Sauptikaparva Adhyāya 10
सौप्तिकपर्व • अध्यायः 10
Sauptikaparva Adhyāya 10 of the classical Mahābhārata with 31 verses.
Total: 31 Verses
•
Citations: MBh 10.10.1–31
•
250 Lexicon Terms
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां धृष्टद्युम्नस्य सारथिः । शशंस धर्मराजाय सौप्तिके कदनं कृतम् ॥
English Translation
Vaishampayana said “After the termination of the night, the driver of Dhrishtadyumna's car communicated to king Yudhishthira the great slaughter that had been caused during the hour of sleep.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्याक्रोशन्
व्याक्रुश् [1. Ā.]
क्षत्रियाः
क्षत्रिय [m]
सर्वे
सर्व [pron]
धृष्टद्युम्नस्य
धृष्टद्युम्न [m]
भारत
भारत [m]
शशंस
शंस् [2. Ā.]
धर्मराजाय
धर्मराज [m]
सौप्तिके
सौप्तिक [n]
कदनं
कदन [n]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
द्रौपदेया महाराज द्रुपदस्यात्मजैः सह । प्रमत्ता निशि विश्वस्ताः स्वपन्तः शिबिरे स्वके ॥
English Translation
The Driver said The sons of Draupadi, O king, have been killed, with all the children of Drupada himself, while they were carelessly and trustfully asleep in their own camp.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्रौपदेया
द्रौपदेय [m]
हताः
हन् [6. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
धृष्टद्युम्नस्य
धृष्टद्युम्न [m]
चात्मजाः
च [ind]
चात्मजाः
आत्मज [m]
प्रमत्ता
प्रमद् [4. Ā.]
निशि
निश् [f]
विश्वस्ताः
विश्वस् [1. Ā.]
स्वपन्तः
स्वप् [1. Ā.]
शिबिरे
शिबिर [n]
स्वके
स्वक [adj]
कृतवर्मणा नृशंसेन गौतमेन कृपेण च । अश्वत्थाम्ना च पापेन हतं वः शिबिरं निशि ॥
English Translation
During the night, O king, your camp has been exterminated by the cruel Kritavarman, and Kripa the son of Gotama, and the sinful Ashvatthaman.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृतवर्मणा
कृतवर्मन् [m]
नृशंसेन
नृशंस [adj]
गौतमेन
गौतम [m]
कृपेण
कृप [mf]
च
च [ind]
अश्वत्थाम्ना
अश्वत्थामन् [m]
च
च [ind]
पापेन
पाप [adj]
हतं
हन् [6. P.]
वः
त्वद् [pron]
शिबिरं
शिबिर [n]
निशि
निश् [f]
एतैर्नरगजाश्वानां प्रासशक्तिपरश्वधैः । सहस्राणि निकृन्तद्भिर्निःशेषं ते बलं कृतम् ॥
English Translation
Killing thousands of men and elephants and horses with lances and darts and battle-axes, those men have rotted out your army.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतैर्
एतद् [pron]
नरगजाश्वानां
नर [m]
नरगजाश्वानां
गज [m]
नरगजाश्वानां
अश्व [m]
प्रासशक्तिपरश्वधैः
प्रास [m]
प्रासशक्तिपरश्वधैः
शक्ति [f]
प्रासशक्तिपरश्वधैः
परश्वध [m]
सहस्राणि
सहस्र [mn]
निकृन्तद्भिर्
निकृत् [6. Ā.]
निःशेषं
निःशेष [adj]
ते
त्वद् [pron]
बलं
बल [mn]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
छिद्यमानस्य महतो वनस्येव परश्वधैः । शुश्रुवे सुमहाञ्शब्दो बलस्य तव भारत ॥
English Translation
While your army was being killed like a forest hewn down with axes, a loud cry of lamentation was heard rising from your camp.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
छिद्यमानस्य
छिद् [1. P.]
महतो
महत् [adj]
वनस्येव
वन [n]
वनस्येव
इव [ind]
परश्वधैः
परश्वध [m]
शुश्रुवे
श्रु [4. P.]
सुमहाञ्
सु [ind]
सुमहाञ्
महत् [adj]
शब्दो
शब्द [m]
बलस्य
बल [mn]
तव
त्वद् [pron]
भारत
भारत [m]
अहमेकोऽवशिष्टस्तु तस्मात्सैन्यान्महीपते । मुक्तः कथंचिद्धर्मात्मन्व्यग्रस्य कृतवर्मणः ॥
English Translation
I am the sole survivor, O king, of that vast host. I have escaped with difficulty from Kritavarman at a time when he was careless.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहम्
मद् [pron]
एको
एक [pron]
ऽवशिष्टस्तु
अवशिष् [7. P.]
