Śalyaparva Adhyāya 39
शल्यपर्व • अध्यायः 39
Śalyaparva Adhyāya 39 of the classical Mahābhārata with 33 verses.
Total: 33 Verses
•
Citations: MBh 9.39.1–33
•
250 Lexicon Terms
कथमार्ष्टिषेणो भगवान्विपुलं तप्तवांस्तपः । सिन्धुद्वीपः कथं चापि ब्राह्मण्यं लब्धवांस्तदा ॥
English Translation
Janamejaya said "Why did the worshipful Arshtishena practise the severest of penances? How also did Sindhudvipa acquire the dignity of a Brahmana?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथम्
कथम् [ind]
आर्ष्टिषेणो
आर्ष्टिषेण [m]
भगवान्
भगवन्त् [m]
विपुलं
विपुल [adj]
तप्तवांस्तपः
तप् [4. Ā.]
तप्तवांस्तपः
तपस् [n]
सिन्धुद्वीपः
सिन्धुद्वीप [m]
कथं
कथम् [ind]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
ब्राह्मण्यं
ब्राह्मण्य [n]
लब्धवांस्तदा
लभ् [1. P.]
लब्धवांस्तदा
तदा [ind]
देवापिश्च कथं ब्रह्मन्विश्वामित्रश्च सत्तम । तन्ममाचक्ष्व भगवन्परं कौतूहलं हि मे ॥
English Translation
How also did Devapi, O Brahmana and how did Vishvamitra, O best of men, become Brahmanas. Tell me all this, O worshipful One! Great is my curiosity to hear of all this."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवापिश्च
देवापि [m]
देवापिश्च
च [ind]
कथं
कथम् [ind]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
विश्वामित्रश्च
विश्वामित्र [m]
विश्वामित्रश्च
च [ind]
सत्तम
सत्तम [adj]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मविदां
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मविदां
विद् [adj]
श्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
परं
पर [pron]
कौतूहलं
कौतूहल [n]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
पुरा कृतयुगे राजन्नार्ष्टिषेणो द्विजोत्तमः । वसन्गुरुकुले नित्यं नित्यमध्ययने रतः ॥
English Translation
Vaishampayana said "Formerly, in the Krita age, O king, there was a great Rishi called Arshtishena. Living in his preceptor's house, he attended to his lessons every day.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
कृतयुगे
कृत [n]
कृतयुगे
युग [mn]
राजन्नैमिषेयास्तपस्विनः
राजन् [m]
राजन्नैमिषेयास्तपस्विनः
नैमिषेय [adj]
राजन्नैमिषेयास्तपस्विनः
तपस्विन् [m]
वसन्
वस् [2. P.]
गुरुकुले
गुरु [m]
गुरुकुले
कुल [n]
नित्यं
नित्यम् [ind]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
अध्ययने
अध्ययन [n]
रतः
रम् [4. Ā.]
तस्य राजन्गुरुकुले वसतो नित्यमेव ह । समाप्तिं नागमद्विद्या नापि वेदा विशां पते ॥
English Translation
Although, O king, he lived long in the residence of his preceptor, he could not master any branch of learning or the Vedas, O monarch.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
गुरुकुले
गुरु [m]
गुरुकुले
कुल [n]
वसतो
वस् [2. P.]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
एव
एव [ind]
ह
ह [ind]
समाप्तिं
समाप्ति [f]
नागमद्
न [ind]
नागमद्
गम् [6. Ā.]
