Āśramavāsikaparva Adhyāya 5
आश्रमवासिकपर्व • अध्यायः 5
Āśramavāsikaparva Adhyāya 5 of the classical Mahābhārata with 24 verses.
Total: 24 Verses
•
Citations: MBh 15.5.1–24
•
250 Lexicon Terms
विदितं भवतामेतद्यथा वृत्तः कुरुक्षयः । ममापराधात्तत्सर्वमिति ज्ञेयं तु कौरवाः ॥
English Translation
Dhritarashtra said You know how the destruction of Kurus has happened. All that was brought about by my fault, though the Kauravas approved of all my counsels.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विदितं
विद् [6. Ā.]
भवताम्
भवत् [adj]
एतद्
एतद् [pron]
यथा
यथा [ind]
वृत्तः
वृत् [3. P.]
कुरुक्षयः
कुरु [m]
कुरुक्षयः
क्षय [m]
ममापराधात्
मद् [pron]
ममापराधात्
अपराध [m]
तत्
तद् [pron]
सर्वम्
सर्व [pron]
इति
इति [ind]
ज्ञेयं
ज्ञा [4. Ā.]
तु
तु [ind]
कौरवाः
कौरव [m]
योऽहं दुष्टमतिं मूढं ज्ञातीनां भयवर्धनम् । दुर्योधनं कौरवाणामाधिपत्येऽभ्यषेचयम् ॥
English Translation
Fool that I was, I installed the wickedminded Duryodhana, that enhancer of the terrors of kinsmen, to rule over the Kurus.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
दुष्टमतिं
दुष् [4. Ā.]
दुष्टमतिं
मति [f]
मूढं
मुह् [4. Ā.]
ज्ञातीनां
ज्ञाति [m]
भयवर्धनम्
भय [n]
भयवर्धनम्
वर्धन [adj]
दुर्योधनं
दुर्योधन [m]
कौरवाणाम्
कौरव [m]
आधिपत्ये
आधिपत्य [n]
ऽभ्यषेचयम्
अभिषेचय् [10. Ā.]
यच्चाहं वासुदेवस्य वाक्यं नाश्रौषमर्थवत् । वध्यतां साध्वयं पापः सामात्य इति दुर्मतिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यच्चाहं
यत् [ind]
यच्चाहं
च [ind]
यच्चाहं
मद् [pron]
वासुदेवस्य
वासुदेव [m]
वाक्यं
वाक्य [n]
नाश्रौषम्
न [ind]
नाश्रौषम्
श्रु [4. P.]
अर्थवत्
अर्थवत् [adj]
वध्यतां
वध् [4. P.]
साध्वयं
साधु [adj]
साध्वयं
इदम् [pron]
पापः
पाप [adj]
सामात्य
स [ind]
सामात्य
अमात्य [m]
इति
इति [ind]
दुर्मतिः
दुर्मति [adj]
पुत्रस्नेहाभिभूतश्च हितमुक्तो मनीषिभिः । विदुरेणाथ भीष्मेण द्रोणेन च कृपेण च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुत्रस्नेहाभिभूतश्च
पुत्र [m]
पुत्रस्नेहाभिभूतश्च
स्नेह [mn]
पुत्रस्नेहाभिभूतश्च
अभिभू [1. P.]
पुत्रस्नेहाभिभूतश्च
च [ind]
हितम्
हित [adj]
उक्तो
वच् [2. P.]
मनीषिभिः
मनीषिन् [adj]
विदुरेणाथ
विदुर [m]
विदुरेणाथ
अथ [ind]
भीष्मेण
भीष्म [m]
द्रोणेन
द्रोण [m]
च
च [ind]
कृपेण
कृप [mf]
च
च [ind]
पदे पदे भगवता व्यासेन च महात्मना । संजयेनाथ गान्धार्या तदिदं तप्यतेऽद्य माम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पदे
पद [mn]
पदे
पद [mn]
भगवता
भगवत् [adj]
व्यासेन
व्यास [m]
च
च [ind]
महात्मना
महात्मन् [adj]
संजयेनाथ
संजय [m]
संजयेनाथ
अथ [ind]
गान्धार्या
गान्धारी [f]
तद्
तद् [pron]
इदं
इदम् [pron]
तप्यते
तप् [4. Ā.]
