [pron]
वचः
वचस् [n]
विजितेयं धरा कृत्स्ना सव्यसाचिन्परंतप । त्वद्बाहुबलमाश्रित्य राज्ञा धर्मसुतेन ह ॥
English Translation
Vasudeva said O Arjuna, the terror of your enemies, this cntire earth has been conquered by the king, the son of Dharma, depending on the power of your arms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विजितेयं
विजि [1. Ā.]
विजितेयं
इदम् [pron]
धरा
धरा [f]
कृत्स्ना
कृत्स्न [adj]
सव्यसाचिन्
सव्यसाचिन् [m]
परंतप
परंतप [adj]
त्वद्बाहुबलम्
त्वद् [pron]
त्वद्बाहुबलम्
बाहु [mf]
त्वद्बाहुबलम्
बल [mn]
आश्रित्य
आश्रि [1. Ā.]
राज्ञा
राजन् [m]
धर्मसुतेन
धर्मसुत [m]
ह
ह [ind]
असपत्नां महीं भुङ्क्ते धर्मराजो युधिष्ठिरः । भीमसेनप्रभावेन यमयोश्च नरोत्तम ॥
English Translation
And, O best of men, the virtuous king Yudhishthira now enjoys the sovereignty of the earth without a rival, by the power of Bhimasena and the twin brothers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
भरतश्रेष्ठं
भरत [m]
भरतश्रेष्ठं
श्रेष्ठ [adj]
धर्मराजो
धर्मराज [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
भीमसेनप्रभावेन
भीमसेन [m]
भीमसेनप्रभावेन
प्रभाव [m]
यमयोश्च
यम [m]
यमयोश्च
च [ind]
नरोत्तम
नरोत्तम [m]
धर्मेण राज्ञा धर्मज्ञ प्राप्तं राज्यमकण्टकम् । धर्मेण निहतः संख्ये स च राजा सुयोधनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मेण
धर्म [mn]
राज्ञा
राजन् [m]
धर्मज्ञ
धर्म [mn]
धर्मज्ञ
ज्ञ [adj]
प्राप्तं
प्राप् [1. P.]
राज्यम्
राज्य [n]
अकण्टकम्
अकण्टक [adj]
धर्मेण
धर्म [mn]
निहतः
निहन् [2. Ā.]
संख्ये
संख्य [n]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
राजा
राजन् [m]
सुयोधनः
सुयोधन [m]
अधर्मरुचयो लुब्धाः सदा चाप्रियवादिनः । धार्तराष्ट्रा दुरात्मानः सानुबन्धा निपातिताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दानधर्मरताः
दान [n]
दानधर्मरताः
धर्म [mn]
दानधर्मरताः
रम् [4. Ā.]
सन्तः
सत् [adj]
सततं
सततम् [ind]
प्रियवादिनः
प्रिय [adj]
प्रियवादिनः
वादिन् [adj]
धार्तराष्ट्रा
धार्तराष्ट्र [m]
दुरात्मानः
दुरात्मन् [adj]
सानुबन्धा
स [ind]
सानुबन्धा
अनुबन्ध [m]
निपातिताः
निपातय् [10. Ā.]
प्रशान्तामखिलां पार्थ पृथिवीं पृथिवीपतिः । भुङ्क्ते धर्मसुतो राजा त्वया गुप्तः कुरूद्वह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रशान्ताम्
प्रशम् [1. P.]
अखिलां
अखिल [adj]
पार्थ
पार्थ [m]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
पृथिवीपतिः
पृथिवीपति [m]
भुङ्क्ते
भुज् [6. P.]
धर्मसुतो
धर्मसुत [m]
राजा
राजन् [m]
त्वया
त्वद् [pron]
गुप्तः
गुप् [1. Ā.]
कुरूद्वह
कुरु [m]
कुरूद्वह
उद्वह [m]
रमे चाहं त्वया सार्धमरण्येष्वपि पाण्डव । किमु यत्र जनोऽयं वै पृथा चामित्रकर्शन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रमे
रम् [4. Ā.]
