Aśvamedhikaparva Adhyāya 6
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 6
Aśvamedhikaparva Adhyāya 6 of the classical Mahābhārata with 34 verses.
Total: 34 Verses
•
Citations: MBh 14.6.1–34
•
250 Lexicon Terms
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । बृहस्पतेश्च संवादं मरुत्तस्य च भारत ॥
English Translation
Vyasa said Regarding it is cited the ancient legend of Brihaspati and the wise Marutta.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अत्र [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अपि [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
उदाहृ [2. P.]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
इदम् [pron]
इतिहासं
इतिहास [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
पवनस्य
पवन [m]
च
च [ind]
संवादम्
संवाद [m]
अर्जुनस्य
अर्जुन [m]
च
च [ind]
भारत
भारत [m]
देवराजस्य समयं कृतमाङ्गिरसेन ह । श्रुत्वा मरुत्तो नृपतिर्मन्युमाहारयत्तदा ॥
English Translation
On hearing of the agreement made by Angira's son Brihaspati with the king of the celestials, king Marutta made the necessary preparations for a great sacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवराजस्य
देवराज [m]
समयं
समय [m]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
आङ्गिरसेन
आङ्गिरस [m]
ह
ह [ind]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
मरुत्तो
मरुत्त [m]
नृपतिर्
नृपति [m]
मन्युम्
मन्यु [mf]
आहारयत्
आहारय् [10. Ā.]
तदा
तदा [ind]
संकल्प्य मनसा यज्ञं करंधमसुतात्मजः । बृहस्पतिमुपागम्य वाग्मी वचनमब्रवीत् ॥
English Translation
(Marutta) having conceived the idea of a sacrifice in his mind the eloquent grandson of Karandhama went to Brihaspati and spoke to him thus.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संकल्प्य
संकल्पय् [10. Ā.]
मनसा
मनस् [n]
यज्ञं
यज्ञ [m]
करंधमसुतात्मजः
करंधम [m]
करंधमसुतात्मजः
सुत [m]
करंधमसुतात्मजः
आत्मज [m]
बृहस्पतिम्
बृहस्पति [m]
उपागम्य
उपागम् [1. P.]
वाग्मी
वाग्मिन् [adj]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
भगवन्यन्मया पूर्वमभिगम्य तपोधन । कृतोऽभिसंधिर्यज्ञाय भवतो वचनाद्गुरो ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भगवन्
भगवत् [adj]
यन्मया
यत् [ind]
यन्मया
मद् [pron]
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
अभिगम्य
अभिगम् [1. Ā.]
तपोधन
तपोधन [adj]
कृतो
कृ [2. Ā.]
ऽभिसंधिर्
अभिसंधि [m]
यज्ञाय
यज्ञ [m]
भवतो
भवत् [adj]
वचनाद्
वचन [n]
गुरो
गुरु [m]
तमहं यष्टुमिच्छामि संभाराः संभृताश्च मे । याज्योऽस्मि भवतः साधो तत्प्राप्नुहि विधत्स्व च ॥
English Translation
O worshipful ascetic, I have intended to celebrate the sacrifice which you did propose to me once on a previous occasion, according to your instructions, and I now wish to appoint you, as officiating pricst at this sacrifice, the materials whereof I have collected, O excellent one, you are our family-priest, therefore do you take those sacrificial things and celebrate the sacrifice yourself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
अहं
मद् [pron]
यष्टुम्
यज् [2. P.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
संभाराः
सम्भार [mn]
संभृताश्च
सम्भृ [3. Ā.]
संभृताश्च
च [ind]
मे
मद् [pron]
याज्यो
याजय् [10. Ā.]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
भवतः
भवत् [adj]
साधो
साधु [adj]
तत्
तद् [pron]
प्राप्नुहि
प्राप् [1. P.]
विधत्स्व
विधा [3. Ā.]
च
च [ind]
न कामये याजयितुं त्वामहं पृथिवीपते । वृतोऽस्मि देवराजेन प्रतिज्ञातं च तस्य मे ॥
English Translation
Brihaspati said O king, I do not wish to perform your। sacrifice, I have been appointed as priest by the King the Celestials and I have promised to him to act as such.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
कामये
कामय् [10. P.]
याजयितुं
याजय् [10. Ā.]
त्वाम्
त्वद् [pron]
अहं
मद् [pron]
पृथिवीपते
पृथिवीपति [m]
वृतो
वृ [5. Ā.]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
देवराजेन
देवराज [m]
प्रतिज्ञातं
प्रतिज्ञा [9. Ā.]