ऽद्य
अद्य [ind]
माम्
मद् [pron]
यच्चाहं पाण्डुपुत्रेषु गुणवत्सु महात्मसु । न दत्तवाञ्श्रियं दीप्तां पितृपैतामहीमिमाम् ॥
English Translation
I also repent for not having bestowed that blazing prosperity, derived from sires and grandsires on the great Pandavas possessed of every accomplishment.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यच्चाहं
यत् [ind]
यच्चाहं
च [ind]
यच्चाहं
मद् [pron]
पाण्डुपुत्रेण
पाण्डु [m]
पाण्डुपुत्रेण
पुत्र [m]
गुणवत्सु
गुणवत् [adj]
महात्मसु
महात्मन् [adj]
न
न [ind]
दत्तवाञ्श्रियं
दा [1. Ā.]
दत्तवाञ्श्रियं
श्री [f]
दीप्तां
दीप् [4. P.]
पितृपैतामहीम्
पितृपैतामह [adj]
इमाम्
इदम् [pron]
विनाशं पश्यमानो हि सर्वराज्ञां गदाग्रजः । एतच्छ्रेयः स परमममन्यत जनार्दनः ॥
English Translation
The eldest brother of Gada foresaw the destruction of all the king; Janardana, however, considered that destruction as highly beneficial.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विनाशं
विनाश [m]
पश्यमानो
पश् [4. Ā.]
हि
हि [ind]
सर्वराज्ञां
सर्व [pron]
सर्वराज्ञां
राजन् [m]
गदाग्रजः
गदाग्रज [m]
एतच्छ्रेयः
एतद् [pron]
एतच्छ्रेयः
श्रेयस् [n]
स
तद् [pron]
परमम्
परम [adj]
अमन्यत
मन् [8. P.]
जनार्दनः
जनार्दन [m]
सोऽहमेतान्यलीकानि निवृत्तान्यात्मनः सदा । हृदये शल्यभूतानि धारयामि सहस्रशः ॥
English Translation
So many battalions of troops belonging to me, have been destroyed! Alas, my heart is pierced with thousands of darts on account of all these results.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽहम्
मद् [pron]
एतान्यलीकानि
एतद् [pron]
एतान्यलीकानि
अलीक [n]
निवृत्तान्यात्मनः
निवृत् [1. Ā.]
निवृत्तान्यात्मनः
आत्मन् [m]
सदा
सदा [ind]
हृदये
हृदय [n]
शल्यभूतानि
शल्य [mn]
शल्यभूतानि
भू [1. Ā.]
धारयामि
धारय् [10. Ā.]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
विशेषतस्तु दह्यामि वर्षं पञ्चदशं हि वै । अस्य पापस्य शुद्ध्यर्थं नियतोऽस्मि सुदुर्मतिः ॥
English Translation
Of wicked understanding as I am, now, after the lapse of fifteen years, I am trying to expiate my sins.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विशेषतस्तु
विशेषतः [ind]
विशेषतस्तु
तु [ind]
दह्यामि
दह् [2. P.]
वर्षं
वर्ष [mn]
पञ्चदशं
पञ्चदश [adj]
हि
हि [ind]
वै
वै [ind]
अस्य
इदम् [pron]
पापस्य
पाप [n]
शुद्ध्यर्थं
शुद्धि [f]
शुद्ध्यर्थं
अर्थ [mn]
नियतो
नियम् [1. Ā.]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
सुदुर्मतिः
सु [ind]
सुदुर्मतिः
दुर्मति [adj]
चतुर्थे नियते काले कदाचिदपि चाष्टमे । तृष्णाविनयनं भुञ्जे गान्धारी वेद तन्मम ॥
English Translation
Now at the fourth division of the day or sometimes at the eighth division, with the regularity of a vow, I eat a little food for simply satisfying my thirst. Gandhari knows this.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चतुर्थे
चतुर्थ [adj]
नियते
नियम् [1. Ā.]
काले
काल [m]
कदाचिद्
कदाचिद् [ind]
अपि
अपि [ind]
चाष्टमे
च [ind]
चाष्टमे
अष्टम [adj]
तृष्णाविनयनं
तृष्णा [f]
तृष्णाविनयनं
विनयन [n]
भुञ्जे
भुज् [6. P.]
