Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 2 (Ayodhyākāṇḍa) • Sarga 1

Ayodhyākāṇḍa Sarga 1

अयोध्याकाण्डम् • सर्गः 1

Ayodhyākāṇḍa Sarga 1 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 37 verses.

Total: 37 Verses • Citations: VR 2.1.1–37 • 175 Lexicon Terms
VR 2.1.1 अनुष्टुप्
कस्यचित्त्वथ कालस्य राजा दशरथः सुतम् । भरतं केकयीपुत्रमब्रवीद्रघुनन्दनः ॥
kasyacittvatha kālasya rājā daśarathaḥ sutam | bharataṃ kekayīputramabravīdraghunandanaḥ ||
VR 2.1.2 अनुष्टुप्
अयं केकयराजस्य पुत्रो वसति पुत्रक । त्वां नेतुमागतो वीर युधाजिन्मातुलस्तव ॥
ayaṃ kekayarājasya putro vasati putraka | tvāṃ netumāgato vīra yudhājinmātulastava ||
VR 2.1.3 अनुष्टुप्
श्रुत्वा दशरथस्यैतद्भरतः केकयीसुतः । गमनायाभिचक्राम शत्रुघ्नसहितस्तदा ॥
śrutvā daśarathasyaitadbharataḥ kekayīsutaḥ | gamanāyābhicakrāma śatrughnasahitastadā ||
VR 2.1.4 अनुष्टुप्
आपृच्छ्य पितरं शूरो रामं चाक्लिष्टकारिणम् । मातॄंश्चापि नरश्रेष्ठः शत्रुघ्नसहितो ययौ ॥
āpṛcchya pitaraṃ śūro rāmaṃ cākliṣṭakāriṇam | mātṝṃścāpi naraśreṣṭhaḥ śatrughnasahito yayau ||
VR 2.1.5 अनुष्टुप्
युधाजित्प्राप्य भरतं सशत्रुघ्नं प्रहर्षितः । स्वपुरं प्राविशद्वीरः पिता तस्य तुतोष ह ॥
yudhājitprāpya bharataṃ saśatrughnaṃ praharṣitaḥ | svapuraṃ prāviśadvīraḥ pitā tasya tutoṣa ha ||
VR 2.1.6 अनुष्टुप्
स तत्र न्यवसद्भ्रात्रा सह सत्कारसत्कृतः । मातुलेनाश्वपतिना पुत्रस्नेहेन लालितः ॥
sa tatra nyavasadbhrātrā saha satkārasatkṛtaḥ | mātulenāśvapatinā putrasnehena lālitaḥ ||
English Translation
Treated with warm hospitality and fatherly affection by his maternal uncle Aswapati, Bharata stayed on there along with his brother.
VR 2.1.7 अनुष्टुप्
तत्रापि निवसन्तौ तौ तर्प्यमाणौ च कामतः । भ्रातरौ स्मरतां वीरौ वृद्धं दशरथं नृपम् ॥
tatrāpi nivasantau tau tarpyamāṇau ca kāmataḥ | bhrātarau smaratāṃ vīrau vṛddhaṃ daśarathaṃ nṛpam ||
English Translation
Though both the heroic brothers stayed there satisfied on their own they constantly remembered their aged father.
VR 2.1.8 अनुष्टुप्
राजापि तौ महातेजाः सस्मार प्रोषितौ सुतौ । उभौ भरतशत्रुघ्नौ महेन्द्रवरुणोपमौ ॥
rājāpi tau mahātejāḥ sasmāra proṣitau sutau | ubhau bharataśatrughnau mahendravaruṇopamau ||
English Translation
The glorious king Dasaratha also remembered his sons, Bharata and Satrughna, who were like the great Indra and Varuna, (now) away from home.
VR 2.1.9 अनुष्टुप्
सर्व एव तु तस्येष्टाश्चत्वारः पुरुषर्षभाः । स्वशरीराद्विनिर्वृत्ताश्चत्वार इव बाहवः ॥
sarva eva tu tasyeṣṭāścatvāraḥ puruṣarṣabhāḥ | svaśarīrādvinirvṛttāścatvāra iva bāhavaḥ ||
English Translation
Dasaratha, a bull among men, loved all his four sons equally just as the arms of his own body.
VR 2.1.10 अनुष्टुप्
तेषामपि महातेजा रामो रतिकरः पितुः । स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तरः ॥
teṣāmapi mahātejā rāmo ratikaraḥ pituḥ | svayambhūriva bhūtānāṃ babhūva guṇavattaraḥ ||
English Translation
Even among them the brilliant Rama was a source of delight to his father like the Selfborn (Brahma) to all living beings.
