अथ राजन्महाबाहुर्विचरन्स महीतलम् । हिमवद्वनमासाद्य परिचक्राम रावणः ॥
atha rājanmahābāhurvicaransa mahītalam | himavadvanamāsādya paricakrāma rāvaṇaḥ ||
English Translation
Then, O King, the mighty-armed Ravana ranging the earth, came to Himavān and began to go round it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
राजन्महाबाहुर्
राजन् [m]
राजन्महाबाहुर्
महत् [adj]
राजन्महाबाहुर्
बाहु [mf]
विचरन्
विचर् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
महीतलम्
मही [f]
महीतलम्
तल [mn]
हिमवद्वनम्
हिमवन्त् [m]
हिमवद्वनम्
वन [n]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
परिचक्राम
परिक्रम् [6. P.]
रावणः
रावण [m]
तत्रापश्यत वै कन्यां कृष्टाजिनजटाधराम् । आर्षेण विधिना युक्तां तपन्तीं देवतामिव ॥
tatrāpaśyata vai kanyāṃ kṛṣṭājinajaṭādharām | ārṣeṇa vidhinā yuktāṃ tapantīṃ devatāmiva ||
English Translation
It came to pass that there he saw a damsel wearing a dark deer-skin and matted locks, leading the life of a saint, and flaming like a celestial.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्रापश्यत
तत्र [ind]
तत्रापश्यत
पश् [4. Ā.]
वै
वै [ind]
कन्यां
कन्या [f]
कृष्णाजिनजटाधराम्
कृष्णाजिन [n]
कृष्णाजिनजटाधराम्
जटा [f]
कृष्णाजिनजटाधराम्
धर [adj]
आर्षेण
आर्ष [adj]
विधिना
विधि [m]
युक्तां
युज् [6. Ā.]
तपन्तीं
तप् [4. Ā.]
देवताम्
देवता [f]
इव
इव [ind]
स दृष्ट्वा रूपसंपन्नां कन्यां तां सुमहाव्रताम् । काममोहपरीतात्मा पप्रच्छ प्रहसन्निव ॥
sa dṛṣṭvā rūpasaṃpannāṃ kanyāṃ tāṃ sumahāvratām | kāmamohaparītātmā papraccha prahasanniva ||
English Translation
Seeing the girl observing high vows, endowed with beauty, he, with his soul overwhelmed with lust asked her, laughing.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
रूपसम्पन्नां
रूप [n]
रूपसम्पन्नां
सम्पद् [4. P.]
कन्यां
कन्या [f]
तां
तद् [pron]
सुमहाव्रताम्
सु [ind]
सुमहाव्रताम्
महत् [adj]
सुमहाव्रताम्
व्रत [n]
काममोहपरीतात्मा
काम [m]
काममोहपरीतात्मा
मोह [m]
काममोहपरीतात्मा
परी [2. Ā.]
काममोहपरीतात्मा
आत्मन् [m]
पप्रच्छ
प्रच्छ् [1. P.]
प्रहसन्न्
प्रहस् [1. Ā.]
इव
इव [ind]
किमिदं वर्तसे भद्रे विरुद्धं यौवनस्य ते । न हि युक्ता तवैतस्य रूपस्येयं प्रतिक्रिया ॥
kimidaṃ vartase bhadre viruddhaṃ yauvanasya te | na hi yuktā tavaitasya rūpasyeyaṃ pratikriyā ||
English Translation
How is it, o amiable one, that you act thus contrary to your youth? This course of life surely does not befit your beauty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किम्
क [pron]
इदं
इदम् [pron]
वर्तसे
वृत् [3. P.]
भद्रे
भद्र [adj]
विरुद्धं
विरुध् [7. Ā.]
