Aśvamedhikaparva Adhyāya 73
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 73
Aśvamedhikaparva Adhyāya 73 of the classical Mahābhārata with 35 verses.
Total: 35 Verses
•
Citations: MBh 14.73.1–35
•
250 Lexicon Terms
त्रिगर्तैरभवद्युद्धं कृतवैरैः किरीटिनः । महारथसमाज्ञातैर्हतानां पुत्रनप्तृभिः ॥
English Translation
Vaishampayana said A battle took place between the diademdecked (Arjuna) and the sons and grandsons of the Trigartas whose hostility the Pandavas had incurred before and all of whom were wellknown as powerful car-warriors.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रिगर्तैर्
त्रिगर्त [m]
अभवद्
भू [1. Ā.]
युद्धं
युद्ध [n]
कृतवैरैः
कृ [2. Ā.]
कृतवैरैः
वैर [mn]
किरीटिनः
किरीटिन् [m]
महारथसमाज्ञातैर्
महत् [adj]
महारथसमाज्ञातैर्
रथ [m]
महारथसमाज्ञातैर्
समाज्ञा [9. P.]
हतानां
हन् [6. P.]
पुत्रनप्तृभिः
पुत्र [m]
पुत्रनप्तृभिः
नप्तृ [m]
ते समाज्ञाय संप्राप्तं यज्ञियं तुरगोत्तमम् । विषयान्ते ततो वीरा दंशिताः पर्यवारयन् ॥
English Translation
Having learn that, that foremost of horses, which was intended for the sacrifice, had come to their kingdom, those heroes, accoutring themselves in coats mail, surrounded Arjuna.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
समाज्ञाय
समाज्ञा [9. P.]
सम्प्राप्तं
सम्प्राप् [5. Ā.]
यज्ञियं
यज्ञिय [adj]
तुरगोत्तमम्
तुरग [m]
तुरगोत्तमम्
उत्तम [adj]
विषयान्ते
विषय [mn]
विषयान्ते
अन्त [m]
ततो
ततस् [ind]
वीरा
वीर [m]
दंशिताः
दंशय् [10. P.]
पर्यवारयन्
परिवारय् [10. Ā.]
रथिनो बद्धतूणीराः सदश्वैः समलंकृतैः । परिवार्य हयं राजन्ग्रहीतुं संप्रचक्रमुः ॥
English Translation
Mounted on their cars, drawn by excellent and well-decked steeds and with quivers on their backs, they surrounded that horse, O king, and tried to capture it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रथिनो
रथिन् [m]
बद्धतूणीराः
बन्ध् [4. P.]
बद्धतूणीराः
तूणीर [mn]
सदश्वैः
सत् [adj]
सदश्वैः
अश्व [m]
समलंकृतैः
समलंकृ [8. Ā.]
परिवार्य
परिवारय् [10. Ā.]
हयं
हय [m]
राजन्
राजन् [m]
ग्रहीतुं
ग्रह् [6. Ā.]
सम्प्रचक्रमुः
सम्प्रक्रम् [6. P.]
ततः किरीटी संचिन्त्य तेषां राज्ञां चिकीर्षितम् । वारयामास तान्वीरान्सान्त्वपूर्वमरिंदमः ॥
English Translation
Thinking of that attempt of theirs, the diadem-decked Arjuna, forbade those heroes, with conciliatory words, ochastiser of enemies.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
किरीटी
किरीटिन् [m]
संचिन्त्य
संचिन्तय् [10. Ā.]
तेषां
तद् [pron]
राज्ञां
राजन् [m]
चिकीर्षितम्
चिकीर्षित [n]
वारयामास
वारय् [10. Ā.]
तान्
तद् [pron]
वीरान्
वीर [m]
सान्त्वपूर्वम्
सान्त्व [n]
सान्त्वपूर्वम्
पूर्वम् [ind]
अरिंदमः
अरिंदम [adj]
तमनादृत्य ते सर्वे शरैरभ्यहनंस्तदा । तमोरजोभ्यां संछन्नांस्तान्किरीटी न्यवारयत् ॥
English Translation
Disregarding Arjuna's message, they attacked him with their arrows. The diadem decked Arjuna resisted those warriors who were under the control of darkness and passion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
अनादृत्य
अनादृत्य [ind]
ते
तद् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
शरैर्
शर [m]
अभ्यहनंस्तदा
अभिहन् [4. P.]