च
च [ind]
तस्य
तद् [pron]
मे
मद् [pron]
पित्र्यमस्मि तव क्षेत्रं बहु मन्ये च ते भृशम् । न चास्म्ययाज्यतां प्राप्तो भजमानं भजस्व माम् ॥
English Translation
Marutta said You are our hereditary family-priest, and therefore I cherish great regard for you, and I have acquired the right of being helped at sacrifices by you, and therefore it is proper that you should officiate as priest at my sacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पित्र्यम्
पित्र्य [adj]
अस्मि
अस् [2. P.]
तव
त्वद् [pron]
क्षेत्रं
क्षेत्र [mn]
बहु
बहु [adj]
मन्ये
मन् [8. P.]
च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
भृशम्
भृशम् [ind]
न
न [ind]
चास्म्ययाज्यतां
च [ind]
चास्म्ययाज्यतां
अस् [2. P.]
चास्म्ययाज्यतां
अयाज्य [adj]
चास्म्ययाज्यतां
ता [f]
प्राप्तो
प्राप् [1. P.]
भजमानं
भज् [1. Ā.]
भजस्व
भज् [1. Ā.]
माम्
मद् [pron]
अमर्त्यं याजयित्वाहं याजयिष्ये न मानुषम् । मरुत्त गच्छ वा मा वा निवृत्तोऽस्म्यद्य याजनात् ॥
English Translation
Having, O Marutta, acted as priest to the celestials, how can I act as such to mortal men, and whether you do leave this place or stay here, I tell you I have ceased to act as priest to any but the celestials.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अमर्त्यं
अमर्त्य [adj]
याजयित्वाहं
याजय् [10. Ā.]
याजयित्वाहं
मद् [pron]
याजयिष्ये
याजय् [10. Ā.]
न
न [ind]
मानुषम्
मानुष [m]
मरुत्त
मरुत्त [m]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
वा
वा [ind]
मा
मा [ind]
वा
वा [ind]
निवृत्तो
निवृत् [1. Ā.]
ऽस्म्यद्य
अस् [2. P.]
ऽस्म्यद्य
अद्य [ind]
याजनात्
याजन [n]
न त्वां याजयितास्म्यद्य वृणु त्वं यमिहेच्छसि । उपाध्यायं महाबाहो यस्ते यज्ञं करिष्यति ॥
English Translation
O you of mighty arms, I am unable to act as your priest now. And according to your own desire, you can appoint any one as your priest who will perform your sacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
याजयितास्म्यद्य
याजय् [10. Ā.]
याजयितास्म्यद्य
अद्य [ind]
वृणु
वृ [5. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
यम्
यद् [pron]
इहेच्छसि
इह [ind]
इहेच्छसि
इष् [1. P.]
उपाध्यायं
उपाध्याय [m]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
यस्ते
यद् [pron]
यस्ते
त्वद् [pron]
यज्ञं
यज्ञ [m]
करिष्यति
कृ [2. Ā.]
एवमुक्तस्तु नृपतिर्मरुत्तो व्रीडितोऽभवत् । प्रत्यागच्छच्च संविग्नो ददर्श पथि नारदम् ॥
English Translation
Vyasa said Thus told, king Marutta became confounded with shame, and while returning home with his mind stricken with anxiety, he met Narada on his way,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्तु
वच् [2. P.]
उक्तस्तु
तु [ind]
नृपतिर्
नृपति [m]
मरुत्तो
मरुत्त [m]
व्रीडितो
व्रीड् [1. P.]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
प्रत्यागच्छच्च
प्रत्यागम् [1. P.]
प्रत्यागच्छच्च
च [ind]
संविग्नो
संविज् [6. Ā.]
ददर्श
दृश् [6. P.]
पथि
पथिन् [m]
नारदम्
नारद [m]
देवर्षिणा समागम्य नारदेन स पार्थिवः । विधिवत्प्राञ्जलिस्तस्थावथैनं नारदोऽब्रवीत् ॥
English Translation
And on seeing the divine Rishi Narada, that king stood before him with due salutation, and with his hands clasped together, and then Narada addressing him thus said, O royal sage, you appear to be not well-pleased in your mind, is all well with you, where have you been, O sinless one, and why is this your mental disquietude?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवर्षिणा
देव [m]
देवर्षिणा
ऋषि [m]
समागम्य
समागम् [6. P.]
