Ādiparva Adhyāya 73
आदिपर्व • अध्यायः 73
Ādiparva Adhyāya 73 of the classical Mahābhārata with 37 verses.
Total: 37 Verses
•
Citations: MBh 1.73.1–37
•
250 Lexicon Terms
कृतविद्ये कचे प्राप्ते हृष्टरूपा दिवौकसः । कचादधीत्य तां विद्यां कृतार्था भरतर्षभ ॥
English Translation
Vaishampayana said: O best of the Bharata race, the dwellers of heaven were exceedingly glad to get back Kacha who had learnt the knowledge (of Sanjivini). The celestial then learnt the Sanjivini from Kacha and considered their object achieved.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृतविद्ये
कृ [2. Ā.]
कृतविद्ये
विद्या [f]
कचे
कच [m]
प्राप्ते
प्राप् [1. P.]
हृष्टरूपा
हृष् [1. P.]
हृष्टरूपा
रूप [n]
दिवौकसः
दिवौकस् [m]
कचाद्
कच [m]
अधीत्य
अधी [4. P.]
तां
तद् [pron]
विद्यां
विद् [6. Ā.]
कृतार्था
कृतार्थ [adj]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
सर्व एव समागम्य शतक्रतुमथाब्रुवन् । कालस्ते विक्रमस्याद्य जहि शत्रून्पुरंदर ॥
English Translation
They all assembled together and thus spoke to Indra. “O Indra, the time has come to show your prowess. Kill your enemies."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्व
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
समागम्य
समागम् [6. P.]
शतक्रतुम्
शतक्रतु [m]
अथाब्रुवन्
अथ [ind]
अथाब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
कालस्ते
काल [m]
कालस्ते
त्वद् [pron]
विक्रमस्याद्य
विक्रम [m]
विक्रमस्याद्य
अद्य [ind]
जहि
हा [1. P.]
शत्रून्
शत्रु [m]
पुरंदर
पुरंदर [m]
एवमुक्तस्तु सहितैस्त्रिदशैर्मघवांस्तदा । तथेत्युक्त्वोपचक्राम सोऽपश्यत वने स्त्रियः ॥
English Translation
Having been thus addressed, Indra said “Be it so." He then, accompanied by the celestials set out. He saw many damsels in the forest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्तु
वच् [2. P.]
उक्तस्तु
तु [ind]
सहितैस्त्रिदशैर्
सहित [adj]
सहितैस्त्रिदशैर्
त्रिदश [m]
मघवांस्तदा
मघवन् [m]
मघवांस्तदा
तदा [ind]
तथेत्युक्त्वोपचक्राम
तथा [ind]
तथेत्युक्त्वोपचक्राम
इति [ind]
तथेत्युक्त्वोपचक्राम
वच् [2. P.]
तथेत्युक्त्वोपचक्राम
उपक्रम् [1. Ā.]
सो
तद् [pron]
ऽपश्यत
पश् [4. Ā.]
वने
वन [n]
स्त्रियः
स्त्री [f]
क्रीडन्तीनां तु कन्यानां वने चैत्ररथोपमे । वायुभूतः स वस्त्राणि सर्वाण्येव व्यमिश्रयत् ॥
English Translation
The maidens were sporting in a lake in the wood which was like that of Chitraratha. Changing himself into wind, he (Indra) mixed up their clothes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्रीडन्तीनां
क्रीड् [1. Ā.]
तु
तु [ind]
कन्यानां
कन्या [f]
वने
वन [n]
चैत्ररथोपमे
चैत्ररथ [n]
चैत्ररथोपमे
उपम [adj]
वायुभूतः
वायु [m]
वायुभूतः
भू [1. Ā.]
स
तद् [pron]
वस्त्राणि
वस्त्र [mn]
सर्वाण्येव
सर्व [pron]
सर्वाण्येव
एव [ind]
व्यमिश्रयत्
विमिश्रय् [Denom. P.]