अभ्यहनंस्तदा
तदा [ind]
तमोरजोभ्यां
तमस् [n]
तमोरजोभ्यां
रजस् [n]
संछन्नांस्तान्
संछद् [1. P.]
संछन्नांस्तान्
तद् [pron]
किरीटी
किरीटिन् [m]
न्यवारयत्
निवारय् [10. Ā.]
अब्रवीच्च ततो जिष्णुः प्रहसन्निव भारत । निवर्तध्वमधर्मज्ञाः श्रेयो जीवितमेव वः ॥
English Translation
Jishnu, addressed them smilingly and said, 'Desist, you unrighteous ones! Life is a blessing.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अब्रवीच्च
ब्रू [2. Ā.]
अब्रवीच्च
च [ind]
ततो
ततस् [ind]
जिष्णुः
जिष्णु [m]
प्रहसन्न्
प्रहस् [1. Ā.]
इव
इव [ind]
भारत
भारत [m]
निवर्तध्वम्
निवृत् [1. Ā.]
अधर्मज्ञाः
अधर्म [m]
अधर्मज्ञाः
ज्ञ [adj]
श्रेयो
श्रेयस् [adj]
जीवितम्
जीवित [n]
एव
एव [ind]
वः
त्वद् [pron]
स हि वीरः प्रयास्यन्वै धर्मराजेन वारितः । हतबान्धवा न ते पार्थ हन्तव्याः पार्थिवा इति ॥
English Translation
At the time of his starting, he had been earnestly ordered by king Yudhishthira the just not to kill those Kshatriyas whose kinsmen had been killed before on the field of Kurukshetra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
हि
हि [ind]
वीरः
वीर [m]
प्रयास्यन्
प्रया [2. Ā.]
वै
वै [ind]
धर्मराजेन
धर्मराज [m]
वारितः
वारय् [10. Ā.]
हतबान्धवा
हन् [6. P.]
हतबान्धवा
बान्धव [m]
न
न [ind]
ते
त्वद् [pron]
पार्थ
पार्थ [m]
हन्तव्याः
हन् [6. P.]
पार्थिवा
पार्थिव [m]
इति
इति [ind]
स तदा तद्वचः श्रुत्वा धर्मराजस्य धीमतः । तान्निवर्तध्वमित्याह न न्यवर्तन्त चापि ते ॥
English Translation
Remembering these behest's of king Yudhishthira the just who was gifted with great intelligence, Arjuna asked the Trigartas to forbear. But they disregarded Arjuna's injunction.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
उपश्रुत्य
उपश्रु [5. Ā.]
ते
तद् [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
वासुदेवस्य
वासुदेव [m]
धीमतः
धीमत् [adj]
तान्निवर्तध्वम्
तद् [pron]
तान्निवर्तध्वम्
निवृत् [1. Ā.]
इत्याह
इति [ind]
इत्याह
अह् [1. P.]
न
न [ind]
न्यवर्तन्त
निवृत् [1. Ā.]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
ते
तद् [pron]
ततस्त्रिगर्तराजानं सूर्यवर्माणमाहवे । वितत्य शरजालेन प्रजहास धनंजयः ॥
English Translation
Then Arjuna defeated Suryavarman, the king of the Trigartas, in battle, by shooting countless arrows at him and laughed in scorn.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्त्रिगर्तराजानं
ततस् [ind]
ततस्त्रिगर्तराजानं
त्रिगर्त [m]
ततस्त्रिगर्तराजानं
राजन् [m]
सूर्यवर्माणम्
सूर्यवर्मन् [m]
आहवे
आहव [m]
वितत्य
वितन् [8. Ā.]
शरजालेन
शर [m]
शरजालेन
जाल [n]
प्रजहास
प्रहस् [1. Ā.]
धनंजयः
धनंजय [m]
ततस्ते रथघोषेण खुरनेमिस्वनेन च । पूरयन्तो दिशः सर्वा धनंजयमुपाद्रवन् ॥
English Translation
The Trigarta warriors, however filling the ten points with the sound of their cars and carwheels, rushed towards Dhananjaya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महतस्तस्य
महत् [adj]
महतस्तस्य
तद् [pron]
सैन्यस्य
सैन्य [n]
खुरनेमिस्वनेन
खुर [mn]
खुरनेमिस्वनेन
नेमि [mf]
खुरनेमिस्वनेन
स्वन [m]
च
च [ind]
पूरयन्तो
पूरय् [10. Ā.]