नारदेन
नारद [m]
स
तद् [pron]
पार्थिवः
पार्थिव [m]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
प्राञ्जलिस्तस्थावथैनं
प्राञ्जलि [adj]
प्राञ्जलिस्तस्थावथैनं
स्था [1. Ā.]
प्राञ्जलिस्तस्थावथैनं
अथ [ind]
प्राञ्जलिस्तस्थावथैनं
एनद् [pron]
नारदो
नारद [m]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
राजर्षे नातिहृष्टोऽसि कच्चित्क्षेमं तवानघ । क्व गतोऽसि कुतो वेदमप्रीतिस्थानमागतम् ॥
English Translation
And on seeing the divine Rishi Narada, that king stood before him with due salutation, and with his hands clasped together, and then Narada addressing him thus said, O royal sage, you appear to be not well-pleased in your mind, is all well with you, where have you been, O sinless one, and why is this your mental disquietude?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजर्षे
राजर्षि [m]
नातिहृष्टो
न [ind]
नातिहृष्टो
अति [ind]
नातिहृष्टो
हृष् [1. P.]
ऽसि
अस् [2. P.]
कच्चित्
कच्चित् [ind]
क्षेमं
क्षेम [mn]
तवानघ
त्वद् [pron]
तवानघ
अनघ [adj]
क्व
क्व [ind]
गतो
गम् [6. Ā.]
ऽसि
अस् [2. P.]
कुतो
कुतस् [ind]
वेदम्
वा [ind]
वेदम्
इदम् [pron]
अप्रीतिस्थानम्
अप्रीति [f]
अप्रीतिस्थानम्
स्थान [n]
आगतम्
आगम् [6. P.]
श्रोतव्यं चेन्मया राजन्ब्रूहि मे पार्थिवर्षभ । व्यपनेष्यामि ते मन्युं सर्वयत्नैर्नराधिप ॥
English Translation
And, O king, if there be no objection to your telling it to me, do you, O best O kings, disclose to me, so that, O prince, I may remove the disquietude of your mind with all my efforts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रोतव्यं
श्रु [4. P.]
चेन्मया
चेद् [ind]
चेन्मया
मद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
मे
मद् [pron]
पार्थिवर्षभ
पार्थिव [m]
पार्थिवर्षभ
ऋषभ [m]
व्यपनेष्यामि
व्यपनी [1. P.]
ते
त्वद् [pron]
मन्युं
मन्यु [mf]
सर्वयत्नैर्
सर्व [pron]
सर्वयत्नैर्
यत्न [m]
नराधिप
नराधिप [m]
एवमुक्तो मरुत्तस्तु नारदेन महर्षिणा । विप्रलम्भमुपाध्यायात्सर्वमेव न्यवेदयत् ॥
English Translation
Vaishampayana continued : Thus addressed by the great Rishi Narada, king Marutta informed him of the refusal he had received from his religious preceptor.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तो
वच् [2. P.]
मरुत्तस्तु
मरुत्त [m]
मरुत्तस्तु
तु [ind]
नारदेन
नारद [m]
महर्षिणा
महत् [adj]
महर्षिणा
ऋषि [m]
विप्रलम्भम्
विप्रलम्भ [m]
उपाध्यायात्
उपाध्याय [m]
सर्वम्
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
न्यवेदयत्
निवेदय् [10. Ā.]
गतोऽस्म्यङ्गिरसः पुत्रं देवाचार्यं बृहस्पतिम् । यज्ञार्थमृत्विजं द्रष्टुं स च मां नाभ्यनन्दत ॥
English Translation
Marutta said Trying to find out a priest to officiate at my sacrifice, I went to that priest of the Immortals, Brihaspati, the son of Angirasa, but he did not choose to accept my offer.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गतो
गम् [6. Ā.]
ऽस्म्यङ्गिरसः
अस् [2. P.]
ऽस्म्यङ्गिरसः
अङ्गिरस् [m]
पुत्रं
पुत्र [m]
देवाचार्यं
देव [m]
देवाचार्यं
आचार्य [m]
बृहस्पतिम्
बृहस्पति [m]
यज्ञार्थम्
यज्ञ [m]
यज्ञार्थम्
अर्थ [mn]
ऋत्विजं
ऋत्विज् [m]
द्रष्टुं
दृश् [6. P.]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
मां
मद् [pron]
नाभ्यनन्दत
न [ind]
नाभ्यनन्दत
अभिनन्द् [1. Ā.]
