Sauptikaparva Adhyāya 3
सौप्तिकपर्व • अध्यायः 3
Sauptikaparva Adhyāya 3 of the classical Mahābhārata with 36 verses.
Total: 36 Verses
•
Citations: MBh 10.3.1–36
•
250 Lexicon Terms
कृपस्य वचनं श्रुत्वा धर्मार्थसहितं शुभम् । अश्वत्थामा महाराज दुःखशोकसमन्वितः ॥
English Translation
Sanjaya Said "Hearing these auspicious, moral and profitable words of Kripa, Ashvatthaman, O king, became beside himself with sorrow and grief.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृपस्य
कृप [mf]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
धर्मार्थसहितं
धर्म [mn]
धर्मार्थसहितं
अर्थ [mn]
धर्मार्थसहितं
सहित [adj]
शुभम्
शुभ [adj]
अश्वत्थामा
अश्वत्थामन् [m]
महाभागः
महाभाग [adj]
कृतवर्मा
कृतवर्मन् [m]
च
च [ind]
सात्वतः
सात्वत [m]
दह्यमानस्तु शोकेन प्रदीप्तेनाग्निना यथा । क्रूरं मनस्ततः कृत्वा तावुभौ प्रत्यभाषत ॥
English Translation
Burning with grief, as if with fire, he formed a wicked resolution and then addressed them both, saying, understanding is different in different men. Each man, however, is pleased with his own understanding,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दह्यमानस्तु
दह् [2. P.]
दह्यमानस्तु
तु [ind]
शोकेन
शोक [m]
प्रदीप्तेनाग्निना
प्रदीप् [4. Ā.]
प्रदीप्तेनाग्निना
अग्नि [m]
यथा
यथा [ind]
क्रूरं
क्रूर [adj]
मनस्ततः
मनस् [n]
मनस्ततः
ततस् [ind]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
तावुभौ
तद् [pron]
तावुभौ
उभ् [pron]
प्रत्यभाषत
प्रतिभाष् [1. P.]
पुरुषे पुरुषे बुद्धिः सा सा भवति शोभना । तुष्यन्ति च पृथक्सर्वे प्रज्ञया ते स्वया स्वया ॥
English Translation
Burning with grief, as if with fire, he formed a wicked resolution and then addressed them both, saying, understanding is different in different men. Each man, however, is pleased with his own understanding,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरुषे
पुरुष [m]
पुरुषे
पुरुष [m]
बुद्धिः
बुद्धि [f]
सा
तद् [pron]
सा
तद् [pron]
भवति
भू [1. Ā.]
शोभना
शोभन [adj]
तुष्यन्ति
तुष् [4. Ā.]
च
च [ind]
पृथक्
पृथक् [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
प्रज्ञया
प्रज्ञा [f]
ते
तद् [pron]
स्वया
स्व [adj]
स्वया
स्व [adj]
सर्वो हि मन्यते लोक आत्मानं बुद्धिमत्तरम् । सर्वस्यात्मा बहुमतः सर्वात्मानं प्रशंसति ॥
English Translation
Every man considers himself more intelligent than others. Every one respects and praises his own understanding.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वो
सर्व [pron]
हि
हि [ind]
मन्यते
मन् [8. P.]
लोक
लोक [m]
आत्मानं
आत्मन् [m]
बुद्धिमत्तरम्
बुद्धिमत्तर [adj]
सर्वस्यात्मा
सर्व [pron]
सर्वस्यात्मा
आत्मन् [m]
बहुमतः
बहु [adj]
बहुमतः
मन् [8. P.]
सर्वात्मानं
सर्व [pron]
सर्वात्मानं
आत्मन् [m]
प्रशंसति
प्रशंस् [1. Ā.]