दिशः
दिश् [f]
सर्वा
सर्व [pron]
धनंजयम्
धनंजय [m]
उपाद्रवन्
उपद्रु [1. P.]
सूर्यवर्मा ततः पार्थे शराणां नतपर्वणाम् । शतान्यमुञ्चद्राजेन्द्र लघ्वस्त्रमभिदर्शयन् ॥
English Translation
Then Suryavarman, showing great lightness of hand, pierced Dhananjaya with hundreds of straight arrows, O king!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सूर्यवर्मा
सूर्यवर्मन् [m]
ततः
ततस् [ind]
पार्थे
पार्थ [m]
शराणां
शर [m]
नतपर्वणाम्
नम् [1. Ā.]
नतपर्वणाम्
पर्वन् [n]
शतान्यमुञ्चद्
शत [mn]
शतान्यमुञ्चद्
मुच् [6. Ā.]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
लघ्वस्त्रम्
लघु [adj]
लघ्वस्त्रम्
अस्त्र [mn]
अभिदर्शयन्
अभिदर्शय् [10. P.]
तथैवान्ये महेष्वासा ये तस्यैवानुयायिनः । मुमुचुः शरवर्षाणि धनंजयवधैषिणः ॥
English Translation
The other great bowmen, who followed the king and who were all desirous of bringing about the destruction of Dhananjaya, shot showers of arrows on him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथैवान्ये
तथा [ind]
तथैवान्ये
एव [ind]
तथैवान्ये
अन्य [pron]
महेष्वासा
महत् [adj]
महेष्वासा
इष्वास [m]
ये
यद् [pron]
तस्यैवानुयायिनः
तद् [pron]
तस्यैवानुयायिनः
एव [ind]
तस्यैवानुयायिनः
अनुयायिन् [adj]
मुमुचुः
मुच् [6. Ā.]
शरवर्षाणि
शर [m]
शरवर्षाणि
वर्ष [mn]
धनंजयवधैषिणः
धनंजय [m]
धनंजयवधैषिणः
वध [m]
धनंजयवधैषिणः
एषिन् [adj]
स ताञ्ज्यापुङ्खनिर्मुक्तैर्बहुभिः सुबहूञ्शरान् । चिच्छेद पाण्डवो राजंस्ते भूमौ न्यपतंस्तदा ॥
English Translation
With numberless arrows shot from his own bowstring, the son of Pandu, O king, cut off those clouds of arrows upon which they fell down.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
ताञ्
तद् [pron]
ज्यापुङ्खनिर्मुक्तैर्
ज्या [f]
ज्यापुङ्खनिर्मुक्तैर्
पुङ्ख [m]
ज्यापुङ्खनिर्मुक्तैर्
निर्मुच् [6. P.]
बहुभिः
बहु [adj]
सुबहूञ्
सु [ind]
सुबहूञ्
बहु [adj]
शरान्
शर [m]
चिछेद
छिद् [1. P.]
पाण्डवो
पाण्डव [m]
राजंस्ते
राजन् [m]
राजंस्ते
तद् [pron]
भूमौ
भूमि [f]
न्यपतंस्तदा
निपत् [1. Ā.]
न्यपतंस्तदा
तदा [ind]
केतुवर्मा तु तेजस्वी तस्यैवावरजो युवा । युयुधे भ्रातुरर्थाय पाण्डवेन महात्मना ॥
English Translation
Gifted with great energy, Ketuvarman, the younger brother of Suryavarman, and gifted with youthful vigour, fought, for the sake of his brother, against Pandu's son endued with great fame.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
केतुवर्मा
केतुवर्मन् [m]
तु
तु [ind]
तेजस्वी
तेजस्विन् [adj]
तस्यैवावरजो
तद् [pron]
तस्यैवावरजो
एव [ind]
तस्यैवावरजो
अवरज [adj]
युवा
युवन् [m]
युयुधे
युध् [2. P.]