यौवनस्य
यौवन [n]
ते
त्वद् [pron]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
युक्ता
युक्त [adj]
तवैतस्य
त्वद् [pron]
तवैतस्य
एतद् [pron]
रूपस्येयं
रूप [n]
रूपस्येयं
इदम् [pron]
प्रतिक्रिया
प्रतिक्रिया [f]
कस्यासि दुहिता भद्रे को वा भर्ता तवानघे । पृच्छतः शंस मे शीघ्रं को वा हेतुस्तपोऽर्जने ॥
kasyāsi duhitā bhadre ko vā bhartā tavānaghe | pṛcchataḥ śaṃsa me śīghraṃ ko vā hetustapo'rjane ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कस्यासि
क [pron]
कस्यासि
अस् [2. P.]
दुहिता
दुहितृ [f]
भद्रे
भद्र [adj]
को
क [pron]
वा
वा [ind]
भर्ता
भर्तृ [m]
तवानघे
त्वद् [pron]
तवानघे
अनघ [adj]
पृच्छतः
प्रच्छ् [1. P.]
शंस
शंस् [2. Ā.]
मे
मद् [pron]
शीघ्रं
शीघ्रम् [ind]
को
क [pron]
वा
वा [ind]
हेतुस्तपोऽर्जने
हेतु [m]
हेतुस्तपोऽर्जने
तपस् [n]
हेतुस्तपोऽर्जने
अर्जन [n]
एवमुक्ता तु सा कन्या तेनानार्येण रक्षसा । अब्रवीद्विधिवत्कृत्वा तस्यातिथ्यं तपोधना ॥
evamuktā tu sā kanyā tenānāryeṇa rakṣasā | abravīdvidhivatkṛtvā tasyātithyaṃ tapodhanā ||
English Translation
Thus accosted by Rāvana, that illustrious girl, having asceticism for wealth, having received him hospitably in due form, said.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्ता
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
सा
तद् [pron]
कन्या
कन्या [f]
तेनानार्येण
तद् [pron]
तेनानार्येण
अनार्य [adj]
रक्षसा
रक्षस् [n]
अब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
तस्यातिथ्यं
तद् [pron]
तस्यातिथ्यं
आतिथ्य [n]
तपोधना
तपोधन [adj]
कुशध्वजो नाम पिता ब्रह्मर्षिर्मम धार्मिकः । बृहस्पतिसुतः श्रीमान्बुद्ध्या तुल्यो बृहस्पतेः ॥
kuśadhvajo nāma pitā brahmarṣirmama dhārmikaḥ | bṛhaspatisutaḥ śrīmānbuddhyā tulyo bṛhaspateḥ ||
English Translation
My sire is named Kušadhvaja a Brahmarși of immeasurable energy, son to Bệhaspati, endowed with grace, and like to Bphaspati himself in intelligence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुशध्वजो
कुशध्वज [m]
नाम
नाम [ind]
पिता
पितृ [m]
ब्रह्मर्षिर्
ब्रह्मर्षि [m]
मम
मद् [pron]
धार्मिकः
धार्मिक [adj]
बृहस्पतिसुतः
बृहस्पति [m]
बृहस्पतिसुतः
सुत [m]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
तुल्यो
तुल्य [adj]
बृहस्पतेः
बृहस्पति [m]
तस्याहं कुर्वतो नित्यं वेदाभ्यासं महात्मनः । संभूता वान्मयी कन्या नाम्ना वेदवती स्मृता ॥
tasyāhaṃ kurvato nityaṃ vedābhyāsaṃ mahātmanaḥ | saṃbhūtā vānmayī kanyā nāmnā vedavatī smṛtā ||
English Translation
And while that high sound one was engaged in the daily study of the Vedas, I was born as his word-impregnated daughter, named Vedavati.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्याहं
तद् [pron]
तस्याहं
मद् [pron]
कुर्वतो
कृ [2. Ā.]
नित्यं
नित्यम् [ind]
वेदाभ्यासं
वेद [m]
वेदाभ्यासं
अभ्यास [m]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
सम्भूता
सम्भू [1. Ā.]
वाङ्मयी
वाच् [f]
वाङ्मयी
मय [adj]
कन्या
कन्या [f]
नाम्ना
नामन् [n]
वेदवती
वेदवती [f]
स्मृता
स्मृ [1. Ā.]