सर्वस्य हि स्वका प्रज्ञा साधुवादे प्रतिष्ठिता । परबुद्धिं च निन्दन्ति स्वां प्रशंसन्ति चासकृत् ॥
English Translation
Every one praises his own wisdom. Every one speaks ill of the wisdom of others, and well of his own, in all cases.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वस्य
सर्व [pron]
हि
हि [ind]
स्वका
स्वक [adj]
प्रज्ञा
प्रज्ञा [f]
साधुवादे
साधुवाद [m]
प्रतिष्ठिता
प्रतिष्ठा [1. Ā.]
परबुद्धिं
पर [pron]
परबुद्धिं
बुद्धि [f]
च
च [ind]
निन्दन्ति
निन्द् [1. Ā.]
स्वां
स्व [adj]
प्रशंसन्ति
प्रशंस् [1. Ā.]
चासकृत्
च [ind]
चासकृत्
असकृत् [ind]
कारणान्तरयोगेन योगे येषां समा मतिः । तेऽन्योन्येन च तुष्यन्ति बहु मन्यन्ति चासकृत् ॥
English Translation
Men whose opinions agree with regard to any that is not achieved, become gratified with and praise one another.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कारणान्तरयोगेन
कारण [n]
कारणान्तरयोगेन
अन्तर [adj]
कारणान्तरयोगेन
योग [m]
योगे
योग [m]
येषां
यद् [pron]
समा
सम [pron]
मतिः
मति [f]
ते
तद् [pron]
ऽन्योन्येन
अन्योन्य [adj]
च
च [ind]
तुष्यन्ति
तुष् [4. Ā.]
बहु
बहु [adj]
मन्यन्ति
मन् [8. P.]
चासकृत्
च [ind]
चासकृत्
असकृत् [ind]
तस्यैव तु मनुष्यस्य सा सा बुद्धिस्तदा तदा । कालयोगविपर्यासं प्राप्यान्योन्यं विपद्यते ॥
English Translation
Again the opinions of the same persons, overwhelmed with reverses bought on by the influence of time, become opposed to another.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
चिन्तयमानस्य
चिन्तय् [10. Ā.]
बुद्धिः
बुद्धि [f]
समभवत्
सम्भू [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
कालयोगविपर्यासं
काल [m]
कालयोगविपर्यासं
योग [m]
कालयोगविपर्यासं
विपर्यास [m]
प्राप्यान्योन्यं
प्राप् [1. P.]
प्राप्यान्योन्यं
अन्योन्य [adj]
विपद्यते
विपद् [4. P.]
अचिन्त्यत्वाद्धि चित्तानां मनुष्याणां विशेषतः । चित्तवैकल्यमासाद्य सा सा बुद्धिः प्रजायते ॥
English Translation
On account of the diversity of human intellects, judgments necessarily differ.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अचिन्त्यत्वाद्धि
अ [ind]
अचिन्त्यत्वाद्धि
चिन्तय् [10. Ā.]
अचिन्त्यत्वाद्धि
त्व [n]
अचिन्त्यत्वाद्धि
हि [ind]
चित्तानां
चित्त [n]
मनुष्याणां
मनुष्य [m]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
चित्तवैकल्यम्
चित्त [n]
चित्तवैकल्यम्
वैकल्य [n]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
सा
तद् [pron]
सा
तद् [pron]
बुद्धिः
बुद्धि [f]
प्रजायते
प्रजन् [4. P.]
यथा हि वैद्यः कुशलो ज्ञात्वा व्याधिं यथाविधि । भेषजं कुरुते योगात्प्रशमार्थमिहाभिभो ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
हि
हि [ind]
वैद्यः
वैद्य [m]
कुशलो
कुशल [adj]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
व्याधिं
व्याधि [m]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
भेषजं
भेषज [n]
कुरुते
कृ [2. Ā.]