गान्धारी
गान्धारी [f]
वेद
विद् [6. Ā.]
तन्मम
तद् [pron]
तन्मम
मद् [pron]
करोत्याहारमिति मां सर्वः परिजनः सदा । युधिष्ठिरभयाद्वेत्ति भृशं तप्यति पाण्डवः ॥
English Translation
All my attendants believe that I eat as usual. Through feat of Yudhishthira alone I concealed my deeds, for if the eldest son of Pandu came to know of my vow, he would feel great pain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
करोत्याहारम्
कृ [2. Ā.]
करोत्याहारम्
आहार [m]
इति
इति [ind]
मां
मद् [pron]
सर्वः
सर्व [pron]
परिजनः
परिजन [m]
सदा
सदा [ind]
युधिष्ठिरभयाद्
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरभयाद्
भय [n]
वेत्ति
विद् [6. Ā.]
भृशं
भृशम् [ind]
तप्यति
तप् [4. Ā.]
पाण्डवः
पाण्डव [m]
भूमौ शये जप्यपरो दर्भेष्वजिनसंवृतः । नियमव्यपदेशेन गान्धारी च यशस्विनी ॥
English Translation
Clad in deer-skin, I lie down on the Earth, spreading a small quantity of Kusha grass, and pass the time in silent recitations. The illustrious Gandhari, also, passes her time in the observance of similar vows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भूमौ
भूमि [f]
शये
शी [1. Ā.]
जप्यपरो
जप्य [n]
जप्यपरो
पर [pron]
दर्भेष्वजिनसंवृतः
दर्भ [m]
दर्भेष्वजिनसंवृतः
अजिन [n]
दर्भेष्वजिनसंवृतः
संवृ [9. P.]
कथम्
कथम् [ind]
आसीद्धतैश्वर्यो
अस् [2. P.]
आसीद्धतैश्वर्यो
हन् [6. P.]
आसीद्धतैश्वर्यो
ऐश्वर्य [n]
गान्धारी
गान्धारी [f]
च
च [ind]
यशस्विनी
यशस्विन् [adj]
हतं पुत्रशतं शूरं संग्रामेष्वपलायिनम् । नानुतप्यामि तच्चाहं क्षत्रधर्मं हि तं विदुः । इत्युक्त्वा धर्मराजानमभ्यभाषत कौरवः ॥
English Translation
Thus do we both act, we who have lost a hundred sons none of whom ever retreated from battle. I do not, however, grieve for those children of mine. They have all died while performing Kshatriya duties.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हतं
हन् [6. P.]
पुत्रशतं
पुत्र [m]
पुत्रशतं
शत [mn]
शूरं
शूर [m]
संग्रामेष्वपलायिनम्
संग्राम [mn]
संग्रामेष्वपलायिनम्
अपलायिन् [adj]
नानुतप्यामि
न [ind]
नानुतप्यामि
अनुतप् [4. Ā.]
तच्चाहं
तद् [pron]
तच्चाहं
च [ind]
तच्चाहं
मद् [pron]
क्षत्रधर्मं
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मं
धर्म [mn]
हि
हि [ind]
तं
तद् [pron]
विदुः
विद् [6. Ā.]
इत्युक्ते
इति [ind]
इत्युक्ते
वच् [2. P.]
फल्गुनस्तत्र
फल्गुन [m]
फल्गुनस्तत्र
तत्र [ind]
धर्मराजानम्
धर्मराजन् [m]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
भद्रं ते यादवीमातर्वाक्यं चेदं निबोध मे । सुखमस्म्युषितः पुत्र त्वया सुपरिपालितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भद्रं
भद्र [n]
ते
त्वद् [pron]
यादवीमातर्
यादवी [f]
यादवीमातर्
मातृ [f]
वाक्यं
वाक्य [n]
चेदं
च [ind]
चेदं
इदम् [pron]
निबोध
निबुध् [4. P.]
मे
मद् [pron]
सुखम्
सुखम् [ind]
अस्म्युषितः
अस् [2. P.]
अस्म्युषितः
वस् [2. P.]