VR 2.1.11 अनुष्टुप्
गते च भरते रामो लक्ष्मणश्च महाबलः । पितरं देवसंकाशं पूजयामासतुस्तदा ॥
gate ca bharate rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ | pitaraṃ devasaṃkāśaṃ pūjayāmāsatustadā ||
VR 2.1.12 अनुष्टुप्
पितुराज्ञां पुरस्कृत्य पौरकार्याणि सर्वशः । चकार रामो धर्मात्मा प्रियाणि च हितानि च ॥
piturājñāṃ puraskṛtya paurakāryāṇi sarvaśaḥ | cakāra rāmo dharmātmā priyāṇi ca hitāni ca ||
VR 2.1.13 अनुष्टुप्
मातृभ्यो मातृकार्याणि कृत्वा परमयन्त्रितः । गुरूणां गुरुकार्याणि काले कालेऽन्ववैक्षत ॥
mātṛbhyo mātṛkāryāṇi kṛtvā paramayantritaḥ | gurūṇāṃ gurukāryāṇi kāle kāle'nvavaikṣata ||
VR 2.1.14 अनुष्टुप्
एवं दशरथः प्रीतो ब्राह्मणा नैगमास्तथा । रामस्य शीलवृत्तेन सर्वे विषयवासिनः ॥
evaṃ daśarathaḥ prīto brāhmaṇā naigamāstathā | rāmasya śīlavṛttena sarve viṣayavāsinaḥ ||
VR 2.1.15 अनुष्टुप्
स हि नित्यं प्रशान्तात्मा मृदुपूर्वं च भाषते । उच्यमानोऽपि परुषं नोत्तरं प्रतिपद्यते ॥
sa hi nityaṃ praśāntātmā mṛdupūrvaṃ ca bhāṣate | ucyamāno'pi paruṣaṃ nottaraṃ pratipadyate ||
English Translation
With an unfailing serenity of mind, Rama never paid back harshness with harshness.
VR 2.1.16 अनुष्टुप्
कथंचिदुपकारेण कृतेनैकेन तुष्यति । न स्मरत्यपकाराणां शतमप्यात्मवत्तया ॥
kathaṃcidupakāreṇa kṛtenaikena tuṣyati | na smaratyapakārāṇāṃ śatamapyātmavattayā ||
English Translation
Gifted with selfrestraint, Rama was pleased even with a single benefit done somehow to him, yet did not remember even a hundred offences committed by others.
VR 2.1.17 अनुष्टुप्
शीलवृद्धैर्ज्ञानवृद्धैर्वयोवृद्धैश्च सज्जनैः । कथयन्नास्त वै नित्यमस्त्रयोग्यान्तरेष्वपि ॥
śīlavṛddhairjñānavṛddhairvayovṛddhaiśca sajjanaiḥ | kathayannāsta vai nityamastrayogyāntareṣvapi ||
English Translation
Even during intervals of his practice of weapons he never failed to interact with saintly persons and with people advanced in age, virtue and wisdom.
VR 2.1.18 अनुष्टुप्
कल्याणाभिजनः साधुरदीनः सत्यवागृजुः । वृद्धैरभिविनीतश्च द्विजैर्धर्मार्थदर्शिभिः ॥
kalyāṇābhijanaḥ sādhuradīnaḥ satyavāgṛjuḥ | vṛddhairabhivinītaśca dvijairdharmārthadarśibhiḥ ||
English Translation
Born in a family of noble descent, he was saintly. A man without meanness.He was truthful and a man of rectitude. The training he received under aged brahmins conversant with dharma and artha made him welldisciplined.
VR 2.1.19 अनुष्टुप्
धर्मार्थकामतत्त्वज्ञः स्मृतिमान्प्रतिभावनान् । लौकिके समयाचरे कृतकल्पो विशारदः ॥
dharmārthakāmatattvajñaḥ smṛtimānpratibhāvanān | laukike samayācare kṛtakalpo viśāradaḥ ||
English Translation
He knew the true nature of dharma, artha and kama. With a sharp memory, he was a genius. He was highly skilled in accomplishing tasks related to social practices and customs.
VR 2.1.20 अनुष्टुप्
शास्त्रज्ञश्च कृतज्ञश्च पुरुषान्तरकोविदः । यः प्रग्रहानुग्रहयोर्यथान्यायं विचक्षणः ॥
śāstrajñaśca kṛtajñaśca puruṣāntarakovidaḥ | yaḥ pragrahānugrahayoryathānyāyaṃ vicakṣaṇaḥ ||
English Translation
He was versed in scriptures. He was grateful (to those who did him some good) and skilled in differentiating the comparative merits of men. Fair in his judgement he dispensed justice in accordance with law by reprimanding (the delinquent) and favouring (the honest).
