Special Call Prof. Jay L. Garfield Commemorative Volume · Submissions Open
Announcements Newsletters About Us Contact
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 7 (Uttarakāṇḍa) • Sarga 31

Uttarakāṇḍa Sarga 31

उत्तरकाण्डम् • सर्गः 31

Uttarakāṇḍa Sarga 31 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 40 verses.

Total: 40 Verses • Citations: VR 7.31.1–40 • 175 Lexicon Terms
VR 7.31.1 अनुष्टुप्
ततो रामो महातेजा विस्मयात्पुनरेव हि । उवाच प्रणतो वाक्यमगस्त्यमृषिसत्तमम् ॥
tato rāmo mahātejā vismayātpunareva hi | uvāca praṇato vākyamagastyamṛṣisattamam ||
English Translation
Thereupon having bowed to Agastya the foremost of ascetics, the highly effulgent Rāma again surprisingly said.
VR 7.31.2 अनुष्टुप्
भगवन्किं तदा लोकाः शून्या आसन्द्विजोत्तम । धर्षणां यत्र न प्राप्तो रावणो राक्षसेश्वरः ॥
bhagavankiṃ tadā lokāḥ śūnyā āsandvijottama | dharṣaṇāṃ yatra na prāpto rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ ||
English Translation
"O Brāhmaṇa, O foremost of twice-born ones, when that cruel Rāvana journeyed over the earth, was it void of people? Was there no king, or prince on earth to administer punishment to him?
VR 7.31.3 अनुष्टुप्
उताहो हीनवीर्यास्ते बभुवुः पृथिवीक्षितः । बहिष्कृता वरास्त्रैश्च बहवो निर्जिता नृपाः ॥
utāho hīnavīryāste babhuvuḥ pṛthivīkṣitaḥ | bahiṣkṛtā varāstraiśca bahavo nirjitā nṛpāḥ ||
English Translation
Were all the kings then shorn of their strength and prowess? And many kings I (hear) were vanquished an driven out by him with various excellent weapons.
VR 7.31.4 अनुष्टुप्
राघवस्य वचः श्रुत्वा अगस्त्यो भगवानृषिः । उवाच रामं प्रहसन्पितामह इवेश्वरम् ॥
rāghavasya vacaḥ śrutvā agastyo bhagavānṛṣiḥ | uvāca rāmaṃ prahasanpitāmaha iveśvaram ||
English Translation
Hearing the words of Rāghava, the ascetic Agastya, having six sorts of wealth, laughing said, like to Brahmā, speaking to Rudra
VR 7.31.5 अनुष्टुप्
स एवं बाधमानस्तु पार्थिवान्पार्थिवर्षभ । चचार रावणो राम पृथिव्यां पृथिवीपते ॥
sa evaṃ bādhamānastu pārthivānpārthivarṣabha | cacāra rāvaṇo rāma pṛthivyāṃ pṛthivīpate ||
VR 7.31.6 अनुष्टुप्
ततो माहिष्मतीं नाम पुरीं स्वर्गपुरीप्रभाम् । संप्राप्तो यत्र साम्निध्यं परमं वसुरेतसः ॥
tato māhiṣmatīṃ nāma purīṃ svargapurīprabhām | saṃprāpto yatra sāmnidhyaṃ paramaṃ vasuretasaḥ ||
VR 7.31.7 अनुष्टुप्
तुल्य आसीन्नृपस्तस्य प्रतापाद्वसुरेतसः । अर्जुनो नाम यस्याग्निः शरकुण्डे शयः सदा ॥
tulya āsīnnṛpastasya pratāpādvasuretasaḥ | arjuno nāma yasyāgniḥ śarakuṇḍe śayaḥ sadā ||
VR 7.31.8 अनुष्टुप्
तमेव दिवसं सोऽथ हैहयाधिपतिर्बली । अर्जुनो नर्मदां रन्तुं गतः स्त्रीभिः सहेश्वरः ॥
tameva divasaṃ so'tha haihayādhipatirbalī | arjuno narmadāṃ rantuṃ gataḥ strībhiḥ saheśvaraḥ ||
English Translation
One day the highly powerful Arjuna, the king of Haihayas, repaired to the river Narmadā, with his wives to sport.