चाहं
च [ind]
चाहं
मद् [pron]
त्वया
त्वद् [pron]
सार्धम्
सार्धम् [ind]
अरण्येष्वपि
अरण्य [n]
अरण्येष्वपि
अपि [ind]
पाण्डव
पाण्डव [m]
किमु
किमु [ind]
यत्र
यत्र [ind]
जनो
जन [m]
ऽयं
इदम् [pron]
वै
वै [ind]
पृथा
पृथा [f]
चामित्रकर्शन
च [ind]
चामित्रकर्शन
अमित्र [mf]
चामित्रकर्शन
कर्शन [adj]
यत्र धर्मसुतो राजा यत्र भीमो महाबलः । यत्र माद्रवतीपुत्रौ रतिस्तत्र परा मम ॥
English Translation
O terror of your enemies, what more need I tell you, but that where you and Pritha, and the king, the son of Dharma, and the powerful Bhimasena and the two sons of Madri are, there am I drawn with exquisite delight.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्र
यत्र [ind]
धर्मसुतो
धर्मसुत [m]
राजा
राजन् [m]
यत्र
यत्र [ind]
भीमो
भीम [m]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
यत्र
यत्र [ind]
माद्रवतीपुत्रौ
माद्रवती [f]
माद्रवतीपुत्रौ
पुत्र [m]
रतिस्तत्र
रति [f]
रतिस्तत्र
तत्र [ind]
परा
पर [pron]
मम
मद् [pron]
तथैव स्वर्गकल्पेषु सभोद्देशेषु भारत । रमणीयेषु पुण्येषु सहितस्य त्वयानघ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
स्वर्गकल्पेषु
स्वर्ग [m]
स्वर्गकल्पेषु
कल्प [adj]
सभोद्देशेषु
सभा [f]
सभोद्देशेषु
उद्देश [m]
भारत
भारत [m]
रमणीयेषु
रमणीय [adj]
पुण्येषु
पुण्य [adj]
सहितस्य
सहित [adj]
त्वयानघ
त्वद् [pron]
त्वयानघ
अनघ [adj]
कालो महांस्त्वतीतो मे शूरपुत्रमपश्यतः । बलदेवं च कौरव्य तथान्यान्वृष्णिपुंगवान् ॥
English Translation
O descendant of Kuru, in these delightful and sacred and celestial halls of assembly, a long time has gone away in your company without my seeing Vasudeva, Baladeva and other leaders of the Vrishni race.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कालो
काल [m]
महांस्त्वतीतो
महत् [adj]
महांस्त्वतीतो
तु [ind]
महांस्त्वतीतो
अती [1. P.]
मे
मद् [pron]
शूरपुत्रम्
शूर [m]
शूरपुत्रम्
पुत्र [m]
अपश्यतः
अपश्यत् [adj]
बलदेवं
बलदेव [m]
च
च [ind]
कौरव्य
कौरव्य [m]
तथान्यान्
तथा [ind]
तथान्यान्
अन्य [pron]
वृष्णिपुंगवान्
वृष्णि [m]
वृष्णिपुंगवान्
पुंगव [m]
सोऽहं गन्तुमभीप्सामि पुरीं द्वारवतीं प्रति । रोचतां गमनं मह्यं तवापि पुरुषर्षभ ॥
English Translation
And now I am desirous of going to the city of Dvaravati. Do you, therefore, O most courageous of me, assent to my departure.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
गन्तुम्
गम् [6. Ā.]
अभीप्सामि
अभीप्स् [Desid. Ā.]
पुरीं
पुरी [f]
द्वारवतीं
द्वारवती [f]
प्रति
प्रति [ind]
रोचतां
रुच् [1. P.]
गमनं
गमन [n]
मह्यं
मद् [pron]
तवापि
त्वद् [pron]
तवापि
अपि [ind]
पुरुषर्षभ
पुरुष [m]
पुरुषर्षभ
ऋषभ [m]
उक्तो बहुविधं राजा तत्र तत्र युधिष्ठिरः । स ह भीष्मेण यद्युक्तमस्माभिः शोककारिते ॥
English Translation
When king Yudhishthira was stricken heavily with sorrow, I with Bhishma, have recited to him many appropriate legends suited to the occasion with a view of dispelling his gricf, and the pliant and great Yudhishthira, though our sovereign, and versed in all learning, paid due heed to our words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृतोदकं
कृ [2. Ā.]