प्रत्याख्यातश्च तेनाहं जीवितुं नाद्य कामये । परित्यक्तश्च गुरुणा दूषितश्चास्मि नारद ॥
English Translation
Having met with this refusal from him, I have no desire to live any longer now, for by his abandoning me thus, I have, O Narada, become sullied with sin.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रत्याख्यातश्च
प्रत्याख्या [2. Ā.]
प्रत्याख्यातश्च
च [ind]
तेनाहं
तद् [pron]
तेनाहं
मद् [pron]
जीवितुं
जीव् [1. Ā.]
नाद्य
न [ind]
नाद्य
अद्य [ind]
कामये
कामय् [10. P.]
परित्यक्तश्च
परित्यज् [1. Ā.]
परित्यक्तश्च
च [ind]
गुरुणा
गुरु [m]
दूषितश्चास्मि
दूषय् [10. Ā.]
दूषितश्चास्मि
च [ind]
दूषितश्चास्मि
अस् [2. P.]
नारद
नारद [m]
एवमुक्तस्तु राज्ञा स नारदः प्रत्युवाच ह । आविक्षितं महाराज वाचा संजीवयन्निव ॥
English Translation
Vyasa said Thus told by that king, Narada, O powerful prince, made this reply to him with words which seemed to revive that son of Avikshit.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्तु
वच् [2. P.]
उक्तस्तु
तु [ind]
राज्ञा
राजन् [m]
स
तद् [pron]
धृतराष्ट्रेण
धृतराष्ट्र [m]
धीमता
धीमत् [adj]
आविक्षितं
आविक्षित [m]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
वाचा
वाच् [f]
संजीवयन्न्
संजीवय् [10. Ā.]
इव
इव [ind]
राजन्नङ्गिरसः पुत्रः संवर्तो नाम धार्मिकः । चङ्क्रमीति दिशः सर्वा दिग्वासा मोहयन्प्रजाः ॥
English Translation
Narada said The virtuous son of Angirasa, Samvarla by name, is travelling over all the earth in a nude state to the amazement all creatures; do you, O prince, go to him, if Brihaspati does not wish to officiate at your sacrifice, the powerful Samvarta, if pleased with you, will perform your sacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजन्न्
राजन् [m]
अङ्गिरसः
अङ्गिरस् [m]
पुत्रः
पुत्र [m]
संवर्तो
संवर्त [m]
नाम
नाम [ind]
धार्मिकः
धार्मिक [adj]
चङ्क्रमीति
चङ्क्रम् [Int. Ā.]
दिशः
दिश् [f]
सर्वा
सर्व [pron]
दिग्वासा
दिग्वासस् [adj]
मोहयन्
मोहय् [10. Ā.]
प्रजाः
प्रजा [f]
तं गच्छ यदि याज्यं त्वां न वाञ्छति बृहस्पतिः । प्रसन्नस्त्वां महाराज संवर्तो याजयिष्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
यदि
यदि [ind]
याज्यं
याज्य [m]
त्वां
त्वद् [pron]
न
न [ind]
वाञ्छति
वाञ्छ् [1. Ā.]
बृहस्पतिः
बृहस्पति [m]
प्रसन्नस्त्वां
प्रसद् [1. Ā.]
प्रसन्नस्त्वां
त्वद् [pron]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
संवर्तो
संवर्त [m]
याजयिष्यति
याजय् [10. Ā.]
संजीवितोऽहं भवता वाक्येनानेन नारद । पश्येयं क्व नु संवर्तं शंस मे वदतां वर ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संजीवितो
संजीवय् [10. Ā.]
ऽहं
मद् [pron]
भवता
भवत् [adj]
वाक्येनानेन
वाक्य [n]
वाक्येनानेन
इदम् [pron]
नारद
नारद [m]
पश्येयं
पश् [4. Ā.]
क्व
क्व [ind]
नु
नु [ind]
संवर्तं
संवर्त [m]
शंस
शंस् [2. Ā.]
मे
मद् [pron]
वदतां
वद् [1. Ā.]
वर
वर [adj]
कथं च तस्मै वर्तेयं कथं मां न परित्यजेत् । प्रत्याख्यातश्च तेनापि नाहं जीवितुमुत्सहे ॥
English Translation
Marutta said I feel as if filled with new life, by these your words, O Narada, but O the best of speakers, do you tell me where I can find Samvarta, and how I can remain by his side, and how I ma to act so that he may not leave inc, for I do not wish to live if I mcet with a refusal from him also.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
च
च [ind]
तस्मै
तद् [pron]
वर्तेयं
वृत् [3. P.]
