Śalyaparva Adhyāya 42
शल्यपर्व • अध्यायः 42
Śalyaparva Adhyāya 42 of the classical Mahābhārata with 42 verses.
Total: 42 Verses
•
Citations: MBh 9.42.1–42
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
सा शप्ता तेन क्रुद्धेन विश्वामित्रेण धीमता । तस्मिंस्तीर्थवरे शुभ्रे शोणितं समुपावहत् ॥
English Translation
Vaishampayana said "Cursed by the intelligent Vishvamitra in anger, Sarasvati, in that sacred and best of tirthas, flowed in bloody current.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्
यद् [pron]
उक्ता
वच् [2. P.]
सरितां
सरित् [f]
श्रेष्ठा
श्रेष्ठ [adj]
विश्वामित्रेण
विश्वामित्र [m]
धीमता
धीमत् [adj]
सो
तद् [pron]
ऽस्मिंस्तीर्थवरे
इदम् [pron]
ऽस्मिंस्तीर्थवरे
तीर्थ [mn]
ऽस्मिंस्तीर्थवरे
वर [adj]
राजन्
राजन् [m]
सरस्वत्याः
सरस्वती [f]
समाहितः
समाहित [adj]
अथाजग्मुस्ततो राजन्राक्षसास्तत्र भारत । तत्र ते शोणितं सर्वे पिबन्तः सुखमासते ॥
English Translation
Then, O king, many Rakshasas come and lived happily there, drinking the blood that flowed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथाजग्मुस्ततो
अथ [ind]
अथाजग्मुस्ततो
आगम् [6. P.]
अथाजग्मुस्ततो
ततस् [ind]
राजन्
राजन् [m]
राक्षसास्तत्र
राक्षस [m]
राक्षसास्तत्र
तत्र [ind]
भारत
भारत [m]
तत्र
तत्र [ind]
ते
तद् [pron]
शोणितं
शोणित [n]
सर्वे
सर्व [pron]
पिबन्तः
पा [1. Ā.]
सुखम्
सुखम् [ind]
आसते
आस् [4. P.]
तृप्ताश्च सुभृशं तेन सुखिता विगतज्वराः । नृत्यन्तश्च हसन्तश्च यथा स्वर्गजितस्तथा ॥
English Translation
Highly pleased with that blood, cheerfully and without anxiety of any kind, they danced and laughed there like persons that have (by virtue) attained to heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तृप्ताश्च
तृप् [6. P.]
तृप्ताश्च
च [ind]
सुभृशं
सु [ind]
सुभृशं
भृशम् [ind]
तेन
तद् [pron]
सुखिता
सुखित [adj]
विगतज्वराः
विगम् [6. P.]
विगतज्वराः
ज्वर [m]
नृत्यन्तश्च
नृत् [4. Ā.]
नृत्यन्तश्च
च [ind]
हसन्तश्च
हस् [1. Ā.]
हसन्तश्च
च [ind]
यथा
यथा [ind]
स्वर्गजितस्तथा
स्वर्ग [m]
स्वर्गजितस्तथा
जित् [adj]
स्वर्गजितस्तथा
तथा [ind]
कस्यचित्त्वथ कालस्य ऋषयः सतपोधनाः । तीर्थयात्रां समाजग्मुः सरस्वत्यां महीपते ॥
English Translation
After some time had passed away, some Rishis, having asceticism for their wealth, came to the Sarasvati, O king, on pilgrimage.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कस्यचित्
कश्चित् [pron]
त्वथ
तु [ind]
त्वथ
अथ [ind]
कालस्य
काल [m]
ऋषयः
ऋषि [m]
सतपोधनाः
स [ind]
सतपोधनाः
तपोधन [adj]
तीर्थयात्रां
तीर्थ [mn]
तीर्थयात्रां
यात्रा [f]
हलधरः
हलधर [m]
सरस्वत्यां
सरस्वती [f]
महायशाः
महत् [adj]
महायशाः
यशस् [n]
तेषु सर्वेषु तीर्थेषु आप्लुत्य मुनिपुंगवाः । प्राप्य प्रीतिं परां चापि तपोलुब्धा विशारदाः । प्रययुर्हि ततो राजन्येन तीर्थं हि तत्तथा ॥
English Translation
Those foremost of ascetics, having bathed in all the tirthas and obtained great delight, became desirous of acquiring more merit. Those learned sages at last came. O king, to that tirtha where the Sarasvati flowed in a bloody current. Those highly blessed Rishis, arriving at that frightful tirtha.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषु
तद् [pron]
सर्वेषु
सर्व [pron]
तीर्थेषु
तीर्थ [mn]
आप्लुत्य
आप्लु [1. P.]