ततो जलात्समुत्तीर्य कन्यास्ताः सहितास्तदा । वस्त्राणि जगृहुस्तानि यथासन्नान्यनेकशः ॥
English Translation
The maidens, after rising from the water all together, put on the clothes which each got near her from the mixed up heap. The cloth of Devayani was thus taken up and worn by Sharmishtha, the daughter of king Vrishaparva, not knowing that it belonged to others.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
जलात्
जल [n]
समुत्तीर्य
समुत्तृ [1. P.]
कन्यास्ताः
कन्या [f]
कन्यास्ताः
तद् [pron]
सहितास्तदा
सहित [adj]
सहितास्तदा
तदा [ind]
वस्त्राणि
वस्त्र [mn]
जगृहुस्तानि
ग्रह् [6. Ā.]
जगृहुस्तानि
तद् [pron]
यथासन्नान्यनेकशः
यथा [ind]
यथासन्नान्यनेकशः
आसद् [2. P.]
यथासन्नान्यनेकशः
अनेकशस् [ind]
तत्र वासो देवयान्याः शर्मिष्ठा जगृहे तदा । व्यतिमिश्रमजानन्ती दुहिता वृषपर्वणः ॥
English Translation
The maidens, after rising from the water all together, put on the clothes which each got near her from the mixed up heap. The cloth of Devayani was thus taken up and worn by Sharmishtha, the daughter of king Vrishaparva, not knowing that it belonged to others.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
वासो
वासस् [n]
देवयान्याः
देवयानी [f]
शर्मिष्ठा
शर्मिष्ठा [f]
जगृहे
ग्रह् [6. Ā.]
तदा
तदा [ind]
व्यतिमिश्रम्
व्यतिमिश्र [adj]
अजानन्ती
अजानत् [adj]
दुहिता
दुहितृ [f]
वृषपर्वणः
वृषपर्वन् [m]
ततस्तयोर्मिथस्तत्र विरोधः समजायत । देवयान्याश्च राजेन्द्र शर्मिष्ठायाश्च तत्कृते ॥
English Translation
O great king, a dispute, thereupon, arose between Devayani and Sharmishtha.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तयोर्
ततस् [ind]
ततस्तयोर्
तद् [pron]
मिथस्तत्र
मिथस् [ind]
मिथस्तत्र
तत्र [ind]
विरोधः
विरोध [m]
समजायत
संजन् [4. Ā.]
देवयान्यां
देवयानी [f]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
शर्मिष्ठायां
शर्मिष्ठा [f]
च
च [ind]
जज्ञिरे
जन् [4. P.]
कस्माद्गृह्णासि मे वस्त्रं शिष्या भूत्वा ममासुरि । समुदाचारहीनाया न ते श्रेयो भविष्यति ॥
English Translation
Devayani said : O daughter of the Asura, how do you dare take my cloth, being my pupil. Destitute of good conduct, nothing good can come to you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कस्माद्
क [pron]
गृह्णासि
ग्रह् [6. Ā.]
मे
मद् [pron]
वस्त्रं
वस्त्र [mn]
शिष्या
शिष्या [f]
भूत्वा
भू [1. Ā.]
ममासुरि
मद् [pron]
ममासुरि
असुरी [f]
समुदाचारहीनाया
समुदाचार [m]
समुदाचारहीनाया
हा [1. P.]
न
न [ind]
ते
त्वद् [pron]
श्रेयो
श्रेयस् [n]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
आसीनं च शयानं च पिता ते पितरं मम । स्तौति वन्दति चाभीक्ष्णं नीचैः स्थित्वा विनीतवत् ॥
English Translation
Sharmishtha said : Whether my father is sitting or lying your father, occupying a lower seat and casting his eyes downwards, adores him like a Vandi (a chanter of praises.)
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आसीनं
आस् [4. P.]
च
च [ind]
शयानं
शी [1. Ā.]
च
च [ind]
पिता
पितृ [m]
ते
त्वद् [pron]
पितरं
पितृ [m]
मम
मद् [pron]
स्तौति
स्तु [1. Ā.]
वन्दति
वन्द् [1. P.]