ततो देवाः सगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः । ते चापि गत्वा पितरं वरणं रोचयन्ति मे ॥
tato devāḥ sagandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ | te cāpi gatvā pitaraṃ varaṇaṃ rocayanti me ||
English Translation
When the gods and the Gandharvas and the Yaksas, Raksasas, and Pannagas, coming to my sire asked for me, O foremost of Rākşasas, my father did not bestow me on any one of them. And I shall you the reason thereof; listen, O long-armed one.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
देवाः
देव [m]
सगन्धर्वा
स [ind]
सगन्धर्वा
गन्धर्व [m]
यक्षराक्षसपन्नगाः
यक्ष [m]
यक्षराक्षसपन्नगाः
राक्षस [m]
यक्षराक्षसपन्नगाः
पन्नग [mn]
ते
तद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
पितरं
पितृ [m]
वरणं
वरण [n]
रोचयन्ति
रोचय् [10. Ā.]
मे
मद् [pron]
न च मां स पिता तेभ्यो दत्तवान्राक्षसेश्वर । कारणं तद्वदिष्यामि निशामय महाभुज ॥
na ca māṃ sa pitā tebhyo dattavānrākṣaseśvara | kāraṇaṃ tadvadiṣyāmi niśāmaya mahābhuja ||
English Translation
When the gods and the Gandharvas and the Yaksas, Raksasas, and Pannagas, coming to my sire asked for me, O foremost of Rākşasas, my father did not bestow me on any one of them. And I shall you the reason thereof; listen, O long-armed one.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
च
च [ind]
मां
मद् [pron]
स
तद् [pron]
पिता
पितृ [m]
तेभ्यो
तद् [pron]
दत्तवान्
दा [1. Ā.]
राक्षसेश्वर
राक्षसेश्वर [m]
कारणं
कारण [n]
तद्
तद् [pron]
वदिष्यामि
वद् [1. Ā.]
निशामय
निशामय् [10. Ā.]
महाभुज
महत् [adj]
महाभुज
भुज [m]
पितुस्तु मम जामाता विष्णुः किल सुरोत्तमः । अभिप्रेतस्त्रिलोकेशस्तस्मान्नान्यस्य मे पिता ॥
pitustu mama jāmātā viṣṇuḥ kila surottamaḥ | abhipretastrilokeśastasmānnānyasya me pitā ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पितुस्तु
पितृ [m]
पितुस्तु
तु [ind]
मम
मद् [pron]
जामाता
जामातृ [m]
विष्णुः
विष्णु [m]
किल
किल [ind]
सुरोत्तमः
सुरोत्तम [m]
अभिप्रेतस्त्रिलोकेशस्तस्मान्नान्यस्य
अभिप्रे [2. P.]
अभिप्रेतस्त्रिलोकेशस्तस्मान्नान्यस्य
त्रिलोक [n]
अभिप्रेतस्त्रिलोकेशस्तस्मान्नान्यस्य
ईश [m]
अभिप्रेतस्त्रिलोकेशस्तस्मान्नान्यस्य
तस्मात् [ind]
अभिप्रेतस्त्रिलोकेशस्तस्मान्नान्यस्य
न [ind]
अभिप्रेतस्त्रिलोकेशस्तस्मान्नान्यस्य
अन्य [pron]
मे
मद् [pron]
पिता
पितृ [m]
दातुमिच्छति धर्मात्मा तच्छ्रुत्वा बलदर्पितः । शम्भुर्नाम ततो राजा दैत्यानां कुपितोऽभवत् । तेन रात्रौ प्रसुप्तो मे पिता पापेन हिंसितः ॥
dātumicchati dharmātmā tacchrutvā baladarpitaḥ | śambhurnāma tato rājā daityānāṃ kupito'bhavat | tena rātrau prasupto me pitā pāpena hiṃsitaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दातुम्
दा [1. Ā.]
इच्छति
इष् [1. P.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
तच्छ्रुत्वा
तद् [pron]
तच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
बलदर्पितः
बल [mn]
बलदर्पितः
दर्पय् [10. P.]
शम्भुर्
शम्भु [m]
नाम
नाम [ind]
ततो
तन् [8. Ā.]