ऽवशिष्टस्तु
तु [ind]
तस्मात्
तद् [pron]
सैन्यान्महीपते
सैन्य [n]
सैन्यान्महीपते
महीपति [m]
मया
मद् [pron]
विमुक्तः
विमुच् [6. Ā.]
कौन्तेय
कौन्तेय [m]
त्वय्यद्य
त्वद् [pron]
त्वय्यद्य
अद्य [ind]
कृतकर्मणि
कृ [2. Ā.]
कृतकर्मणि
कर्मन् [n]
तच्छ्रुत्वा वाक्यमशिवं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । पपात मह्यां दुर्धर्षः पुत्रशोकसमन्वितः ॥
English Translation
Hearing this evil news, Kunti's son Yudhishthira, however endued with fortitude, dropped down on the Earth, stricken with grief at the loss of his sons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तच्छ्रुत्वा
तद् [pron]
तच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अशिवं
अशिव [adj]
कुन्तीपुत्रो
कुन्ती [f]
कुन्तीपुत्रो
पुत्र [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
पपात
पत् [1. Ā.]
मह्यां
मही [f]
दुर्धर्षः
दुर्धर्ष [adj]
पुत्रशोकसमन्वितः
पुत्र [m]
पुत्रशोकसमन्वितः
शोक [m]
पुत्रशोकसमन्वितः
समन्वित [adj]
तं पतन्तमभिक्रम्य परिजग्राह सात्यकिः । भीमसेनोऽर्जुनश्चैव माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥
English Translation
Going forward, Satyaki clasped the king. Bhimasena and Arjuna and the two sons of Madri also stretched out their arıms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
पतन्तम्
पत् [1. Ā.]
अभिक्रम्य
अभिक्रम् [1. Ā.]
परिजग्राह
परिग्रह् [9. Ā.]
सात्यकिः
सात्यकि [m]
त्वं
त्वद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
कुशली
कुशलिन् [adj]
राजन्माद्रीपुत्रौ
राजन् [m]
राजन्माद्रीपुत्रौ
माद्री [f]
राजन्माद्रीपुत्रौ
पुत्र [m]
च
च [ind]
पाण्डवौ
पाण्डव [m]
लब्धचेतास्तु कौन्तेयः शोकविह्वलया गिरा । जित्वा शत्रूञ्जितः पश्चात्पर्यदेवयदातुरः ॥
English Translation
Having regained his senses, the son of Kunti bewailed in grief. Alas, having defeated the enemy, we have ourselves been defeated in the end.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लब्धचेतास्तु
लभ् [1. P.]
लब्धचेतास्तु
चेतस् [n]
लब्धचेतास्तु
तु [ind]
कौन्तेयः
कौन्तेय [m]
शोकविह्वलया
शोक [m]
शोकविह्वलया
विह्वल [adj]
गिरा
गिर् [f]
जित्वा
जि [9. P.]
शत्रूञ्
शत्रु [m]
जितः
जि [9. P.]
पश्चात्
पश्चात् [ind]
पर्यदेवयद्
परिदेवय् [10. Ā.]
आतुरः
आतुर [adj]
दुर्विदा गतिरर्थानामपि ये दिव्यचक्षुषः । जीयमाना जयन्त्यन्ये जयमाना वयं जिताः ॥
English Translation
The course of evens cannot even be ascertained even by persons possessing spiritual insight. The enemies who were defeated have become victorious. Ourselves, again, while victorious are defeated.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुर्विदा
दुर्विद [adj]
गतिर्
गति [f]
अर्थानाम्
अर्थ [mn]
अपि
अपि [ind]
ये
यद् [pron]
दिव्यचक्षुषः
दिव्य [adj]
दिव्यचक्षुषः
चक्षुस् [n]
जीयमाना
जि [9. P.]
जयन्त्यन्ये
जि [9. P.]
जयन्त्यन्ये
अन्य [pron]
जयमाना
जि [9. P.]
वयं
मद् [pron]
जिताः
जि [9. P.]
हत्वा भ्रातॄन्वयस्यांश्च पितॄन्पुत्रान्सुहृद्गणान् । बन्धूनमात्यान्पौत्रांश्च जित्वा सर्वाञ्जिता वयम् ॥
English Translation
Having killed brothers and friends, fathers, sons, well-wishers, kinsmen, counsellors, and having defeated them all, we ourselves are defeated at last.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हत्वा
हन् [6. P.]