चाभीक्ष्णं
च [ind]
चाभीक्ष्णं
अभीक्ष्ण [adj]
नीचैः
नीच [adj]
स्थित्वा
स्था [1. Ā.]
विनीतवत्
विनी [1. Ā.]
विनीतवत्
वत् [ind]
याचतस्त्वं हि दुहिता स्तुवतः प्रतिगृह्णतः । सुताहं स्तूयमानस्य ददतोऽप्रतिगृह्णतः ॥
English Translation
Shukra said: O Devayani, you are not the daughter of a hired chanter of praises, nor that of one who asks for alms and receives them. You are the daughter of one who is adored by all and who adores none.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
याचतस्त्वं
याच् [1. Ā.]
याचतस्त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
दुहिता
दुहितृ [f]
स्तुवतः
स्तु [1. Ā.]
प्रतिगृह्णतः
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
सुताहं
सुता [f]
सुताहं
मद् [pron]
स्तूयमानस्य
स्तु [1. Ā.]
ददतो
दा [1. Ā.]
ऽप्रतिगृह्णतः
अप्रतिगृह्णत् [adj]
अनायुधा सायुधाया रिक्ता क्षुभ्यसि भिक्षुकि । लप्स्यसे प्रतियोद्धारं न हि त्वां गणयाम्यहम् ॥
English Translation
You are the daughter of a man who begs and I am the daughter of one who bestows alms. your father chants praises of others and my father's praises are chanted. Your father lives on alms, my father bestows them. O beggar's girl, you are free to strike your breast, to use harsh words, to vow enmity to me and to give way to your wrath. O beggarly woman, you weep in vain. You cannot harm me, though I can harm you. You desire to quarrel with me, but I do not at all consider you as my equal.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनायुधा
अनायुध [adj]
सायुधाया
स [ind]
सायुधाया
आयुध [mn]
रिक्ता
रिच् [7. Ā.]
क्षुभ्यसि
क्षुभ् [1. Ā.]
भिक्षुकि
भिक्षुकी [f]
लप्स्यसे
लभ् [1. P.]
प्रतियोद्धारं
प्रतियोद्धृ [m]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
गणयाम्यहम्
गणय् [10. Ā.]
गणयाम्यहम्
मद् [pron]
समुच्छ्रयं देवयानीं गतां सक्तां च वाससि । शर्मिष्ठा प्राक्षिपत्कूपे ततः स्वपुरमाव्रजत् ॥
English Translation
Vaishampayana said : Having heard this, Devayani became very angry and she began to tear her cloth. But Sharmishtha, throwing her into a well, went away to her home. The wicked Sharmishtha thought her to be dead and went home in a wrathful mood. When she went away, the son of Nahusha, Yayati came to that place; he was after deer.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समुच्छ्रयं
समुच्छ्रय [m]
देवयानीं
देवयानी [f]
गतां
गम् [6. Ā.]
सक्तां
सञ्ज् [1. Ā.]
च
च [ind]
वाससि
वासस् [n]
शर्मिष्ठा
शर्मिष्ठा [f]
प्राक्षिपत्
प्रक्षिप् [6. Ā.]
कूपे
कूप [mn]
ततः
ततस् [ind]
स्वपुरम्
स्व [adj]
स्वपुरम्
पुर [n]
आव्रजत्
आव्रज् [1. Ā.]
हतेयमिति विज्ञाय शर्मिष्ठा पापनिश्चया । अनवेक्ष्य ययौ वेश्म क्रोधवेगपरायणा ॥
English Translation
Vaishampayana said : Having heard this, Devayani became very angry and she began to tear her cloth. But Sharmishtha, throwing her into a well, went away to her home. The wicked Sharmishtha thought her to be dead and went home in a wrathful mood. When she went away, the son of Nahusha, Yayati came to that place; he was after deer.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हतेयम्
हन् [6. P.]
हतेयम्
इदम् [pron]
इति
इति [ind]
विज्ञाय
विज्ञा [9. Ā.]
