गतासुं वालिनं दृष्ट्वा राघवस्तदनन्तरम् । अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवं शत्रुतापनः ॥
gatāsuṃ vālinaṃ dṛṣṭvā rāghavastadanantaram | abravītpraśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ śatrutāpanaḥ ||
English Translation
Sugriva, the noblest of all monkeys, spoke these polite words in a pleasing manner to Lakshmana of terrific strength:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गतासुं
गतासु [adj]
वालिनं
वालिन् [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
राघवस्
राघव [m]
तदनन्तरम्
तद् [pron]
तदनन्तरम्
अनन्तर [m]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
प्रश्रितं
प्रश्रित [adj]
वाक्यं
वाक्य [n]
सुग्रीवं
सुग्रीव [m]
शत्रुतापनः
शत्रु [m]
शत्रुतापनः
तापन [adj]
न शोकपरितापेन श्रेयसा युज्यते मृतः । यदत्रानन्तरं कार्यं तत्समाधातुमर्हथ ॥
na śokaparitāpena śreyasā yujyate mṛtaḥ | yadatrānantaraṃ kāryaṃ tatsamādhātumarhatha ||
English Translation
Grief and lamentations do not tend to the welfare of the deceased. It therefore behoveth you to perform the after ceremonies.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
शोकपरितापेन
शोक [m]
शोकपरितापेन
परिताप [m]
श्रेयसा
श्रेयस् [n]
युज्यते
युज् [6. Ā.]
मृतः
मृ [4. Ā.]
यद्
यद् [pron]
अत्रानन्तरं
अत्र [ind]
अत्रानन्तरं
अनन्तर [adj]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
तत्
तद् [pron]
समाधातुम्
समाधा [1. P.]
अर्हथ
अर्ह् [1. Ā.]
लोकवृत्तमनुष्ठेयं कृतं वो बाष्पमोक्षणम् । न कालादुत्तरं किंचित्कर्म शक्यमुपासितुम् ॥
lokavṛttamanuṣṭheyaṃ kṛtaṃ vo bāṣpamokṣaṇam | na kālāduttaraṃ kiṃcitkarma śakyamupāsitum ||
English Translation
You have satisfied the worldly practice with a profuse discharge of tears. It is not proper to delay the performance of appointed actions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लोकवृत्तम्
लोक [m]
लोकवृत्तम्
वृत्त [n]
अनुष्ठेयं
अनुष्ठा [1. Ā.]
कृतं
कृ [2. Ā.]
वो
त्वद् [pron]
बाष्पमोक्षणम्
बाष्प [mn]
बाष्पमोक्षणम्
मोक्षण [n]
न
न [ind]
कालाद्
काल [m]
उत्तरं
उत्तर [adj]
किंचित्
कश्चित् [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
शक्यम्
शक्य [adj]
उपासितुम्
उपास् [4. P.]
नियतः कारणं लोके नियतिः कर्मसाधनम् । नियतिः सर्वभूतानां नियोगेष्विह कारणम् ॥
niyataḥ kāraṇaṃ loke niyatiḥ karmasādhanam | niyatiḥ sarvabhūtānāṃ niyogeṣviha kāraṇam ||
English Translation
Time is the prime cause in this world, and the source of the accomplishment of actions. And Time it is that leads men to actions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नियतिः
नियति [f]
कारणं
कारण [n]
लोके
लोक [m]
नियतिः
नियति [f]
कर्मसाधनम्
कर्मन् [n]
कर्मसाधनम्
साधन [n]
नियतिः
नियति [f]
सर्वभूतानां
सर्व [pron]
सर्वभूतानां
भूत [mn]
नियोगेष्व्
नियोग [m]
इह
इह [ind]
कारणम्
कारण [n]
न कर्ता कस्यचित्कश्चिन्नियोगे चापि नेश्वरः । स्वभावे वर्तते लोकस्तस्य कालः परायणम् ॥
na kartā kasyacitkaścinniyoge cāpi neśvaraḥ | svabhāve vartate lokastasya kālaḥ parāyaṇam ||
English Translation
No one is the lord of another person, and no one leads him to actions. People are subject to their actions of previous existence and Time aids them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
कर्ता
कर्तृ [m]
कस्यचित्
कश्चित् [pron]
कश्चिन्
कश्चित् [pron]
नियोगे
नियोग [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
नेश्वरः
न [ind]
नेश्वरः
ईश्वर [m]
स्वभावे
स्वभाव [m]
वर्तते
वृत् [3. P.]