भ्रातॄन्
भ्रातृ [m]
वयस्यांश्च
वयस्य [m]
वयस्यांश्च
च [ind]
पितॄन्
पितृ [m]
पुत्रान्
पुत्र [m]
सुहृद्गणान्
सुहृद् [m]
सुहृद्गणान्
गण [m]
बन्धून्
बन्धु [m]
अमात्यान्
अमात्य [m]
पौत्रांश्च
पौत्र [m]
पौत्रांश्च
च [ind]
जित्वा
जि [9. P.]
सर्वाञ्
सर्व [pron]
जिता
जि [9. P.]
वयम्
मद् [pron]
अनर्थो ह्यर्थसंकाशस्तथार्थोऽनर्थदर्शनः । जयोऽयमजयाकारो जयस्तस्मात्पराजयः ॥
English Translation
Misery appears like prosperity, and prosperity looks like misery. This our victory is twined into defeat. Our victory therefore, had terminated in defeat.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनर्थो
अनर्थ [m]
ह्यर्थसंकाशस्तथार्थो
हि [ind]
ह्यर्थसंकाशस्तथार्थो
अर्थ [mn]
ह्यर्थसंकाशस्तथार्थो
संकाश [m]
ह्यर्थसंकाशस्तथार्थो
तथा [ind]
ह्यर्थसंकाशस्तथार्थो
अर्थ [mn]
ऽनर्थदर्शनः
अनर्थ [m]
ऽनर्थदर्शनः
दर्शन [n]
जयो
जय [m]
ऽयम्
इदम् [pron]
अजयाकारो
अजय [m]
अजयाकारो
आकार [m]
जयस्तस्मात्
जय [m]
जयस्तस्मात्
तस्मात् [ind]
पराजयः
पराजय [m]
यं जित्वा तप्यते पश्चादापन्न इव दुर्मतिः । कथं मन्येत विजयं ततो जिततरः परैः ॥
English Translation
Having gained the victory, I am obliged to grieve as an afflicted wretch. How, can I consider it as a victory? In sooth, I have been doubly defeated by the enemy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यं
यद् [pron]
जित्वा
जि [9. P.]
तप्यते
तप् [4. Ā.]
पश्चाद्
पश्चात् [ind]
आपन्न
आपद् [4. P.]
इव
इव [ind]
दुर्मतिः
दुर्मति [adj]
कथं
कथम् [ind]
मन्येत
मन् [8. P.]
विजयं
विजय [m]
ततो
ततस् [ind]
जिततरः
जिततर [adj]
परैः
पर [pron]
येषामर्थाय पापस्य धिग्जयस्य सुहृद्वधे । निर्जितैरप्रमत्तैर्हि विजिता जितकाशिनः ॥
English Translation
They for whose sake we gained the sinful victory by killing our kinsmen and friends, after acquired victory, have been defeated by vanquished foes that were hecdful.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येषाम्
यद् [pron]
अर्थाय
अर्थ [mn]
पापस्य
पाप [adj]
धिग्
धिक् [ind]
जयस्य
जय [m]
सुहृद्वधे
सुहृद् [m]
सुहृद्वधे
वध [m]
निर्जितैर्
निर्जि [1. P.]
अप्रमत्तैर्
अप्रमत्त [adj]
हि
हि [ind]
विजिता
विजि [1. Ā.]
जितकाशिनः
जि [9. P.]
जितकाशिनः
काशिन् [adj]
कर्णिनालीकदंष्ट्रस्य खड्गजिह्वस्य संयुगे । चापव्यात्तस्य रौद्रस्य ज्यातलस्वननादिनः ॥
English Translation
Alas, through carelessness have they been killed who had escaped from even Karna, that warrior who had barbed arrows and Nalikas for his teeth, the sword for his tongue, the bow for his mouth, and the twang of the bow, and the sound of palms for his roars-that angry Karna who never took to heels from battle, and : who was foremost of men.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कर्णिनालीकदंष्ट्रस्य
कर्णिन् [m]
कर्णिनालीकदंष्ट्रस्य
नालीक [m]
कर्णिनालीकदंष्ट्रस्य
दंष्ट्र [mfn]
खड्गजिह्वस्य
खड्ग [mn]
खड्गजिह्वस्य
जिह्वा [f]
संयुगे
संयुग [n]
चापव्यात्तस्य
चाप [mn]
चापव्यात्तस्य
व्यादा [3. P.]