शर्मिष्ठा
शर्मिष्ठा [f]
पापनिश्चया
पाप [adj]
पापनिश्चया
निश्चय [m]
अनवेक्ष्य
अनवेक्ष्य [ind]
ययौ
या [2. Ā.]
वेश्म
वेश्मन् [n]
क्रोधवेगपरायणा
क्रोध [m]
क्रोधवेगपरायणा
वेग [m]
क्रोधवेगपरायणा
परायण [n]
अथ तं देशमभ्यागाद्ययातिर्नहुषात्मजः । श्रान्तयुग्यः श्रान्तहयो मृगलिप्सुः पिपासितः ॥
English Translation
The pair of horses in his car were fatigued and he himself was thirsty. That son of Nahusha (Yayati) saw a well in which there was no water.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
तं
तद् [pron]
देशम्
देश [m]
अभ्यागाद्
अभ्यागा [3. P.]
ययातिर्
ययाति [m]
नहुषात्मजः
नहुष [m]
नहुषात्मजः
आत्मज [m]
श्रान्तयुग्यः
श्रम् [1. Ā.]
श्रान्तयुग्यः
युग्य [n]
श्रान्तहयो
श्रम् [1. Ā.]
श्रान्तहयो
हय [m]
मृगलिप्सुः
मृग [m]
मृगलिप्सुः
लिप्सु [adj]
पिपासितः
पिपासित [adj]
स नाहुषः प्रेक्षमाण उदपानं गतोदकम् । ददर्श कन्यां तां तत्र दीप्तामग्निशिखामिव ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
नाहुषः
नाहुष [m]
प्रेक्षमाण
प्रेक्ष् [1. P.]
उदपानं
उदपान [mn]
गतोदकम्
गम् [6. Ā.]
गतोदकम्
उदक [n]
ददर्श
दृश् [6. P.]
कन्यां
कन्या [f]
तां
तद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
दीप्ताम्
दीप् [4. P.]
अग्निशिखाम्
अग्नि [m]
अग्निशिखाम्
शिखा [f]
इव
इव [ind]
तामपृच्छत्स दृष्ट्वैव कन्याममरवर्णिनीम् । सान्त्वयित्वा नृपश्रेष्ठः साम्ना परमवल्गुना ॥
English Translation
Thai best of kings, pacifying her with sweet words said, O fair lady, O lady with bright nails, as burnished copper and with earrings of celestial gems, who are you?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताम्
तद् [pron]
अपृच्छत्
प्रच्छ् [1. P.]
स
तद् [pron]
दृष्ट्वैव
दृश् [6. P.]
दृष्ट्वैव
एव [ind]
कन्याम्
कन्या [f]
अमरवर्णिनीम्
अमर [m]
अमरवर्णिनीम्
वर्णिन् [adj]
सान्त्वयित्वा
सान्त्वय् [Denom. Ā.]
नृपश्रेष्ठः
नृप [m]
नृपश्रेष्ठः
श्रेष्ठ [adj]
साम्ना
सामन् [n]
परमवल्गुना
परम [adj]
परमवल्गुना
वल्गु [adj]
का त्वं ताम्रनखी श्यामा सुमृष्टमणिकुण्डला । दीर्घं ध्यायसि चात्यर्थं कस्माच्छ्वसिषि चातुरा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
का
क [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
ताम्रनखी
ताम्र [adj]
ताम्रनखी
नख [fn]
श्यामा
श्यामा [f]
सुमृष्टमणिकुण्डला
सुमृष्ट [adj]
सुमृष्टमणिकुण्डला
मणि [m]
सुमृष्टमणिकुण्डला
कुण्डल [n]
दीर्घं
दीर्घ [adj]
ध्यायसि
ध्या [3. Ā.]
चात्यर्थं
च [ind]
चात्यर्थं
अत्यर्थम् [ind]
कस्माच्छ्वसिषि
क [pron]
कस्माच्छ्वसिषि
श्वस् [1. Ā.]