लोकस्
लोक [m]
तस्य
तद् [pron]
कालः
काल [m]
परायणम्
परायण [n]
न कालः कालमत्येति न कालः परिहीयते । स्वभावं वा समासाद्य न कश्चिदतिवर्तते ॥
na kālaḥ kālamatyeti na kālaḥ parihīyate | svabhāvaṃ vā samāsādya na kaścidativartate ||
English Translation
Even the Eternal being cannot withstand the ways of Time. He never decayeth-and no one else can withstand the course of Time.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
कालः
काल [m]
कालम्
काल [m]
अत्येति
अती [1. P.]
न
न [ind]
कालः
काल [m]
परिहीयते
परिहा [3. Ā.]
स्वभावं
स्वभाव [m]
वा
वा [ind]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
न
न [ind]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
अतिवर्तते
अतिवृत् [1. Ā.]
न कालस्यास्ति बन्धुत्वं न हेतुर्न पराक्रमः । न मित्रज्ञातिसंबन्धः कारणं नात्मनो वशः ॥
na kālasyāsti bandhutvaṃ na heturna parākramaḥ | na mitrajñātisaṃbandhaḥ kāraṇaṃ nātmano vaśaḥ ||
English Translation
It has no friend, no cause and no one can overcome it. It has no kinsman, no relation; even it is not subject to itself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
कालस्यास्ति
काल [m]
कालस्यास्ति
अस् [2. P.]
बन्धुत्वं
बन्धु [m]
बन्धुत्वं
त्व [n]
न
न [ind]
हेतुर्
हेतु [m]
न
न [ind]
पराक्रमः
पराक्रम [m]
न
न [ind]
मित्रज्ञातिसम्बन्धः
मित्र [mn]
मित्रज्ञातिसम्बन्धः
ज्ञाति [m]
मित्रज्ञातिसम्बन्धः
सम्बन्ध [m]
कारणं
कारण [n]
नात्मनो
न [ind]
नात्मनो
आत्मन् [m]
वशः
वश [m]
किं तु काल परीणामो द्रष्टव्यः साधु पश्यता । धर्मश्चार्थश्च कामश्च कालक्रमसमाहिताः ॥
kiṃ tu kāla parīṇāmo draṣṭavyaḥ sādhu paśyatā | dharmaścārthaśca kāmaśca kālakramasamāhitāḥ ||
English Translation
The wise can perceive the work of Time. Piety, wealth and desire are all subject to it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
क [pron]
तु
तु [ind]
कालपरीणामो
काल [m]
कालपरीणामो
परीणाम [m]
द्रष्टव्यः
दृश् [6. P.]
साधु
साधु [adj]
पश्यता
दृश् [6. P.]
धर्मश्
धर्म [mn]
चार्थश्
च [ind]
चार्थश्
अर्थ [mn]
च
च [ind]
कामश्
काम [m]
च
च [ind]
कालक्रमसमाहिताः
काल [m]
कालक्रमसमाहिताः
क्रम [m]
कालक्रमसमाहिताः
समाहित [adj]
इतः स्वां प्रकृतिं वाली गतः प्राप्तः क्रियाफलम् । धर्मार्थकामसंयोगैः पवित्रं प्लवगेश्वर ॥
itaḥ svāṃ prakṛtiṃ vālī gataḥ prāptaḥ kriyāphalam | dharmārthakāmasaṃyogaiḥ pavitraṃ plavageśvara ||
English Translation
Vāli, the lord of monkeys, has attained to his own true state, reaping the fruits of his actions, acquired by virtue of his royal accomplishments namely forgiveness and charity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इतः
इतस् [ind]
स्वां
स्व [adj]
प्रकृतिं
प्रकृति [f]
वाली
वालिन् [m]
गतः
गम् [6. Ā.]
प्राप्तः
प्राप् [1. P.]