कृतोदकं
उदक [n]
तु
तु [ind]
राजानं
राजन् [m]
धृतराष्ट्रं
धृतराष्ट्र [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
स
तद् [pron]
ह
ह [ind]
भीष्मेण
भीष्म [m]
यद्युक्तम्
यदि [ind]
यद्युक्तम्
वच् [2. P.]
अस्माभिः
मद् [pron]
शोककारिते
शोक [m]
शोककारिते
कारय् [10. Ā.]
शिष्टो युधिष्ठिरोऽस्माभिः शास्ता सन्नपि पाण्डवः । तेन तच्च वचः सम्यग्गृहीतं सुमहात्मना ॥
English Translation
When king Yudhishthira was stricken heavily with sorrow, I with Bhishma, have recited to him many appropriate legends suited to the occasion with a view of dispelling his gricf, and the pliant and great Yudhishthira, though our sovereign, and versed in all learning, paid due heed to our words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शिष्टो
शास् [1. P.]
युधिष्ठिरो
युधिष्ठिर [m]
ऽस्माभिः
मद् [pron]
शास्ता
शास्तृ [m]
सन्न्
अस् [2. P.]
अपि
अपि [ind]
पाण्डवः
पाण्डव [m]
तेन
तद् [pron]
तच्च
तद् [pron]
तच्च
च [ind]
वचः
वचस् [n]
सम्यग्
सम्यक् [ind]
गृहीतं
ग्रह् [6. Ā.]
सुमहात्मना
सु [ind]
सुमहात्मना
महात्मन् [adj]
धर्मपुत्रे हि धर्मज्ञे कृतज्ञे सत्यवादिनि । सत्यं धर्मो मतिश्चाग्र्या स्थितिश्च सततं स्थिरा ॥
English Translation
That son of Dharma honours truth, and is grateful and virtuous, therefore will his virtue, and good sense and the stability of his power always endure.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मपुत्रे
धर्मपुत्र [m]
हि
हि [ind]
धर्मज्ञे
धर्म [mn]
धर्मज्ञे
ज्ञ [adj]
कृतज्ञे
कृतज्ञ [adj]
सत्यवादिनि
सत्य [n]
सत्यवादिनि
वादिन् [adj]
सत्यं
सत्य [n]
धर्मो
धर्म [mn]
मतिश्चाग्र्या
मति [f]
मतिश्चाग्र्या
च [ind]
मतिश्चाग्र्या
अग्र्य [adj]
स्थितिश्च
स्थिति [f]
स्थितिश्च
च [ind]
सततं
सततम् [ind]
स्थिरा
स्थिर [adj]
तद्गत्वा तं महात्मानं यदि ते रोचतेऽर्जुन । अस्मद्गमनसंयुक्तं वचो ब्रूहि जनाधिपम् ॥
English Translation
And now, O Arjuna, if it pleases you, do you go to that great prince and tell him of my desire to leave this place.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
तं
तद् [pron]
महात्मानं
महात्मन् [adj]
यदि
यदि [ind]
ते
त्वद् [pron]
रोचते
रुच् [1. P.]
ऽर्जुन
अर्जुन [m]
अस्मद्गमनसंयुक्तं
मद् [pron]
अस्मद्गमनसंयुक्तं
गमन [n]
अस्मद्गमनसंयुक्तं
संयुज् [7. Ā.]
वचो
वचस् [n]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
जनाधिपम्
जनाधिप [m]
न हि तस्याप्रियं कुर्यां प्राणत्यागेऽप्युपस्थिते । कुतो गन्तुं महाबाहो पुरीं द्वारवतीं प्रति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
तस्याप्रियं
तद् [pron]
तस्याप्रियं
अप्रिय [adj]
कुर्यां
कृ [2. Ā.]
प्राणत्यागे
प्राणत्याग [m]
ऽप्युपस्थिते
अपि [ind]
ऽप्युपस्थिते
उपस्था [1. Ā.]