VR 7.31.9 अनुष्टुप्
रावणो राक्षसेन्द्रस्तु तस्यामात्यानपृच्छत । क्वार्जुनो वो नृपः सोऽद्य शीघ्रमाख्यातुमर्हथ ॥
rāvaṇo rākṣasendrastu tasyāmātyānapṛcchata | kvārjuno vo nṛpaḥ so'dya śīghramākhyātumarhatha ||
VR 7.31.10 अनुष्टुप्
रावणोऽहमनुप्राप्तो युद्धेप्सुर्नृवरेण तु । ममागमनमव्यग्रैर्युष्माभिः संनिवेद्यताम् ॥
rāvaṇo'hamanuprāpto yuddhepsurnṛvareṇa tu | mamāgamanamavyagrairyuṣmābhiḥ saṃnivedyatām ||
VR 7.31.11 अनुष्टुप्
इत्येवं रावणेनोक्तास्तेऽमात्याः सुविपश्चितः । अब्रुवन्राक्षसपतिमसाम्निध्यं महीपतेः ॥
ityevaṃ rāvaṇenoktāste'mātyāḥ suvipaścitaḥ | abruvanrākṣasapatimasāmnidhyaṃ mahīpateḥ ||
English Translation
Do you, at first, communicate to him the news of my arrival. Being thus addressed by Ravana, the learned ministers informed the lord of Raksasas, of the absence of the king.
VR 7.31.12 अनुष्टुप्
श्रुत्वा विश्रवसः पुत्रः पौराणामर्जुनं गतम् । अपसृत्यागतो विन्ध्यं हिमवत्संनिभं गिरिम् ॥
śrutvā viśravasaḥ putraḥ paurāṇāmarjunaṃ gatam | apasṛtyāgato vindhyaṃ himavatsaṃnibhaṃ girim ||
English Translation
Hearing of the absence of the king from the citizens Viśravasa's son came out of the city and reached the Vindhya mountain resembling the Himalayas.
VR 7.31.13 अनुष्टुप्
स तमभ्रमिवाविष्टमुद्भ्रान्तमिव मेदिनीम् । अपश्यद्रावणो विन्ध्यमालिखन्तमिवाम्बरम् ॥
sa tamabhramivāviṣṭamudbhrāntamiva medinīm | apaśyadrāvaṇo vindhyamālikhantamivāmbaram ||
VR 7.31.14 अनुष्टुप्
सहस्रशिखरोपेतं सिंहाध्युषितकन्दरम् । प्रपात पतितैः शीतैः साट्टहासमिवाम्बुभिः ॥
sahasraśikharopetaṃ siṃhādhyuṣitakandaram | prapāta patitaiḥ śītaiḥ sāṭṭahāsamivāmbubhiḥ ||
VR 7.31.15 अनुष्टुप्
देवदानवगन्धर्वैः साप्सरोगणकिंनरैः । साह स्त्रीभिः क्रीडमानैः स्वर्गभूतं महोच्छ्रयम् ॥
devadānavagandharvaiḥ sāpsarogaṇakiṃnaraiḥ | sāha strībhiḥ krīḍamānaiḥ svargabhūtaṃ mahocchrayam ||
VR 7.31.16 अनुष्टुप्
नदीभिः स्यन्दमानाभिरगतिप्रतिमं जलम् । स्फुटीभिश्चलजिह्वाभिर्वमन्तमिव विष्ठितम् ॥
nadībhiḥ syandamānābhiragatipratimaṃ jalam | sphuṭībhiścalajihvābhirvamantamiva viṣṭhitam ||
VR 7.31.17 अनुष्टुप्
उल्कावन्तं दरीवन्तं हिमवत्संनिभं गिरिम् । पश्यमानस्ततो विन्ध्यं रावणो नर्मदां ययौ ॥
ulkāvantaṃ darīvantaṃ himavatsaṃnibhaṃ girim | paśyamānastato vindhyaṃ rāvaṇo narmadāṃ yayau ||
VR 7.31.18 उपजातिः
चलोपलजलां पुण्यां पश्चिमोदधिगामिनीम् । महिषैः सृमरैः सिंहैः शार्दूलर्क्षगजोत्तमैः । उष्णाभितप्तैस्तृषितैः संक्षोभितजलाशयाम् ॥