भ्रातुर्
भ्रातृ [m]
अर्थाय
अर्थ [mn]
पाण्डवेन
पाण्डव [m]
महात्मना
महात्मन् [adj]
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य केतुवर्माणमाहवे । अभ्यघ्नन्निशितैर्बाणैर्बीभत्सुः परवीरहा ॥
English Translation
Seeing Ketuvarman approaching towards him for battle, Bibhatsu, that destroyer of hostile heroes, killed him with many sharppointed arrows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
आपतन्तं
आपत् [1. Ā.]
सम्प्रेक्ष्य
सम्प्रेक्ष् [4. P.]
केतुवर्माणम्
केतुवर्मन् [m]
आहवे
आहव [m]
अभ्यघ्नन्निशितैर्
अभिहन् [4. P.]
अभ्यघ्नन्निशितैर्
निशा [3. Ā.]
बाणैर्
बाण [m]
बीभत्सुः
बीभत्सु [m]
परवीरहा
पर [pron]
परवीरहा
वीर [m]
परवीरहा
हन् [adj]
केतुवर्मण्यभिहते धृतवर्मा महारथः । रथेनाशु समावृत्य शरैर्जिष्णुमवाकिरत् ॥
English Translation
Upon Ketuvarmana's fall, the powerful carwarrior Dlıritavarman, rushing on his car towards Arjuna, showered a perfect downpour of arrows on him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
केतुवर्मण्यभिहते
केतुवर्मन् [m]
केतुवर्मण्यभिहते
अभिहन् [4. P.]
धृतवर्मा
धृतवर्मन् [m]
महारथः
महत् [adj]
महारथः
रथ [m]
रथेनाशु
रथ [m]
रथेनाशु
आशु [ind]
समावृत्य
समावृ [5. P.]
शरैर्
शर [m]
जिष्णुम्
जिष्णु [m]
अवाकिरत्
अवकृ [6. Ā.]
तस्य तां शीघ्रतामीक्ष्य तुतोषातीव वीर्यवान् । गुडाकेशो महातेजा बालस्य धृतवर्मणः ॥
English Translation
Seeing that lightness of hand shown by the youth Dhritavarman, Gudakesha of great energy and great prowess became highly pleased with him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
तां
तद् [pron]
शीघ्रताम्
शीघ्र [adj]
शीघ्रताम्
ता [f]
ईक्ष्य
ईक्ष् [4. P.]
तुतोषातीव
तुष् [4. Ā.]
तुतोषातीव
अतीव [ind]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
गुडाकेशो
गुडाकेश [m]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
बालस्य
बाल [m]
धृतवर्मणः
धृतवर्मन् [m]
न संदधानं ददृशे नाददानं च तं तदा । किरन्तमेव स शरान्ददृशे पाकशासनिः ॥
English Translation
The son of Indra could not see when the young warrior took out his arrows and when he placed them on his bowstring aiming at him. He only saw showers of arrows in the air.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
संदधानं
संधा [1. P.]
ददृशे
दृश् [6. P.]
नाददानं
न [ind]
नाददानं
आदा [4. Ā.]
च
च [ind]
तं
तद् [pron]
तदा
तदा [ind]
किरन्तम्
कृ [6. Ā.]
एव
एव [ind]
स
तद् [pron]
शरान्
शर [m]
ददृशे
दृश् [6. P.]
पाकशासनिः
पाकशासन [m]
स तु तं पूजयामास धृतवर्माणमाहवे । मनसा स मुहूर्तं वै रणे समभिहर्षयन् ॥
English Translation
For a brief space of time, Arjuna pleased his enemy and mentally admired his heroism and skill.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
तं
तद् [pron]
पूजयामास
पूजय् [10. Ā.]
धृतवर्माणम्
धृतवर्मन् [m]
आहवे
आहव [m]
मनसा
मनस् [n]
स
तद् [pron]
मुहूर्तं
मुहूर्त [mn]
वै
वै [ind]
रणे
रण [m]
समभिहर्षयन्
समभिहर्षय् [10. P.]
तं पन्नगमिव क्रुद्धं कुरुवीरः स्मयन्निव । प्रीतिपूर्वं महाराज प्राणैर्न व्यपरोपयत् ॥
English Translation
The Kuru hero, smiling the while, fought with that youth who took after an angry snake. The mighty-armed Dhananjaya, glad as he was in seeing the courage of Dhritavarman, did not take his life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
पन्नगम्
पन्नग [mn]
इव
इव [ind]
क्रुद्धं
क्रुध् [4. Ā.]