राजा
राज [m]
दैत्यानां
दैत्य [m]
कुपितो
कुप् [4. Ā.]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
तेन
तद् [pron]
रात्रौ
रात्रि [f]
प्रसुप्तो
प्रस्वप् [2. Ā.]
मे
मद् [pron]
पिता
पितृ [m]
पापेन
पाप [adj]
हिंसितः
हिंस् [7. Ā.]
ततो मे जननी दीना तच्छरीरं पितुर्मम । परिष्वज्य महाभागा प्रविष्टा दहनं सह ॥
tato me jananī dīnā taccharīraṃ piturmama | pariṣvajya mahābhāgā praviṣṭā dahanaṃ saha ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
मे
मद् [pron]
जननी
जननी [f]
दीना
दीन [adj]
तच्छरीरं
तद् [pron]
तच्छरीरं
शरीर [n]
पितुर्
पितृ [m]
मम
मद् [pron]
परिष्वज्य
परिष्वज् [1. P.]
महाभागा
महाभाग [adj]
प्रविष्टा
प्रविश् [4. P.]
दहनं
दहन [m]
सह
सह [ind]
ततो मनोरथं सत्यं पितुर्नारायणं प्रति । करोमीति ममेच्छा च हृदये साधु विष्ठिता ॥
tato manorathaṃ satyaṃ piturnārāyaṇaṃ prati | karomīti mamecchā ca hṛdaye sādhu viṣṭhitā ||
English Translation
Then wishing to realise my father's wish touching Närāyana, I have fixed my heart even upon him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
मनोरथं
मनोरथ [mn]
सत्यं
सत्य [adj]
पितुर्
पितृ [m]
नारायणं
नारायण [m]
प्रति
प्रति [ind]
करोमीति
कृ [2. Ā.]
करोमीति
इति [ind]
ममेच्छा
मद् [pron]
ममेच्छा
इच्छा [f]
च
च [ind]
हृदये
हृदय [n]
साधु
साधु [adj]
विष्ठिता
विष्ठा [1. Ā.]
अहं प्रेतगतस्यापि करिष्ये काङ्क्षितं पितुः । इति प्रतिज्ञामारुह्य चरामि विपुलं तपः ॥
ahaṃ pretagatasyāpi kariṣye kāṅkṣitaṃ pituḥ | iti pratijñāmāruhya carāmi vipulaṃ tapaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहं
मद् [pron]
प्रेतगतस्यापि
प्रेत [m]
प्रेतगतस्यापि
गम् [6. Ā.]
प्रेतगतस्यापि
अपि [ind]
करिष्ये
कृ [2. Ā.]
काङ्क्षितं
काङ्क्षित [n]
पितुः
पितृ [m]
इति
इति [ind]
प्रतिज्ञाम्
प्रतिज्ञा [f]
आरुह्य
आरुह् [6. Ā.]
चरामि
चर् [1. Ā.]
विपुलं
विपुल [adj]
तपः
तपस् [n]
एतत्ते सर्वमाख्यातं मया राक्षसपुंगव । आश्रितां विद्धि मां धर्मं नारायणपतीच्छया ॥
etatte sarvamākhyātaṃ mayā rākṣasapuṃgava | āśritāṃ viddhi māṃ dharmaṃ nārāyaṇapatīcchayā ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतत्
एतद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
सर्वम्
सर्व [pron]
आख्यातं
आख्या [4. P.]
मया
मद् [pron]
राक्षसपुंगव
राक्षस [m]
राक्षसपुंगव
पुंगव [m]
आश्रितां
आश्रि [1. Ā.]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
मां
मद् [pron]
धर्मं
धर्म [mn]
नारायणपतीच्छया
नारायण [m]
नारायणपतीच्छया
पति [m]
नारायणपतीच्छया
इच्छा [f]
विज्ञातस्त्वं हि मे राजन्गच्छ पौलस्त्यनन्दन । जानामि तपसा सर्वं त्रैलोक्ये यद्धि वर्तते ॥
vijñātastvaṃ hi me rājangaccha paulastyanandana | jānāmi tapasā sarvaṃ trailokye yaddhi vartate ||
English Translation
I know you, O king. Go you, O son of Paulastya. By virtue of my asceticism I know all that takes place in these three regions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विज्ञातस्त्वं
विज्ञा [9. Ā.]