मा
मा [ind]
ते
त्वद् [pron]
मन्युर्
मन्यु [mf]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
भवत्वत्र
भू [1. Ā.]
भवत्वत्र
अत्र [ind]
द्विजान्
द्विज [m]
प्रति
प्रति [ind]
सर्वं त्विदमहं पार्थ त्वत्प्रीतिहितकाम्यया । ब्रवीमि सत्यं कौरव्य न मिथ्यैतत्कथंचन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वं
सर्व [pron]
त्विदम्
तु [ind]
त्विदम्
इदम् [pron]
अहं
मद् [pron]
पार्थ
पार्थ [m]
त्वत्प्रीतिहितकाम्यया
त्वद् [pron]
त्वत्प्रीतिहितकाम्यया
प्रीति [f]
त्वत्प्रीतिहितकाम्यया
हित [n]
त्वत्प्रीतिहितकाम्यया
काम्या [f]
ब्रवीमि
ब्रू [2. Ā.]
सत्यं
सत्य [n]
कौरव्य
कौरव्य [m]
न
न [ind]
मिथ्यैतत्
मिथ्या [ind]
मिथ्यैतत्
एतद् [pron]
कथंचन
कथंचन [ind]
प्रयोजनं च निर्वृत्तमिह वासे ममार्जुन । धार्तराष्ट्रो हतो राजा सबलः सपदानुगः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रयोजनं
प्रयोजन [n]
च
च [ind]
निर्वृत्तम्
निर्वृत् [1. Ā.]
इह
इह [ind]
वासे
वास [m]
ममार्जुन
मद् [pron]
ममार्जुन
अर्जुन [m]
धार्तराष्ट्रो
धार्तराष्ट्र [m]
हतो
हन् [6. P.]
राजा
राजन् [m]
सबलः
स [ind]
सबलः
बल [mn]
सपदानुगः
स [ind]
सपदानुगः
पदानुग [adj]
पृथिवी च वशे तात धर्मपुत्रस्य धीमतः । स्थिता समुद्रवसना सशैलवनकानना । चिता रत्नैर्बहुविधैः कुरुराजस्य पाण्डव ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पृथिवी
पृथिवी [f]
च
च [ind]
वशे
वश [m]
तात
तात [m]
धर्मपुत्रस्य
धर्मपुत्र [m]
धीमतः
धीमत् [adj]
स्थिता
स्था [1. Ā.]
समुद्रवसना
समुद्र [m]
समुद्रवसना
वसन [n]
सशैलवनकानना
स [ind]
सशैलवनकानना
शैल [mn]
सशैलवनकानना
वन [n]
सशैलवनकानना
कानन [n]
चिता
चि [1. Ā.]
रत्नैर्
रत्न [mn]
बहुविधैः
बहुविध [adj]
कुरुराजस्य
कुरुराज [m]
पाण्डव
पाण्डव [m]
धर्मेण राजा धर्मज्ञः पातु सर्वां वसुंधराम् । उपास्यमानो बहुभिः सिद्धैश्चापि महात्मभिः । स्तूयमानश्च सततं बन्दिभिर्भरतर्षभ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मेण
धर्म [mn]
राज्ञा
राजन् [m]
धर्मज्ञ
धर्म [mn]
धर्मज्ञ
ज्ञ [adj]
प्राप्तं
प्राप् [1. P.]
राज्यम्
राज्य [n]
अकण्टकम्
अकण्टक [adj]
उपास्यमानो
उपास् [4. P.]
बहुभिः
बहु [adj]
सिद्धैश्चापि
सिद्ध [m]
सिद्धैश्चापि
च [ind]
सिद्धैश्चापि
अपि [ind]
महात्मभिः
महात्मन् [adj]
स्तूयमानश्च
स्तु [1. Ā.]
स्तूयमानश्च
च [ind]
सततं
सततम् [ind]
बन्दिभिर्
बन्दिन् [m]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
तन्मया सह गत्वाद्य राजानं कुरुवर्धनम् । आपृच्छ कुरुशार्दूल गमनं द्वारकां प्रति ॥
English Translation
Do you, O pride of Kuru's race, accompany me today to the king, the great advancer of the Kuru race, and sound him of my intended return to Dwraka.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तन्मया
तद् [pron]
तन्मया
मद् [pron]
सह
सह [ind]
गत्वाद्य
गम् [6. Ā.]
