Śāntiparva Adhyāya 253
शान्तिपर्व • अध्यायः 253
Śāntiparva Adhyāya 253 of the classical Mahābhārata with 52 verses.
Total: 52 Verses
•
Citations: MBh 12.253.1–52
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । तुलाधारस्य वाक्यानि धर्मे जाजलिना सह ॥
English Translation
Regarding it is cited the old conversation of Tuladhara with Jajali on the subject of virtue. There was once a Brahmana named Jajali who lived in a certain forest, like a forest-recluse.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अत्र [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अपि [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
उदाहृ [2. P.]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
इदम् [pron]
इतिहासं
इतिहास [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
तुलाधारस्य
तुलाधार [m]
वाक्यानि
वाक्य [n]
धर्मे
धर्म [mn]
जाजलिना
जाजलि [m]
सह
सह [ind]
वने वनचरः कश्चिज्जाजलिर्नाम वै द्विजः । सागरोद्देशमागम्य तपस्तेपे महातपाः ॥
English Translation
Practising austere penances, he proceeded at a certain time towards the sea-shore, and arrived there began to practise the most austere penances.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वने
वन [n]
वनचरः
वन [n]
वनचरः
चर [adj]
कश्चिज्जाजलिर्
कश्चित् [pron]
कश्चिज्जाजलिर्
जाजलि [m]
नाम
नाम [ind]
वै
वै [ind]
द्विजः
द्विज [m]
सागरोद्देशम्
सागर [m]
सागरोद्देशम्
उद्देश [m]
आगम्य
आगम् [6. P.]
तपस्तेपे
तपस् [n]
तपस्तेपे
तप् [4. Ā.]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
नियतो नियताहारश्चीराजिनजटाधरः । मलपङ्कधरो धीमान्बहून्वर्षगणान्मुनिः ॥
English Translation
Observing many vows and restraints his food restricted by fast, his body clad in rags and skins, bearing matted locks on his head, his entire body smeared with filth and clay, the intelligent Brahmana passed many years there, speechless.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नियतो
नियम् [1. Ā.]
नियताहारश्चीराजिनजटाधरः
नियम् [1. Ā.]
नियताहारश्चीराजिनजटाधरः
आहार [m]
नियताहारश्चीराजिनजटाधरः
चीर [n]
नियताहारश्चीराजिनजटाधरः
अजिन [n]
नियताहारश्चीराजिनजटाधरः
जटा [f]
नियताहारश्चीराजिनजटाधरः
धर [adj]
मलपङ्कधरो
मल [mn]
मलपङ्कधरो
पङ्क [mn]
मलपङ्कधरो
धर [adj]
धीमान्
धीमत् [adj]
बहून्
बहु [adj]
वर्षगणान्मुनिः
वर्ष [mn]
वर्षगणान्मुनिः
गण [m]
वर्षगणान्मुनिः
मुनि [m]
स कदाचिन्महातेजा जलवासो महीपते । चचार लोकान्विप्रर्षिः प्रेक्षमाणो मनोजवः ॥
English Translation
Highly energetic that regenerate ascetic, O king, while living within the waters, travelled through all the worlds with the speed of the mind, desirous of seeing all things.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
कदाचिन्महातेजा
कदाचिद् [ind]
कदाचिन्महातेजा
महत् [adj]
कदाचिन्महातेजा
तेजस् [n]
जलवासो
जल [n]
जलवासो
वास [m]
महीपते
महीपति [m]
चचार
चर् [1. Ā.]
लोकान्
लोक [m]
विप्रर्षिः
विप्र [m]
विप्रर्षिः
ऋषि [m]
प्रेक्षमाणो
प्रेक्ष् [1. P.]
मनोजवः
मनोजव [adj]
स चिन्तयामास मुनिर्जलमध्ये कदाचन । विप्रेक्ष्य सागरान्तां वै महीं सवनकाननाम् ॥
English Translation
Having seen the whole Earth bounded by the ocean and adorned with rivers and lakes and forests, the ascetic one day, while sitting under the water, began to think thus:न मया सदृशोऽस्तीह लोके स्थावरजङ्गमे।
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
चिन्तयामास
चिन्तय् [10. Ā.]
