Śāntiparva Adhyāya 136
शान्तिपर्व • अध्यायः 136
Śāntiparva Adhyāya 136 of the classical Mahābhārata with 212 verses.
Total: 212 Verses
•
Citations: MBh 12.136.1–212
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 8 (Verses 30 shown)
सर्वत्र बुद्धिः कथिता श्रेष्ठा ते भरतर्षभ । अनागता तथोत्पन्ना दीर्घसूत्रा विनाशिनी ॥
English Translation
Yudhishthira said You have, O foremost of Bharata's race, said that, that intelligence which provides for the future, as well as that which can meet present difficulties, is always superior, while idleness brings about destruction.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वत्र
सर्वत्र [ind]
बुद्धिः
बुद्धि [f]
कथिता
कथय् [10. Ā.]
श्रेष्ठा
श्रेष्ठ [adj]
ते
त्वद् [pron]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
अनागता
अनागत [adj]
तथोत्पन्ना
तथा [ind]
तथोत्पन्ना
उत्पद् [4. P.]
दीर्घसूत्रा
दीर्घसूत्र [adj]
विनाशिनी
विनाशिन् [adj]
तदिच्छामि परां बुद्धिं श्रोतुं भरतसत्तम । यथा राजन्न मुह्येत शत्रुभिः परिवारितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
इच्छामि
इष् [1. P.]
परां
पर [pron]
बुद्धिं
बुद्धि [f]
श्रोतुं
श्रु [4. P.]
भरतसत्तम
भरत [m]
भरतसत्तम
सत्तम [adj]
यथा
यथा [ind]
राजन्न
राजन् [m]
राजन्न
न [ind]
मुह्येत
मुह् [4. Ā.]
शत्रुभिः
शत्रु [m]
परिवारितः
परिवारय् [10. Ā.]
धर्मार्थकुशल प्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद । पृच्छामि त्वा कुरुश्रेष्ठ तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥
English Translation
I wish, O grandfather, to hear of that superior intelligence by which king, conversant with the scriptures and well-versed in virtue and profit, may not be stupefied even when surrounded by many enemies. I ask you this, O Kuru chief! You should describe it to a me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मार्थकुशल
धर्म [mn]
धर्मार्थकुशल
अर्थ [mn]
धर्मार्थकुशल
कुशल [adj]
प्राज्ञ
प्राज्ञ [adj]
सर्वशास्त्रविशारद
सर्व [pron]
सर्वशास्त्रविशारद
शास्त्र [n]
सर्वशास्त्रविशारद
विशारद [adj]
पृच्छामि
प्रच्छ् [1. P.]
त्वा
त्वद् [pron]
कुरुश्रेष्ठ
कुरु [m]
कुरुश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
तन्मे
तद् [pron]
तन्मे
मद् [pron]
व्याख्यातुम्
व्याख्या [2. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
शत्रुभिर्बहुभिर्ग्रस्तो यथा वर्तेत पार्थिवः । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं सर्वमेव यथाविधि ॥
English Translation
I wish to hear everything in connection with the duties of king when he is attacked by many foes, as has been laid down in the scriptures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शत्रुभिर्
शत्रु [m]
बहुभिर्
बहु [adj]
ग्रस्तो
ग्रस् [1. Ā.]
यथा
यथा [ind]
वर्तेत
वृत् [3. P.]
पार्थिवः
पार्थिव [m]
एतद्
एतद् [pron]
इच्छाम्यहं
इष् [1. P.]
इच्छाम्यहं
मद् [pron]
श्रोतुं
श्रु [4. P.]
सर्वम्
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
विषमस्थं हि राजानं शत्रवः परिपन्थिनः । बहवोऽप्येकमुद्धर्तुं यतन्ते पूर्वतापिताः ॥
English Translation
When a king meets with distress, a large number of enemies, provoked by his past deeds, rise against him and try to defeat him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विषमस्थं
विषम [adj]
विषमस्थं
स्थ [adj]
हि
हि [ind]
राजानं
राजन् [m]
शत्रवः
शत्रु [m]
परिपन्थिनः
परिपन्थिन् [adj]
बहवो
बहु [adj]
ऽप्येकम्
अपि [ind]
ऽप्येकम्
एक [pron]
उद्धर्तुं
उद्धृ [1. Ā.]