चातुरा
च [ind]
चातुरा
आतुर [adj]
कथं च पतितास्यस्मिन्कूपे वीरुत्तृणावृते । दुहिता चैव कस्य त्वं वद सर्वं सुमध्यमे ॥
English Translation
Why are you in such anxiety? Why are you weeping in distress? How have you fallen into this well covered with long grass and creepers? O beauty of slender-waist, tell me truly, whose daughter are you?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
च
च [ind]
पतितास्यस्मिन्
पत् [1. Ā.]
पतितास्यस्मिन्
अस् [2. P.]
पतितास्यस्मिन्
इदम् [pron]
कूपे
कूप [mn]
दुहिता
दुहितृ [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
कस्य
क [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
वद
वद् [1. Ā.]
सर्वं
सर्व [pron]
सुमध्यमे
सुमध्यमा [f]
योऽसौ देवैर्हतान्दैत्यानुत्थापयति विद्यया । तस्य शुक्रस्य कन्याहं स मां नूनं न बुध्यते ॥
English Translation
Devayani said : I am the daughter of Shukra who revives the Asuras, killed by the celestial. He knows not what has befallen me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
ऽसौ
अदस् [pron]
देवैर्
देव [m]
हतान्
हन् [6. P.]
दैत्यान्
दैत्य [m]
उत्थापयति
उत्थापय् [10. Ā.]
विद्यया
विद्या [f]
तस्य
तद् [pron]
शुक्रस्य
शुक्र [m]
कन्याहं
कन्या [f]
कन्याहं
मद् [pron]
स
तद् [pron]
मां
मद् [pron]
नूनं
नूनम् [ind]
न
न [ind]
बुध्यते
बुध् [1. Ā.]
एष मे दक्षिणो राजन्पाणिस्ताम्रनखाङ्गुलिः । समुद्धर गृहीत्वा मां कुलीनस्त्वं हि मे मतः ॥
English Translation
O king, this is my right hand with nails as bright as the burnished copper. You are nobly born, I ask you, take my hand and raise me up. I know, you are very gentle, very powerful and greatly famous. You should raise me up from this well.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एष
एतद् [pron]
मे
मद् [pron]
दक्षिणो
दक्षिण [adj]
राजन्
राजन् [m]
पाणिस्ताम्रनखाङ्गुलिः
पाणि [m]
पाणिस्ताम्रनखाङ्गुलिः
ताम्र [adj]
पाणिस्ताम्रनखाङ्गुलिः
नख [mn]
पाणिस्ताम्रनखाङ्गुलिः
अङ्गुलि [mf]
समुद्धर
समुद्धृ [2. P.]
गृहीत्वा
ग्रह् [6. Ā.]
मां
मद् [pron]
कुलीनस्त्वं
कुलीन [adj]
कुलीनस्त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
मतः
मन् [8. P.]
जानामि हि त्वां संशान्तं वीर्यवन्तं यशस्विनम् । तस्मान्मां पतितामस्मात्कूपादुद्धर्तुमर्हसि ॥
English Translation
O king, this is my right hand with nails as bright as the burnished copper. You are nobly born, I ask you, take my hand and raise me up. I know, you are very gentle, very powerful and greatly famous. You should raise me up from this well.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जानामि
ज्ञा [4. Ā.]
हि
हि [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
संशान्तं
संशम् [4. P.]
वीर्यवन्तं
वीर्यवत् [adj]
यशस्विनम्
यशस्विन् [adj]
तस्मान्
तद् [pron]
मां
मद् [pron]
पतिताम्
पत् [1. Ā.]
अस्मात्
इदम् [pron]
कूपाद्
कूप [mn]
उद्धर्तुम्
उद्धृ [1. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
तामथ ब्राह्मणीं स्त्रीं च विज्ञाय नहुषात्मजः । गृहीत्वा दक्षिणे पाणावुज्जहार ततोऽवटात् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताम्
तद् [pron]
अथ
अथ [ind]
ब्राह्मणीं
ब्राह्मणी [f]
स्त्रीं
स्त्री [f]
च
च [ind]
विज्ञाय
विज्ञा [9. Ā.]