योगात्
योग [m]
प्रशमार्थम्
प्रशम [m]
प्रशमार्थम्
अर्थ [mn]
इहाभिभो
इह [ind]
इहाभिभो
अभिभु [adj]
एवं कार्यस्य योगार्थं बुद्धिं कुर्वन्ति मानवाः । प्रज्ञया हि स्वया युक्तास्तां च निन्दन्ति मानवाः ॥
English Translation
As a skillful physician, having duly diagnosed a disease, prescribes a medicine by his intelligence for effecting a cure, so men, for the accomplishment of their works, use their intelligence, helped by their own wisdom. What they do is not approved by others.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
कार्यस्य
कार्य [n]
योगार्थं
योग [m]
योगार्थं
अर्थ [mn]
बुद्धिं
बुद्धि [f]
कुर्वन्ति
कृ [2. Ā.]
मानवाः
मानव [m]
प्रज्ञया
प्रज्ञा [f]
हि
हि [ind]
स्वया
स्व [adj]
युक्तास्तां
युज् [6. Ā.]
युक्तास्तां
तद् [pron]
च
च [ind]
निन्दन्ति
निन्द् [1. Ā.]
मानवाः
मानव [m]
अन्यया यौवने मर्त्यो बुद्ध्या भवति मोहितः । मध्येऽन्यया जरायां तु सोऽन्यां रोचयते मतिम् ॥
English Translation
A man, in youth, had one kind of understanding. In middle age, he has not the same, and in the period of decay, a different kind of understanding prevails in him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्यया
अन्य [pron]
यौवने
यौवन [n]
मर्त्यो
मर्त्य [m]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
भवति
भू [1. Ā.]
मोहितः
मोहय् [10. Ā.]
मध्ये
मध्य [n]
ऽन्यया
अन्य [pron]
जरायां
जरा [f]
तु
तु [ind]
सो
तद् [pron]
ऽन्यां
अन्य [pron]
रोचयते
रोचय् [10. Ā.]
मतिम्
मति [f]
व्यसनं वा पुनर्घोरं समृद्धिं वापि तादृशीम् । अवाप्य पुरुषो भोज कुरुते बुद्धिवैकृतम् ॥
English Translation
When fallen into terrible misfortune or when enjoying great prosperity, the understanding of a person, chief of the Bhojas, undergoes changes. In one and the same person, want of wisdom, the understanding becomes different at different times. Understanding which at one time is good becomes quite the opposite at another time.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्यसनं
व्यसन [n]
वा
वा [ind]
पुनर्
पुनर् [ind]
घोरं
घोर [n]
समृद्धिं
समृद्धि [f]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
तादृशीम्
तादृश [adj]
अवाप्य
अवाप् [5. Ā.]
पुरुषो
पुरुष [m]
भोज
भोज [m]
कुरुते
कृ [2. Ā.]
बुद्धिवैकृतम्
बुद्धि [f]
बुद्धिवैकृतम्
वैकृत [n]
एकस्मिन्नेव पुरुषे सा सा बुद्धिस्तदा तदा । भवत्यनित्यप्रज्ञत्वात्सा तस्यैव न रोचते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्यैव
तद् [pron]
तस्यैव
एव [ind]
तु
तु [ind]
मनुष्यस्य
मनुष्य [m]
सा
तद् [pron]
सा
तद् [pron]
बुद्धिस्तदा
बुद्धि [f]
बुद्धिस्तदा
तदा [ind]
तदा
तदा [ind]
भवत्यनित्यप्रज्ञत्वात्
भू [1. Ā.]
भवत्यनित्यप्रज्ञत्वात्
अनित्य [adj]
भवत्यनित्यप्रज्ञत्वात्
प्रज्ञ [adj]
भवत्यनित्यप्रज्ञत्वात्
त्व [n]
सा
तद् [pron]
तस्यैव
तद् [pron]
तस्यैव
एव [ind]
न
न [ind]
रोचते
रुच् [1. P.]
निश्चित्य तु यथाप्रज्ञं यां मतिं साधु पश्यति । तस्यां प्रकुरुते भावं सा तस्योद्योगकारिका ॥
English Translation
Having resolved, however, according to one's wisdom, he should try to carry out his resolution. Such resolution, therefore, should make him display his manliness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निश्चित्य
निश्चि [5. Ā.]