क्रियाफलम्
क्रिया [f]
क्रियाफलम्
फल [n]
धर्मार्थकामसंयोगैः
धर्म [mn]
धर्मार्थकामसंयोगैः
अर्थ [mn]
धर्मार्थकामसंयोगैः
काम [m]
धर्मार्थकामसंयोगैः
संयोग [m]
पवित्रं
पवित्र [n]
प्लवगेश्वर
प्लवग [m]
प्लवगेश्वर
ईश्वर [m]
स्वधर्मस्य च संयोगाज्जितस्तेन महात्मना । स्वर्गः परिगृहीतश्च प्राणानपरिरक्षता ॥
svadharmasya ca saṃyogājjitastena mahātmanā | svargaḥ parigṛhītaśca prāṇānaparirakṣatā ||
English Translation
The abode of the celestials, which was conquered by this high-souled one by his former piety, has now been occupied by him after resigning his body.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वधर्मस्य
स्वधर्म [m]
च
च [ind]
संयोगाज्
संयोग [m]
जितस्
जि [9. P.]
तेन
तद् [pron]
महात्मना
महात्मन् [adj]
स्वर्गः
स्वर्ग [m]
परिगृहीतश्
परिग्रह् [9. Ā.]
च
च [ind]
प्राणान्
प्राण [m]
अपरिरक्षता
अपरिरक्षत् [adj]
एषा वै नियतिः श्रेष्ठा यां गतो हरियूथपः । तदलं परितापेन प्राप्तकालमुपास्यताम् ॥
eṣā vai niyatiḥ śreṣṭhā yāṃ gato hariyūthapaḥ | tadalaṃ paritāpena prāptakālamupāsyatām ||
English Translation
This is the best course of Time that has been attained to by the lord of monkey-herds. No more with lamentations therefore; do you perform the actions that are worthy of being performed on this occasion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एषा
एतद् [pron]
वै
वै [ind]
नियतिः
नियति [f]
श्रेष्ठा
श्रेष्ठ [adj]
यां
यद् [pron]
गतो
गम् [6. Ā.]
हरियूथपः
हरि [m]
हरियूथपः
यूथप [m]
तद्
तद् [pron]
अलं
अलम् [ind]
परितापेन
परिताप [m]
प्राप्तकालम्
प्राप् [1. P.]
प्राप्तकालम्
काल [m]
उपास्यताम्
उपास् [4. P.]
वचनान्ते तु रामस्य लक्ष्मणः परवीरहा । अवदत्प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवं गतचेतसं ॥
vacanānte tu rāmasya lakṣmaṇaḥ paravīrahā | avadatpraśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ gatacetasaṃ ||
English Translation
After Rāma had spoken thus, Laksmana, the slayer of foes, addressed Sugrīva, senseless with grief, with the following sound words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वचनान्ते
वचन [n]
वचनान्ते
अन्त [m]
तु
तु [ind]
रामस्य
राम [m]
लक्ष्मणः
लक्ष्मण [m]
परवीरहा
पर [pron]
परवीरहा
वीर [m]
परवीरहा
हन् [adj]
अवदत्
वद् [1. Ā.]
प्रश्रितं
प्रश्रित [adj]
वाक्यं
वाक्य [n]
सुग्रीवं
सुग्रीव [m]
गतचेतसम्
गम् [6. Ā.]
गतचेतसम्
चेतस् [n]
कुरु त्वमस्य सुग्रीव प्रेतकार्यमनन्तरम् । ताराङ्गदाभ्यां सहितो वालिनो दहनं प्रति ॥
kuru tvamasya sugrīva pretakāryamanantaram | tārāṅgadābhyāṃ sahito vālino dahanaṃ prati ||
English Translation
Sugrīva, do you perform the funeral ceremonies of Vali along with Tārā and Angada.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुरु
कृ [2. Ā.]