नहुषात्मजः
नहुषात्मज [m]
गृहीत्वा
ग्रह् [6. Ā.]
दक्षिणे
दक्षिण [adj]
पाणावुज्जहार
पाणि [m]
पाणावुज्जहार
उद्धृ [1. Ā.]
ततो
ततस् [ind]
ऽवटात्
अवट [mn]
उद्धृत्य चैनां तरसा तस्मात्कूपान्नराधिपः । आमन्त्रयित्वा सुश्रोणीं ययातिः स्वपुरं ययौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उद्धृत्य
उद्धृ [1. Ā.]
चैनां
च [ind]
चैनां
एनद् [pron]
तरसा
तरस् [n]
तस्मात्
तद् [pron]
कूपान्
कूप [mn]
नराधिपः
नर [m]
नराधिपः
अधिप [m]
आमन्त्रयित्वा
आमन्त्रय् [Denom. Ā.]
सुश्रोणीं
सुश्रोणी [f]
ययातिः
ययाति [m]
स्वपुरं
स्व [adj]
स्वपुरं
पुर [n]
ययौ
या [2. Ā.]
त्वरितं घूर्णिके गच्छ सर्वमाचक्ष्व मे पितुः । नेदानीं हि प्रवक्ष्यामि नगरं वृषपर्वणः ॥
English Translation
Devayani said : O Ghurnika, go speedily to my father and tell him as soon as possible all that had happened. I shall not enter the city of Vrishaparva.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वरितं
त्वरित [adj]
घूर्णिके
घूर्णिका [f]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
सर्वम्
सर्व [pron]
आचक्ष्व
आचक्ष् [1. P.]
मे
मद् [pron]
पितुः
पितृ [m]
नेदानीं
न [ind]
नेदानीं
इदानीम् [ind]
हि
हि [ind]
प्रवेक्ष्यामि
प्रविश् [4. P.]
नगरं
नगर [mn]
वृषपर्वणः
वृषपर्वन् [m]
सा तु वै त्वरितं गत्वा घूर्णिकासुरमन्दिरम् । दृष्ट्वा काव्यमुवाचेदं संभ्रमाविष्टचेतना ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
तु
तु [ind]
वै
वै [ind]
त्वरितं
त्वरित [adj]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
घूर्णिकासुरमन्दिरम्
घूर्णिका [f]
घूर्णिकासुरमन्दिरम्
असुर [m]
घूर्णिकासुरमन्दिरम्
मन्दिर [n]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
काव्यम्
काव्य [mn]
उवाचेदं
वच् [2. P.]
उवाचेदं
इदम् [pron]
संभ्रमाविष्टचेतना
सम्भ्रम [m]
संभ्रमाविष्टचेतना
आविश् [6. Ā.]
संभ्रमाविष्टचेतना
चेतन [n]
आचक्षे ते महाप्राज्ञ देवयानी वने हता । शर्मिष्ठया महाभाग दुहित्रा वृषपर्वणः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आचक्षे
आचक्ष् [1. P.]
ते
त्वद् [pron]
महाप्राज्ञ
महत् [adj]
महाप्राज्ञ
प्राज्ञ [adj]
देवयानी
देवयानी [f]
वने
वन [n]
हता
हन् [6. P.]
व्यतिमिश्रम्
व्यतिमिश्र [adj]
अजानन्ती
अजानत् [adj]
दुहिता
दुहितृ [f]
वृषपर्वणः
वृषपर्वन् [m]
श्रुत्वा दुहितरं काव्यस्तत्र शर्मिष्ठया हताम् । त्वरया निर्ययौ दुःखान्मार्गमाणः सुतां वने ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
दुहितरं
दुहितृ [f]
काव्यस्तत्र
काव्य [mn]
काव्यस्तत्र
तत्र [ind]
शर्मिष्ठया
शर्मिष्ठा [f]
हताम्
हन् [6. P.]
त्वरया
त्वरा [f]
निर्ययौ
निर्या [2. P.]
दुःखान्
दुःख [n]
मार्गमाणः
मार्ग् [Denom. Ā.]