मुनिपुंगवाः
मुनि [m]
मुनिपुंगवाः
पुंगव [m]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
प्रीतिं
प्रीति [f]
परां
पर [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
तपोलुब्धा
तपस् [n]
तपोलुब्धा
लुभ् [4. Ā.]
विशारदाः
विशारद [adj]
प्रययुर्
प्रया [2. Ā.]
हि
हि [ind]
ततो
ततस् [ind]
राजन्
राजन् [m]
येन
येन [ind]
तीर्थं
तीर्थ [mn]
हि
हि [ind]
तत्
तद् [pron]
तथा
तथा [ind]
अथागम्य महाभागास्तत्तीर्थं दारुणं तदा । दृष्ट्वा तोयं सरस्वत्याः शोणितेन परिप्लुतम् । पीयमानं च रक्षोभिर्बहुभिर्नृपसत्तम ॥
English Translation
Beheld the water of the Sarasvati mixed with blood and numberless Rakshasas, O king, drinking it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथागम्य
अथ [ind]
अथागम्य
आगम् [6. P.]
महाभागास्तत्
महाभाग [adj]
महाभागास्तत्
तद् [pron]
तीर्थं
तीर्थ [mn]
दारुणं
दारुण [adj]
तदा
तदा [ind]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तोयं
तोय [n]
सरस्वत्याः
सरस्वती [f]
शोणितेन
शोणित [n]
परिप्लुतम्
परिप्लु [1. Ā.]
पीयमानं
पा [1. Ā.]
च
च [ind]
रक्षोभिर्
रक्षस् [n]
बहुभिर्
बहु [adj]
नृपसत्तम
नृप [m]
नृपसत्तम
सत्तम [adj]
तान्दृष्ट्वा राक्षसान्राजन्मुनयः संशितव्रताः । परित्राणे सरस्वत्याः परं यत्नं प्रचक्रिरे ॥
English Translation
Seeing those Rakshasas, O king, those ascetics of rigid vows tried much for rescuing the Sarasvati from that condition.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तान्
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
राक्षसान्
राक्षस [m]
राजन्मुनयः
राजन् [m]
राजन्मुनयः
मुनि [m]
संशितव्रताः
संशित [adj]
संशितव्रताः
व्रत [n]
परित्राणे
परित्राण [n]
सरस्वत्याः
सरस्वती [f]
परं
पर [pron]
यत्नं
यत्न [m]
प्रचक्रिरे
प्रकृ [8. Ā.]
ते तु सर्वे महाभागाः समागम्य महाव्रताः । आहूय सरितां श्रेष्ठामिदं वचनमब्रुवन् ॥
English Translation
Arriving there, those Rishis invoked that foremost of rivers and said to her-"Tell us the reason, O auspicious lady, why this lake in you has been distressed with such a plight. Hearing it, we shall use our efforts to restore its pristine condition.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
तु
तु [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
महाभागाः
महाभाग [adj]
समागम्य
समागम् [6. P.]
महाव्रताः
महत् [adj]
महाव्रताः
व्रत [n]
आहूय
आह्वा [4. Ā.]