त्वम्
त्वद् [pron]
अस्य
इदम् [pron]
सुग्रीव
सुग्रीव [m]
प्रेतकार्यम्
प्रेतकार्य [n]
अनन्तरम्
अनन्तर [adj]
ताराङ्गदाभ्यां
तारा [f]
ताराङ्गदाभ्यां
अङ्गद [m]
सहितो
सहित [adj]
वालिनो
वालिन् [m]
दहनं
दहन [n]
प्रति
प्रति [ind]
समाज्ञापय काष्ठानि शुष्काणि च बहूनि च । चन्दनानि च दिव्यानि वालिसंस्कारकारणात् ॥
samājñāpaya kāṣṭhāni śuṣkāṇi ca bahūni ca | candanāni ca divyāni vālisaṃskārakāraṇāt ||
English Translation
Do you collect for cremation many a dry fuel and celestial sandal.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समाज्ञापय
समाज्ञापय् [10. Ā.]
काष्ठानि
काष्ठ [n]
शुष्काणि
शुष्क [adj]
च
च [ind]
बहूनि
बहु [adj]
च
च [ind]
चन्दनानि
चन्दन [mn]
च
च [ind]
दिव्यानि
दिव्य [adj]
वालिसंस्कारकारणात्
वालिन् [m]
वालिसंस्कारकारणात्
संस्कार [m]
वालिसंस्कारकारणात्
कारण [n]
समाश्वासय चैनं त्वमङ्गदं दीनचेतसं । मा भूर्बालिशबुद्धिस्त्वं त्वदधीनमिदं पुरम् ॥
samāśvāsaya cainaṃ tvamaṅgadaṃ dīnacetasaṃ | mā bhūrbāliśabuddhistvaṃ tvadadhīnamidaṃ puram ||
English Translation
Do you console the unfortunate Angada, who is beside himself with grief. Do not conduct yourself like an ignorant person, for this city is now under you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समाश्वासय
समाश्वासय् [10. Ā.]
चैनं
च [ind]
चैनं
एनद् [pron]
त्वम्
त्वद् [pron]
अङ्गदं
अङ्गद [m]
दीनचेतसम्
दीन [adj]
दीनचेतसम्
चेतस् [n]
मा
मा [ind]
भूर्
भू [1. Ā.]
बालिशबुद्धिस्
बालिश [m]
बालिशबुद्धिस्
बुद्धि [f]
त्वं
त्वद् [pron]
त्वदधीनम्
त्वद् [pron]
त्वदधीनम्
अधीन [adj]
इदं
इदम् [pron]
पुरम्
पुर [n]
अङ्गदस्त्वानयेन्माल्यं वस्त्राणि विविधानि च । घृतं तैलमथो गन्धान्यच्चात्र समनन्तरम् ॥
aṅgadastvānayenmālyaṃ vastrāṇi vividhāni ca | ghṛtaṃ tailamatho gandhānyaccātra samanantaram ||
English Translation
Let Angada bring clothes, garlands, scents, clarified butter, oil and other necessary articles.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अङ्गदस्
अङ्गद [m]
त्व्
तु [ind]
आनयेन्
आनी [1. Ā.]
माल्यं
माल्य [n]
वस्त्राणि
वस्त्र [mn]
विविधानि
विविध [adj]
च
च [ind]
घृतं
घृत [n]
तैलम्
तैल [n]
अथो
अथो [ind]
गन्धान्
गन्ध [mn]
यच्
यद् [pron]
चात्र
च [ind]
चात्र
अत्र [ind]
समनन्तरम्
समनन्तर [adj]
त्वं तार शिबिकां शीघ्रमादायागच्छ संभ्रमात् । त्वरा गुणवती युक्ता ह्यस्मिन्काले विशेषतः ॥
tvaṃ tāra śibikāṃ śīghramādāyāgaccha saṃbhramāt | tvarā guṇavatī yuktā hyasminkāle viśeṣataḥ ||
English Translation
O Tārā, do you go and bring soon a conveyance; for speediness is a special virtue on an occasion like this.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वं
त्वद् [pron]
तार
तार [m]
शिबिकां
शिबिका [f]
शीघ्रम्
शीघ्र [adj]
आदायागच्छ
आदा [4. Ā.]
आदायागच्छ
आगम् [6. P.]
सम्भ्रमात्
सम्भ्रम [m]
त्वरा
त्वरा [f]
गुणवती
गुणवत् [adj]
युक्ता
युज् [6. Ā.]