यतन्ते
यत् [1. P.]
पूर्वतापिताः
पूर्व [pron]
पूर्वतापिताः
तापय् [10. Ā.]
सर्वतः प्रार्थ्यमानेन दुर्बलेन महाबलैः । एकेनैवासहायेन शक्यं स्थातुं कथं भवेत् ॥
English Translation
How can king, weak and alone, hold his own, when attacked on all sides by many powerful kings joined in a body?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
प्रार्थ्यमानेन
प्रार्थय् [Denom. Ā.]
दुर्बलेन
दुर्बल [adj]
महाबलैः
महत् [adj]
महाबलैः
बल [mn]
एकेनैवासहायेन
एक [pron]
एकेनैवासहायेन
एव [ind]
एकेनैवासहायेन
असहाय [adj]
शक्यं
शक्य [adj]
स्थातुं
स्था [1. Ā.]
कथं
कथम् [ind]
भवेत्
भू [1. Ā.]
कथं मित्रमरिं चैव विन्देत भरतर्षभ । चेष्टितव्यं कथं चात्र शत्रोर्मित्रस्य चान्तरे ॥
English Translation
How does a king at such times make friends and enemies? How should he, O foremost of Bharata's race, treat at such a time, both his friends and enemies?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
मित्रम्
मित्र [mn]
अरिं
अरि [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
विन्देत
विद् [2. Ā.]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
चेष्टितव्यं
चेष्ट् [1. Ā.]
कथं
कथम् [ind]
चात्र
च [ind]
चात्र
अत्र [ind]
शत्रोर्
शत्रु [m]
मित्रस्य
मित्र [mn]
चान्तरे
च [ind]
चान्तरे
अन्तर [n]
प्रज्ञातलक्षणे राजन्नमित्रे मित्रतां गते । कथं नु पुरुषः कुर्यात्किं वा कृत्वा सुखी भवेत् ॥
English Translation
When those, who are friends really become his enemies, what should the king then do if he is to secure happiness?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रज्ञातलक्षणे
प्रज्ञा [9. Ā.]
प्रज्ञातलक्षणे
लक्षण [n]
राजन्न्
राजन् [m]
अमित्रे
अमित्र [mf]
मित्रतां
मित्र [mn]
मित्रतां
ता [f]
गते
गम् [6. Ā.]
कथं
कथम् [ind]
नु
नु [ind]
पुरुषः
पुरुष [m]
कुर्यात्
कृ [2. Ā.]
किं
क [pron]
वा
वा [ind]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
सुखी
सुखिन् [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]
विग्रहं केन वा कुर्यात्संधिं वा केन योजयेत् । कथं वा शत्रुमध्यस्थो वर्तेताबलवानिति ॥
English Translation
With whom should he make war and with whom should he make peace? Even if he be strong, how should he act by his foes?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विग्रहं
विग्रह [mn]
केन
क [pron]
वा
वा [ind]
कुर्यात्
कृ [2. Ā.]
संधिं
संधि [mf]
वा
वा [ind]
केन
क [pron]
योजयेत्
योजय् [10. Ā.]
कथं
कथम् [ind]
वा
वा [ind]
शत्रुमध्यस्थो
शत्रु [m]
शत्रुमध्यस्थो
मध्य [n]
शत्रुमध्यस्थो
स्थ [adj]
वर्तेताबलवान्
वृत् [3. P.]
वर्तेताबलवान्
अबलवत् [adj]
इति
इति [ind]
एतद्वै सर्वकृत्यानां परं कृत्यं परंतप । नैतस्य कश्चिद्वक्तास्ति श्रोता चापि सुदुर्लभः ॥
English Translation
O scorcher of foes, this I consider to be the most momentous of all questions regarding the satisfaction of royal duties. There are few men, who wish to listen to the answer of this question, and none answer it except Shantanu's truthful son Bhishma, who has ail his senses under control. O you, who are highly blessed, think on it and describe it to me. to
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतद्
एतद् [pron]
वै
वै [ind]
सर्वकृत्यानां
सर्व [pron]
सर्वकृत्यानां
कृत्य [n]
परं
पर [pron]
कृत्यं
कृत्य [n]
परंतप
परंतप [adj]
नैतस्य
न [ind]
नैतस्य
एतद् [pron]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
वक्तास्ति
वक्तृ [m]
वक्तास्ति
अस् [2. P.]