calopalajalāṃ puṇyāṃ paścimodadhigāminīm | mahiṣaiḥ sṛmaraiḥ siṃhaiḥ śārdūlarkṣagajottamaiḥ | uṣṇābhitaptaistṛṣitaiḥ saṃkṣobhitajalāśayām ||
VR 7.31.19 अनुष्टुप्
चक्रवाकैः सकारण्डैः सहंसजलकुक्कुटैः । सारसैश्च सदामत्तैः कोकूजद्भिः समावृताम् ॥
cakravākaiḥ sakāraṇḍaiḥ sahaṃsajalakukkuṭaiḥ | sārasaiśca sadāmattaiḥ kokūjadbhiḥ samāvṛtām ||
English Translation
Having covered her, Cakravakas, Karandavas, swans, water-cocks and Sārasas, maddened, were emitting notes.
VR 7.31.20 अनुष्टुप्
फुल्लद्रुमकृतोत्तंसां चक्रवाकयुगस्तनीम् । विस्तीर्णपुलिनश्रोणीं हंसावलिसुमेखलाम् ॥
phulladrumakṛtottaṃsāṃ cakravākayugastanīm | vistīrṇapulinaśroṇīṃ haṃsāvalisumekhalām ||
VR 7.31.21 अनुष्टुप्
पुष्परेण्वनुलिप्ताङ्गीं जलफेनामलांशुकाम् । जलावगाहसंस्पर्शां फुल्लोत्पलशुभेक्षणाम् ॥
puṣpareṇvanuliptāṅgīṃ jalaphenāmalāṃśukām | jalāvagāhasaṃsparśāṃ phullotpalaśubhekṣaṇām ||
VR 7.31.22 अनुष्टुप्
पुष्पकादवरुह्याशु नर्मदां सरितां वराम् । इष्टामिव वरां नारीमवगाह्य दशाननः ॥
puṣpakādavaruhyāśu narmadāṃ saritāṃ varām | iṣṭāmiva varāṃ nārīmavagāhya daśānanaḥ ||
VR 7.31.23 उपजातिः
स तस्याः पुलिने रम्ये नानाकुसुमशोभिते । उपोपविष्टः सचिवैः सार्धं राक्षसपुंगवः । नर्मदा दर्शजं हर्षमाप्तवान्राक्षसेश्वरः ॥
sa tasyāḥ puline ramye nānākusumaśobhite | upopaviṣṭaḥ sacivaiḥ sārdhaṃ rākṣasapuṃgavaḥ | narmadā darśajaṃ harṣamāptavānrākṣaseśvaraḥ ||
VR 7.31.24 अनुष्टुप्
ततः सलीलं प्रहसान्रावणो राक्षसाधिपः । उवाच सचिवांस्तत्र मारीचशुकसारणान् ॥
tataḥ salīlaṃ prahasānrāvaṇo rākṣasādhipaḥ | uvāca sacivāṃstatra mārīcaśukasāraṇān ||
VR 7.31.25 उपजातिः
एष रश्मिसहस्रेण जगत्कृत्वेव काञ्चनम् । तीक्ष्णतापकरः सूर्यो नभसो मध्यमास्थितः । मामासीनं विदित्वेह चन्द्रायाति दिवाकरः ॥
eṣa raśmisahasreṇa jagatkṛtveva kāñcanam | tīkṣṇatāpakaraḥ sūryo nabhaso madhyamāsthitaḥ | māmāsīnaṃ viditveha candrāyāti divākaraḥ ||
VR 7.31.26 अनुष्टुप्
नर्मदा जलशीतश्च सुगन्धिः श्रमनाशनः । मद्भयादनिलो ह्येष वात्यसौ सुसमाहितः ॥
narmadā jalaśītaśca sugandhiḥ śramanāśanaḥ | madbhayādanilo hyeṣa vātyasau susamāhitaḥ ||
English Translation
But seeing me here seated, his rays have become cool like those of the moon. At my fear, even the wind is blowing carefully, being cold and fragrant by the touch of the waters of the Narmadā and removing our toil.