पुत्र
पुत्र [m]
त्वया
त्वद् [pron]
सुपरिपालितः
सु [ind]
सुपरिपालितः
परिपालय् [10. Ā.]
महादानानि दत्तानि श्राद्धानि च पुनः पुनः । प्रकृष्टं मे वयः पुत्र पुण्यं चीर्णं यथाबलम् । गान्धारी हतपुत्रेयं धैर्येणोदीक्षते च माम् ॥
English Translation
I have, O son, to the best of my power, acquired merit largely. This Gandhari, though destitute of sons, has lived with great fortitude, loO king all the while at me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महादानानि
महत् [adj]
महादानानि
दान [n]
दत्तानि
दा [1. Ā.]
श्राद्धानि
श्राद्ध [n]
च
च [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
प्रकृष्टं
प्रकृष्ट [adj]
मे
मद् [pron]
वयः
वयस् [n]
पुत्र
पुत्र [m]
पुण्यं
पुण्य [adj]
चीर्णं
चर् [1. Ā.]
यथाबलम्
यथाबलम् [ind]
गान्धारी
गान्धारी [f]
हतपुत्रेयं
हन् [6. P.]
हतपुत्रेयं
पुत्र [m]
हतपुत्रेयं
इदम् [pron]
धैर्येणोदीक्षते
धैर्य [n]
धैर्येणोदीक्षते
उदीक्ष् [1. P.]
च
च [ind]
माम्
मद् [pron]
द्रौपद्या ह्यपकर्तारस्तव चैश्वर्यहारिणः । समतीता नृशंसास्ते धर्मेण निहता युधि ॥
English Translation
They who inflicted great wrongs on Draupadi and robbed you of your affluence, those cruel men-have all left the world, killed in battle according to the practice of their order.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्रौपद्या
द्रौपदी [f]
ह्यपकर्तारस्तव
हि [ind]
ह्यपकर्तारस्तव
अपकर्तृ [adj]
ह्यपकर्तारस्तव
त्वद् [pron]
चैश्वर्यहारिणः
च [ind]
चैश्वर्यहारिणः
ऐश्वर्य [n]
चैश्वर्यहारिणः
हारिन् [adj]
समतीता
समती [2. P.]
नृशंसास्ते
नृशंस [adj]
नृशंसास्ते
तद् [pron]
धर्मेण
धर्म [mn]
निहता
निहन् [2. Ā.]
युधि
युध् [f]
न तेषु प्रतिकर्तव्यं पश्यामि कुरुनन्दन । सर्वे शस्त्रजिताँल्लोकान्गतास्तेऽभिमुखं हताः ॥
English Translation
I have nothing to do for them, O delighter of the Kurus! Killed with their faces towards battle, they have attained to those regions which reserved for the wielders of weapons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तेषु
तद् [pron]
प्रतिकर्तव्यं
प्रतिकृ [8. Ā.]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
कुरुनन्दन
कुरु [m]
कुरुनन्दन
नन्दन [m]
सर्वे
सर्व [pron]
शस्त्रजितांल्लोकान्
शस्त्र [n]
शस्त्रजितांल्लोकान्
जि [9. P.]
शस्त्रजितांल्लोकान्
लोक [m]
गतास्ते
गम् [6. Ā.]
गतास्ते
तद् [pron]
ऽभिमुखं
अभिमुख [adj]
हताः
हन् [6. P.]
आत्मनस्तु हितं मुख्यं प्रतिकर्तव्यमद्य मे । गान्धार्याश्चैव राजेन्द्र तदनुज्ञातुमर्हसि ॥
English Translation
I should now, do what is bencficial and meritorious for me as also for Gandhari. O great king, you should grant mc permission. are
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आत्मनस्तु
आत्मन् [m]
आत्मनस्तु
तु [ind]
हितं
हित [adj]
मुख्यं
मुख्य [adj]
प्रतिकर्तव्यम्
प्रतिकृ [8. Ā.]