तु
तु [ind]
यथाप्रज्ञं
यथाप्रज्ञम् [ind]
यां
यद् [pron]
मतिं
मति [f]
साधु
साधु [adj]
पश्यति
पश् [4. Ā.]
तस्यां
तद् [pron]
प्रकुरुते
प्रकृ [8. Ā.]
भावं
भाव [m]
सा
तद् [pron]
तस्योद्योगकारिका
तद् [pron]
तस्योद्योगकारिका
उद्योग [m]
तस्योद्योगकारिका
कारक [adj]
सर्वो हि पुरुषो भोज साध्वेतदिति निश्चितः । कर्तुमारभते प्रीतो मरणादिषु कर्मसु ॥
English Translation
All persons, O chief of the Bhojas, gladly undertake enterprises that lead to death, in the belief that those enterprises will be accomplished by them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वो
सर्व [pron]
हि
हि [ind]
पुरुषो
पुरुष [m]
भोज
भोज [m]
साध्वेतद्
साधु [adj]
साध्वेतद्
एतद् [pron]
इति
इति [ind]
निश्चितः
निश्चि [5. Ā.]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
आरभते
आरभ् [1. P.]
प्रीतो
प्री [9. Ā.]
मरणादिषु
मरण [n]
मरणादिषु
आदि [m]
कर्मसु
कर्मन् [n]
सर्वे हि युक्तिं विज्ञाय प्रज्ञां चापि स्वकां नराः । चेष्टन्ते विविधाश्चेष्टा हितमित्येव जानते ॥
English Translation
All men, relying on their own judgment and wisdom, try to accomplish various objects, knowing them to be beneficial.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वे
सर्व [pron]
हि
हि [ind]
युक्तिं
युक्ति [f]
विज्ञाय
विज्ञा [9. Ā.]
प्रज्ञां
प्रज्ञा [f]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
स्वकां
स्वक [adj]
नराः
नर [m]
चेष्टन्ते
चेष्ट् [1. Ā.]
विविधाश्चेष्टा
विविध [adj]
विविधाश्चेष्टा
चेष्टा [f]
हितम्
हित [adj]
इत्येव
इति [ind]
इत्येव
एव [ind]
जानते
ज्ञा [4. Ā.]
उपजाता व्यसनजा येयमद्य मतिर्मम । युवयोस्तां प्रवक्ष्यामि मम शोकविनाशिनीम् ॥
English Translation
The resolution that I have formed in my mind to-day for of great calamity and which will despell my grief, I will now disclose to both of you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपजाता
उपजन् [4. P.]
व्यसनजा
व्यसन [n]
व्यसनजा
ज [adj]
येयम्
यद् [pron]
येयम्
इदम् [pron]
अद्य
अद्य [ind]
मतिर्
मति [f]
मम
मद् [pron]
युवयोस्तां
त्वद् [pron]
युवयोस्तां
तद् [pron]
प्रवक्ष्यामि
प्रवच् [2. P.]
मम
मद् [pron]
शोकविनाशिनीम्
शोक [m]
शोकविनाशिनीम्
विनाशिन् [adj]
प्रजापतिः प्रजाः सृष्ट्वा कर्म तासु विधाय च । वर्णे वर्णे समाधत्त एकैकं गुणवत्तरम् ॥
English Translation
Having created his creatures, the Creator assigned to each his occupation. As regards the different castes he gave to each a portion of excellence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रजापतिः
प्रजापति [m]
प्रजाः
प्रजा [f]
सृष्ट्वा
सृज् [2. P.]
कर्म
कर्मन् [n]
तासु
तद् [pron]
विधाय
विधा [3. Ā.]
च
च [ind]
वर्णे
वर्ण [mn]
वर्णे
वर्ण [mn]
समाधत्त
समाधा [1. P.]