विज्ञातस्त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
पौलस्त्यनन्दन
पौलस्त्य [m]
पौलस्त्यनन्दन
नन्दन [m]
जानामि
ज्ञा [4. Ā.]
तपसा
तपस् [n]
सर्वं
सर्व [pron]
त्रैलोक्ये
त्रैलोक्य [n]
यद्धि
यद् [pron]
यद्धि
हि [ind]
वर्तते
वृत् [3. P.]
सोऽब्रवीद्रावणस्तत्र तां कन्यां सुमहाव्रताम् । अवरुह्य विमानाग्रात्कन्दर्पशरपीडितः ॥
so'bravīdrāvaṇastatra tāṃ kanyāṃ sumahāvratām | avaruhya vimānāgrātkandarpaśarapīḍitaḥ ||
English Translation
Thereat descending from the front of his car, Ravana, affected with the shafts of Kandarpa, again addressed that girl, observant of a mighty VOW. a
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
रावणस्तत्र
रावण [m]
रावणस्तत्र
तत्र [ind]
तां
तद् [pron]
कन्यां
कन्या [f]
सुमहाव्रताम्
सु [ind]
सुमहाव्रताम्
महत् [adj]
सुमहाव्रताम्
व्रत [n]
अवरुह्य
अवरुह् [1. Ā.]
विमानाग्रात्
विमान [mn]
विमानाग्रात्
अग्र [n]
कन्दर्पशरपीडितः
कन्दर्प [m]
कन्दर्पशरपीडितः
शर [m]
कन्दर्पशरपीडितः
पीडय् [10. Ā.]
अवलिप्तासि सुश्रोणि यस्यास्ते मतिरीदृशी । वृद्धानां मृगशावाक्षि भ्राजते धर्मसंचयः ॥
avaliptāsi suśroṇi yasyāste matirīdṛśī | vṛddhānāṃ mṛgaśāvākṣi bhrājate dharmasaṃcayaḥ ||
English Translation
O you of sharply hips, in as much as such is your intent, you must be very proud. O you having the eyes of young antelope, accumulation of religious merit suits old people.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवलिप्तासि
अवलिप्त [adj]
अवलिप्तासि
अस् [2. P.]
सुश्रोणि
सु [ind]
सुश्रोणि
श्रोणी [f]
यस्यास्ते
यद् [pron]
यस्यास्ते
त्वद् [pron]
मतिर्
मति [f]
ईदृशी
ईदृश [adj]
वृद्धानां
वृद्ध [adj]
मृगशावाक्षि
मृगशावाक्षी [f]
भ्राजते
भ्राज् [1. P.]
धर्मसंचयः
धर्म [mn]
धर्मसंचयः
संचय [m]
त्वं सर्वगुणसंपन्ना नार्हसे कर्तुमीदृशम् । त्रैलोक्यसुन्दरी भीरु यौवने वार्धकं विधिम् ॥
tvaṃ sarvaguṇasaṃpannā nārhase kartumīdṛśam | trailokyasundarī bhīru yauvane vārdhakaṃ vidhim ||
English Translation
You, furnished with every perfection, should not talk thus. You are the paragon in these three worlds,. Your youth wax away.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वं
त्वद् [pron]
सर्वगुणसम्पन्ना
सर्व [pron]
सर्वगुणसम्पन्ना
गुण [mn]
सर्वगुणसम्पन्ना
सम्पद् [4. P.]