मुनिर्
मुनि [m]
जलमध्ये
जल [n]
जलमध्ये
मध्ये [ind]
कदाचन
कदाचन [ind]
विप्रेक्ष्य
विप्रेक्ष् [4. P.]
सागरान्तां
सागर [m]
सागरान्तां
अन्त [m]
वै
वै [ind]
महीं
मही [f]
सवनकाननाम्
स [ind]
सवनकाननाम्
वन [n]
सवनकाननाम्
कानन [n]
न मया सदृशोऽस्तीह लोके स्थावरजङ्गमे । अप्सु वैहायसं गच्छेन्मया योऽन्यः सहेति वै ॥
English Translation
In this world of mobile and immobile creatures there is none who can equal me! Who can travel with me among the stars and planets in the sky and live again within the waters!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
मया
मद् [pron]
सदृशो
सदृश [adj]
ऽस्तीह
अस् [2. P.]
ऽस्तीह
इह [ind]
लोके
लोक [m]
स्थावरजङ्गमे
स्थावर [adj]
स्थावरजङ्गमे
जङ्गम [adj]
अप्सु
अप् [m]
वैहायसं
वैहायस [n]
गच्छेन्मया
गम् [6. Ā.]
गच्छेन्मया
मद् [pron]
यो
यद् [pron]
ऽन्यः
अन्य [pron]
सहेति
सह [ind]
सहेति
इति [ind]
वै
वै [ind]
स दृश्यमानो रक्षोभिर्जलमध्येऽवदत्ततः । अब्रुवंश्च पिशाचास्तं नैवं त्वं वक्तुमर्हसि ॥
English Translation
Unseen by the Rakshasas while he said this to himself, the Pishachas said to him,-You should not say so!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
दृश्यमानो
दृश् [6. P.]
रक्षोभिर्
रक्षस् [n]
जलमध्ये
जल [n]
जलमध्ये
मध्ये [ind]
ऽवदत्
वद् [1. Ā.]
ततः
ततस् [ind]
अब्रुवंश्च
ब्रू [2. Ā.]
अब्रुवंश्च
च [ind]
पिशाचास्तं
पिशाच [m]
पिशाचास्तं
तद् [pron]
नैवं
न [ind]
नैवं
एवम् [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
वक्तुम्
वच् [2. P.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
तुलाधारो वणिग्धर्मा वाराणस्यां महायशाः । सोऽप्येवं नार्हते वक्तुं यथा त्वं द्विजसत्तम ॥
English Translation
There is a man named Tuladhara highly illustrious and doing the business of buying and selling, Even he, O best of twice-born ones, is not worthy of saying such words as you say!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तुलाधारो
तुलाधार [m]
वणिग्धर्मा
वणिज् [m]
वणिग्धर्मा
धर्मन् [n]
वाराणस्यां
वाराणसी [f]
महायशाः
महत् [adj]
महायशाः
यशस् [n]
सो
तद् [pron]
ऽप्येवं
अपि [ind]
ऽप्येवं
एवम् [ind]
नार्हते
न [ind]
नार्हते
अर्ह् [1. Ā.]
वक्तुं
वच् [2. P.]
यथा
यथा [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
द्विजसत्तम
द्विजसत्तम [m]
इत्युक्तो जाजलिर्भूतैः प्रत्युवाच महातपाः । पश्येयं तमहं प्राज्ञं तुलाधारं यशस्विनम् ॥
English Translation
Thus addressed by those beings, Jajali of austere penances replied to them, saying,-I shall see that famous Tuladhara who is endued with such wisdom!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तः
इति [ind]
इत्युक्तः
वच् [2. P.]
प्रत्युवाचेदं
प्रतिवच् [3. Ā.]
प्रत्युवाचेदं
इदम् [pron]
पराशरसुतः
पराशर [m]
पराशरसुतः
सुत [m]
सुतम्
सुत [m]
पश्येयं
पश् [4. Ā.]
तम्
तद् [pron]
अहं
मद् [pron]
प्राज्ञं
प्राज्ञ [adj]
तुलाधारं
तुलाधार [m]
यशस्विनम्
यशस्विन् [adj]
इति ब्रुवाणं तमृषिं रक्षांस्युद्धृत्य सागरात् । अब्रुवन्गच्छ पन्थानमास्थायेमं द्विजोत्तम ॥
English Translation
When the Rishi said this, those superhuman beings raised him from the sea, and said to him,-best of twice-born one, go along this road!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
ब्रुवाणं
ब्रू [2. Ā.]