रौद्रस्य
रौद्र [adj]
ज्यातलस्वननादिनः
ज्या [f]
ज्यातलस्वननादिनः
तल [mn]
ज्यातलस्वननादिनः
स्वन [m]
ज्यातलस्वननादिनः
नादिन् [adj]
क्रुद्धस्य नरसिंहस्य संग्रामेष्वपलायिनः । ये व्यमुच्यन्त कर्णस्य प्रमादात्त इमे हताः ॥
English Translation
Alas, through carelessness have they been killed who had escaped from even Karna, that warrior who had barbed arrows and Nalikas for his teeth, the sword for his tongue, the bow for his mouth, and the twang of the bow, and the sound of palms for his roars-that angry Karna who never took to heels from battle, and : who was foremost of men.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्रुद्धस्य
क्रुध् [4. Ā.]
नरसिंहस्य
नर [m]
नरसिंहस्य
सिंह [m]
संग्रामेष्वपलायिनः
संग्राम [mn]
संग्रामेष्वपलायिनः
अपलायिन् [adj]
ये
यद् [pron]
व्यमुच्यन्त
विमुच् [6. Ā.]
कर्णस्य
कर्ण [m]
प्रमादात्
प्रमाद [m]
त
तद् [pron]
इमे
इदम् [pron]
हताः
हन् [6. P.]
रथह्रदं शरवर्षोर्मिमन्तं; रत्नाचितं वाहनराजियुक्तम् । शक्त्यृष्टिमीनध्वजनागनक्रं; शरासनावर्तमहेषुफेनम् ॥
English Translation
Alas, those princes who succeeded in crossing, by boats made by their own excellent weapons, the great Drona-ocean having cars for its deep lakes, arrows for its waves, the ornaments of warriors for its gems, car-horses for its animals, darts and swords for its fishes, elephants for its alligators, bows for its whirlpools, powerful weapons for its foam, and the sign of battle for its moonrise causing it to swell with energy, and the twang of the bow and the sound of palms for its roar,-alas, even those princes have been killed from carelessness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रथह्रदं
रथ [m]
रथह्रदं
ह्रद [mn]
शरवर्षोर्मिमन्तं
शर [m]
शरवर्षोर्मिमन्तं
वर्ष [mn]
शरवर्षोर्मिमन्तं
ऊर्मिमत् [adj]
रत्नाचितं
रत्न [mn]
रत्नाचितं
आचि [5. Ā.]
वाहनराजियुक्तम्
वाहन [n]
वाहनराजियुक्तम्
राजि [f]
वाहनराजियुक्तम्
युज् [6. Ā.]
शक्त्यृष्टिमीनध्वजनागनक्रं
शक्ति [f]
शक्त्यृष्टिमीनध्वजनागनक्रं
ऋष्टि [f]
शक्त्यृष्टिमीनध्वजनागनक्रं
मीन [m]
शक्त्यृष्टिमीनध्वजनागनक्रं
ध्वज [mn]
शक्त्यृष्टिमीनध्वजनागनक्रं
नाग [m]
शक्त्यृष्टिमीनध्वजनागनक्रं
नक्र [m]
शरासनावर्तमहेषुफेनम्
शरासन [mn]
शरासनावर्तमहेषुफेनम्
आवर्त [m]
शरासनावर्तमहेषुफेनम्
महत् [adj]
शरासनावर्तमहेषुफेनम्
इषु [mf]
शरासनावर्तमहेषुफेनम्
फेन [mn]
संग्रामचन्द्रोदयवेगवेलं; द्रोणार्णवं ज्यातलनेमिघोषम् । ये तेरुरुच्चावचशस्त्रनौभि;स्ते राजपुत्रा निहताः प्रमादात् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संग्रामचन्द्रोदयवेगवेलं
संग्राम [mn]
संग्रामचन्द्रोदयवेगवेलं
चन्द्र [m]
संग्रामचन्द्रोदयवेगवेलं
उदय [m]
संग्रामचन्द्रोदयवेगवेलं
वेग [m]
संग्रामचन्द्रोदयवेगवेलं
वेला [f]
द्रोणार्णवं
द्रोण [m]
द्रोणार्णवं
अर्णव [mn]
ज्यातलनेमिघोषम्
ज्या [f]
ज्यातलनेमिघोषम्
तल [mn]
ज्यातलनेमिघोषम्
नेमि [mf]
ज्यातलनेमिघोषम्
घोष [m]
ये
यद् [pron]
तेरुर्
तृ [3. P.]