VR 7.31.27 अनुष्टुप्
इयं चापि सरिच्छ्रेष्ठा नर्मदा नर्म वर्धिनी । लीनमीनविहंगोर्मिः सभयेवाङ्गना स्थिता ॥
iyaṃ cāpi saricchreṣṭhā narmadā narma vardhinī | līnamīnavihaṃgormiḥ sabhayevāṅganā sthitā ||
English Translation
This charming Narmadā, abounding in crocodiles, fishes and birds, though a natural stream, is standing still like a terrified damsel.
VR 7.31.28 अनुष्टुप्
तद्भवन्तः क्षताः शस्त्रैर्नृपैरिन्द्रसमैर्युधि । चन्दनस्य रसेनेव रुधिरेण समुक्षिताः ॥
tadbhavantaḥ kṣatāḥ śastrairnṛpairindrasamairyudhi | candanasya raseneva rudhireṇa samukṣitāḥ ||
English Translation
Being wounded in conflicts with many a king your persons have been pasted with blood.
VR 7.31.29 अनुष्टुप्
ते यूयमवगाहध्वं नर्मदां शर्मदां नृणाम् । महापद्ममुखा मत्ता गङ्गामिव महागजाः ॥
te yūyamavagāhadhvaṃ narmadāṃ śarmadāṃ nṛṇām | mahāpadmamukhā mattā gaṅgāmiva mahāgajāḥ ||
English Translation
Therefore like to Särvabhauma and other infuriated elephants going down into the water of the Ganges, do you descend into the water of Narmadā conferring auspiciousness and health.
VR 7.31.30 अनुष्टुप्
अस्यां स्नात्वा महानद्यां पाप्मानं विप्रमोक्ष्यथ ॥
asyāṃ snātvā mahānadyāṃ pāpmānaṃ vipramokṣyatha ||
VR 7.31.31 अनुष्टुप्
अहमप्यत्र पुलिने शरदिन्दुसमप्रभे । पुष्पोपहरं शनकैः करिष्यामि उमापतेः ॥
ahamapyatra puline śaradindusamaprabhe | puṣpopaharaṃ śanakaiḥ kariṣyāmi umāpateḥ ||
English Translation
Bathing in this stream you shall be cleansed from sins. I shall, also on the coast of this river, like the rays of the autumnal moon, reverentially worship with flowers Mahādeva, holding Pināka in his hands.
VR 7.31.32 अनुष्टुप्
रावणेनैवमुक्तास्तु मारीचशुकसारणाः । समहोदरधूम्राक्षा नर्मदामवगाहिरे ॥
rāvaṇenaivamuktāstu mārīcaśukasāraṇāḥ | samahodaradhūmrākṣā narmadāmavagāhire ||
English Translation
Hearing the words of Ravana, Prahasta, Suka, Sarana, Mahodara, Dhumraksa and other councillors descended into the waters of Narmada.
VR 7.31.33 अनुष्टुप्
राक्षसेन्द्रगजैस्तैस्तु क्षोभ्यते नर्मदा नदी । वामनाञ्जनपद्माद्यैर्गङ्गा इव महागजैः ॥
rākṣasendragajaistaistu kṣobhyate narmadā nadī | vāmanāñjanapadmādyairgaṅgā iva mahāgajaiḥ ||
English Translation
She was agitated by those elephant like leading Rākşasas like to the Gargā by Vămana, Anjana, Padma and other elephants.