सरितां
सरित् [f]
श्रेष्ठाम्
श्रेष्ठ [adj]
इदं
इदम् [pron]
वचनम्
वचन [n]
अब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
कारणं ब्रूहि कल्याणि किमर्थं ते ह्रदो ह्ययम् । एवमाकुलतां यातः श्रुत्वा पास्यामहे वयम् ॥
English Translation
Arriving there, those Rishis invoked that foremost of rivers and said to her-"Tell us the reason, O auspicious lady, why this lake in you has been distressed with such a plight. Hearing it, we shall use our efforts to restore its pristine condition.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कारणं
कारण [n]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
नः
मद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
येनेदं
यद् [pron]
येनेदं
इदम् [pron]
ते
त्वद् [pron]
महद्
महत् [adj]
भयम्
भय [n]
एवम्
एवम् [ind]
आकुलतां
आकुल [adj]
आकुलतां
ता [f]
यातः
या [2. Ā.]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
पास्यामहे
पा [1. Ā.]
वयम्
मद् [pron]
ततः सा सर्वमाचष्ट यथावृत्तं प्रवेपती । दुःखितामथ तां दृष्ट्वा त ऊचुर्वै तपोधनाः ॥
English Translation
Thus accosted, Sarasvati, trembling as she spoke, informed them of everything that had taken place. Seeing her thus woe-begone, those ascetics told her-
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सा
तद् [pron]
सर्वम्
सर्व [pron]
आचष्ट
आचक्ष् [1. P.]
यथावृत्तं
यथावृत्त [n]
प्रवेपती
प्रविप् [1. Ā.]
दुःखिताम्
दुःखित [adj]
अथ
अथ [ind]
तां
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
त
तद् [pron]
ऊचुर्
वच् [2. P.]
वै
वै [ind]
तपोधनाः
तपोधन [adj]
कारणं श्रुतमस्माभिः शापश्चैव श्रुतोऽनघे । करिष्यन्ति तु यत्प्राप्तं सर्व एव तपोधनाः ॥
English Translation
"We have heard of your curse, O sinless lady! All of us shall try."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कारणं
कारण [n]
श्रुतम्
श्रु [4. P.]
अस्माभिः
मद् [pron]
शापश्चैव
शाप [m]
शापश्चैव
च [ind]
शापश्चैव
एव [ind]
श्रुतो
श्रु [4. P.]
ऽनघे
अनघ [adj]
करिष्यन्ति
कृ [2. Ā.]
तु
तु [ind]
यत्
यद् [pron]
प्राप्तं
प्राप् [1. P.]
सर्व
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
तपोधनाः
तपोधन [adj]
एवमुक्त्वा सरिच्छ्रेष्ठामूचुस्तेऽथ परस्परम् । विमोचयामहे सर्वे शापादेतां सरस्वतीम् ॥
English Translation
Having said so to that foremost of rivers, they then consulted with one another-"All of us shall release Sarasvati from her curse."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
सरिच्छ्रेष्ठाम्
सरित् [f]
सरिच्छ्रेष्ठाम्
श्रेष्ठ [adj]
ऊचुस्ते
वच् [2. P.]
ऊचुस्ते
तद् [pron]
ऽथ
अथ [ind]
परस्परम्
परस्पर [adj]
विमोचयामहे
विमोचय् [10. Ā.]
सर्वे
सर्व [pron]
शापाद्
शाप [m]
एतां
एतद् [pron]
सरस्वतीम्
सरस्वती [f]
तेषां तु वचनादेव प्रकृतिस्था सरस्वती । प्रसन्नसलिला जज्ञे यथा पूर्वं तथैव हि । विमुक्ता च सरिच्छ्रेष्ठा विबभौ सा यथा पुरा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
तु
तु [ind]
वचनाद्
वचन [n]
एव
एव [ind]
प्रकृतिस्था
प्रकृति [f]
प्रकृतिस्था
स्थ [adj]
सरस्वती
सरस्वती [f]
प्रसन्नसलिला
प्रसद् [1. Ā.]