विद्या
विद्या [f]
नापि
न [ind]
नापि
अपि [ind]
वेदा
वेद [m]
विशां
विश् [f]
पते
पति [m]
स निर्विण्णस्ततो राजंस्तपस्तेपे महातपाः । ततो वै तपसा तेन प्राप्य वेदाननुत्तमान् ॥
English Translation
Greatly disappointed, O king, the great ascetic practised very rigid penances. By his penances he afterwards acquired the mastery of the Vedas which is best of all forms of learning.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
निर्विण्णस्ततो
निर्विण्ण [adj]
निर्विण्णस्ततो
ततस् [ind]
राजंस्तपस्तेपे
राजन् [m]
राजंस्तपस्तेपे
तपस् [n]
राजंस्तपस्तेपे
तप् [4. Ā.]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
ततो
ततस् [ind]
वै
वै [ind]
तपसा
तपस् [n]
तेन
तद् [pron]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
वेदान्
वेद [m]
अनुत्तमान्
अनुत्तम [adj]
स विद्वान्वेदयुक्तश्च सिद्धश्चाप्यृषिसत्तमः । तत्र तीर्थे वरान्प्रादात्त्रीनेव सुमहातपाः ॥
English Translation
Acquiring great learning and a mastery of the Vedas, that best of Rishis became highly successful in that tirtha. He then conferred three boons on that place.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
विद्वान्
विद्वस् [adj]
वेदयुक्तश्च
वेद [m]
वेदयुक्तश्च
युज् [6. Ā.]
वेदयुक्तश्च
च [ind]
सिद्धश्चाप्य्
सिध् [4. Ā.]
सिद्धश्चाप्य्
च [ind]
सिद्धश्चाप्य्
अपि [ind]
ऋषिसत्तमः
ऋषि [m]
ऋषिसत्तमः
सत्तम [adj]
ततः
ततस् [ind]
सर्वान्
सर्व [pron]
उपादाय
उपादा [3. Ā.]
तनयान्
तनय [m]
वै
वै [ind]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
अस्मिंस्तीर्थे महानद्या अद्यप्रभृति मानवः । आप्लुतो वाजिमेधस्य फलं प्राप्नोति पुष्कलम् ॥
English Translation
He said-"From this day, a person, by bathing in this tirtha of the great river Sarasvati, shall reap the great fruit of a horse sacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्मिंस्तीर्थे
इदम् [pron]
अस्मिंस्तीर्थे
तीर्थ [mn]
महानद्या
महत् [adj]
महानद्या
नदी [f]
अद्यप्रभृति
अद्य [ind]
अद्यप्रभृति
प्रभृति [ind]
मानवः
मानव [m]
आप्लुतो
आप्लु [1. P.]
वाजिमेधस्य
वाजिमेध [m]
फलं
फल [n]
प्राप्नोति
प्राप् [1. P.]
पुष्कलम्
पुष्कल [adj]
अद्यप्रभृति नैवात्र भयं व्यालाद्भविष्यति । अपि चाल्पेन यत्नेन फलं प्राप्स्यति पुष्कलम् ॥
English Translation
From this day there will be no fear in this tirtha from serpents and wild beasts. By the slightest of endeavours, again, one shall reap great results here."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्यप्रभृति
अद्य [ind]
अद्यप्रभृति
प्रभृति [ind]
नैवात्र
न [ind]
नैवात्र
एव [ind]
नैवात्र
अत्र [ind]
भयं
भय [n]
व्यालाद्
व्याल [m]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
आप्लुतो
आप्लु [1. P.]
वाजिमेधस्य
वाजिमेध [m]
फलं
फल [n]
प्राप्नोति
प्राप् [1. P.]
पुष्कलम्
पुष्कल [adj]
एवमुक्त्वा महातेजा जगाम त्रिदिवं मुनिः । एवं सिद्धः स भगवानार्ष्टिषेणः प्रतापवान् ॥
English Translation
Having said these words, that energetic Rishi proceeded to heaven. Thus the worshipful Arshtishena became successful.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
जगाम
गम् [6. Ā.]
त्रिदिवं
त्रिदिव [n]
मुनिः
मुनि [m]
एवं
एवम् [ind]
सिद्धः
सिध् [4. Ā.]