उच्चावचशस्त्रनौभिस्
उच्चावच [adj]
उच्चावचशस्त्रनौभिस्
शस्त्र [n]
उच्चावचशस्त्रनौभिस्
नौ [f]
ते
तद् [pron]
राजपुत्रा
राजन् [m]
राजपुत्रा
पुत्र [m]
निहताः
निहन् [2. Ā.]
प्रमादात्
प्रमाद [m]
न हि प्रमादात्परमोऽस्ति कश्चि;द्वधो नराणामिह जीवलोके । प्रमत्तमर्था हि नरं समन्ता;त्त्यजन्त्यनर्थाश्च समाविशन्ति ॥
English Translation
There is, in this world, no greater cause of death, for men, than carelessness. Prosperity leaves off a careless men from every side, and every king of misery befalls him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
प्रमादात्
प्रमाद [m]
परमो
परम [adj]
ऽस्ति
अस् [2. P.]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
वधो
वध [m]
नराणाम्
नर [m]
इह
इह [ind]
जीवलोके
जीव [mn]
जीवलोके
लोक [m]
प्रमत्तम्
प्रमद् [4. Ā.]
अर्था
अर्थ [mn]
हि
हि [ind]
नरं
नर [m]
समन्तात्
समन्तात् [ind]
त्यजन्त्यनर्थाश्च
त्यज् [1. Ā.]
त्यजन्त्यनर्थाश्च
अनर्थ [m]
त्यजन्त्यनर्थाश्च
च [ind]
समाविशन्ति
समाविश् [6. Ā.]
ध्वजोत्तमाग्रोच्छ्रितधूमकेतुं; शरार्चिषं कोपमहासमीरम् । महाधनुर्ज्यातलनेमिघोषं; तनुत्रनानाविधशस्त्रहोमम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ध्वजोत्तमाग्रोच्छ्रितधूमकेतुं
ध्वज [mn]
ध्वजोत्तमाग्रोच्छ्रितधूमकेतुं
उत्तम [adj]
ध्वजोत्तमाग्रोच्छ्रितधूमकेतुं
अग्र [n]
ध्वजोत्तमाग्रोच्छ्रितधूमकेतुं
उच्छ्रि [1. Ā.]
ध्वजोत्तमाग्रोच्छ्रितधूमकेतुं
धूमकेतु [m]
शरार्चिषं
शर [m]
शरार्चिषं
अर्चिस् [n]
कोपमहासमीरम्
कोप [m]
कोपमहासमीरम्
महत् [adj]
कोपमहासमीरम्
समीर [m]
महाधनुर्ज्यातलनेमिघोषं
महत् [adj]
महाधनुर्ज्यातलनेमिघोषं
धनुस् [n]
महाधनुर्ज्यातलनेमिघोषं
ज्या [f]
महाधनुर्ज्यातलनेमिघोषं
तल [mn]
महाधनुर्ज्यातलनेमिघोषं
नेमि [mf]
महाधनुर्ज्यातलनेमिघोषं
घोष [m]
तनुत्रनानाविधशस्त्रहोमम्
तनुत्र [n]
तनुत्रनानाविधशस्त्रहोमम्
नानाविध [adj]
तनुत्रनानाविधशस्त्रहोमम्
शस्त्र [n]
तनुत्रनानाविधशस्त्रहोमम्
होम [m]
महाचमूकक्षवराभिपन्नं; महाहवे भीष्ममहादवाग्निम् । ये सेहुरात्तायतशस्त्रवेगं; ते राजपुत्रा निहताः प्रमादात् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महाचमूकक्षवराभिपन्नं
महत् [adj]
महाचमूकक्षवराभिपन्नं
चमू [f]
महाचमूकक्षवराभिपन्नं
कक्ष [mf]
महाचमूकक्षवराभिपन्नं
वर [adj]
महाचमूकक्षवराभिपन्नं
अभिपद् [4. P.]
महाहवे
महत् [adj]
महाहवे
आहव [m]
भीष्ममहादवाग्निम्
भीष्म [m]
भीष्ममहादवाग्निम्
महत् [adj]
भीष्ममहादवाग्निम्
दव [m]
भीष्ममहादवाग्निम्
अग्नि [m]
ये
यद् [pron]
तेरुर्
तृ [3. P.]