श्रोता
श्रोतृ [adj]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
सुदुर्लभः
सु [ind]
सुदुर्लभः
दुर्लभ [adj]
ऋते शांतनवाद्भीष्मात्सत्यसंधाज्जितेन्द्रियात् । तदन्विष्य महाबाहो सर्वमेतद्वदस्व मे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋते
ऋते [ind]
शांतनवाद्
शांतनव [m]
भीष्मात्
भीष्म [m]
सत्यसंधाज्जितेन्द्रियात्
सत्यसंध [m]
सत्यसंधाज्जितेन्द्रियात्
जि [9. P.]
सत्यसंधाज्जितेन्द्रियात्
इन्द्रिय [n]
तद्
तद् [pron]
अन्विष्य
अन्विष् [6. Ā.]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
सर्वम्
सर्व [pron]
एतद्
एतद् [pron]
वदस्व
वद् [1. Ā.]
मे
मद् [pron]
त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो युधिष्ठिर गुणोदयः । शृणु मे पुत्र कार्त्स्न्येन गुह्यमापत्सु भारत ॥
English Translation
'O Yudhishthira, this question certainly becomes you. Its answer yields great happiness. Listen to me, O son, as I describe to you, O Bharata, all the duties which are not generaliy known, but which should be practised in times of distress.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वद्युक्तो
त्वद् [pron]
त्वद्युक्तो
युज् [6. Ā.]
ऽयम्
इदम् [pron]
अनुप्रश्नो
अनुप्रश्न [m]
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
गुणोदयः
गुण [mn]
गुणोदयः
उदय [m]
शृणु
श्रु [4. P.]
मे
मद् [pron]
पुत्र
पुत्र [m]
कार्त्स्न्येन
कार्त्स्न्य [n]
गुह्यम्
गुह्य [n]
आपत्सु
आपद् [f]
भारत
भारत [m]
अमित्रो मित्रतां याति मित्रं चापि प्रदुष्यति । सामर्थ्ययोगात्कार्याणां तद्गत्या हि सदा गतिः ॥
English Translation
An enemy becomes a friend, and a friend also becomes an enemy. Through combination of circumstances, human actions become uncertain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अमित्रो
अमित्र [mf]
मित्रतां
मित्र [mn]
मित्रतां
ता [f]
याति
या [2. Ā.]
मित्रं
मित्र [mn]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
प्रदुष्यति
प्रदुष् [4. Ā.]
सामर्थ्ययोगात्
सामर्थ्य [n]
सामर्थ्ययोगात्
योग [m]
कार्याणां
कार्य [n]
तद्गत्या
तद् [pron]
तद्गत्या
गति [f]
हि
हि [ind]
सदा
सदा [ind]
गतिः
गति [f]
तस्माद्विश्वसितव्यं च विग्रहं च समाचरेत् । देशं कालं च विज्ञाय कार्याकार्यविनिश्चये ॥
English Translation
Regarding what should be done and what should not, it is necessary that in view of the requirements of time and place, one should either trust one's enemies or make war.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माद्
तस्मात् [ind]
विश्वसितव्यं
विश्वस् [1. Ā.]
च
च [ind]
विग्रहं
विग्रह [mn]
च
च [ind]
समाचरेत्
समाचर् [1. Ā.]
दीर्घसूत्रं
दीर्घसूत्र [adj]
समाश्रित्य
समाश्रि [1. Ā.]
कार्याकार्यविनिश्चये
कार्य [n]
कार्याकार्यविनिश्चये
अकार्य [n]
कार्याकार्यविनिश्चये
विनिश्चय [m]
संधातव्यं बुधैर्नित्यं व्यवस्यं च हितार्थिभिः । अमित्रैरपि संधेयं प्राणा रक्ष्याश्च भारत ॥
English Translation
Trying his very best, one should make friends with intelligent and wise men who desire his welfare. one should make peace with even his enemy, when, O Bharata his life cannot be saved by any other means.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संधातव्यं
संधा [1. P.]