नार्हसे
न [ind]
नार्हसे
अर्ह् [1. Ā.]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
ईदृशम्
ईदृश [adj]
त्रैलोक्यसुन्दरी
त्रैलोक्य [n]
त्रैलोक्यसुन्दरी
सुन्दर [adj]
भीरु
भीरु [adj]
यौवने
यौवन [n]
वार्द्धकं
वार्द्धक [mn]
विधिम्
विधि [m]
कश्च तावदसौ यं त्वं विष्णुरित्यभिभाषसे । वीर्येण तपसा चैव भोगेन च बलेन च । न मयासौ समो भद्रे यं त्वं कामयसेऽङ्गने ॥
kaśca tāvadasau yaṃ tvaṃ viṣṇurityabhibhāṣase | vīryeṇa tapasā caiva bhogena ca balena ca | na mayāsau samo bhadre yaṃ tvaṃ kāmayase'ṅgane ||
English Translation
Who is he whom you call Vişņu O mild one, neither in prowess, nor in asceticism, nor in enjoyment, nor in strength, is he my equal, whom, O damsel, you seek.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कश्च
क [pron]
कश्च
च [ind]
तावद्
तावत् [ind]
असौ
अदस् [pron]
यं
यद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
विष्णुर्
विष्णु [m]
इत्यभिभाषसे
इति [ind]
इत्यभिभाषसे
अभिभाष् [1. P.]
वीर्येण
वीर्य [n]
तपसा
तपस् [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
भोगेन
भोग [m]
च
च [ind]
बलेन
बल [mn]
च
च [ind]
न
न [ind]
मयासौ
मद् [pron]
मयासौ
अदस् [pron]
समो
सम [pron]
भद्रे
भद्र [adj]
यं
यद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
कामयसे
कामय् [10. P.]
ऽङ्गने
अङ्गना [f]
मा मैवमिति सा कन्या तमुवाच निशाचरम् । मूर्धजेषु च तां रक्षः कराग्रेण परामृशत् ॥
mā maivamiti sā kanyā tamuvāca niśācaram | mūrdhajeṣu ca tāṃ rakṣaḥ karāgreṇa parāmṛśat ||
English Translation
Thus addressed there by Vedavatī, the nightranger seized the girl by the hair.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मा
मा [ind]
मैवम्
मा [ind]
मैवम्
एवम् [ind]
इति
इति [ind]
सा
तद् [pron]
कन्या
कन्या [f]
तम्
तद् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
निशाचरम्
निशाचर [m]
मूर्धजेषु
मूर्धज [m]
च
च [ind]
तां
तद् [pron]
रक्षः
रक्षस् [n]
कराग्रेण
कर [m]
कराग्रेण
अग्र [n]
परामृशत्
परामृश् [6. P.]
ततो वेदवती क्रुद्धा केशान्हस्तेन साच्छिनत् । उवाचाग्निं समाधाय मरणाय कृतत्वरा ॥
tato vedavatī kruddhā keśānhastena sācchinat | uvācāgniṃ samādhāya maraṇāya kṛtatvarā ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
वेदवती
वेदवती [f]
क्रुद्धा
क्रुध् [4. Ā.]
केशान्
केश [m]
हस्तेन
हस्त [mn]
साछिनत्
तद् [pron]
साछिनत्
छिद् [1. P.]
उवाचाग्निं
वच् [2. P.]
उवाचाग्निं
अग्नि [m]
समाधाय
समाधा [1. P.]
मरणाय
मरण [n]
कृतत्वरा
कृ [2. Ā.]
कृतत्वरा
त्वरा [f]
धर्षितायास्त्वयानार्य नेदानीं मम जीवितम् । रक्षस्तस्मात्प्रवेक्ष्यामि पश्यतस्ते हुताशनम् ॥
dharṣitāyāstvayānārya nedānīṃ mama jīvitam | rakṣastasmātpravekṣyāmi paśyataste hutāśanam ||
English Translation
You object, having been outraged by you I wish not to live. Therefore, O Raksasa, I will enter into fire in your very presence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्षितायास्त्वयानार्य
धर्षय् [10. P.]
धर्षितायास्त्वयानार्य
त्वद् [pron]
धर्षितायास्त्वयानार्य
अनार्य [adj]
नेदानीं
न [ind]
नेदानीं
इदानीम् [ind]
मम
मद् [pron]
जीवितम्
जीवित [n]
रक्षस्तस्मात्
रक्षस् [n]
रक्षस्तस्मात्
तस्मात् [ind]
प्रवेक्ष्यामि
प्रविश् [4. P.]