उच्चावचशस्त्रनौभिस्
उच्चावच [adj]
उच्चावचशस्त्रनौभिस्
शस्त्र [n]
उच्चावचशस्त्रनौभिस्
नौ [f]
ते
तद् [pron]
राजपुत्रा
राजन् [m]
राजपुत्रा
पुत्र [m]
निहताः
निहन् [2. Ā.]
प्रमादात्
प्रमाद [m]
न हि प्रमत्तेन नरेण लभ्या; विद्या तपः श्रीर्विपुलं यशो वा । पश्याप्रमादेन निहत्य शत्रू;न्सर्वान्महेन्द्रं सुखमेधमानम् ॥
English Translation
A careless person gain knowledge, asceticism, prosperity, or fame. See, Indra has acquired great felicity after killing all his enemies carefully.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
प्रमत्तेन
प्रमद् [4. Ā.]
नरेण
नर [m]
लभ्या
लभ् [1. P.]
विद्या
विद्या [f]
तपः
तपस् [n]
श्रीर्
श्री [f]
विपुलं
विपुल [adj]
यशो
यशस् [n]
वा
वा [ind]
पश्याप्रमादेन
पश् [4. Ā.]
पश्याप्रमादेन
अप्रमाद [m]
निहत्य
निहन् [2. Ā.]
शत्रून्
शत्रु [m]
सर्वान्महेन्द्रं
सर्व [pron]
सर्वान्महेन्द्रं
महत् [adj]
सर्वान्महेन्द्रं
इन्द्र [m]
सुखम्
सुखम् [ind]
एधमानम्
एध् [1. P.]
इन्द्रोपमान्पार्थिवपुत्रपौत्रा;न्पश्याविशेषेण हतान्प्रमादात् । तीर्त्वा समुद्रं वणिजः समृद्धाः; सन्नाः कुनद्यामिव हेलमानाः । अमर्षितैर्ये निहताः शयाना; निःसंशयं ते त्रिदिवं प्रपन्नाः ॥
English Translation
See, the few survivors among our enemies have, through our carelessness, killed so many can never sons and grandsons of kings each of whom resembled Indra himself. Alas, they have died like merchants with rich good, dying through carelessness in a shallow river after having crossed the great deep.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इन्द्रोपमान्
इन्द्र [m]
इन्द्रोपमान्
उपम [adj]
पार्थिवपुत्रपौत्रान्
पार्थिव [m]
पार्थिवपुत्रपौत्रान्
पुत्र [m]
पार्थिवपुत्रपौत्रान्
पौत्र [m]
पश्याविशेषेण
पश् [4. Ā.]
पश्याविशेषेण
अविशेष [m]
हतान्
हन् [6. P.]
प्रमादात्
प्रमाद [m]
तीर्त्वा
तृ [3. P.]
समुद्रं
समुद्र [m]
वणिजः
वणिज् [m]
समृद्धाः
समृध् [4. Ā.]
सन्नाः
सद् [6. P.]
कुनद्याम्
कु [ind]
कुनद्याम्
नदी [f]
इव
इव [ind]
हेलमानाः
हेल् [1. Ā.]
अमर्षितैर्
अमर्षित [adj]
ये
यद् [pron]
निहताः
निहन् [2. Ā.]
शयाना
शी [1. Ā.]
निःसंशयं
निःसंशय [adj]
ते
तद् [pron]
त्रिदिवं
त्रिदिव [n]
प्रपन्नाः
प्रपद् [4. P.]
कृष्णां नु शोचामि कथं न साध्वीं; शोकार्णवे साद्य विनङ्क्ष्यतीति । भ्रातॄंश्च पुत्रांश्च हतान्निशम्य; पाञ्चालराजं पितरं च वृद्धम् । ध्रुवं विसंज्ञा पतिता पृथिव्यां; सा शेष्यते शोककृशाङ्गयष्टिः ॥
English Translation
Hearing of the destruction of her brothers and sons and her revered father, the king of the Panchalas, forsooth, she will drop down senseless on the Earth. She will not rise again with her body emaciated by grief.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृष्णां
कृष्णा [f]
नु
नु [ind]
शोचामि
शुच् [6. P.]
कथं
कथम् [ind]
न
न [ind]
साध्वीं
साधु [adj]
शोकार्णवे
शोक [m]
शोकार्णवे
अर्णव [mn]
साद्य
तद् [pron]
साद्य
अद्य [ind]
विनङ्क्ष्यतीति
विनश् [4. Ā.]
विनङ्क्ष्यतीति
इति [ind]
भ्रातॄंश्च
भ्रातृ [m]
भ्रातॄंश्च
च [ind]
पुत्रांश्च
पुत्र [m]
पुत्रांश्च
च [ind]
हतान्निशम्य
हन् [6. P.]