एकैकं
एकैक [adj]
गुणवत्तरम्
गुणवत्तर [adj]
ब्राह्मणे दममव्यग्रं क्षत्रिये तेज उत्तमम् । दाक्ष्यं वैश्ये च शूद्रे च सर्ववर्णानुकूलताम् ॥
English Translation
To Brahmanas he assigned that foremost of all things, viz., the Veda. To the Kshatriya he gave superior energy. To the Vaishya he gave skill, and to the Shudra he gave the duty of serving the three other castes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणे
ब्राह्मण [m]
दमम्
दम [m]
अव्यग्रं
अव्यग्र [adj]
क्षत्रिये
क्षत्रिय [m]
तेज
तेजस् [n]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
दाक्ष्यं
दाक्ष्य [n]
वैश्ये
वैश्य [m]
च
च [ind]
शूद्रे
शूद्र [m]
च
च [ind]
सर्ववर्णानुकूलताम्
सर्व [pron]
सर्ववर्णानुकूलताम्
वर्ण [mn]
सर्ववर्णानुकूलताम्
अनुकूल [adj]
सर्ववर्णानुकूलताम्
ता [f]
अदान्तो ब्राह्मणोऽसाधुर्निस्तेजाः क्षत्रियोऽधमः । अदक्षो निन्द्यते वैश्यः शूद्रश्च प्रतिकूलवान् ॥
English Translation
Hence a Brahmana without self-restraint is an object of censure. A Kshatriya who has no energy is mean. A Vaishya without skill is an object of blame, as also a Shudra who is void of humility.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अदान्तो
अ [ind]
अदान्तो
दम् [4. P.]
ब्राह्मणो
ब्राह्मण [m]
ऽसाधुर्
अ [ind]
ऽसाधुर्
साधु [adj]
निस्तेजाः
निस्तेजस् [adj]
क्षत्रियो
क्षत्रिय [m]
ऽधमः
अधम [adj]
दाक्ष्यं
दाक्ष्य [n]
वैश्ये
वैश्य [m]
च
च [ind]
शूद्रे
शूद्र [m]
च
च [ind]
सर्ववर्णानुकूलताम्
सर्व [pron]
सर्ववर्णानुकूलताम्
वर्ण [mn]
सर्ववर्णानुकूलताम्
अनुकूल [adj]
सर्ववर्णानुकूलताम्
ता [f]
सोऽस्मि जातः कुले श्रेष्ठे ब्राह्मणानां सुपूजिते । मन्दभाग्यतयास्म्येतं क्षत्रधर्ममनु ष्ठितः ॥
English Translation
I am born in a worshipful and high family of Brahmanas. Through ill-luck, however, I am loading the life of a Kshatriya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
जातः
जन् [4. P.]
कुले
कुल [n]
श्रेष्ठे
श्रेष्ठ [adj]
ब्राह्मणानां
ब्राह्मण [m]
सुपूजिते
सु [ind]
सुपूजिते
पूजय् [10. Ā.]
मन्दभाग्यतयास्म्येतं
मन्दभाग्य [adj]
मन्दभाग्यतयास्म्येतं
ता [f]
मन्दभाग्यतयास्म्येतं
अस् [2. P.]
मन्दभाग्यतयास्म्येतं
एतद् [pron]
क्षत्रधर्मम्
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मम्
धर्म [mn]
अनुष्ठितः
अनुष्ठा [1. Ā.]
क्षत्रधर्मं विदित्वाहं यदि ब्राह्मण्यसंश्रितम् । प्रकुर्यां सुमहत्कर्म न मे तत्साधु संमतम् ॥
English Translation
If, conversant as I am with Kshatriya duties, I revert now to the order of a Brahmana and achieve a great object (by assuming selfrestraint under such injuries), that course would not be compatible.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षत्रधर्मं
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मं
धर्म [mn]
विदित्वाहं
विद् [6. Ā.]
विदित्वाहं
मद् [pron]
यदि
यदि [ind]
ब्राह्मण्यसंश्रितम्
ब्राह्मण्य [n]
ब्राह्मण्यसंश्रितम्
संश्रि [1. Ā.]
प्रकुर्यां
प्रकृ [8. Ā.]