ह्य्
हि [ind]
अस्मिन्
इदम् [pron]
काले
काल [m]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
सज्जीभवन्तु प्लवगाः शिबिकावाहनोचिताः । समर्था बलिनश्चैव निर्हरिष्यन्ति वालिनम् ॥
sajjībhavantu plavagāḥ śibikāvāhanocitāḥ | samarthā balinaścaiva nirhariṣyanti vālinam ||
English Translation
Let the monkeys dress themselves who can convey this hearse. The powerful and the capable only shall carry Vali.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सज्जीभवन्तु
सज्जीभू [1. Ā.]
प्लवगाः
प्लवग [m]
शिबिकावाहनोचिताः
शिबिका [f]
शिबिकावाहनोचिताः
वाहन [n]
शिबिकावाहनोचिताः
उचित [adj]
समर्था
समर्थ [adj]
बलिनश्
बलिन् [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
निर्हरिष्यन्ति
निर्हृ [1. Ā.]
वालिनम्
वालिन् [m]
एवमुक्त्वा तु सुग्रीवं सुमित्रानन्दवर्धनः । तस्थौ भ्रातृसमीपस्थो लक्ष्मणः परवीरहा ॥
evamuktvā tu sugrīvaṃ sumitrānandavardhanaḥ | tasthau bhrātṛsamīpastho lakṣmaṇaḥ paravīrahā ||
English Translation
Having thus addressed Sugriva, Laksmana, the enhancer of Sumitrā's joy and the destroyer of foes, stood before his elder brother.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
सुग्रीवं
सुग्रीव [m]
सुमित्रानन्दवर्धनः
सुमित्रा [f]
सुमित्रानन्दवर्धनः
आनन्द [m]
सुमित्रानन्दवर्धनः
वर्धन [adj]
तस्थौ
स्था [1. Ā.]
भ्रातृसमीपस्थो
भ्रातृ [m]
भ्रातृसमीपस्थो
समीप [n]
भ्रातृसमीपस्थो
स्थ [adj]
लक्ष्मणः
लक्ष्मण [m]
परवीरहा
पर [pron]
परवीरहा
वीर [m]
परवीरहा
हन् [adj]
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा तारः संभ्रान्तमानसः । प्रविवेश गुहां शीघ्रं शिबिकासक्तमानसः ॥
lakṣmaṇasya vacaḥ śrutvā tāraḥ saṃbhrāntamānasaḥ | praviveśa guhāṃ śīghraṃ śibikāsaktamānasaḥ ||
English Translation
And hearing the words of Laksmana, the counsellor respectfully entered the cave with a view to bring the conveyance.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लक्ष्मणस्य
लक्ष्मण [m]
वचः
वचस् [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तारः
तार [m]
संभ्रान्तमानसः
सम्भ्रम् [1. P.]
संभ्रान्तमानसः
मानस [n]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
गुहां
गुहा [f]
शीघ्रं
शीघ्र [adj]
शिबिकासक्तमानसः
शिबिका [f]
शिबिकासक्तमानसः
सञ्ज् [1. Ā.]
शिबिकासक्तमानसः
मानस [adj]
आदाय शिबिकां तारः स तु पर्यापयत्पुनः । वानरैरुह्यमानां तां शूरैरुद्वहनोचितैः ॥
ādāya śibikāṃ tāraḥ sa tu paryāpayatpunaḥ | vānarairuhyamānāṃ tāṃ śūrairudvahanocitaiḥ ||
English Translation
And taking that conveyance carried by the monkeys and worthy of being carried by the heroes, he issued out again of the cave.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आदाय
आदा [4. Ā.]
शिबिकां
शिबिका [f]
तारः
तार [m]
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
पर्यापतत्
पर्यापत् [1. P.]
पुनः
पुनर् [ind]
वानरैर्
वानर [m]
उह्यमानां
वह् [2. P.]
तां
तद् [pron]
शूरैर्
शूर [m]
उद्वहनोचितैः
उद्वहन [n]
उद्वहनोचितैः
उचित [adj]
ततो वालिनमुद्यम्य सुग्रीवः शिबिकां तदा । आरोपयत विक्रोशन्नङ्गदेन सहैव तु ॥
tato vālinamudyamya sugrīvaḥ śibikāṃ tadā | āropayata vikrośannaṅgadena sahaiva tu ||
English Translation
Thereupon Sugrīva, long with Angada, placing Väli on the conveyance, began to bewail.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
वालिनम्
वालिन् [m]
उद्यम्य
उद्यम् [6. P.]