स
तद् [pron]
भगवान्
भगवत् [adj]
आर्ष्टिषेणः
आर्ष्टिषेण [m]
प्रतापवान्
प्रतापवत् [adj]
तस्मिन्नेव तदा तीर्थे सिन्धुद्वीपः प्रतापवान् । देवापिश्च महाराज ब्राह्मण्यं प्रापतुर्महत् ॥
English Translation
In that very tirtha, in the Krita age th greatly energetic Sindhudvipa and Devapi also, had acquired the dignity of Brahman-hood.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतस्मिन्न्
एतद् [pron]
अन्तरे
अन्तर [n]
शूरः
शूर [m]
सौबलेयः
सौबलेय [m]
प्रतापवान्
प्रतापवत् [adj]
देवापिश्च
देवापि [m]
देवापिश्च
च [ind]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
ब्राह्मण्यं
ब्राह्मण्य [n]
प्रापतुर्
प्राप् [1. P.]
महत्
महत् [adj]
तथा च कौशिकस्तात तपोनित्यो जितेन्द्रियः । तपसा वै सुतप्तेन ब्राह्मणत्वमवाप्तवान् ॥
English Translation
Similarly Kushika's ascetic son, having controlled his senses and practised austerities became a Brahmana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
च
च [ind]
कौशिकस्तात
कौशिक [m]
कौशिकस्तात
तात [m]
तपोनित्यो
तपस् [n]
तपोनित्यो
नित्य [adj]
जितेन्द्रियः
जि [9. P.]
जितेन्द्रियः
इन्द्रिय [n]
तपसा
तपस् [n]
वै
वै [ind]
सुतप्तेन
सु [ind]
सुतप्तेन
तप् [4. Ā.]
ब्राह्मणत्वम्
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणत्वम्
त्व [n]
अवाप्तवान्
अवाप् [5. Ā.]
गाधिर्नाम महानासीत्क्षत्रियः प्रथितो भुवि । तस्य पुत्रोऽभवद्राजन्विश्वामित्रः प्रतापवान् ॥
English Translation
There was a great Kshatriya, celebrated over the world, by the name of Gadhi. He had a son by the name of Vishvamitra of great prowess.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गाधिर्
गाधि [m]
नाम
नाम [ind]
महान्
महत् [adj]
आसीत्
अस् [2. P.]
क्षत्रियः
क्षत्रिय [m]
प्रथितो
प्रथ् [1. P.]
भुवि
भू [f]
तस्य
तद् [pron]
पुत्रो
पुत्र [m]
ऽभवद्
भू [1. Ā.]
राजन्
राजन् [m]
विश्वामित्रः
विश्वामित्र [m]
प्रतापवान्
प्रतापवत् [adj]
स राजा कौशिकस्तात महायोग्यभवत्किल । स पुत्रमभिषिच्याथ विश्वामित्रं महातपाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
कौशिकस्तात
कौशिक [m]
कौशिकस्तात
तात [m]
महायोग्यभवत्
महत् [adj]
महायोग्यभवत्
योगिन् [m]
महायोग्यभवत्
भू [1. Ā.]
किल
किल [ind]
स
तद् [pron]
पुत्रम्
पुत्र [m]
अभिषिच्याथ
अभिषिच् [4. P.]
अभिषिच्याथ
अथ [ind]
विश्वामित्रं
विश्वामित्र [m]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
देहन्यासे मनश्चक्रे तमूचुः प्रणताः प्रजाः । न गन्तव्यं महाप्राज्ञ त्राहि चास्मान्महाभयात् ॥
English Translation
King Kaushika became a great ascetic. Possessed of great ascetic merit, he wished to place his son Vishvamitra on his throne, himself having made up his mind to renounce his body. His subjects, bowing unto him, said-You should not go away, O you of great wisdom and protect us from a great fear.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देहन्यासे
देह [mn]
देहन्यासे
न्यास [m]
मनश्चक्रे
मनस् [n]
मनश्चक्रे
कृ [2. Ā.]
तम्
तद् [pron]
ऊचुः
वच् [2. P.]
प्रणताः
प्रणम् [1. Ā.]
प्रजाः
प्रजा [f]
न
न [ind]
गन्तव्यं
गम् [6. Ā.]
महाप्राज्ञ
महत् [adj]
महाप्राज्ञ
प्राज्ञ [adj]
त्राहि
त्रा [2. Ā.]