पश्यतस्ते
दृश् [6. P.]
पश्यतस्ते
त्वद् [pron]
हुताशनम्
हुताशन [m]
यस्मात्तु धर्षिता चाहमपापा चाप्यनाथवत् । तस्मात्तव वधार्थं वै समुत्पत्स्याम्यहं पुनः ॥
yasmāttu dharṣitā cāhamapāpā cāpyanāthavat | tasmāttava vadhārthaṃ vai samutpatsyāmyahaṃ punaḥ ||
English Translation
As I have in this world been dishonoured by you you are nefarious. I shall again be born to compass your destruction.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्मात्
यस्मात् [ind]
तु
तु [ind]
धर्षिता
धर्षय् [10. P.]
चाहम्
च [ind]
चाहम्
मद् [pron]
अपापा
अपाप [adj]
चाप्यनाथवत्
च [ind]
चाप्यनाथवत्
अपि [ind]
चाप्यनाथवत्
अनाथ [adj]
चाप्यनाथवत्
वत् [ind]
तस्मात्
तस्मात् [ind]
तव
त्वद् [pron]
वधार्थं
वध [m]
वधार्थं
अर्थ [mn]
वै
वै [ind]
समुत्पत्स्याम्यहं
समुत्पद् [4. P.]
समुत्पत्स्याम्यहं
मद् [pron]
पुनः
पुनर् [ind]
न हि शक्यः स्त्रिया पाप हन्तुं त्वं तु विशेषतः । शापे त्वयि मयोत्सृष्टे तपसश्च व्ययो भवेत् ॥
na hi śakyaḥ striyā pāpa hantuṃ tvaṃ tu viśeṣataḥ | śāpe tvayi mayotsṛṣṭe tapasaśca vyayo bhavet ||
English Translation
It lie not in a female to slay a male intent on sin; and if I utter a curse, it shall cost my asceticism.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
शक्यः
शक्य [adj]
स्त्रिया
स्त्री [f]
पाप
पाप [adj]
हन्तुं
हन् [6. P.]
त्वं
त्वद् [pron]
तु
तु [ind]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
शापे
शाप [m]
त्वयि
त्वद् [pron]
मयोत्सृष्टे
मद् [pron]
मयोत्सृष्टे
उत्सृज् [6. Ā.]
तपसश्च
तपस् [n]
तपसश्च
च [ind]
व्ययो
व्यय [m]
भवेत्
भू [1. Ā.]
यदि त्वस्ति मया किंचित्कृतं दत्तं हुतं तथा । तेन ह्ययोनिजा साध्वी भवेयं धर्मिणः सुता ॥
yadi tvasti mayā kiṃcitkṛtaṃ dattaṃ hutaṃ tathā | tena hyayonijā sādhvī bhaveyaṃ dharmiṇaḥ sutā ||
English Translation
But if I have done anything, given away any thing, offered oblations to the fire, then I shall be the chaste daughter of some virtuous person, albeit unborn of any female vessel.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
त्वस्ति
तु [ind]
त्वस्ति
अस् [2. P.]
मया
मद् [pron]
किंचित्
कश्चित् [pron]
कृतं
कृ [2. Ā.]
दत्तं
दा [1. Ā.]
हुतं
हु [3. Ā.]
तथा
तथा [ind]
तेन
तेन [ind]
ह्ययोनिजा
हि [ind]
ह्ययोनिजा
अयोनिज [adj]
साध्वी
साधु [adj]
भवेयं
भू [1. Ā.]
धर्मिणः
धर्मिन् [adj]
सुता
सुता [f]
एवमुक्त्वा प्रविष्टा सा ज्वलन्तं वै हुताशनम् । पपात च दिवो दिव्या पुष्पवृष्टिः समन्ततः ॥
evamuktvā praviṣṭā sā jvalantaṃ vai hutāśanam | papāta ca divo divyā puṣpavṛṣṭiḥ samantataḥ ||
English Translation
Having delivered herself thus, she entered into the flaming fire; and thereat a celestial shower of blossoms rained all around from heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
प्रविष्टा
प्रविश् [4. P.]