VR 7.31.34 अनुष्टुप्
ततस्ते राक्षसाः स्नात्वा नर्मदाया वराम्भसि । उत्तीर्य पुष्पाण्याजह्रुर्बल्यर्थं रावणस्य तु ॥
tataste rākṣasāḥ snātvā narmadāyā varāmbhasi | uttīrya puṣpāṇyājahrurbalyarthaṃ rāvaṇasya tu ||
English Translation
Thereupon having got up from the waters the highly powerful Rākşasas culled flowers for Ravana's offerings.
VR 7.31.35 अनुष्टुप्
नर्मदा पुलिने रम्ये शुभ्राभ्रसदृशप्रभे । राक्षसेन्द्रैर्मुहूर्तेन कृतः पुष्पमयो गिरिः ॥
narmadā puline ramye śubhrābhrasadṛśaprabhe | rākṣasendrairmuhūrtena kṛtaḥ puṣpamayo giriḥ ||
English Translation
In a moment the Rākṣasas collected heaps of flowers on the picturesque banks of Narmadā, resembling the white clouds.
VR 7.31.36 अनुष्टुप्
पुष्पेषूपहृतेष्वेव रावणो राक्षसेश्वरः । अवतीर्णो नदीं स्नातुं गङ्गामिव महागजः ॥
puṣpeṣūpahṛteṣveva rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ | avatīrṇo nadīṃ snātuṃ gaṅgāmiva mahāgajaḥ ||
English Translation
Flowers being thus collected, Rāvana, the king of Rākşasas descended into the Narmadā for bathing like a huge elephant into the Gangā. And having bathed he got up, reciting excellent incantations.
VR 7.31.37 अनुष्टुप्
तत्र स्नात्वा च विधिवज्जप्त्वा जप्यमनुत्तमम् । नर्मदा सलिलात्तस्मादुत्ततार स रावणः ॥
tatra snātvā ca vidhivajjaptvā japyamanuttamam | narmadā salilāttasmāduttatāra sa rāvaṇaḥ ||
English Translation
Flowers being thus collected, Rāvana, the king of Rākşasas descended into the Narmadā for bathing like a huge elephant into the Gangā. And having bathed he got up, reciting excellent incantations.
VR 7.31.38 उपजातिः
रावणं प्राञ्जलिं यान्तमन्वयुः सप्तराक्षसाः । यत्र यत्र स याति स्म रावणो राक्षसाधिपः । जाम्बूनदमयं लिङ्गं तत्र तत्र स्म नीयते ॥
rāvaṇaṃ prāñjaliṃ yāntamanvayuḥ saptarākṣasāḥ | yatra yatra sa yāti sma rāvaṇo rākṣasādhipaḥ | jāmbūnadamayaṃ liṅgaṃ tatra tatra sma nīyate ||
VR 7.31.39 अनुष्टुप्
वालुकवेदिमध्ये तु तल्लिङ्गं स्थाप्य रावणः । अर्चयामास गन्धैश्च पुष्पैश्चामृतगन्धिभिः ॥
vālukavedimadhye tu talliṅgaṃ sthāpya rāvaṇaḥ | arcayāmāsa gandhaiśca puṣpaiścāmṛtagandhibhiḥ ||
English Translation
Thereupon Rāvaņa placed that upon a heap of sands and began to worship it with various nectar-smelling flowers and sandal.
VR 7.31.40 वंशस्थम्
ततः सतामार्तिहरं हरं परं; वरप्रदं चन्द्रमयूखभूषणम् । समर्चयित्वा स निशाचरो जगौ; प्रसार्य हस्तान्प्रणनर्त चायतान् ॥
tataḥ satāmārtiharaṃ haraṃ paraṃ; varapradaṃ candramayūkhabhūṣaṇam | samarcayitvā sa niśācaro jagau; prasārya hastānpraṇanarta cāyatān ||
English Translation
Having finished the worship of Siva, the foremost of deities, having ww moon on his crown, the conferrer of boons and the remover of miseries, the night-ranger danced with uplifted hands and sang before it.
← Previous (Ch. 536) Full Table of Contents Next (Ch. 538) →