चास्मान्महाभयात्
च [ind]
चास्मान्महाभयात्
मद् [pron]
चास्मान्महाभयात्
महत् [adj]
चास्मान्महाभयात्
भय [n]
एवमुक्तः प्रत्युवाच ततो गाधिः प्रजास्तदा । विश्वस्य जगतो गोप्ता भविष्यति सुतो मम ॥
English Translation
Thus addressed, Gadhi replied to his subjects, saying-"My son will be the protector of the vest universe.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तः
वच् [2. P.]
प्रत्युवाच
प्रतिवच् [3. Ā.]
ततो
ततस् [ind]
गाधिः
गाधि [m]
प्रजास्तदा
प्रजा [f]
प्रजास्तदा
तदा [ind]
विश्वस्य
विश्व [pron]
जगतो
जगन्त् [n]
गोप्ता
गोप्तृ [adj]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
सुतो
सुत [m]
मम
मद् [pron]
इत्युक्त्वा तु ततो गाधिर्विश्वामित्रं निवेश्य च । जगाम त्रिदिवं राजन्विश्वामित्रोऽभवन्नृपः । न च शक्नोति पृथिवीं यत्नवानपि रक्षितुम् ॥
English Translation
Having said these words and placed Vishvamitra on the throne, Gadhi, O king ascended heaven and Vishvainitra became king. He could not, however, protect the earth even trying his level best.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्त्वा
इति [ind]
इत्युक्त्वा
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
ततो
ततस् [ind]
गाधिर्
गाधि [m]
विश्वामित्रं
विश्वामित्र [m]
निवेश्य
निवेशय् [10. Ā.]
च
च [ind]
जगाम
गम् [6. Ā.]
त्रिदिवं
त्रिदिव [n]
राजन्
राजन् [m]
विश्वामित्रो
विश्वामित्र [m]
ऽभवन्नृपः
भू [1. Ā.]
ऽभवन्नृपः
नृप [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
शक्नोति
शक् [4. P.]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
यत्नवान्
यत्नवत् [adj]
अपि
अपि [ind]
रक्षितुम्
रक्ष् [4. P.]
ततः शुश्राव राजा स राक्षसेभ्यो महाभयम् । निर्ययौ नगराच्चापि चतुरङ्गबलान्वितः ॥
English Translation
The king then heard of the fear of Rakshasa in his kingdom. With his fourfold forces, he went out of his capital.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
शुश्राव
श्रु [4. P.]
राजा
राजन् [m]
स
तद् [pron]
राक्षसेभ्यो
राक्षस [m]
महाभयम्
महत् [adj]
महाभयम्
भय [n]
निर्ययौ
निर्या [2. P.]
नगराच्चापि
नगर [mn]
नगराच्चापि
च [ind]
नगराच्चापि
अपि [ind]
चतुरङ्गबलान्वितः
चतुरङ्ग [adj]
चतुरङ्गबलान्वितः
बल [mn]
चतुरङ्गबलान्वितः
अन्वित [adj]
स गत्वा दूरमध्वानं वसिष्ठाश्रममभ्ययात् । तस्य ते सैनिका राजंश्चक्रुस्तत्रानयान्बहून् ॥
English Translation
Having proceeded far on his way, he reached the hermitage of Vashishtha. His troops, O king, caused immense mischief there.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
दूरम्
दूर [adj]
अध्वानं
अध्वन् [m]
वसिष्ठाश्रमम्
वसिष्ठ [m]
वसिष्ठाश्रमम्
आश्रम [mn]
अभ्ययात्
अभिया [2. P.]
तस्य
तद् [pron]
ते
तद् [pron]
सैनिका
सैनिक [m]
राजंश्चक्रुस्तत्रानयान्
राजन् [m]
राजंश्चक्रुस्तत्रानयान्
कृ [2. Ā.]