सुतां
सुता [f]
वने
वन [n]
दृष्ट्वा दुहितरं काव्यो देवयानीं ततो वने । बाहुभ्यां संपरिष्वज्य दुःखितो वाक्यमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
दुहितरं
दुहितृ [f]
काव्यो
काव्य [mn]
देवयानीं
देवयानी [f]
ततो
ततस् [ind]
वने
वन [n]
बाहुभ्यां
बाहु [mf]
सम्परिष्वज्य
सम्परिष्वज् [1. Ā.]
दुःखितो
दुःखित [adj]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
आत्मदोषैर्नियच्छन्ति सर्वे दुःखसुखे जनाः । मन्ये दुश्चरितं तेऽस्ति यस्येयं निष्कृतिः कृता ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आत्मदोषैर्
आत्मन् [m]
आत्मदोषैर्
दोष [mn]
नियच्छन्ति
नियम् [1. Ā.]
सर्वे
सर्व [pron]
दुःखसुखे
दुःख [n]
दुःखसुखे
सुख [n]
जनाः
जन [m]
मन्ये
मन् [8. P.]
दुश्चरितं
दुश्चरित [n]
ते
त्वद् [pron]
ऽस्ति
अस् [2. P.]
यस्येयं
यद् [pron]
यस्येयं
इदम् [pron]
निष्कृतिः
निष्कृति [f]
कृता
कृ [2. Ā.]
निष्कृतिर्मेऽस्तु वा मास्तु शृणुष्वावहितो मम । शर्मिष्ठया यदुक्तास्मि दुहित्रा वृषपर्वणः । सत्यं किलैतत्सा प्राह दैत्यानामसि गायनः ॥
English Translation
Devayani said: Be it punishment of my fault or not (O father), hear all that the daughter of Vrishaparva, Sharmishtha, had said to me. She has said, (I say) truly, that you are a Bandi (hired chanter) of the Asura king. Even thus did Sharmishtha, the daughter of Vrishaparva, speak. These cruel and piercing words, with her eyes red (with anger). (She said), “You are the daughter of one who always chants the praise of others for hire and who always asks for charity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निष्कृतिर्
निष्कृति [f]
मे
मद् [pron]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
वा
वा [ind]
मास्तु
मा [ind]
मास्तु
अस् [2. P.]
शृणुष्वावहितो
श्रु [4. P.]
शृणुष्वावहितो
अवहित [adj]
मम
मद् [pron]
व्यतिमिश्रम्
व्यतिमिश्र [adj]
अजानन्ती
अजानत् [adj]
दुहिता
दुहितृ [f]
वृषपर्वणः
वृषपर्वन् [m]
सत्यं
सत्य [n]
किलैतत्
किल [ind]
किलैतत्
एतद् [pron]
सा
तद् [pron]
प्राह
प्राह् [1. P.]
दैत्यानाम्
दैत्य [m]
असि
अस् [2. P.]
गायनः
गायन [m]
एवं हि मे कथयति शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी । वचनं तीक्ष्णपरुषं क्रोधरक्तेक्षणा भृशम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
कथयति
कथय् [10. Ā.]
शर्मिष्ठा
शर्मिष्ठा [f]
वार्षपर्वणी
वार्षपर्वणी [f]
वचनं
वचन [n]
तीक्ष्णपरुषं
तीक्ष्ण [adj]
तीक्ष्णपरुषं
परुष [adj]
क्रोधरक्तेक्षणा
क्रोध [m]
क्रोधरक्तेक्षणा
रक्त [adj]
क्रोधरक्तेक्षणा
ईक्षण [n]
भृशम्
भृशम् [ind]
स्तुवतो दुहिता हि त्वं याचतः प्रतिगृह्णतः । सुताहं स्तूयमानस्य ददतोऽप्रतिगृह्णतः ॥
English Translation
Shukra said: O Devayani, you are not the daughter of a hired chanter of praises, nor that of one who asks for alms and receives them. You are the daughter of one who is adored by all and who adores none.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
याचतस्त्वं
याच् [1. Ā.]