कुरुवीरः
कुरु [m]
कुरुवीरः
वीर [m]
स्मयन्न्
स्मि [1. P.]
इव
इव [ind]
प्रीतिपूर्वं
प्रीति [f]
प्रीतिपूर्वं
पूर्वम् [ind]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
प्राणैर्
प्राण [m]
न
न [ind]
व्यपरोपयत्
व्यपरोपय् [10. P.]
स तथा रक्ष्यमाणो वै पार्थेनामिततेजसा । धृतवर्मा शरं तीक्ष्णं मुमोच विजये तदा ॥
English Translation
While, however, Partha of immeasurable energy fought mildly with him without wishing to kill him, Dhritavarman shot a burning arrow at him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तथा
तथा [ind]
रक्ष्यमाणो
रक्ष् [4. P.]
वै
वै [ind]
पार्थेनामिततेजसा
पार्थ [m]
पार्थेनामिततेजसा
अमित [adj]
पार्थेनामिततेजसा
तेजस् [n]
धृतवर्मा
धृतवर्मन् [m]
शरं
शर [m]
तीक्ष्णं
तीक्ष्ण [adj]
मुमोच
मुच् [6. Ā.]
विजये
विजय [m]
तदा
तदा [ind]
स तेन विजयस्तूर्णमस्यन्विद्धः करे भृशम् । मुमोच गाण्डीवं दुःखात्तत्पपाताथ भूतले ॥
English Translation
Deeply pierced in the hand by that arrow, Vijaya became stupefied and his bow Gandiva dropped down on the Earth from his relaxed grasp.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तेन
तद् [pron]
विजयस्तूर्णम्
विजय [m]
विजयस्तूर्णम्
तूर्णम् [ind]
अस्यन्
अस् [4. Ā.]
विद्धः
व्यध् [4. Ā.]
करे
कर [m]
भृशम्
भृशम् [ind]
मुमोच
मुच् [6. Ā.]
गाण्डीवं
गाण्डीव [mn]
दुःखात्
दुःख [n]
तत्
तद् [pron]
पपाताथ
पत् [1. Ā.]
पपाताथ
अथ [ind]
भूतले
भू [f]
भूतले
तल [mn]
धनुषः पततस्तस्य सव्यसाचिकराद्विभो । इन्द्रस्येवायुधस्यासीद्रूपं भरतसत्तम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धनुषः
धनुस् [n]
पततस्तस्य
पत् [1. Ā.]
पततस्तस्य
तद् [pron]
सव्यसाचिकराद्
सव्यसाचिन् [m]
सव्यसाचिकराद्
कर [m]
विभो
विभु [adj]
इन्द्रस्येवायुधस्यासीद्
इन्द्र [m]
इन्द्रस्येवायुधस्यासीद्
इव [ind]
इन्द्रस्येवायुधस्यासीद्
आयुध [mn]
इन्द्रस्येवायुधस्यासीद्
अस् [2. P.]
रूपं
रूप [n]
भरतसत्तम
भरत [m]
भरतसत्तम
सत्तम [adj]
तस्मिन्निपतिते दिव्ये महाधनुषि पार्थिव । जहास सस्वनं हासं धृतवर्मा महाहवे ॥
English Translation
When that great and celestial bow dropped down, O king, Dhritavarman laughed loudly in battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्निपतिते
तद् [pron]
तस्मिन्निपतिते
निपत् [1. Ā.]
दिव्ये
दिव्य [adj]
महाधनुषि
महत् [adj]
महाधनुषि
धनुस् [n]
पार्थिव
पार्थिव [m]
जहास
हस् [1. Ā.]
सस्वनं
स [ind]
सस्वनं
स्वन [m]
हासं
हास [m]
धृतवर्मा
धृतवर्मन् [m]
महाहवे
महत् [adj]
महाहवे
आहव [m]
ततो रोषान्वितो जिष्णुः प्रमृज्य रुधिरं करात् । धनुरादत्त तद्दिव्यं शरवर्षं ववर्ष च ॥
English Translation
At this, Jishnu, worked up with rage wiped the blood from his hand and once more taking up his bow, showered a perfect downpour of arrows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
रोषान्वितो
रोष [m]
रोषान्वितो
अन्वित [adj]
जिष्णुः
जिष्णु [m]
प्रमृज्य
प्रमृज् [2. Ā.]