VR 2.1.21 अनुष्टुप्
आयकर्मण्युपायज्ञः संदृष्टव्ययकर्मवित् । श्रैष्ठ्यं शास्त्रसमूहेषु प्राप्तो व्यामिश्रकेष्वपि ॥
āyakarmaṇyupāyajñaḥ saṃdṛṣṭavyayakarmavit | śraiṣṭhyaṃ śāstrasamūheṣu prāpto vyāmiśrakeṣvapi ||
English Translation
He obtained proficiency in scriptures and interconnected (mutually contradictory) branches of learning. Only after having grasped the (philosophy of) artha (statecraft) and dharma (righteousness), he sought pleasure. He was never indolent.
VR 2.1.22 अनुष्टुप्
अर्थधर्मौ च संगृह्य सुखतन्त्रो न चालसः । वैहारिकाणां शिल्पानां विज्ञातार्थविभागवित् ॥
arthadharmau ca saṃgṛhya sukhatantro na cālasaḥ | vaihārikāṇāṃ śilpānāṃ vijñātārthavibhāgavit ||
VR 2.1.23 अनुष्टुप्
आरोहे विनये चैव युक्तो वारणवाजिनाम् । धनुर्वेदविदां श्रेष्ठो लोकेऽतिरथसंमतः ॥
ārohe vinaye caiva yukto vāraṇavājinām | dhanurvedavidāṃ śreṣṭho loke'tirathasaṃmataḥ ||
VR 2.1.24 अनुष्टुप्
अभियाता प्रहर्ता च सेनानयविशारदः । अप्रधृष्यश्च संग्रामे क्रुद्धैरपि सुरासुरैः ॥
abhiyātā prahartā ca senānayaviśāradaḥ | apradhṛṣyaśca saṃgrāme kruddhairapi surāsuraiḥ ||
VR 2.1.25 अनुष्टुप्
अनसूयो जितक्रोधो न दृप्तो न च मत्सरी । न चावमन्ता भूतानां न च कालवशानुगः ॥
anasūyo jitakrodho na dṛpto na ca matsarī | na cāvamantā bhūtānāṃ na ca kālavaśānugaḥ ||
English Translation
He was incapable of being repressed even by the enraged devatas or rakshasas in the battle. He was free from envy and had subdued his anger and pride. He was never malicious and he never slighted any living being nor did he bow to the pressure of time.
VR 2.1.26 उपजातिः
एवं श्रेष्ठैर्गुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः । संमतस्त्रिषु लोकेषु वसुधायाः क्षमागुणैः । बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्येणापि शचीपतेः ॥
evaṃ śreṣṭhairguṇairyuktaḥ prajānāṃ pārthivātmajaḥ | saṃmatastriṣu lokeṣu vasudhāyāḥ kṣamāguṇaiḥ | buddhyā bṛhaspatestulyo vīryeṇāpi śacīpateḥ ||
English Translation
Thus endowed with such excellent qualities, the subjects in the three worlds held him in high esteem. In forbearance he was like the earth, in wisdom like Brihaspati and in prowess like the consort of Sachi (Indra).
VR 2.1.27 अनुष्टुप्
तथा सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसंजननैः पितुः । गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्तः सूर्य इवांशुभिः ॥
tathā sarvaprajākāntaiḥ prītisaṃjananaiḥ pituḥ | guṇairviruruce rāmo dīptaḥ sūrya ivāṃśubhiḥ ||
English Translation
In virtue of his self-control and other qualities, dear to the subjects and capable of exciting the delight of mankind, Rāma shines even like the effulgent Sun surrounded by his rays.
VR 2.1.28 अनुष्टुप्
तमेवंवृत्तसंपन्नमप्रधृष्य पराक्रमम् । लोकपालोपमं नाथमकामयत मेदिनी ॥
tamevaṃvṛttasaṃpannamapradhṛṣya parākramam | lokapālopamaṃ nāthamakāmayata medinī ||
English Translation
And even that Rāma, crowned with such qualities and having truth for his prowess, like a Lokapāla, the Earth wishes to have for her lord.
VR 2.1.29 अनुष्टुप्
एतैस्तु बहुभिर्युक्तं गुणैरनुपमैः सुतम् । दृष्ट्वा दशरथो राजा चक्रे चिन्तां परंतपः ॥
etaistu bahubhiryuktaṃ guṇairanupamaiḥ sutam | dṛṣṭvā daśaratho rājā cakre cintāṃ paraṃtapaḥ ||
English Translation
Observing his son endowed with such innumerable and incomparable virtues, king Dasaratha, subduer of enemies started thinking.