याचतस्त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
दुहिता
दुहितृ [f]
स्तुवतः
स्तु [1. Ā.]
प्रतिगृह्णतः
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
सुताहं
सुता [f]
सुताहं
मद् [pron]
स्तूयमानस्य
स्तु [1. Ā.]
ददतो
दा [1. Ā.]
ऽप्रतिगृह्णतः
अप्रतिगृह्णत् [adj]
इति मामाह शर्मिष्ठा दुहिता वृषपर्वणः । क्रोधसंरक्तनयना दर्पपूर्णा पुनः पुनः ॥
English Translation
And who accepts alms, whereas I am the daughter of one who is the adored of all, who gives alms and never receives and gift from any body.” Thus again and again spoke to me Sharmishtha, the daughter of Vrishaparva, full of pride, her eyes red in anger.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्यतिमिश्रम्
व्यतिमिश्र [adj]
अजानन्ती
अजानत् [adj]
दुहिता
दुहितृ [f]
वृषपर्वणः
वृषपर्वन् [m]
क्रोधसंरक्तनयना
क्रोध [m]
क्रोधसंरक्तनयना
संरञ्ज् [6. Ā.]
क्रोधसंरक्तनयना
नयन [n]
दर्पपूर्णा
दर्प [m]
दर्पपूर्णा
पूर्ण [adj]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
यद्यहं स्तुवतस्तात दुहिता प्रतिगृह्णतः । प्रसादयिष्ये शर्मिष्ठामित्युक्ता हि सखी मया ॥
English Translation
O father, if I am really the daughter of a hired chanter of others' praises and of one who accepts alms, I must adore her in the hope of getting her favour. I have already told this to her.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुताहं
सुता [f]
सुताहं
मद् [pron]
स्तूयमानस्य
स्तु [1. Ā.]
ददतो
दा [1. Ā.]
ऽप्रतिगृह्णतः
अप्रतिगृह्णत् [adj]
प्रसादयिष्ये
प्रसादय् [10. Ā.]
शर्मिष्ठाम्
शर्मिष्ठा [f]
इत्युक्ता
इति [ind]
इत्युक्ता
वच् [2. P.]
हि
हि [ind]
सखी
सखी [f]
मया
मद् [pron]
स्तुवतो दुहिता न त्वं भद्रे न प्रतिगृह्णतः । अस्तोतुः स्तूयमानस्य दुहिता देवयान्यसि ॥
English Translation
Shukra said: O Devayani, you are not the daughter of a hired chanter of praises, nor that of one who asks for alms and receives them. You are the daughter of one who is adored by all and who adores none.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
याचतस्त्वं
याच् [1. Ā.]
याचतस्त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
दुहिता
दुहितृ [f]
स्तुवतः
स्तु [1. Ā.]
प्रतिगृह्णतः
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
अस्तोतुः
अस्तोतृ [adj]
स्तूयमानस्य
स्तु [1. Ā.]
दुहिता
दुहितृ [f]
देवयान्यसि
देवयानी [f]
देवयान्यसि
अस् [2. P.]
वृषपर्वैव तद्वेद शक्रो राजा च नाहुषः । अचिन्त्यं ब्रह्म निर्द्वन्द्वमैश्वरं हि बलं मम ॥
English Translation
Vrishaparva and Indra and king Yayati, (all) know my strength to be inconceivable like Brahma and unapproachable God.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृषपर्वैव
वृषपर्वन् [m]
वृषपर्वैव
एव [ind]
तद्
तद् [pron]
वेद
विद् [6. Ā.]
शक्रो
शक्र [m]
राजा
राजन् [m]
च
च [ind]
नाहुषः
नाहुष [m]
अचिन्त्यं
अचिन्त्य [adj]
ब्रह्म
ब्रह्मन् [n]
निर्द्वंद्वम्
निर्द्वंद्व [adj]
ऐश्वरं
ऐश्वर [adj]
हि
हि [ind]
बलं
बल [mn]
मम
मद् [pron]