प्रसन्नसलिला
सलिल [n]
जज्ञे
जन् [4. P.]
यथा
यथा [ind]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
हि
हि [ind]
विमुक्ता
विमुच् [6. Ā.]
च
च [ind]
सरिच्छ्रेष्ठा
सरित् [f]
सरिच्छ्रेष्ठा
श्रेष्ठ [adj]
विबभौ
विभा [2. P.]
सा
तद् [pron]
यथा
यथा [ind]
पुरा
पुरा [ind]
दृष्ट्वा तोयं सरस्वत्या मुनिभिस्तैस्तथा कृतम् । कृताञ्जलीस्ततो राजन्राक्षसाः क्षुधयार्दिताः । ऊचुस्तान्वै मुनीन्सर्वान्कृपायुक्तान्पुनः पुनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तोयं
तोय [n]
सरस्वत्याः
सरस्वती [f]
शोणितेन
शोणित [n]
परिप्लुतम्
परिप्लु [1. Ā.]
कृताञ्जलीस्ततो
कृताञ्जलि [adj]
कृताञ्जलीस्ततो
ततस् [ind]
राजन्
राजन् [m]
राक्षसाः
राक्षस [m]
क्षुधयार्दिताः
क्षुधा [f]
क्षुधयार्दिताः
अर्दय् [10. Ā.]
ऊचुस्तान्
वच् [2. P.]
ऊचुस्तान्
तद् [pron]
वै
वै [ind]
मुनीन्
मुनि [m]
सर्वान्
सर्व [pron]
कृपायुक्तान्
कृपा [f]
कृपायुक्तान्
युज् [6. Ā.]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
वयं हि क्षुधिताश्चैव धर्माद्धीनाश्च शाश्वतात् । न च नः कामकारोऽयं यद्वयं पापकारिणः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वयं
मद् [pron]
हि
हि [ind]
क्षुधिताश्चैव
क्षुध् [4. P.]
क्षुधिताश्चैव
च [ind]
क्षुधिताश्चैव
एव [ind]
धर्माद्धीनाश्च
धर्म [mn]
धर्माद्धीनाश्च
हा [1. P.]
धर्माद्धीनाश्च
च [ind]
शाश्वतात्
शाश्वत [adj]
न
न [ind]
च
च [ind]
नः
मद् [pron]
कामकारो
काम [m]
कामकारो
कार [m]
ऽयं
इदम् [pron]
यद्
यत् [ind]
वयं
मद् [pron]
पापकारिणः
पाप [n]
पापकारिणः
कारिन् [adj]
युष्माकं चाप्रसादेन दुष्कृतेन च कर्मणा । पक्षोऽयं वर्धतेऽस्माकं यतः स्म ब्रह्मराक्षसाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युष्माकं
त्वद् [pron]
चाप्रसादेन
च [ind]
चाप्रसादेन
अप्रसाद [m]
दुष्कृतेन
दुष्कृत [adj]
च
च [ind]
कर्मणा
कर्मन् [n]
पक्षो
पक्ष [m]
ऽयं
इदम् [pron]
वर्धते
वृध् [6. P.]
ऽस्माकं
मद् [pron]
यतः
यतस् [ind]
स्म
स्म [ind]
ब्रह्मराक्षसाः
ब्रह्मराक्षस [m]
एवं हि वैश्यशूद्राणां क्षत्रियाणां तथैव च । ये ब्राह्मणान्प्रद्विषन्ति ते भवन्तीह राक्षसाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
हि
हि [ind]
वैश्यशूद्राणां
वैश्य [m]
वैश्यशूद्राणां
शूद्र [m]
क्षत्रियाणां
क्षत्रिय [m]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
ये
यद् [pron]
ब्राह्मणान्
ब्राह्मण [m]
प्रद्विषन्ति
प्रद्विष् [6. Ā.]