सुग्रीवः
सुग्रीव [m]
शिबिकां
शिबिका [f]
तदा
तदा [ind]
आरोपयत
आरोपय् [10. Ā.]
विक्रोशन्न्
विक्रुश् [1. Ā.]
अङ्गदेन
अङ्गद [m]
सहैव
सह [ind]
सहैव
एव [ind]
तु
तु [ind]
आरोप्य शिबिकां चैव वालिनं गतजीवितम् । अलंकारैश्च विविधैर्माल्यैर्वस्त्रैश्च भूषितम् ॥
āropya śibikāṃ caiva vālinaṃ gatajīvitam | alaṃkāraiśca vividhairmālyairvastraiśca bhūṣitam ||
English Translation
And placing the lifeless body of Vāli on it, he covered it with various ornaments, garlands, and clothes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आरोप्य
आरोपय् [10. Ā.]
शिबिकां
शिबिका [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
वालिनं
वालिन् [m]
गतजीवितम्
गम् [6. Ā.]
गतजीवितम्
जीवित [n]
अलंकारैश्
अलंकार [m]
च
च [ind]
विविधैर्
विविध [adj]
माल्यैर्
माल्य [n]
वस्त्रैश्
वस्त्र [mn]
च
च [ind]
भूषितम्
भूषय् [10. Ā.]
आज्ञापयत्तदा राजा सुग्रीवः प्लवगेश्वरः । और्ध्वदेहिकमार्यस्य क्रियतामनुरूपतः ॥
ājñāpayattadā rājā sugrīvaḥ plavageśvaraḥ | aurdhvadehikamāryasya kriyatāmanurūpataḥ ||
English Translation
Thereat Sugrīva, the king of monkeys, ordered for the performance of Vāli's funeral rites.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आज्ञापयत्
आज्ञापय् [10. Ā.]
तदा
तदा [ind]
राजा
राजन् [m]
सुग्रीवः
सुग्रीव [m]
प्लवगेश्वरः
प्लवग [m]
प्लवगेश्वरः
ईश्वर [m]
और्ध्वदेहिकम्
और्ध्वदेहिक [n]
आर्यस्य
आर्य [m]
क्रियताम्
कृ [2. Ā.]
अनुरूपतः
अनुरूपतस् [ind]
विश्राणयन्तो रत्नानि विविधानि बहूनि च । अग्रतः प्लवगा यान्तु शिबिका तदनन्तरम् ॥
viśrāṇayanto ratnāni vividhāni bahūni ca | agrataḥ plavagā yāntu śibikā tadanantaram ||
English Translation
Let the monkeys go before, scattering many a precious jewel and let the conveyance follow them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रत्नानि
रत्न [mn]
विविधानि
विविध [adj]
बहूनि
बहु [adj]
च
च [ind]
अग्रतः
अग्रतस् [ind]
प्लवगा
प्लवग [m]
यान्तु
या [2. Ā.]
शिबिका
शिबिका [f]
तदनन्तरम्
तद् [pron]
तदनन्तरम्
अनन्तर [m]
राज्ञामृद्धिविशेषा हि दृश्यन्ते भुवि यादृशाः । तादृशं वालिनः क्षिप्रं प्राकुर्वन्नौर्ध्वदेहिकम् ॥
rājñāmṛddhiviśeṣā hi dṛśyante bhuvi yādṛśāḥ | tādṛśaṃ vālinaḥ kṣipraṃ prākurvannaurdhvadehikam ||
English Translation
Let the monkeys perform the obsequies of our master with such grandeur as befits the riches of the kings on this earth, a
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राज्ञाम्
राजन् [m]
ऋद्धिविशेषा
ऋद्धि [f]
ऋद्धिविशेषा
विशेष [m]
हि
हि [ind]
दृश्यन्ते
दृश् [6. P.]