VR 2.1.30 अनुष्टुप्
एषा ह्यस्य परा प्रीतिर्हृदि संपरिवर्तते । कदा नाम सुतं द्रक्ष्याम्यभिषिक्तमहं प्रियम् ॥
eṣā hyasya parā prītirhṛdi saṃparivartate | kadā nāma sutaṃ drakṣyāmyabhiṣiktamahaṃ priyam ||
English Translation
The thought of seeing his dear son coronated repeatedly surfaced his mind so great was his affection (for Rama).
VR 2.1.31 अनुष्टुप्
वृद्धिकामो हि लोकस्य सर्वभूतानुकम्पनः । मत्तः प्रियतरो लोके पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥
vṛddhikāmo hi lokasya sarvabhūtānukampanaḥ | mattaḥ priyataro loke parjanya iva vṛṣṭimān ||
English Translation
(He said to himself) 'his (Rama's) only desire is to promote the prosperity of this world. He is one who shows compassion to all beings and is like the raingod dearer than me to the people of the world'.
VR 2.1.32 अनुष्टुप्
यमशक्रसमो वीर्ये बृहस्पतिसमो मतौ । महीधरसमो धृत्यां मत्तश्च गुणवत्तरः ॥
yamaśakrasamo vīrye bṛhaspatisamo matau | mahīdharasamo dhṛtyāṃ mattaśca guṇavattaraḥ ||
English Translation
'In prowess he is equal to Yama and Indra,in wisdom to Brihaspati and in firmness to a mountain and in virtues greater than me'.
VR 2.1.33 अनुष्टुप्
महीमहमिमां कृत्स्नामधितिष्ठन्तमात्मजम् । अनेन वयसा दृष्ट्वा यथा स्वर्गमवाप्नुयाम् ॥
mahīmahamimāṃ kṛtsnāmadhitiṣṭhantamātmajam | anena vayasā dṛṣṭvā yathā svargamavāpnuyām ||
English Translation
'Seeing my son ruling this entire dominion of the earth, I will experience the bliss of attaining heaven at this age.'
VR 2.1.34 अनुष्टुप्
तं समीक्ष्य महाराजो युक्तं समुदितैर्गुणैः । निश्चित्य सचिवैः सार्धं युवराजममन्यत ॥
taṃ samīkṣya mahārājo yuktaṃ samuditairguṇaiḥ | niścitya sacivaiḥ sārdhaṃ yuvarājamamanyata ||
English Translation
King Dasaratha in consultation with his ministers observed that Rama is endowed with various virtues not found in other kings, immeasurable virtues which are praiseworthy, and exemplary. He is distinguished in this world as all qualities seem to have merged in him. The king then made up his mind to make him princeregent.
VR 2.1.35 अनुष्टुप्
नानानगरवास्तव्यान्पृथग्जानपदानपि । समानिनाय मेदिन्याः प्रधानान्पृथिवीपतिः ॥
nānānagaravāstavyānpṛthagjānapadānapi | samānināya medinyāḥ pradhānānpṛthivīpatiḥ ||
VR 2.1.36 अनुष्टुप्
अथ राजवितीर्णेषु विविधेष्वासनेषु च । राजानमेवाभिमुखा निषेदुर्नियता नृपाः ॥
atha rājavitīrṇeṣu vividheṣvāsaneṣu ca | rājānamevābhimukhā niṣedurniyatā nṛpāḥ ||
English Translation
Then the kings (who entered the assembly) took the seats assigned to them facing the king (Dasaratha), following the royal tradition.
VR 2.1.37 वंशस्थम्
स लब्धमानैर्विनयान्वितैर्नृपैः; पुरालयैर्जानपदैश्च मानवैः । उपोपविष्टैर्नृपतिर्वृतो बभौ; सहस्रचक्षुर्भगवानिवामरैः ॥
sa labdhamānairvinayānvitairnṛpaiḥ; purālayairjānapadaiśca mānavaiḥ | upopaviṣṭairnṛpatirvṛto babhau; sahasracakṣurbhagavānivāmaraiḥ ||
English Translation
Surrounded by those feudatory kings endowed with modesty, and received with due honour and by the respectful residents of cities and villages, the king (Dasaratha), resembled lord Indra, the thousand eyed encircled by the gods.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे प्रथमस्सर्गः।Thus ends the first sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.
← Previous (Ch. 76) Full Table of Contents Next (Ch. 78) →