तम्
तद् [pron]
ऋषिं
ऋषि [m]
रक्षांस्युद्धृत्य
रक्षस् [n]
रक्षांस्युद्धृत्य
उद्धृ [1. Ā.]
सागरात्
सागर [m]
अब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
पन्थानम्
पथिन् [m]
आस्थायेमं
आस्था [1. Ā.]
आस्थायेमं
इदम् [pron]
द्विजोत्तम
द्विजोत्तम [m]
इत्युक्तो जाजलिर्भूतैर्जगाम विमनास्तदा । वाराणस्यां तुलाधारं समासाद्याब्रवीद्वचः ॥
English Translation
Thus addressed by those beings, Jajali went onwards with a depressed heart. Arrived at Baranasi he met Tuladhara whom he addressed thus.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तो
इति [ind]
इत्युक्तो
वच् [2. P.]
जाजलिर्
जाजलि [m]
भूतैः
भूत [mn]
प्रत्युवाच
प्रतिवच् [3. Ā.]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
वाराणस्यां
वाराणसी [f]
तुलाधारं
तुलाधार [m]
समासाद्याब्रवीद्
समासादय् [10. P.]
समासाद्याब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
वचः
वचस् [n]
किं कृतं सुकृतं कर्म तात जाजलिना पुरा । येन सिद्धिं परां प्राप्तस्तन्नो व्याख्यातुमर्हसि ॥
English Translation
Yudhisthira said What, O sire, are those difficult feats which Jajali had performed before for which he had acquired such great success? You should describe them to me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
क [pron]
कृतं
कृ [2. Ā.]
सुकृतं
सु [ind]
सुकृतं
कृ [2. Ā.]
कर्म
कर्मन् [n]
तात
तात [m]
जाजलिना
जाजलि [m]
पुरा
पुरा [ind]
येनोपायेन
यद् [pron]
येनोपायेन
उपाय [m]
पुरुषैस्तच्च
पुरुष [m]
पुरुषैस्तच्च
तद् [pron]
पुरुषैस्तच्च
च [ind]
व्याख्यातुम्
व्याख्या [2. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
अतीव तपसा युक्तो घोरेण स बभूव ह । नद्युपस्पर्शनरतः सायं प्रातर्महातपाः ॥
English Translation
Bhishma said Jajali had practised penances of the severest austerities. He used to perform ablutions morning and cvening.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अतीव
अतीव [ind]
तपसा
तपस् [n]
युक्तो
युज् [6. Ā.]
घोरेण
घोर [adj]
स
तद् [pron]
बभूव
भू [1. Ā.]
ह
ह [ind]
नद्युपस्पर्शनरतः
नदी [f]
नद्युपस्पर्शनरतः
उपस्पर्शन [n]
नद्युपस्पर्शनरतः
रम् [4. Ā.]
सायं
सायम् [ind]
प्रातर्
प्रातर् [ind]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
अग्नीन्परिचरन्सम्यक्स्वाध्यायपरमो द्विजः । वानप्रस्थविधानज्ञो जाजलिर्ज्वलितः श्रिया ॥
English Translation
Carefully serving his fires, he was given to the study of the Vedas. Well conversant with the duties laid down for hermits, Jajali, seemed to shine with effulgence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अग्नीन्
अग्नि [m]
परिचरन्
परिचर् [1. Ā.]
सम्यक्
सम्यक् [ind]
स्वाध्यायपरमो
स्वाध्याय [m]
स्वाध्यायपरमो
परम [adj]
द्विजः
द्विज [m]
वानप्रस्थविधानज्ञो
वानप्रस्थ [mn]
वानप्रस्थविधानज्ञो
विधान [n]
वानप्रस्थविधानज्ञो
ज्ञ [adj]
जाजलिर्
जाजलि [m]
ज्वलितः
ज्वल् [1. Ā.]
श्रिया
श्री [f]
सत्ये तपसि तिष्ठन्स न च धर्ममवैक्षत । वर्षास्वाकाशशायी स हेमन्ते जलसंश्रयः ॥
English Translation
He continued to live in the forest, performing penances, But he never took himself for one who had acquired any merit by his acts. During the rains he slept under the open sky. In auturnn he sat in water.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सत्ये
सत्य [n]
तपसि
तपस् [n]
तिष्ठन्
स्था [1. Ā.]