बुधैर्
बुध [adj]
नित्यं
नित्यम् [ind]
च
च [ind]
हितार्थिभिः
हित [adj]
हितार्थिभिः
अर्थिन् [adj]
अमित्रैर्
अमित्र [mf]
अपि
अपि [ind]
संधेयं
संधा [1. P.]
प्राणा
प्राण [m]
रक्ष्याश्च
रक्ष् [4. P.]
रक्ष्याश्च
च [ind]
भारत
भारत [m]
यो ह्यमित्रैर्नरो नित्यं न संदध्यादपण्डितः । न सोऽर्थमाप्नुयात्किंचित्फलान्यपि च भारत ॥
English Translation
That foolish wight, who never makes peace with enemies, cannot acquire any profit or any of those fruits for which others try.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
ह्यमित्रैर्
हि [ind]
ह्यमित्रैर्
अमित्र [mf]
नरो
नर [m]
नित्यं
नित्यम् [ind]
न
न [ind]
संदध्याद्
संधा [1. P.]
अपण्डितः
अपण्डित [adj]
न
न [ind]
सो
तद् [pron]
ऽर्थम्
अर्थ [mn]
आप्नुयात्
आप् [1. P.]
किंचित्
कश्चित् [pron]
फलान्यपि
फल [n]
फलान्यपि
अपि [ind]
च
च [ind]
भारत
भारत [m]
यस्त्वमित्रेण संधत्ते मित्रेण च विरुध्यते । अर्थयुक्तिं समालोक्य सुमहद्विन्दते फलम् ॥
English Translation
He, again, who makes peace with enemies and falls out with even friends after carefully considering all circumstances, acquires great fruits.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्त्वमित्रेण
यद् [pron]
यस्त्वमित्रेण
तु [ind]
यस्त्वमित्रेण
अमित्र [mf]
संधत्ते
संधा [1. P.]
मित्रेण
मित्र [mn]
च
च [ind]
विरुध्यते
विरुध् [7. Ā.]
अर्थयुक्तिं
अर्थ [mn]
अर्थयुक्तिं
युक्ति [f]
समालोक्य
समालोकय् [10. P.]
सुमहद्
सु [ind]
सुमहद्
महत् [adj]
विन्दते
विद् [2. Ā.]
फलम्
फल [n]
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । मार्जारस्य च संवादं न्यग्रोधे मूषकस्य च ॥
English Translation
Regarding it is cited the discourse that took place in days of yore between Kamandaka and Angarishtha.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अत्र [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अपि [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
उदाहृ [2. P.]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
इदम् [pron]
इतिहासं
इतिहास [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
मार्जारस्य
मार्जार [m]
च
च [ind]
संवादं
संवाद [m]
न्यग्रोधे
न्यग्रोध [m]
मूषकस्य
मूषक [m]
च
च [ind]
वने महति कस्मिंश्चिन्न्यग्रोधः सुमहानभूत् । लताजालपरिच्छन्नो नानाद्विजगणायुतः ॥
English Translation
Bhishma said There was a huge banian tree in the midst of a vast forest. Covered with many sorts of creepers, and various sorts of birds used to live on it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वने
वन [n]
महति
महत् [adj]
कस्मिंश्चिन्न्यग्रोधः
कश्चित् [pron]
कस्मिंश्चिन्न्यग्रोधः
न्यग्रोध [m]
सुमहान्
सु [ind]
सुमहान्
महत् [adj]
अभूत्
भू [1. Ā.]
लताजालपरिच्छन्नो
लता [f]
लताजालपरिच्छन्नो
जाल [n]
लताजालपरिच्छन्नो
परिच्छद् [1. P.]