हतान्निशम्य
निशामय् [10. Ā.]
पाञ्चालराजं
पाञ्चाल [m]
पाञ्चालराजं
राज [m]
पितरं
पितृ [m]
च
च [ind]
वृद्धम्
वृद्ध [adj]
ध्रुवं
ध्रुवम् [ind]
विसंज्ञा
विसंज्ञ [adj]
पतिता
पत् [1. Ā.]
पृथिव्यां
पृथिवी [f]
सा
तद् [pron]
शेष्यते
शी [1. Ā.]
शोककृशाङ्गयष्टिः
शोक [m]
शोककृशाङ्गयष्टिः
कृश [adj]
शोककृशाङ्गयष्टिः
अङ्ग [n]
शोककृशाङ्गयष्टिः
यष्टि [fn]
तच्छोकजं दुःखमपारयन्ती; कथं भविष्यत्युचिता सुखानाम् । पुत्रक्षयभ्रातृवधप्रणुन्ना; प्रदह्यमानेव हुताशनेन ॥
English Translation
Unable to bear such affliction, and ever worthy of happiness, alas, what will be her condition. Painted greatly by the destruction of her sons and brothers, she will be like one scorched by fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तच्छोकजं
तद् [pron]
तच्छोकजं
शोक [m]
तच्छोकजं
ज [adj]
दुःखम्
दुःख [n]
अपारयन्ती
अ [ind]
अपारयन्ती
पारय् [10. Ā.]
कथं
कथम् [ind]
भविष्यत्युचिता
भू [1. Ā.]
भविष्यत्युचिता
उचित [adj]
सुखानाम्
सुख [n]
पुत्रक्षयभ्रातृवधप्रणुन्ना
पुत्र [m]
पुत्रक्षयभ्रातृवधप्रणुन्ना
क्षय [m]
पुत्रक्षयभ्रातृवधप्रणुन्ना
भ्रातृ [m]
पुत्रक्षयभ्रातृवधप्रणुन्ना
वध [m]
पुत्रक्षयभ्रातृवधप्रणुन्ना
प्रणुद् [6. Ā.]
प्रदह्यमानेव
प्रदह् [4. Ā.]
प्रदह्यमानेव
इव [ind]
हुताशनेन
हुताशन [m]
इत्येवमार्तः परिदेवयन्स; राजा कुरूणां नकुलं बभाषे । गच्छानयैनामिह मन्दभाग्यां; समातृपक्षामिति राजपुत्रीम् ॥
English Translation
Bewailing thus with sorrow, that king of Kuru's race, then addressed Nakula, saying,-'Go and bring the helpless princess Draupadi here with all her maternal relations.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्येवम्
इति [ind]
इत्येवम्
एवम् [ind]
आर्तः
आर्त [adj]
परिदेवयन्
परिदेवय् [10. Ā.]
स
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
कुरूणां
कुरु [m]
नकुलं
नकुल [m]
बभाषे
भाष् [1. P.]
गच्छानयैनाम्
गम् [6. Ā.]
गच्छानयैनाम्
आनी [1. Ā.]
गच्छानयैनाम्
एनद् [pron]
इह
इह [ind]
मन्दभाग्यां
मन्दभाग्य [adj]
समातृपक्षाम्
स [ind]
समातृपक्षाम्
मातृ [f]
समातृपक्षाम्
पक्ष [m]
इति
इति [ind]
राजपुत्रीम्
राजन् [m]
राजपुत्रीम्
पुत्री [f]
माद्रीसुतस्तत्परिगृह्य वाक्यं; धर्मेण धर्मप्रतिमस्य राज्ञः । ययौ रथेनालयमाशु देव्याः; पाञ्चालराजस्य च यत्र दाराः ॥
English Translation
Following the mandate of the king who was righteous like Yama himself, Nakula speedily proceeded on his car to the palace of Draupadi where that princess lived with all the wives of the Panchala king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
माद्रीसुतस्तत्
माद्री [f]
माद्रीसुतस्तत्
सुत [m]
माद्रीसुतस्तत्
तद् [pron]
परिगृह्य
परिग्रह् [9. Ā.]
वाक्यं
वाक्य [n]
धर्मेण
धर्म [mn]
धर्मप्रतिमस्य
धर्म [mn]
धर्मप्रतिमस्य
प्रतिमा [f]
राज्ञः
राजन् [m]
ययौ
या [2. Ā.]