सुमहत्
सु [ind]
सुमहत्
महत् [adj]
कर्म
कर्मन् [n]
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
तत्
तद् [pron]
साधु
साधु [adj]
संमतम्
सम्मन् [8. Ā.]
धारयित्वा धनुर्दिव्यं दिव्यान्यस्त्राणि चाहवे । पितरं निहतं दृष्ट्वा किं नु वक्ष्यामि संसदि ॥
English Translation
I hold an excellent bow and excellent weapons in battle. If I do not avenge the death of my father, how shall I be able to speak in the assembly of men?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धारयित्वा
धारय् [10. Ā.]
धनुर्
धनुस् [n]
दिव्यं
दिव्य [adj]
दिव्यान्यस्त्राणि
दिव्य [adj]
दिव्यान्यस्त्राणि
अस्त्र [mn]
चाहवे
च [ind]
चाहवे
आहव [m]
पितरं
पितृ [m]
निहतं
निहन् [2. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
किं
क [pron]
नु
नु [ind]
वक्ष्यामि
वच् [2. P.]
संसदि
संसद् [f]
सोऽहमद्य यथाकामं क्षत्रधर्ममुपास्य तम् । गन्तास्मि पदवीं राज्ञः पितुश्चापि महाद्युतेः ॥
English Translation
Following Kshatriya duties, therefore, without hesitation, I shall to-day walk in the steps of my great father and the king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽहम्
मद् [pron]
अद्य
अद्य [ind]
यथाकामं
यथाकाम [adj]
क्षत्रधर्मम्
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मम्
धर्म [mn]
उपास्य
उपास् [4. P.]
तम्
तद् [pron]
गन्तास्मि
गम् [6. Ā.]
पदवीं
पदवी [f]
राज्ञः
राजन् [m]
पितुश्चापि
पितृ [m]
पितुश्चापि
च [ind]
पितुश्चापि
अपि [ind]
महाद्युतेः
महत् [adj]
महाद्युतेः
द्युति [f]
अद्य स्वप्स्यन्ति पाञ्चाला विश्वस्ता जितकाशिनः । विमुक्तयुग्यकवचा हर्षेण च समन्विताः । वयं जिता मताश्चैषां श्रान्ता व्यायमनेन च ॥
English Translation
The Panchalas, elated with victory, will sleep in confidence to-night, having put off their armour and in great joy at the thought of the victory they have gained, and exhausted with toil and exertion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्य
अद्य [ind]
स्वप्स्यन्ति
स्वप् [1. Ā.]
पाञ्चाला
पाञ्चाल [m]
विश्वस्ता
विश्वस् [1. Ā.]
जितकाशिनः
जि [9. P.]
जितकाशिनः
काशिन् [adj]
विमुक्तयुग्यकवचा
विमुच् [6. Ā.]
विमुक्तयुग्यकवचा
युग्य [n]
विमुक्तयुग्यकवचा
कवच [mn]
हर्षेण
हर्ष [m]
च
च [ind]
समन्विताः
समन्वित [adj]
वयं
मद् [pron]
जिता
जि [9. P.]
मताश्चैषां
मन् [8. P.]
मताश्चैषां
च [ind]
मताश्चैषां
इदम् [pron]
श्रान्ता
श्रम् [1. Ā.]
व्यायमनेन
व्याय [m]
व्यायमनेन
इदम् [pron]
च
च [ind]
तेषां निशि प्रसुप्तानां स्वस्थानां शिबिरे स्वके । अवस्कन्दं करिष्यामि शिबिरस्याद्य दुष्करम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
निशि
निश् [f]
प्रसुप्तानां
प्रस्वप् [2. Ā.]
स्वस्थानां
स्वस्थ [adj]
शिबिरे
शिबिर [n]
स्वके
स्वक [adj]
अवस्कन्दं
अवस्कन्द [m]
करिष्यामि
कृ [2. Ā.]