रुधिरं
रुधिर [n]
करात्
कर [m]
धनुर्
धनुस् [n]
आदत्त
आदा [4. Ā.]
तद्
तद् [pron]
दिव्यं
दिव्य [adj]
शरवर्षं
शर [m]
शरवर्षं
वर्ष [mn]
ववर्ष
वृष् [6. P.]
च
च [ind]
ततो हलहलाशब्दो दिवस्पृगभवत्तदा । नानाविधानां भूतानां तत्कर्मातीव शंसताम् ॥
English Translation
Then a loud and confused noise arose, filling the sky and touching the very heavens, as it were, from various creatures who spoke highly of that feat of Dhananjaya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
हलहलाशब्दो
हलहला [ind]
हलहलाशब्दो
शब्द [m]
दिवस्पृग्
दिव [n]
दिवस्पृग्
स्पृश् [adj]
अभवत्
भू [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
नानाविधानां
नानाविध [adj]
भूतानां
भूत [mn]
तत्
तद् [pron]
कर्मातीव
कर्मन् [n]
कर्मातीव
अतीव [ind]
शंसताम्
शंस् [2. Ā.]
ततः संप्रेक्ष्य तं क्रुद्धं कालान्तकयमोपमम् । जिष्णुं त्रैगर्तका योधास्त्वरिताः पर्यवारयन् ॥
English Translation
Seeing Jishnu inflamed with wrath and loO king like Yama himself as he appears as the end of the cycle, the Trigarta warriors hastily surrounded him, rushing from their posts and desirous of rescuing Dhritavarman. Seeing himself surrounded by his enemies, Arjuna became more angry than before.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सम्प्रेक्ष्य
सम्प्रेक्ष् [4. P.]
तं
तद् [pron]
क्रुद्धं
क्रुध् [4. Ā.]
कालान्तकयमोपमम्
काल [m]
कालान्तकयमोपमम्
अन्तक [m]
कालान्तकयमोपमम्
यम [m]
कालान्तकयमोपमम्
उपम [adj]
जिष्णुं
जिष्णु [m]
त्रैगर्तका
त्रैगर्तक [adj]
योधास्त्वरिताः
योध [m]
योधास्त्वरिताः
त्वर् [1. P.]
पर्यवारयन्
परिवारय् [10. Ā.]
अभिसृत्य परीप्सार्थं ततस्ते धृतवर्मणः । परिवव्रुर्गुडाकेशं तत्राक्रुध्यद्धनंजयः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिसृत्य
अभिसृ [3. Ā.]
परीप्सार्थं
परीप्सा [f]
परीप्सार्थं
अर्थ [mn]
ततस्ते
ततस् [ind]
ततस्ते
तद् [pron]
धृतवर्मणः
धृतवर्मन् [m]
परिवव्रुर्
परिवृ [5. Ā.]
गुडाकेशं
गुडाकेश [m]
तत्राक्रुध्यद्
तत्र [ind]
तत्राक्रुध्यद्
क्रुध् [4. Ā.]
धनंजयः
धनंजय [m]
ततो योधाञ्जघानाशु तेषां स दश चाष्ट च । महेन्द्रवज्रप्रतिमैरायसैर्निशितैः शरैः ॥
English Translation
He then quickly despatched eighteen of their foremost warriors with many arrows of hard iron which resembled the arrows of the great Indra himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
योधाञ्
योध [m]
जघानाशु
हन् [6. P.]
जघानाशु
आशु [ind]
तेषां
तद् [pron]
स
तद् [pron]
दश
दशन् [adj]
चाष्ट
च [ind]
चाष्ट
अष्टन् [adj]
च
च [ind]
महेन्द्रवज्रप्रतिमैर्
महत् [adj]
महेन्द्रवज्रप्रतिमैर्
इन्द्र [m]
महेन्द्रवज्रप्रतिमैर्
वज्र [mn]
महेन्द्रवज्रप्रतिमैर्
प्रतिमा [f]
आयसैर्
आयस [adj]
निशितैः
निशा [3. Ā.]