स
तद् [pron]
न
न [ind]
च
च [ind]
धर्मम्
धर्म [mn]
अवैक्षत
अवेक्ष् [1. P.]
अभ्रावकाशा
अभ्र [mn]
अभ्रावकाशा
अवकाश [m]
वर्षासु
वर्षा [f]
हेमन्ते
हेमन्त [mf]
जलसंश्रयाः
जल [n]
जलसंश्रयाः
संश्रय [m]
वातातपसहो ग्रीष्मे न च धर्ममविन्दत । दुःखशय्याश्च विविधा भूमौ च परिवर्तनम् ॥
English Translation
In summer he exposed himself to the sun and the wind. Still he never took himself for one who had acquired any merit by such acts. He used to sleep on various sorts of painful beds and also on the naked earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वातातपसहो
वात [m]
वातातपसहो
आतप [m]
वातातपसहो
सह [adj]
ग्रीष्मे
ग्रीष्म [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
धर्मम्
धर्म [mn]
अविन्दत
विद् [2. Ā.]
दुःखशय्याश्च
दुःख [adj]
दुःखशय्याश्च
शय्या [f]
दुःखशय्याश्च
च [ind]
विविधा
विविध [adj]
भूमौ
भूमि [f]
च
च [ind]
परिवर्तनम्
परिवर्तन [n]
ततः कदाचित्स मुनिर्वर्षास्वाकाशमास्थितः । अन्तरिक्षाज्जलं मूर्ध्ना प्रत्यगृह्णान्मुहुर्मुहुः ॥
English Translation
On one occasion that ascetic, while standing under the sky during the rainy season, received on his head repeated showers froin the clouds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कदाचित्
कदाचिद् [ind]
स
तद् [pron]
मुनिर्
मुनि [m]
वर्षास्वाकाशम्
वर्षा [f]
वर्षास्वाकाशम्
आकाश [mn]
आस्थितः
आस्था [1. Ā.]
अन्तरिक्षाज्जलं
अन्तरिक्ष [n]
अन्तरिक्षाज्जलं
जल [n]
मूर्ध्ना
मूर्धन् [m]
प्रत्यगृह्णान्मुहुर्
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
प्रत्यगृह्णान्मुहुर्
मुहुर् [ind]
मुहुः
मुहुर् [ind]
अथ तस्य जटाः क्लिन्ना बभूवुर्ग्रथिताः प्रभो । अरण्यगमनान्नित्यं मलिनो मलसंयुताः ॥
English Translation
He had to pass through the forests again and again. Partly with exposure to the rains and partly with the filth they caught, the locks of that pure Rishi became entangled and intertwined with one another.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
तस्य
तद् [pron]
जटाः
जटा [f]
क्लिन्ना
क्लिद् [4. Ā.]
बभूवुर्
भू [1. Ā.]
ग्रथिताः
ग्रन्थ् [1. P.]
प्रभो
प्रभु [adj]
अरण्यगमनान्नित्यं
अरण्य [n]
अरण्यगमनान्नित्यं
गमन [n]
अरण्यगमनान्नित्यं
नित्यम् [ind]
मलिनो
मलिन [adj]
मलसंयुताः
मल [mn]
मलसंयुताः
संयुत [adj]
स कदाचिन्निराहारो वायुभक्षो महातपाः । तस्थौ काष्ठवदव्यग्रो न चचाल च कर्हिचित् ॥
English Translation
At one time abstaining entirely from food and living upon air alone, that great ascetic, stood in the forest like a wooden post Unmoved at heart, he stood there, without once moving an inch.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
कदाचिन्निराहारो
कदाचिद् [ind]
कदाचिन्निराहारो
निराहार [adj]
वायुभक्षो
वायुभक्ष [m]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
तस्थौ
स्था [1. Ā.]
काष्ठवद्
काष्ठ [n]
काष्ठवद्
वत् [ind]
अव्यग्रो
अव्यग्र [adj]
न
न [ind]
चचाल
चल् [1. Ā.]