ते
तद् [pron]
भवन्तीह
भू [1. Ā.]
भवन्तीह
इह [ind]
राक्षसाः
राक्षस [m]
आचार्यमृत्विजं चैव गुरुं वृद्धजनं तथा । प्राणिनो येऽवमन्यन्ते ते भवन्तीह राक्षसाः । योषितां चैव पापानां योनिदोषेण वर्धते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आचार्यम्
आचार्य [m]
ऋत्विजं
ऋत्विज् [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
गुरुं
गुरु [m]
वृद्धजनं
वृद्ध [adj]
वृद्धजनं
जन [m]
तथा
तथा [ind]
ये
यद् [pron]
ब्राह्मणान्
ब्राह्मण [m]
प्रद्विषन्ति
प्रद्विष् [6. Ā.]
ते
तद् [pron]
भवन्तीह
भू [1. Ā.]
भवन्तीह
इह [ind]
राक्षसाः
राक्षस [m]
योषितां
योषित् [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
पापानां
पाप [adj]
योनिदोषेण
योनि [mf]
योनिदोषेण
दोष [mn]
वर्धते
वृध् [6. P.]
तत्कुरुध्वमिहास्माकं कारुण्यं द्विजसत्तमाः । शक्ता भवन्तः सर्वेषां लोकानामपि तारणे ॥
English Translation
O best of Brahmanas, arrange then for our relief. You are capable of saving all the worlds!'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
कुरुध्वम्
कृ [2. Ā.]
इहास्माकं
इह [ind]
इहास्माकं
मद् [pron]
कारुण्यं
कारुण्य [n]
द्विजसत्तमाः
द्विजसत्तम [m]
शक्ता
शक् [4. P.]
भवन्तः
भवत् [adj]
सर्वेषां
सर्व [pron]
लोकानाम्
लोक [m]
अपि
अपि [ind]
तारणे
तारण [n]
तेषां ते मुनयः श्रुत्वा तुष्टुवुस्तां महानदीम् । मोक्षार्थं रक्षसां तेषामूचुः प्रयतमानसाः ॥
English Translation
Hearing these words of theirs, those ascetics lauded the great river. For the rescue of those Rakshasas, with contracted minds those ascetics said-"The food over which one will sneeze, that in which there are worms and insects, that which may be mixed with refuges of food, that which is mixed with hair, that which is trampled. That which is mixed with tears shall make up the food of these Rakshasas!'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
ते
तद् [pron]
मुनयः
मुनि [m]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तुष्टुवुस्तां
स्तु [1. Ā.]
तुष्टुवुस्तां
तद् [pron]
महानदीम्
महत् [adj]
महानदीम्
नदी [f]
मोक्षार्थं
मोक्ष [m]
मोक्षार्थं
अर्थ [mn]
रक्षसां
रक्षस् [n]
तेषाम्
तद् [pron]
ऊचुः
वच् [2. P.]
प्रयतमानसाः
प्रयम् [1. Ā.]
प्रयतमानसाः
मानस [n]
क्षुतकीटावपन्नं च यच्चोच्छिष्टाशितं भवेत् । केशावपन्नमाधूतमारुग्णमपि यद्भवेत् । श्वभिः संस्पृष्टमन्नं च भागोऽसौ रक्षसामिह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षुतकीटावपन्नं
क्षुत [n]
क्षुतकीटावपन्नं
कीट [m]
क्षुतकीटावपन्नं
अवपद् [4. Ā.]
च
च [ind]
यच्चोच्छिष्टाशितं
यद् [pron]
यच्चोच्छिष्टाशितं
च [ind]
यच्चोच्छिष्टाशितं
उच्छिष् [4. Ā.]
यच्चोच्छिष्टाशितं
अश् [1. Ā.]
भवेत्
भू [1. Ā.]
केशावपन्नम्
केश [m]
केशावपन्नम्
अवपद् [4. Ā.]
आधूतम्
आधू [9. Ā.]