शरैः
शर [m]
तांस्तु प्रभग्नान्संप्रेक्ष्य त्वरमाणो धनंजयः । शरैराशीविषाकारैर्जघान स्वनवद्धसन् ॥
English Translation
The Trigarta warriors then began to fly. Seeing them retreat, Dhananjaya, quickly shot many shafts at them which resembled angry snakes of dreadful poison, and laughed aloud.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तांस्तु
तद् [pron]
तांस्तु
तु [ind]
प्रभग्नान्
प्रभञ्ज् [4. P.]
सम्प्रेक्ष्य
सम्प्रेक्ष् [4. P.]
त्वरमाणो
त्वर् [1. P.]
धनंजयः
धनंजय [m]
शरैर्
शर [m]
आशीविषाकारैर्
आशीविष [m]
आशीविषाकारैर्
आकार [m]
जघान
हन् [6. P.]
स्वनवद्धसन्
स्वनवत् [adj]
स्वनवद्धसन्
हस् [1. Ā.]
ते भग्नमनसः सर्वे त्रैगर्तकमहारथाः । दिशो विदुद्रुवुः सर्वा धनंजयशरार्दिताः ॥
English Translation
The powerful car-warriors of the Trigarlas, with dispirited hearts, fled in all directions, greatly afflicted by Dhananjaya with his arrows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
भग्नमनसः
भञ्ज् [4. P.]
भग्नमनसः
मनस् [n]
सर्वे
सर्व [pron]
त्रैगर्तकमहारथाः
त्रैगर्तक [adj]
त्रैगर्तकमहारथाः
महत् [adj]
त्रैगर्तकमहारथाः
रथ [m]
दिशो
दिश् [f]
विदुद्रुवुः
विद्रु [1. Ā.]
सर्वा
सर्व [pron]
धनंजयशरार्दिताः
धनंजय [m]
धनंजयशरार्दिताः
शर [m]
धनंजयशरार्दिताः
अर्दय् [10. Ā.]
त ऊचुः पुरुषव्याघ्रं संशप्तकनिषूदनम् । तव स्म किंकराः सर्वे सर्वे च वशगास्तव ॥
English Translation
They then addressed that foremost of men, that destroyer of the Samsaptaka army, saying, 'We are your slaves! We yield to you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त
तद् [pron]
ऊचुः
वच् [2. P.]
पुरुषव्याघ्रं
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्रं
व्याघ्र [m]
संशप्तकनिषूदनम्
संशप्तक [m]
संशप्तकनिषूदनम्
निषूदन [m]
तव
त्वद् [pron]
स्म
स्म [ind]
किंकराः
किंकर [m]
सर्वे
सर्व [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
च
च [ind]
वशगास्तव
वशग [adj]
वशगास्तव
त्वद् [pron]
आज्ञापयस्व नः पार्थ प्रह्वान्प्रेष्यानवस्थितान् । करिष्यामः प्रियं सर्वं तव कौरवनन्दन ॥
English Translation
Do you command us, O Partha! Lo, we wait here as the most docile of your servants! O delighter of the Kurus, we shall execute all your commands.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आज्ञापयस्व
आज्ञापय् [10. Ā.]
नः
मद् [pron]
पार्थ
पार्थ [m]
प्रह्वान्
प्रह्व [adj]
प्रेष्यान्
प्रेष्य [m]
अवस्थितान्
अवस्था [1. Ā.]
करिष्यामः
कृ [2. Ā.]
प्रियं
प्रिय [adj]
सर्वं
सर्व [pron]
तव
त्वद् [pron]
कौरवनन्दन
कौरव [m]
कौरवनन्दन
नन्दन [m]
एतदाज्ञाय वचनं सर्वांस्तानब्रवीत्तदा । जीवितं रक्षत नृपाः शासनं गृह्यतामिति ॥
English Translation
Hearing these words expressive of their submission, Dhananjaya said them, 'Do you, O kings, save your lives, to and accept my dominion.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतद्
एतद् [pron]
आज्ञाय
आज्ञा [9. P.]
वचनं
वचन [n]
सर्वांस्तान्
सर्व [pron]
सर्वांस्तान्
तद् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
तदा
तदा [ind]
जीवितं
जीवित [n]
रक्षत
रक्ष् [4. P.]
नृपाः
नृप [m]
शासनं
शासन [n]
गृह्यताम्
ग्रह् [6. Ā.]
इति
इति [ind]