भुवि
भू [f]
यादृशाः
यादृश [adj]
तादृशं
तादृश [adj]
वालिनः
वालिन् [m]
क्षिप्रं
क्षिप्र [adj]
प्राकुर्वन्न्
प्रकृ [8. Ā.]
और्ध्वदेहिकम्
और्ध्वदेहिक [n]
अङ्गदमप्रिगृह्याशु तारप्रभृतयस्तथा । क्रोशन्तः प्रययुः सर्वे वानरा हतबान्धवाः ॥
aṅgadamaprigṛhyāśu tāraprabhṛtayastathā | krośantaḥ prayayuḥ sarve vānarā hatabāndhavāḥ ||
English Translation
Tara, Angada and the other bereaved monkeys hastened to perform the funeral ceremony of Valiweeping.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अङ्गदम्
अङ्गद [m]
परिगृह्याशु
परिग्रह् [9. Ā.]
परिगृह्याशु
आशु [adj]
तारप्रभृतयस्
तार [m]
तारप्रभृतयस्
प्रभृति [f]
तथा
तथा [ind]
क्रोशन्तः
क्रुश् [4. P.]
प्रययुः
प्रया [2. Ā.]
सर्वे
सर्व [pron]
वानरा
वानर [m]
हतबान्धवाः
हन् [6. P.]
हतबान्धवाः
बान्धव [m]
ताराप्रभृतयः सर्वा वानर्यो हतयूथपाः । अनुजग्मुर्हि भर्तारं क्रोशन्त्यः करुणस्वनाः ॥
tārāprabhṛtayaḥ sarvā vānaryo hatayūthapāḥ | anujagmurhi bhartāraṃ krośantyaḥ karuṇasvanāḥ ||
English Translation
Tara along with other female monkeys followed their lord, crying pathetically.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताराप्रभृतयः
तारा [f]
ताराप्रभृतयः
प्रभृति [f]
सर्वा
सर्व [pron]
वानर्यो
वानरी [f]
हतयूथपाः
हन् [6. P.]
हतयूथपाः
यूथप [m]
अनुजग्मुर्
अनुगम् [1. Ā.]
हि
हि [ind]
भर्तारं
भर्तृ [m]
क्रोशन्त्यः
क्रुश् [4. P.]
करुणस्वनाः
करुण [adj]
करुणस्वनाः
स्वन [m]
तासां रुदितशब्देन वानरीणां वनान्तरे । वनानि गिरयः सर्वे विक्रोशन्तीव सर्वतः ॥
tāsāṃ ruditaśabdena vānarīṇāṃ vanāntare | vanāni girayaḥ sarve vikrośantīva sarvataḥ ||
English Translation
In response to the bewailings of she-monkeys, hills and forests, as if, bewailed on all sides.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तासां
तद् [pron]
रुदितशब्देन
रुद् [1. P.]
रुदितशब्देन
शब्द [m]
वानरीणां
वानरी [f]
वनान्तरे
वन [n]
वनान्तरे
अन्तर [n]
वनानि
वन [n]
गिरयः
गिरि [m]
सर्वे
सर्व [pron]
विक्रोशन्तीव
विक्रुश् [1. Ā.]
विक्रोशन्तीव
इव [ind]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
पुलिने गिरिनद्यास्तु विविक्ते जलसंवृते । चितां चक्रुः सुबहवो वानरा वनचारिणः ॥
puline girinadyāstu vivikte jalasaṃvṛte | citāṃ cakruḥ subahavo vānarā vanacāriṇaḥ ||
English Translation
Monkeys, ranging in the forest, made funeral piles on the banks of the hill-streams and in solitary watery nooks. Thereupon laying down from their shoulders the conveyance, those foremost of monkeys stationed themselves in a corner, being stricken with grief.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुलिने
पुलिन [mn]
गिरिनद्यास्
गिरि [m]
गिरिनद्यास्
नदी [f]
तु
तु [ind]
विविक्ते
विविच् [7. Ā.]
जलसंवृते
जल [n]
जलसंवृते
संवृ [9. P.]
चितां
चिता [f]
चक्रुः
कृ [2. Ā.]
सुबहवो
सु [ind]
सुबहवो
बहु [adj]
वानरा
वानर [m]
वनचारिणः
वन [n]
वनचारिणः
चारिन् [adj]