राजंश्चक्रुस्तत्रानयान्
तत्र [ind]
राजंश्चक्रुस्तत्रानयान्
अनय [m]
बहून्
बहु [adj]
ततस्तु भगवान्विप्रो वसिष्ठोऽऽश्रममभ्ययात् । ददृशे च ततः सर्वं भज्यमानं महावनम् ॥
English Translation
The worshipful Brahman Vashishtha, when he came to his hermitage, saw the vast forest devastated.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तु
ततस् [ind]
ततस्तु
तु [ind]
भगवान्
भगवत् [adj]
विप्रो
विप्र [m]
वसिष्ठो
वसिष्ठ [m]
ऽऽश्रमम्
आश्रम [mn]
अभ्ययात्
अभिया [2. P.]
ददृशे
दृश् [6. P.]
च
च [ind]
ततः
ततस् [ind]
सर्वं
सर्व [pron]
भज्यमानं
भञ्ज् [4. P.]
महावनम्
महत् [adj]
महावनम्
वन [n]
तस्य क्रुद्धो महाराज वसिष्ठो मुनिसत्तमः । सृजस्व शबरान्घोरानिति स्वां गामुवाच ह ॥
English Translation
That best of Rishis, viz., Vashishtha O king, became angry with Vishvamitra. He commanded his own sacrificial cow, saying "Create a number of terrible Shavaras.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रितस्ततो
त्रित [m]
त्रितस्ततो
ततस् [ind]
महाभागः
महाभाग [adj]
कूपस्थो
कूप [mn]
कूपस्थो
स्थ [adj]
मुनिसत्तमः
मुनि [m]
मुनिसत्तमः
सत्तम [adj]
सृजस्व
सृज् [2. P.]
शबरान्
शबर [m]
घोरान्
घोर [adj]
इति
इति [ind]
स्वां
स्व [adj]
गाम्
गो [mf]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
तथोक्ता सासृजद्धेनुः पुरुषान्घोरदर्शनान् । ते च तद्बलमासाद्य बभञ्जुः सर्वतोदिशम् ॥
English Translation
Thus addressed the cow created a number of men of terrific visages. These fought with the army of Vishvamitra and made a great onslaught.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथोक्ता
तथा [ind]
तथोक्ता
वच् [2. P.]
सासृजद्
तद् [pron]
सासृजद्
सृज् [2. P.]
धेनुः
धेनु [f]
पुरुषान्
पुरुष [m]
घोरदर्शनान्
घोर [adj]
घोरदर्शनान्
दर्शन [n]
ते
तद् [pron]
च
च [ind]
तद्
तद् [pron]
बलम्
बल [mn]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
बभञ्जुः
भञ्ज् [4. P.]
सर्वतोदिशम्
सर्वतोदिशम् [ind]
तद्दृष्ट्वा विद्रुतं सैन्यं विश्वामित्रस्तु गाधिजः । तपः परं मन्यमानस्तपस्येव मनो दधे ॥
English Translation
Seeing this, the troops fled away. Regarding ascetic austerities highly efficacious, Vishvamitra, the son of Gadhi made up his mind to practise the same.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
विद्रुतं
विद्रु [1. Ā.]
सैन्यं
सैन्य [n]
विश्वामित्रस्तु
विश्वामित्र [m]
विश्वामित्रस्तु
तु [ind]
गाधिजः
गाधिज [m]
तपः
तपस् [n]
परं
पर [pron]
मन्यमानस्तपस्येव
मन् [8. P.]
मन्यमानस्तपस्येव
तपस् [n]
मन्यमानस्तपस्येव
एव [ind]
मनो
मनस् [n]
दधे
धा [1. P.]
सोऽस्मिंस्तीर्थवरे राजन्सरस्वत्याः समाहितः । नियमैश्चोपवासैश्च कर्शयन्देहमात्मनः ॥
English Translation
In this best of tirthas of the Sarasvati, O king, he began to emaciate his own body by Vows and fasts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽस्मिंस्तीर्थवरे
इदम् [pron]
ऽस्मिंस्तीर्थवरे
तीर्थ [mn]
ऽस्मिंस्तीर्थवरे
वर [adj]
राजन्
राजन् [m]
सरस्वत्याः
सरस्वती [f]
समाहितः
समाहित [adj]
नियमैश्चोपवासैश्च
नियम [m]
नियमैश्चोपवासैश्च
च [ind]
नियमैश्चोपवासैश्च
उपवास [m]
नियमैश्चोपवासैश्च
च [ind]
कर्शयन्
कर्शय् [10. P.]