शिबिरस्याद्य
शिबिर [n]
शिबिरस्याद्य
अद्य [ind]
दुष्करम्
दुष्कर [adj]
तानवस्कन्द्य शिबिरे प्रेतभूतान्विचेतसः । सूदयिष्यामि विक्रम्य मघवानिव दानवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तान्
तद् [pron]
अवस्कन्द्य
अवस्कन्द् [1. P.]
शिबिरे
शिबिर [n]
प्रेतभूतान्
प्रेत [m]
प्रेतभूतान्
भू [1. Ā.]
विचेतसः
विचेतस् [adj]
सूदयिष्यामि
सूदय् [10. Ā.]
विक्रम्य
विक्रम् [1. Ā.]
मघवान्
मघवन् [m]
इव
इव [ind]
दानवान्
दानव [m]
अद्य तान्सहितान्सर्वान्धृष्टद्युम्नपुरोगमान् । सूदयिष्यामि विक्रम्य कक्षं दीप्त इवानलः । निहत्य चैव पाञ्चालाञ्शान्तिं लब्धास्मि सत्तम ॥
English Translation
Like a burning fire consuming a heap of dry grass, I shall kill all of them collected in one place with their leader Dhrishtadyumna. Having killed the Panchalas, I shall obtain peace of mind, O best of men.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्य
अद्य [ind]
तान्
तद् [pron]
सहितान्
सहित [adj]
सर्वान्
सर्व [pron]
धृष्टद्युम्नपुरोगमान्
धृष्टद्युम्न [m]
धृष्टद्युम्नपुरोगमान्
पुरोगम [adj]
सूदयिष्यामि
सूदय् [10. Ā.]
विक्रम्य
विक्रम् [1. Ā.]
मघवान्
मघवन् [m]
इव
इव [ind]
दानवान्
दानव [m]
निहत्य
निहन् [2. Ā.]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
पाञ्चालाञ्
पाञ्चाल [m]
शान्तिं
शान्ति [f]
लब्धास्मि
लभ् [1. P.]
सत्तम
सत्तम [adj]
पाञ्चालेषु चरिष्यामि सूदयन्नद्य संयुगे । पिनाकपाणिः संक्रुद्धः स्वयं रुद्रः पशुष्विव ॥
English Translation
While engaged in the act of destruction I shall move about in their midst like the holder of Pinaka, viz., the angry Rudra himself, among living creatures!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पाञ्चालेषु
पाञ्चाल [m]
चरिष्यामि
चर् [1. Ā.]
सूदयन्न्
सूदय् [10. Ā.]
अद्य
अद्य [ind]
संयुगे
संयुग [n]
पिनाकपाणिः
पिनाकपाणि [m]
संक्रुद्धः
संक्रुध् [4. Ā.]
स्वयं
स्वयम् [ind]
रुद्रः
रुद्र [m]
पशुष्विव
पशु [m]
पशुष्विव
इव [ind]
अद्याहं सर्वपाञ्चालान्निहत्य च निकृत्य च । अर्दयिष्यामि संक्रुद्धो रणे पाण्डुसुतांस्तथा ॥
English Translation
Having cut off and killed all the Panahalas to-day, I shall then, in joy, assail the sons of Pandu in battle!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्याहं
अद्य [ind]
अद्याहं
मद् [pron]
सर्वपाञ्चालान्
सर्व [pron]
सर्वपाञ्चालान्
पाञ्चाल [m]
वासुदेवस्य
वासुदेव [m]
पश्यतः
दृश् [6. P.]
अर्दयिष्यामि
अर्दय् [10. Ā.]
संक्रुद्धो
संक्रुध् [4. Ā.]
रणे
रण [m]
पाण्डुसुतांस्तथा
पाण्डु [m]
पाण्डुसुतांस्तथा
सुत [m]
पाण्डुसुतांस्तथा
तथा [ind]
अद्याहं सर्वपाञ्चालैः कृत्वा भूमिं शरीरिणीम् । प्रहृत्यैकैकशस्तेभ्यो भविष्याम्यनृणः पितुः ॥
English Translation
Taking their lives one after another and causing the Earth to be covered with the bodies of all the Panchalas, I shall satisfy the debt I owe to my father!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्याहं
अद्य [ind]
अद्याहं
मद् [pron]
सर्वपाञ्चालैः
सर्व [pron]
सर्वपाञ्चालैः
पाञ्चाल [m]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
भूमिं
भूमि [f]
शरीरिणीम्
शरीरिन् [adj]
प्रहृत्यैकैकशस्तेभ्यो
प्रहृ [2. P.]