आरुग्णम्
आरुज् [6. Ā.]
अपि
अपि [ind]
यद्
यद् [pron]
भवेत्
भू [1. Ā.]
श्वभिः
श्वन् [m]
संस्पृष्टम्
संस्पृश् [6. Ā.]
अन्नं
अन्न [n]
च
च [ind]
भागो
भाग [m]
ऽसौ
अदस् [pron]
रक्षसाम्
रक्षस् [n]
इह
इह [ind]
तस्माज्ज्ञात्वा सदा विद्वानेतान्यन्नानि वर्जयेत् । राक्षसान्नमसौ भुङ्क्ते यो भुङ्क्ते ह्यन्नमीदृशम् ॥
English Translation
Knowing all this, the learned man shall carefully avoid these kinds of food. He that shall take such food shall be considered as partaking of the food of Rakshasas.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माज्ज्ञात्वा
तस्मात् [ind]
तस्माज्ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
सदा
सदा [ind]
विद्वान्
विद्वस् [adj]
एतान्यन्नानि
एतद् [pron]
एतान्यन्नानि
अन्न [n]
वर्जयेत्
वर्जय् [10. Ā.]
राक्षसान्नम्
राक्षस [m]
राक्षसान्नम्
अन्न [n]
असौ
अदस् [pron]
भुङ्क्ते
भुज् [6. P.]
यो
यद् [pron]
भुङ्क्ते
भुज् [6. P.]
ह्यन्नम्
हि [ind]
ह्यन्नम्
अन्न [n]
ईदृशम्
ईदृश [adj]
शोधयित्वा ततस्तीर्थमृषयस्ते तपोधनाः । मोक्षार्थं राक्षसानां च नदीं तां प्रत्यचोदयन् ॥
English Translation
Having thus purified the tirtha, those ascetics thus prayed to that river for the relief of those Rakshasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शोधयित्वा
शोधय् [10. Ā.]
ततस्तीर्थम्
ततस् [ind]
ततस्तीर्थम्
तीर्थ [mn]
ऋषयस्ते
ऋषि [m]
ऋषयस्ते
तद् [pron]
तपोधनाः
तपोधन [adj]
मोक्षार्थं
मोक्ष [m]
मोक्षार्थं
अर्थ [mn]
रक्षसां
रक्षस् [n]
तेषाम्
तद् [pron]
ऊचुः
वच् [2. P.]
प्रयतमानसाः
प्रयम् [1. Ā.]
प्रयतमानसाः
मानस [n]
महर्षीणां मतं ज्ञात्वा ततः सा सरितां वरा । अरुणामानयामास स्वां तनुं पुरुषर्षभ ॥
English Translation
Understanding the wishes of those great Rishis, that best of rivers caused her body, O foremost of men, to assume a new forn called Arjuna.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदम्
इदम् [pron]
अन्तरम्
अन्तर [n]
इत्येव
इति [ind]
इत्येव
एव [ind]
ततः
ततस् [ind]
सा
तद् [pron]
सरितां
सरित् [f]
वरा
वर [adj]
अरुणाम्
अरुण [adj]
आनयामास
आनी [1. Ā.]
स्वां
स्व [adj]
तनुं
तनु [f]
पुरुषर्षभ
पुरुष [m]
पुरुषर्षभ
ऋषभ [m]
तस्यां ते राक्षसाः स्नात्वा तनूस्त्यक्त्वा दिवं गताः । अरुणायां महाराज ब्रह्महत्यापहा हि सा ॥
English Translation
Bathing in that new river the Rakshasas renounced their bodies and went to heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्यां
तद् [pron]
ते
तद् [pron]
राक्षसाः
राक्षस [m]
स्नात्वा
स्ना [2. Ā.]
तनूस्त्यक्त्वा
तनु [f]
तनूस्त्यक्त्वा
त्यज् [1. Ā.]
दिवं
दिव् [m]
गताः
गम् [6. Ā.]