गत्वाद्य
अद्य [ind]
राजानं
राजन् [m]
कुरुवर्धनम्
कुरु [m]
कुरुवर्धनम्
वर्धन [adj]
आपृच्छ
आप्रच्छ् [6. Ā.]
कुरुशार्दूल
कुरु [m]
कुरुशार्दूल
शार्दूल [m]
गमनं
गमन [n]
द्वारकां
द्वारका [fn]
प्रति
प्रति [ind]
इदं शरीरं वसु यच्च मे गृहे; निवेदितं पार्थ सदा युधिष्ठिरे । प्रियश्च मान्यश्च हि मे युधिष्ठिरः; सदा कुरूणामधिपो महामतिः ॥
English Translation
As Yudhishthira the great king of the Kurus, always commands my love and respect, I have, O son of Pritha, placed this my body and all the riches that I have in my house, at his disposal.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
शरीरं
शरीर [n]
वसु
वसु [n]
यच्च
यद् [pron]
यच्च
च [ind]
मे
मद् [pron]
गृहे
गृह [mn]
निवेदितं
निवेदय् [10. Ā.]
पार्थ
पार्थ [m]
सदा
सदा [ind]
युधिष्ठिरे
युधिष्ठिर [m]
प्रियश्च
प्रिय [adj]
प्रियश्च
च [ind]
मान्यश्च
मानय् [10. Ā.]
मान्यश्च
च [ind]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
सदा
सदा [ind]
कुरूणाम्
कुरु [m]
अधिपो
अधिप [m]
महामतिः
महामति [adj]
प्रयोजनं चापि निवासकारणे; न विद्यते मे त्वदृते महाभुज । स्थिता हि पृथ्वी तव पार्थ शासने; गुरोः सुवृत्तस्य युधिष्ठिरस्य ह ॥
English Translation
And, O prince, Partha (son of Pritha) when this earth has come under your control and that of the worshipful Yudhishthira of excellent character, there no longer remains any need for my staying here except for my love for you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रयोजनं
प्रयोजन [n]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
निवासकारणे
निवास [m]
निवासकारणे
कारण [n]
न
न [ind]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
मे
मद् [pron]
त्वद्
त्वद् [pron]
ऋते
ऋते [ind]
महाभुज
महत् [adj]
महाभुज
भुज [m]
स्थिता
स्था [1. Ā.]
हि
हि [ind]
पृथ्वी
पृथ्वी [f]
तव
त्वद् [pron]
पार्थ
पार्थ [m]
शासने
शासन [n]
गुरोः
गुरु [m]
सुवृत्तस्य
सु [ind]
सुवृत्तस्य
वृत्त [n]
युधिष्ठिरस्य
युधिष्ठिर [m]
ह
ह [ind]
इतीदमुक्तं स तदा महात्मना; जनार्दनेनामितविक्रमोऽर्जुनः । तथेति कृच्छ्रादिव वाचमीरय;ज्जनार्दनं संप्रतिपूज्य पार्थिव ॥
English Translation
And, O king, when the redoubtable Arjuna had been thus addressed by the noble-hearted Janardana, he, showing all the honours due to him, sorrowfully replied by merely saying 'be it so'.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इतीदम्
इति [ind]
इतीदम्
इदम् [pron]
उक्तं
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
तदा
तदा [ind]
महात्मना
महात्मन् [adj]
जनार्दनेनामितविक्रमो
जनार्दन [m]
जनार्दनेनामितविक्रमो
अमित [adj]
जनार्दनेनामितविक्रमो
विक्रम [m]
ऽर्जुनः
अर्जुन [m]
तथेति
तथा [ind]
तथेति
इति [ind]
कृच्छ्राद्
कृच्छ्र [mn]
इव
इव [ind]
वाचम्
वाच् [f]
ईरयज्
ईरय् [10. Ā.]
जनार्दनं
जनार्दन [m]
सम्प्रतिपूज्य
सम्प्रतिपूजय् [10. P.]
पार्थिव
पार्थिव [m]