च
च [ind]
कर्हिचित्
कर्हिचित् [ind]
तस्य स्म स्थाणुभूतस्य निर्विचेष्टस्य भारत । कुलिङ्गशकुनौ राजन्नीडं शिरसि चक्रतुः ॥
English Translation
While he stood there unmoved like a wooden post, О Bharata, a pair of Kulinga birds, O king, built their nest on his head.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
स्म
स्म [ind]
स्थाणुभूतस्य
स्थाणु [mn]
स्थाणुभूतस्य
भू [1. Ā.]
निर्विचेष्टस्य
निर्विचेष्ट [adj]
भारत
भारत [m]
कुलिङ्गशकुनौ
कुलिङ्ग [m]
कुलिङ्गशकुनौ
शकुन [m]
राजन्नीडं
राजन् [m]
राजन्नीडं
नीड [mn]
शिरसि
शिरस् [n]
चक्रतुः
कृ [2. Ā.]
स तौ दयावान्विप्रर्षिरुपप्रैक्षत दम्पती । कुर्वाणं नीडकं तत्र जटासु तृणतन्तुभिः ॥
English Translation
Filled with pity, the great Rishis allowed those birds in building their nest among his matted locks with pieces of grass.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तौ
तद् [pron]
दयावान्
दयावत् [adj]
विप्रर्षिर्
विप्रर्षि [m]
उपप्रैक्षत
उपप्रेक्ष् [1. P.]
दम्पती
दम्पति [m]
कुर्वाणं
कृ [2. Ā.]
नीडकं
नीडक [mn]
तत्र
तत्र [ind]
जटासु
जटा [f]
तृणतन्तुभिः
तृण [n]
तृणतन्तुभिः
तन्तु [m]
यदा स न चलत्येव स्थाणुभूतो महातपाः । ततस्तौ परिविश्वस्तौ सुखं तत्रोषतुस्तदा ॥
English Translation
And as the ascetic stood there like a wooden post, the two birds lived on his head happily and confidingly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
स
तद् [pron]
न
न [ind]
चलत्येव
चल् [1. Ā.]
चलत्येव
इव [ind]
स्थाणुभूतो
स्थाणु [mn]
स्थाणुभूतो
भू [1. Ā.]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
ततस्तौ
ततस् [ind]
ततस्तौ
तद् [pron]
परिविश्वस्तौ
परिविश्वस् [2. Ā.]
सुखं
सुखम् [ind]
तत्रोषतुस्तदा
तत्र [ind]
तत्रोषतुस्तदा
वस् [2. P.]
तत्रोषतुस्तदा
तदा [ind]
अतीतास्वथ वर्षासु शरत्काल उपस्थिते । प्राजापत्येन विधिना विश्वासात्काममोहितौ ॥
English Translation
The rainy season passed away and autumn set in. Actuated by desire, the couple approached each other according to the law of the Creator, and with perfect confidence laid their eggs, O king, on the head of that Rishi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अतीतास्वथ
अती [1. P.]
अतीतास्वथ
अथ [ind]
वर्षासु
वर्षा [f]
शरत्काल
शरद् [f]
शरत्काल
काल [m]
उपस्थिते
उपस्था [1. Ā.]
प्राजापत्येन
प्राजापत्य [adj]
विधिना
विधि [m]
विश्वासात्
विश्वास [m]
काममोहितौ
काम [m]
काममोहितौ
मोहय् [10. Ā.]
तत्रापातयतां राजञ्शिरस्यण्डानि खेचरौ । तान्यबुध्यत तेजस्वी स विप्रः संशितव्रतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्रापातयतां
तत्र [ind]
तत्रापातयतां
पातय् [10. Ā.]
राजञ्
राजन् [m]
शिरस्यण्डानि
शिरस् [n]
शिरस्यण्डानि
अण्ड [mn]
खेचरौ
खेचर [m]
तान्यबुध्यत
तद् [pron]
तान्यबुध्यत
बुध् [1. Ā.]
तेजस्वी
तेजस्विन् [adj]
स
तद् [pron]
विप्रः
विप्र [m]
संशितव्रतः
संशित [adj]
संशितव्रतः
व्रत [n]
बुद्ध्वा च स महातेजा न चचालैव जाजलिः । धर्मे धृतमना नित्यं नाधर्मं स त्वरोचयत् ॥
English Translation
Of rigid vows and endued with energy, the ascetic knew it. Knowing even what the birds had done, Jajali did not move. Bent strongly upon acquiring merit, no act involving the slightest injury to others could meet with his approval.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बुद्ध्वा
बुध् [1. Ā.]