अद्य
अद्य [ind]
मे
मद् [pron]
गान्धार्याश्चैव
गान्धारी [f]
गान्धार्याश्चैव
च [ind]
गान्धार्याश्चैव
एव [ind]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
तद्
तद् [pron]
अनुज्ञातुम्
अनुज्ञा [9. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
त्वं हि धर्मभृतां श्रेष्ठः सततं धर्मवत्सलः । राजा गुरुः प्राणभृतां तस्मादेतद्ब्रवीम्यहम् ॥
English Translation
You are the foremost of all righteous persons. You are always devoted to virtue. The king is the preceptor of all creatures. It is for this that I say so.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
धर्मभृतां
धर्म [mn]
धर्मभृतां
भृत् [adj]
श्रेष्ठो
श्रेष्ठ [adj]
धर्मराजो
धर्मराज [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
राजा
राजन् [m]
गुरुः
गुरु [m]
प्राणभृतां
प्राणभृत् [m]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
एतद्
एतद् [pron]
ब्रवीम्यहम्
ब्रू [2. Ā.]
ब्रवीम्यहम्
मद् [pron]
अनुज्ञातस्त्वया वीर संश्रयेयं वनान्यहम् । चीरवल्कलभृद्राजन्गान्धार्या सहितोऽनया । तवाशिषः प्रयुञ्जानो भविष्यामि वनेचरः ॥
English Translation
With your permission, O hero, I shall retire into the forest, clad in rags and darks, O king, along with this Gandhari.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनुज्ञातस्त्वया
अनुज्ञा [9. Ā.]
अनुज्ञातस्त्वया
त्वद् [pron]
वीर
वीर [m]
संश्रयेयं
संश्रि [1. Ā.]
वनान्यहम्
वन [n]
वनान्यहम्
मद् [pron]
चीरवल्कलभृद्
चीर [n]
चीरवल्कलभृद्
वल्कल [mn]
चीरवल्कलभृद्
भृत् [adj]
राजन्
राजन् [m]
गान्धार्या
गान्धारी [f]
सहितो
सहित [adj]
ऽनया
इदम् [pron]
तवाशिषः
त्वद् [pron]
तवाशिषः
आशिस् [f]
प्रयुञ्जानो
प्रयुज् [7. Ā.]
भविष्यामि
भू [1. Ā.]
वनेचरः
वनेचर [adj]
उचितं नः कुले तात सर्वेषां भरतर्षभ । पुत्रेष्वैश्वर्यमाधाय वयसोऽन्ते वनं नृप ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उचितं
उचित [adj]
नः
मद् [pron]
कुले
कुल [n]
तात
तात [m]
सर्वेषां
सर्व [pron]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
पुत्रेष्वैश्वर्यम्
पुत्र [m]
पुत्रेष्वैश्वर्यम्
ऐश्वर्य [n]
आधाय
आधा [3. Ā.]
वयसो
वयस् [n]
ऽन्ते
अन्त [m]
वनं
वन [n]
नृप
नृप [m]
तत्राहं वायुभक्षो वा निराहारोऽपि वा वसन् । पत्न्या सहानया वीर चरिष्यामि तपः परम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्राहं
तत्र [ind]
तत्राहं
मद् [pron]
वायुभक्षो
वायुभक्ष [m]
वा
वा [ind]
निराहारो
निराहार [adj]
ऽपि
अपि [ind]
वा
वा [ind]
वसन्
वस् [2. P.]
पत्न्या
पत्नी [f]
सहानया
सह [ind]
सहानया
इदम् [pron]
वीर
वीर [m]
चरिष्यामि
चर् [1. Ā.]
तपः
तपस् [n]
परम्
पर [pron]
त्वं चापि फलभाक्तात तपसः पार्थिवो ह्यसि । फलभाजो हि राजानः कल्याणस्येतरस्य वा ॥
English Translation
You shall be a sharer of those penances, o son, for you are the king. Kings are sharers of both auspicious and inauspicious acts done in their kingdom.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वं
त्वद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
फलभाक्
फल [n]
फलभाक्
भाज् [adj]
तात
तात [m]
तपसः
तपस् [n]
पार्थिवो
पार्थिव [m]
ह्यसि
हि [ind]
ह्यसि
अस् [2. P.]
फलभाजो
फल [n]
फलभाजो
भाज् [adj]
हि
हि [ind]
राजानः
राजन् [m]
कल्याणस्येतरस्य
कल्याण [n]
कल्याणस्येतरस्य
इतर [pron]
वा
वा [ind]