सा
तद् [pron]
ज्वलन्तं
ज्वल् [1. Ā.]
वै
वै [ind]
हुताशनम्
हुताशन [m]
पपात
पत् [1. Ā.]
च
च [ind]
दिवो
दिव् [m]
दिव्या
दिव्य [adj]
पुष्पवृष्टिः
पुष्प [n]
पुष्पवृष्टिः
वृष्टि [f]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
पूर्वं क्रोधहतः शत्रुर्ययासौ निहतस्त्वया । समुपाश्रित्य शैलाभं तव वीर्यममानुषम् ॥
pūrvaṃ krodhahataḥ śatruryayāsau nihatastvayā | samupāśritya śailābhaṃ tava vīryamamānuṣam ||
English Translation
The enemy, endowed with the splendour of a hill, formerly that been slain by her, by help of your superhuman prowess.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
क्रोधहतः
क्रोध [m]
क्रोधहतः
हन् [6. P.]
शत्रुर्
शत्रु [m]
ययासौ
यद् [pron]
ययासौ
अदस् [pron]
निहतस्त्वया
निहन् [2. Ā.]
निहतस्त्वया
त्वद् [pron]
समुपाश्रित्य
समुपाश्रि [1. P.]
शैलाभं
शैल [mn]
शैलाभं
आभ [adj]
तव
त्वद् [pron]
वीर्यम्
वीर्य [n]
अमानुषम्
अमानुष [adj]
एवमेषा महाभागा मर्त्येषूत्पद्यते पुनः । क्षेत्रे हलमुखग्रस्ते वेद्यामग्निशिखोपमा ॥
evameṣā mahābhāgā martyeṣūtpadyate punaḥ | kṣetre halamukhagraste vedyāmagniśikhopamā ||
English Translation
This one of eminent righteousness would again spring up on earth like a flame from a field furrowed by the plough.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
एषा
एतद् [pron]
महाभागा
महाभाग [adj]
मर्त्येषूत्पद्यते
मर्त्य [m]
मर्त्येषूत्पद्यते
उत्पद् [4. P.]
पुनः
पुनर् [ind]
क्षेत्रे
क्षेत्र [mn]
हलमुखग्रस्ते
हलमुख [n]
हलमुखग्रस्ते
ग्रस् [1. Ā.]
वेद्याम्
वेदि [f]
अग्निशिखोपमा
अग्नि [m]
अग्निशिखोपमा
शिखा [f]
अग्निशिखोपमा
उपम [adj]
एषा वेदवती नाम पूर्वमासीत्कृते युगे । त्रेतायुगमनुप्राप्य वधार्थं तस्य रक्षसः । सीतोत्पन्नेति सीतैषा मानुषैः पुनरुच्यते ॥
eṣā vedavatī nāma pūrvamāsītkṛte yuge | tretāyugamanuprāpya vadhārthaṃ tasya rakṣasaḥ | sītotpanneti sītaiṣā mānuṣaiḥ punarucyate ||
English Translation
This one named Vedavatſ was born in the Kệta age; and in the Tretā age, for compassing the destruction of that Rākşasa, she was born in the Maithila line of the high-souled Janaka.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एषा
एतद् [pron]
वेदवती
वेदवती [f]
नाम
नामन् [n]
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
आसीत्
अस् [2. P.]
कृते
कृत [n]
युगे
युग [mn]
त्रेतायुगम्
त्रेता [f]
त्रेतायुगम्
युग [mn]
अनुप्राप्य
अनुप्राप् [5. Ā.]
वधार्थं
वध [m]
वधार्थं
अर्थ [mn]
तस्य
तद् [pron]
रक्षसः
रक्षस् [n]
सीतोत्पन्नेति
सीता [f]
सीतोत्पन्नेति
उत्पद् [4. P.]
सीतोत्पन्नेति
इति [ind]
सीतैषा
सीता [f]
सीतैषा
एतद् [pron]
मानुषैः
मानुष [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
उच्यते
वच् [2. P.]