प्रहृत्यैकैकशस्तेभ्यो
एकैकशस् [ind]
प्रहृत्यैकैकशस्तेभ्यो
तद् [pron]
भविष्याम्यनृणः
भू [1. Ā.]
भविष्याम्यनृणः
अनृण [adj]
पितुः
पितृ [m]
दुर्योधनस्य कर्णस्य भीष्मसैन्धवयोरपि । गमयिष्यामि पाञ्चालान्पदवीमद्य दुर्गमाम् ॥
English Translation
I shall to-day made the Panchalas follow Duryodhana and Karna and Bhishma and the King of the Sindhus!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुर्योधनस्य
दुर्योधन [m]
कर्णस्य
कर्ण [m]
भीष्मसैन्धवयोर्
भीष्म [m]
भीष्मसैन्धवयोर्
सैन्धव [m]
अपि
अपि [ind]
गमयिष्यामि
गमय् [10. Ā.]
पाञ्चालान्
पाञ्चाल [m]
पदवीम्
पदवी [f]
अद्य
अद्य [ind]
दुर्गमाम्
दुर्गम [adj]
अद्य पाञ्चालराजस्य धृष्टद्युम्नस्य वै निशि । विरात्रे प्रमथिष्यामि पशोरिव शिरो बलात् ॥
English Translation
Displaying my power, I shall tonight grind the head, like that any animal, of Dhrishtadyumna the king of the Panchalas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्य
अद्य [ind]
पाञ्चालराजस्य
पाञ्चाल [m]
पाञ्चालराजस्य
राज [m]
धृष्टद्युम्नस्य
धृष्टद्युम्न [m]
वै
वै [ind]
निशि
निश् [f]
विरात्रे
विरात्र [mn]
प्रमथिष्यामि
प्रमथ् [1. Ā.]
पशोर्
पशु [m]
इव
इव [ind]
शिरो
शिरस् [n]
बलात्
बल [mn]
अद्य पाञ्चालपाण्डूनां शयितानात्मजान्निशि । खड्गेन निशितेनाजौ प्रमथिष्यामि गौतम ॥
English Translation
I shall to-night, O son of Gotama, strike with my sharp sword, in battle, the sleeping sons of the Panchalas and the Pandavas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्य
अद्य [ind]
पाञ्चालपाण्डूनां
पाञ्चाल [m]
पाञ्चालपाण्डूनां
पाण्डु [m]
शयितान्
शी [1. Ā.]
आत्मजान्निशि
आत्मज [m]
आत्मजान्निशि
निश् [f]
खड्गेन
खड्ग [mn]
निशितेनाजौ
निशा [3. Ā.]
निशितेनाजौ
आजि [mf]
प्रमथिष्यामि
प्रमथ् [1. Ā.]
गौतम
गौतम [m]
अद्य पाञ्चालसेनां तां निहत्य निशि सौप्तिके । कृतकृत्यः सुखी चैव भविष्यामि महामते ॥
English Translation
Having rooted out the Panchala army tonight while asleep, I shall, enjoy great happiness and consider myself to have done my duty!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्य
अद्य [ind]
पाञ्चालसेनां
पाञ्चाल [m]
पाञ्चालसेनां
सेना [f]
तां
तद् [pron]
निहत्य
निहन् [2. Ā.]
निशि
निश् [f]
सौप्तिके
सौप्तिक [n]
कृतकृत्यः
कृतकृत्य [adj]
सुखी
सुखिन् [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
भविष्यामि
भू [1. Ā.]
महामते
महामति [adj]