रथेनालयम्
रथ [m]
रथेनालयम्
आलय [mn]
आशु
आशु [adj]
देव्याः
देवी [f]
पाञ्चालराजस्य
पाञ्चाल [m]
पाञ्चालराजस्य
राज [m]
च
च [ind]
यत्र
यत्र [ind]
दाराः
दार [mn]
प्रस्थाप्य माद्रीसुतमाजमीढः; शोकार्दितस्तैः सहितः सुहृद्भिः । रोरूयमाणः प्रययौ सुताना;मायोधनं भूतगणानुकीर्णम् ॥
English Translation
Having sent the son of Madri, Yudhishthira, moved by grief, proceeded, with tearful eyes and accompanied by his friends to the field on which his sons had fought and which was filled with various kinds of creatures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रस्थाप्य
प्रस्थापय् [10. P.]
माद्रीसुतम्
माद्री [f]
माद्रीसुतम्
सुत [m]
आजमीढः
आजमीढ [m]
शोकार्दितस्तैः
शोक [m]
शोकार्दितस्तैः
अर्दय् [10. Ā.]
शोकार्दितस्तैः
तद् [pron]
सहितः
सहित [adj]
सुहृद्भिः
सुहृद् [m]
रोरूयमाणः
रोरूय् [Int. Ā.]
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
सुतानाम्
सुत [m]
आयोधनं
आयोधन [n]
भूतगणानुकीर्णम्
भूत [mn]
भूतगणानुकीर्णम्
गण [m]
भूतगणानुकीर्णम्
अनुकृ [6. P.]
स तत्प्रविश्याशिवमुग्ररूपं; ददर्श पुत्रान्सुहृदः सखींश्च । भूमौ शयानान्रुधिरार्द्रगात्रा;न्विभिन्नभग्नापहृतोत्तमाङ्गान् ॥
English Translation
Having entered that cursed field, containing many dreadful sights, the king saw his sons, well-wishers, and friends, all lying on the ground, bathed in blood, their bodies wounded, and heads severed from their trunks.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तत्
तद् [pron]
प्रविश्याशिवम्
प्रविश् [4. P.]
प्रविश्याशिवम्
अशिव [adj]
उग्ररूपं
उग्र [adj]
उग्ररूपं
रूप [n]
ददर्श
दृश् [6. P.]
पुत्रान्
पुत्र [m]
सुहृदः
सुहृद् [m]
सखींश्च
सखि [m]
सखींश्च
च [ind]
भूमौ
भूमि [f]
शयानान्
शी [1. Ā.]
रुधिरार्द्रगात्रान्
रुधिर [n]
रुधिरार्द्रगात्रान्
आर्द्र [adj]
रुधिरार्द्रगात्रान्
गात्र [n]
विभिन्नभग्नापहृतोत्तमाङ्गान्
विभिद् [7. P.]
विभिन्नभग्नापहृतोत्तमाङ्गान्
भञ्ज् [4. P.]
विभिन्नभग्नापहृतोत्तमाङ्गान्
अपहृ [1. Ā.]
विभिन्नभग्नापहृतोत्तमाङ्गान्
उत्तमाङ्ग [n]
स तांस्तु दृष्ट्वा भृशमार्तरूपो; युधिष्ठिरो धर्मभृतां वरिष्ठः । उच्चैः प्रचुक्रोश च कौरवाग्र्यः; पपात चोर्व्यां सगणो विसंज्ञः ॥
English Translation
Seeing them in that condition, Yudhishthira, that best of pious men, become deeply afflicted. That Kuru chief then began to weep aloud and dropped down on the Earth, senseless along with all his followers."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तांस्तु
तद् [pron]
तांस्तु
तु [ind]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
भृशम्
भृशम् [ind]
आर्तरूपो
आर्त [adj]
आर्तरूपो
रूप [n]
युधिष्ठिरो
युधिष्ठिर [m]
धर्मभृतां
धर्म [mn]
धर्मभृतां
भृत् [adj]
वरिष्ठः
वरिष्ठ [adj]
उच्चैः
उच्चैस् [ind]
प्रचुक्रोश
प्रक्रुश् [1. P.]
च
च [ind]
कौरवाग्र्यः
कौरव [m]
कौरवाग्र्यः
अग्र्य [adj]
पपात
पत् [1. Ā.]
चोर्व्यां
च [ind]
चोर्व्यां
उर्वी [f]
सगणो
स [ind]
सगणो
गण [m]
विसंज्ञः
विसंज्ञ [adj]