देहम्
देह [mn]
आत्मनः
आत्मन् [m]
जलाहारो वायुभक्षः पर्णाहारश्च सोऽभवत् । तथा स्थण्डिलशायी च ये चान्ये नियमाः पृथक् ॥
English Translation
He lived on water, air and the fallen leaves of trees. He slept on the naked earth and practised other vows of the ascetics.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जलाहारो
जल [n]
जलाहारो
आहार [m]
वायुभक्षः
वायुभक्ष [m]
पर्णाहारश्च
पर्ण [mn]
पर्णाहारश्च
आहार [m]
पर्णाहारश्च
च [ind]
सो
तद् [pron]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
तथा
तथा [ind]
स्थण्डिलशायी
स्थण्डिलशायिन् [m]
च
च [ind]
ये
यद् [pron]
चान्ये
च [ind]
चान्ये
अन्य [pron]
नियमाः
नियम [m]
पृथक्
पृथक् [ind]
असकृत्तस्य देवास्तु व्रतविघ्नं प्रचक्रिरे । न चास्य नियमाद्बुद्धिरपयाति महात्मनः ॥
English Translation
The celestials repeatedly attempted for obstructing the observance of his vows. He, however, did not desist from practising his promised vow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असकृत्
असकृत् [ind]
तस्य
तद् [pron]
देवास्तु
देव [m]
देवास्तु
तु [ind]
व्रतविघ्नं
व्रत [n]
व्रतविघ्नं
विघ्न [mn]
प्रचक्रिरे
प्रकृ [8. Ā.]
न
न [ind]
चास्य
च [ind]
चास्य
इदम् [pron]
नियमाद्
नियम [m]
बुद्धिर्
बुद्धि [f]
अपयाति
अपया [2. Ā.]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
ततः परेण यत्नेन तप्त्वा बहुविधं तपः । तेजसा भास्कराकारो गाधिजः समपद्यत ॥
English Translation
Then having practised various austerities with great devotion, the son of Gadhi became effulgent like the Sun himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
परेण
पर [pron]
यत्नेन
यत्न [m]
तप्त्वा
तप् [4. Ā.]
बहुविधं
बहुविध [adj]
तपः
तपस् [n]
तेजसा
तेजस् [n]
भास्कराकारो
भास्कर [m]
भास्कराकारो
आकार [m]
गाधिजः
गाधिज [m]
समपद्यत
सम्पद् [4. P.]
तपसा तु तथा युक्तं विश्वामित्रं पितामहः । अमन्यत महातेजा वरदो वरमस्य तत् ॥
English Translation
The boon-giving Brahmana, of great energy, resolved to grant Vishvamitra, when he had succeeded in his ascetic observances, the boon the latter wanted.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तपसा
तपस् [n]
तु
तु [ind]
तथा
तथा [ind]
युक्तं
युज् [6. Ā.]
विश्वामित्रं
विश्वामित्र [m]
पितामहः
पितामह [m]
अमन्यत
मन् [8. P.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
वरदो
वर [mn]
वरदो
द [adj]
वरम्
वर [mn]
अस्य
इदम् [pron]
तत्
तद् [pron]
स तु वव्रे वरं राजन्स्यामहं ब्राह्मणस्त्विति । तथेति चाब्रवीद्ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ॥
English Translation
The boon that Vishvamitra prayed for was that he should be permitted to become a Brahmana. Brahmana, the grandfather of all the worlds, said to him-"So be it.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
वव्रे
वृ [5. Ā.]
वरं
वर [mn]
राजन्
राजन् [m]
स्याम्
अस् [2. P.]