नानाद्विजगणायुतः
नाना [ind]
नानाद्विजगणायुतः
द्विज [m]
नानाद्विजगणायुतः
गण [m]
नानाद्विजगणायुतः
आयुत [adj]
स्कन्धवान्मेघसंकाशः शीतच्छायो मनोरमः । वैरन्त्यमभितो जातस्तरुर्व्यालमृगाकुलः ॥
English Translation
It had a large trunk from which numerous branches spread on all sides. Delightful to look at, its shade was very refreshing. It stood in the midst of the forest, and various animals lived on it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्कन्धवान्मेघसंकाशः
स्कन्धवत् [adj]
स्कन्धवान्मेघसंकाशः
मेघ [m]
स्कन्धवान्मेघसंकाशः
संकाश [m]
शीतच्छायो
शीत [adj]
शीतच्छायो
छाया [f]
मनोरमः
मनोरम [adj]
वैरन्त्यम्
वैरन्त्य [m]
अभितो
अभितस् [ind]
जातस्तरुर्
जन् [4. P.]
जातस्तरुर्
तरु [m]
व्यालमृगाकुलः
व्याल [m]
व्यालमृगाकुलः
मृग [m]
व्यालमृगाकुलः
आकुल [adj]
तस्य मूलं समाश्रित्य कृत्वा शतमुखं बिलम् । वसति स्म महाप्राज्ञः पलितो नाम मूषकः ॥
English Translation
A highly wise mouse, named Palita, lived at the foot of that tree, having made a hole there with a hundred outlets.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
मूलं
मूल [mn]
समाश्रित्य
समाश्रि [1. Ā.]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
शतमुखं
शत [mn]
शतमुखं
मुख [n]
बिलम्
बिल [n]
वसति
वस् [2. P.]
स्म
स्म [ind]
महाप्राज्ञः
महत् [adj]
महाप्राज्ञः
प्राज्ञ [adj]
पलितो
पलित [m]
नाम
नाम [ind]
मूषकः
मूषक [m]
शाखाश्च तस्य संश्रित्य वसति स्म सुखं पुरः । लोमशो नाम मार्जारः पक्षिसत्त्वावसादकः ॥
English Translation
On the branches of the tree there lived happily a cat, by name Lomasha, daily devouring large number of birds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शाखाश्च
शाखा [f]
शाखाश्च
च [ind]
तस्य
तद् [pron]
संश्रित्य
संश्रि [1. Ā.]
वसति
वस् [2. P.]
स्म
स्म [ind]
सुखं
सुखम् [ind]
पुरः
पुरस् [ind]
लोमशो
लोमश [m]
नाम
नाम [ind]
मार्जारः
मार्जार [m]
पक्षिसत्त्वावसादकः
पक्षिन् [m]
पक्षिसत्त्वावसादकः
सत्त्व [mn]
पक्षिसत्त्वावसादकः
अवसादक [adj]
तत्र चागत्य चण्डालो वैरन्त्यकृतकेतनः । अयोजयत्तमुन्माथं नित्यमस्तं गते रवौ ॥
English Translation
Sometime after, a Chandala came to that forest and built a hut for himself. Every evening after sunset he spread his traps.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
चागत्य
च [ind]
चागत्य
आगम् [6. P.]
चण्डालो
चण्डाल [m]
वैरन्त्यकृतकेतनः
वैरन्त्य [m]
वैरन्त्यकृतकेतनः
कृ [2. Ā.]
वैरन्त्यकृतकेतनः
केतन [n]
अयोजयत्
योजय् [10. Ā.]
तम्
तद् [pron]
उन्माथं
उन्माथ [m]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
अस्तं
अस्त [m]
गते
गम् [6. Ā.]
रवौ
रवि [m]
तत्र स्नायुमयान्पाशान्यथावत्संनिधाय सः । गृहं गत्वा सुखं शेते प्रभातामेति शर्वरीम् ॥
English Translation
Spreading his nets made a leathern strings, he returned to his hut, and, passing the night happily in sleep, returned thert at the dawn of day.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
स्नायुमयान्
स्नायु [fn]
स्नायुमयान्
मय [adj]
पाशान्
पाश [m]
यथावत्
यथावत् [ind]
संनिधाय
संनिधा [3. Ā.]
सः
तद् [pron]
गृहं
गृह [mn]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
सुखं
सुखम् [ind]
शेते
शी [1. Ā.]
प्रभाताम्
प्रभा [2. P.]
एति
इ [5. Ā.]