च
च [ind]
स
तद् [pron]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
न
न [ind]
चचालैव
चल् [1. Ā.]
चचालैव
एव [ind]
जाजलिः
जाजलि [m]
धर्मे
धर्म [mn]
धृतमना
धृ [4. P.]
धृतमना
मनस् [n]
नित्यं
नित्यम् [ind]
नाधर्मं
न [ind]
नाधर्मं
अधर्म [m]
स
तद् [pron]
त्वरोचयत्
तु [ind]
त्वरोचयत्
रोचय् [10. Ā.]
अहन्यहनि चागम्य ततस्तौ तस्य मूर्धनि । आश्वासितौ वै वसतः संप्रहृष्टौ तदा विभो ॥
English Translation
Going away and returning every day from, and to his head, the birds happily and trustfully lived there, O powerful king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहन्यहनि
अहर् [n]
अहन्यहनि
अहर् [n]
चागम्य
च [ind]
चागम्य
आगम् [6. P.]
ततस्तौ
ततस् [ind]
ततस्तौ
तद् [pron]
तस्य
तद् [pron]
मूर्धनि
मूर्धन् [m]
आश्वासितौ
आश्वासय् [10. Ā.]
वै
वै [ind]
वसतः
वस् [2. P.]
सम्प्रहृष्टौ
सम्प्रहृष् [6. P.]
तदा
तदा [ind]
विभो
विभु [adj]
अण्डेभ्यस्त्वथ पुष्टेभ्यः प्रजायन्त शकुन्तकाः । व्यवर्धन्त च तत्रैव न चाकम्पत जाजलिः ॥
English Translation
When in the course of time the eggs became mature and young ones came out, they began to grow up in that nest, for Jajali moved not in the least.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अण्डेभ्यस्त्वथ
अण्ड [mn]
अण्डेभ्यस्त्वथ
तु [ind]
अण्डेभ्यस्त्वथ
अथ [ind]
पुष्टेभ्यः
पुष् [2. P.]
प्रजायन्त
प्रजन् [4. P.]
शकुन्तकाः
शकुन्तक [m]
व्यवर्धन्त
विवृध् [1. Ā.]
च
च [ind]
तत्रैव
तत्र [ind]
तत्रैव
एव [ind]
न
न [ind]
चाकम्पत
च [ind]
चाकम्पत
कम्प् [1. P.]
जाजलिः
जाजलि [m]
स रक्षमाणस्त्वण्डानि कुलिङ्गानां यतव्रतः । तथैव तस्थौ धर्मात्मा निर्विचेष्टः समाहितः ॥
English Translation
Firmly observing his vows, the righteous Rishi continued to hold and protect those eggs by standing on that very spot perfectly motionless and immersed in Yoga meditation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
रक्षमाणस्त्वण्डानि
रक्ष् [4. P.]
रक्षमाणस्त्वण्डानि
तु [ind]
रक्षमाणस्त्वण्डानि
अण्ड [mn]
कुलिङ्गानां
कुलिङ्ग [m]
यतव्रतः
यम् [6. P.]
यतव्रतः
व्रत [n]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
तस्थौ
स्था [1. Ā.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
निर्विचेष्टः
निर्विचेष्ट [adj]
समाहितः
समाहित [adj]
ततस्तु कालसमये बभूवुस्तेऽथ पक्षिणः । बुबुधे तांश्च स मुनिर्जातपक्षाञ्शकुन्तकान् ॥
English Translation
In course of time the young ones grew and became endued with wings. The Muni knew that the young Kulingas had grown up so.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तु
ततस् [ind]
ततस्तु
तु [ind]
कालसमये
काल [m]
कालसमये
समय [m]
बभूवुस्ते
भू [1. Ā.]
बभूवुस्ते
तद् [pron]
ऽथ
अथ [ind]
पक्षिणः
पक्षिन् [m]
बुबुधे
बुध् [1. Ā.]
तांश्च
तद् [pron]
तांश्च
च [ind]
स
तद् [pron]
मुनिर्
मुनि [m]
जातपक्षाञ्
जन् [4. P.]
जातपक्षाञ्
पक्ष [m]
शकुन्तकान्
शकुन्तक [m]