अहं
मद् [pron]
ब्राह्मणस्त्विति
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणस्त्विति
तु [ind]
ब्राह्मणस्त्विति
इति [ind]
तथेति
तथा [ind]
तथेति
इति [ind]
चाब्रवीद्
च [ind]
चाब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
ब्रह्मा
ब्रह्मन् [m]
सर्वलोकपितामहः
सर्व [pron]
सर्वलोकपितामहः
लोक [m]
सर्वलोकपितामहः
पितामह [m]
स लब्ध्वा तपसोग्रेण ब्राह्मणत्वं महायशाः । विचचार महीं कृत्स्नां कृतकामः सुरोपमः ॥
English Translation
Having by his severe penances gained the status of Brahman-hood, the illustrious Vishvamitra, after the fulfillment of his desire, traveled over the whole earth like a god.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
लब्ध्वा
लभ् [1. P.]
तपसोग्रेण
तपस् [n]
तपसोग्रेण
उग्र [adj]
ब्राह्मणत्वं
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणत्वं
त्व [n]
महायशाः
महत् [adj]
महायशाः
यशस् [n]
विचचार
विचर् [1. Ā.]
महीं
मही [f]
कृत्स्नां
कृत्स्न [adj]
कृतकामः
कृ [2. Ā.]
कृतकामः
काम [m]
सुरोपमः
सुर [m]
सुरोपमः
उपम [adj]
तस्मिंस्तीर्थवरे रामः प्रदाय विविधं वसु । पयस्विनीस्तथा धेनूर्यानानि शयनानि च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिंस्तीर्थवरे
तद् [pron]
तस्मिंस्तीर्थवरे
तीर्थ [mn]
तस्मिंस्तीर्थवरे
वर [adj]
रामः
राम [m]
प्रदाय
प्रदा [3. Ā.]
विविधं
विविध [adj]
वसु
वसु [n]
पयस्विनीस्तथा
पयस्विनी [f]
पयस्विनीस्तथा
तथा [ind]
धेनूर्
धेनु [f]
यानानि
यान [n]
शयनानि
शयन [n]
च
च [ind]
तथा वस्त्राण्यलंकारं भक्ष्यं पेयं च शोभनम् । अददान्मुदितो राजन्पूजयित्वा द्विजोत्तमान् ॥
English Translation
Distributing various sorts of wealth in that best of tirthas, Rama also gladly gave away milch cows, vehicles, beds, ornaments, food and drink of the best kinds, O king, to many foremost of Brahmanas, after having adored them dully.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
वस्त्राण्यलंकारं
वस्त्र [mn]
वस्त्राण्यलंकारं
अलंकार [m]
भक्ष्यं
भक्ष्य [n]
पेयं
पेय [n]
च
च [ind]
शोभनम्
शोभन [adj]
अददान्मुदितो
दा [1. Ā.]
अददान्मुदितो
मुद् [1. P.]
राजन्
राजन् [m]
पूजयित्वा
पूजय् [10. Ā.]
द्विजोत्तमान्
द्विजोत्तम [m]
ययौ राजंस्ततो रामो बकस्याश्रममन्तिकात् । यत्र तेपे तपस्तीव्रं दाल्भ्यो बक इति श्रुतिः ॥
English Translation
Then, O king, Rama proceeded to the hermitage of Vaka which was not very far from where he was, the hermitage in which, as heard by us, Dalvya-vaka had practised the hardest of penances.”
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ययौ
या [2. Ā.]
राजंस्ततो
राजन् [m]
राजंस्ततो
ततस् [ind]
रामो
राम [m]
बकस्याश्रमम्
बक [m]
बकस्याश्रमम्
आश्रम [mn]
अन्तिकात्
अन्तिक [n]
यत्र
यत्र [ind]
तेपे
तप् [4. Ā.]
तपस्तीव्रं
तपस् [n]
तपस्तीव्रं
तीव्र [adj]
दाल्भ्यो
दाल्भ्य [m]
बक
बक [m]
इति
इति [ind]
श्रुतिः
श्रुति [f]