शर्वरीम्
शर्वरी [f]
तत्र स्म नित्यं बध्यन्ते नक्तं बहुविधा मृगाः । कदाचित्तत्र मार्जारस्त्वप्रमत्तोऽप्यबध्यत ॥
English Translation
Various sorts of animals fell into his traps nightly. And it so took place that one day the cat in a moment of carelessness was caught in the trap.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
स्म
स्म [ind]
नित्यं
नित्यम् [ind]
बध्यन्ते
बन्ध् [4. P.]
नक्तं
नक्त [n]
बहुविधा
बहुविध [adj]
मृगाः
मृग [m]
कदाचित्
कदाचिद् [ind]
तत्र
तत्र [ind]
मार्जारस्त्वप्रमत्तो
मार्जार [m]
मार्जारस्त्वप्रमत्तो
तु [ind]
मार्जारस्त्वप्रमत्तो
अप्रमत्त [adj]
ऽप्यबध्यत
अपि [ind]
ऽप्यबध्यत
बन्ध् [4. P.]
तस्मिन्बद्धे महाप्राज्ञः शत्रौ नित्याततायिनि । तं कालं पलितो ज्ञात्वा विचचार सुनिर्भयः ॥
English Translation
O you of great wisdom, when his enemy the cat, who is always an enemy of the mice, was thus caught in the trap, the mouse Palita came out of his hole and began to move about fearlessly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्
तद् [pron]
बद्धे
बन्ध् [4. P.]
महाप्राज्ञः
महत् [adj]
महाप्राज्ञः
प्राज्ञ [adj]
शत्रौ
शत्रु [m]
नित्याततायिनि
नित्य [adj]
नित्याततायिनि
आततायिन् [adj]
तं
तद् [pron]
कालं
काल [m]
पलितो
पलित [m]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
विचचार
विचर् [1. Ā.]
सुनिर्भयः
सु [ind]
सुनिर्भयः
निर्भय [adj]
तेनानुचरता तस्मिन्वने विश्वस्तचारिणा । भक्षं विचरमाणेन नचिराद्दृष्टमामिषम् ॥
English Translation
While confidently passing through the forest in search of food, the mouse after a little while saw the meat.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेनानुचरता
तद् [pron]
तेनानुचरता
अनुचर् [1. Ā.]
तस्मिन्
तद् [pron]
वने
वन [n]
विश्वस्तचारिणा
विश्वस् [1. Ā.]
विश्वस्तचारिणा
चारिन् [adj]
भक्षं
भक्ष [m]
विचरमाणेन
विचर् [1. Ā.]
नचिराद्
नचिरात् [ind]
दृष्टम्
दृश् [6. P.]
आमिषम्
आमिष [n]
स तमुन्माथमारुह्य तदामिषमभक्षयत् । तस्योपरि सपत्नस्य बद्धस्य मनसा हसन् ॥
English Translation
Getting upon the trap, the little animal began to eat the flesh. Laughing in his mind, he even got upon his enemy caught in the net.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तम्
तद् [pron]
उन्माथम्
उन्माथ [m]
आरुह्य
आरुह् [6. Ā.]
तद्
तद् [pron]
आमिषम्
आमिष [n]
अभक्षयत्
भक्षय् [10. Ā.]
तस्योपरि
तद् [pron]
तस्योपरि
उपरि [ind]
सपत्नस्य
सपत्न [m]
बद्धस्य
बन्ध् [4. P.]
मनसा
मनस् [n]
हसन्
हस् [1. Ā.]
आमिषे तु प्रसक्तः स कदाचिदवलोकयन् । अपश्यदपरं घोरमात्मनः शत्रुमागतम् ॥
English Translation
Busy with eating the flesh, did not see his own danger, and as he suddenly cast his eyes, he saw there a dreadful enemy of his.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आमिषे
आमिष [n]
तु
तु [ind]
प्रसक्तः
प्रसञ्ज् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
कदाचिद्
कदाचिद् [ind]
अवलोकयन्
अवलोकय् [10. Ā.]
अपश्यद्
पश् [4. Ā.]
अपरं
अपर [pron]
घोरम्
घोर [adj]
आत्मनः
आत्मन् [m]
शत्रुम्
शत्रु [m]
आगतम्
आगम् [6. P.]