अरुणायां
अरुण [adj]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
ब्रह्महत्यापहा
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्महत्यापहा
हत्या [f]
ब्रह्महत्यापहा
अपह [adj]
हि
हि [ind]
सा
तद् [pron]
एतमर्थमभिज्ञाय देवराजः शतक्रतुः । तस्मिंस्तीर्थवरे स्नात्वा विमुक्तः पाप्मना किल ॥
English Translation
Ascertaining all this, the king of the celestials, viz., Indra, of a hundred sacrifices, bathed in that best of tirthas and was freed of a grievous sin."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतम्
एतद् [pron]
अर्थम्
अर्थ [mn]
अभिज्ञाय
अभिज्ञा [9. Ā.]
देवराजः
देव [m]
देवराजः
राज [m]
शतक्रतुः
शतक्रतु [m]
तस्मिंस्तीर्थवरे
तद् [pron]
तस्मिंस्तीर्थवरे
तीर्थ [mn]
तस्मिंस्तीर्थवरे
वर [adj]
स्नात्वा
स्ना [2. Ā.]
विमुक्तः
विमुच् [6. Ā.]
पाप्मना
पाप्मन् [m]
किल
किल [ind]
किमर्थं भगवाञ्शक्रो ब्रह्महत्यामवाप्तवान् । कथमस्मिंश्च तीर्थे वै आप्लुत्याकल्मषोऽभवत् ॥
English Translation
Janamejaya said "Why was Indra affected with the sin of Brahmanicide! How also did he become freed by bathing in that tirtha?''
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किमर्थं
किमर्थम् [ind]
भगवाञ्
भगवत् [adj]
शक्रो
शक्र [m]
ब्रह्महत्याम्
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्महत्याम्
हत्या [f]
अवाप्तवान्
अवाप् [5. Ā.]
कथम्
कथम् [ind]
अस्मिंश्च
इदम् [pron]
अस्मिंश्च
च [ind]
तीर्थे
तीर्थ [mn]
वै
वै [ind]
आप्लुत्याकल्मषो
आप्लु [1. P.]
आप्लुत्याकल्मषो
अकल्मष [adj]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
शृणुष्वैतदुपाख्यानं यथावृत्तं जनेश्वर । यथा बिभेद समयं नमुचेर्वासवः पुरा ॥
English Translation
Vaishampayana said "Listen to that history, O king, listen to those events as they took place. Hear how Indra formerly broke his treaty with Namuchi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शृणुष्वैतद्
श्रु [4. P.]
शृणुष्वैतद्
एतद् [pron]
उपाख्यानं
उपाख्यान [n]
यथावृत्तं
यथावृत्त [n]
जनेश्वर
जनेश्वर [m]
यथा
यथा [ind]
बिभेद
भिद् [6. P.]
समयं
समय [m]
नमुचेर्
नमुचि [m]
वासवः
वासव [m]
पुरा
पुरा [ind]
नमुचिर्वासवाद्भीतः सूर्यरश्मिं समाविशत् । तेनेन्द्रः सख्यमकरोत्समयं चेदमब्रवीत् ॥
English Translation
The Asura Namuchi, from fear of Vasava, had entered into a ray of the Sun. Indra then made friends with Namuchi and made a contract with him, saying-"O king, of Asuras, I shall not kill you, O friend, with anything that is wet or dry. I shall not kill you in the night or in the day! Forsooth I swear this to you.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नमुचिर्
नमुचि [m]
वासवाद्
वासव [m]
भीतः
भी [1. Ā.]
सूर्यरश्मिं
सूर्यरश्मि [m]
समाविशत्
समाविश् [6. Ā.]
तेनेन्द्रः
तद् [pron]
तेनेन्द्रः
इन्द्र [m]
सख्यम्
सख्य [n]
अकरोत्
कृ [2. Ā.]
समयं
समय [m]
चेदम्
च [ind]
चेदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]