कथं
कथम् [ind]
मां
मद् [pron]
न
न [ind]
परित्यजेत्
परित्यज् [1. Ā.]
प्रत्याख्यातश्च
प्रत्याख्या [2. Ā.]
प्रत्याख्यातश्च
च [ind]
तेनाहं
तद् [pron]
तेनाहं
मद् [pron]
जीवितुं
जीव् [1. Ā.]
नाद्य
न [ind]
नाद्य
अद्य [ind]
कामये
कामय् [10. P.]
उन्मत्तवेषं बिभ्रत्स चङ्क्रमीति यथासुखम् । वाराणसीं तु नगरीमभीक्ष्णमुपसेवते ॥
English Translation
Narada said Desirous of seeing Maheshvara, O prince, he roves about at his pleasure in the city of Varanasi dressed as a maniac.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उन्मत्तवेषं
उन्मद् [4. Ā.]
उन्मत्तवेषं
वेष [m]
बिभ्रत्
भृ [1. Ā.]
स
तद् [pron]
चङ्क्रमीति
चङ्क्रम् [Int. Ā.]
यथासुखम्
यथासुखम् [ind]
वाराणसीं
वाराणसी [f]
तु
तु [ind]
नगरीम्
नगरी [f]
अभीक्ष्णम्
अभीक्ष्णम् [ind]
उपसेवते
उपसेव् [1. Ā.]
तस्या द्वारं समासाद्य न्यसेथाः कुणपं क्वचित् । तं दृष्ट्वा यो निवर्तेत स संवर्तो महीपते ॥
English Translation
And having reached the gate of the city, you must place a dead body somewhere near it, and the man who shall turn away on seeing the dead body, do you, O prince, know that man to be Samvarta, and knowing him, do you follow his footsteps wherever that powerful man wishes to go, and finding him (at length) in a lonely place you must seek his protection with your hands clasped together.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्या
तद् [pron]
द्वारं
द्वार [n]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
न्यसेथाः
न्यस् [2. P.]
कुणपं
कुणप [mn]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
यो
यद् [pron]
निवर्तेत
निवृत् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
संवर्तो
संवर्त [m]
महीपते
महीपति [m]
तं पृष्ठतोऽनुगच्छेथा यत्र गच्छेत्स वीर्यवान् । तमेकान्ते समासाद्य प्राञ्जलिः शरणं व्रजेः ॥
English Translation
And having reached the gate of the city, you must place a dead body somewhere near it, and the man who shall turn away on seeing the dead body, do you, O prince, know that man to be Samvarta, and knowing him, do you follow his footsteps wherever that powerful man wishes to go, and finding him (at length) in a lonely place you must seek his protection with your hands clasped together.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
पृष्ठतो
पृष्ठतस् [ind]
ऽनुगच्छेथा
अनुगम् [1. Ā.]
यत्र
यत्र [ind]
गच्छेत्
गम् [6. Ā.]
स
तद् [pron]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
तम्
तद् [pron]
एकान्ते
एकान्त [m]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
प्राञ्जलिः
प्राञ्जलि [adj]
शरणं
शरण [n]
व्रजेः
व्रज् [1. Ā.]
पृच्छेत्त्वां यदि केनाहं तवाख्यात इति स्म ह । ब्रूयास्त्वं नारदेनेति संतप्त इव शत्रुहन् ॥
English Translation
And if he acquire of you as to the person who has given you the information about his own self, do you tell him that Narada has informed you about Samvarta.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पृच्छेत्
प्रच्छ् [1. P.]
त्वां
त्वद् [pron]
यदि
यदि [ind]
केनाहं
क [pron]
केनाहं
मद् [pron]
तवाख्यात
त्वद् [pron]
तवाख्यात
आख्या [4. P.]
इति
इति [ind]
स्म
स्म [ind]
ह
ह [ind]
ब्रूयास्त्वं
ब्रू [2. Ā.]
ब्रूयास्त्वं
त्वद् [pron]
नारदेनेति
नारद [m]
नारदेनेति
इति [ind]
संतप्त
संतप् [4. Ā.]
इव
इव [ind]
शत्रुहन्
शत्रु [m]
शत्रुहन्
हन् [adj]
स चेत्त्वामनुयुञ्जीत ममाभिगमनेप्सया । शंसेथा वह्निमारूढं मामपि त्वमशङ्कया ॥
English Translation
And if he should ask you to follow me, you must tell him unhesitatingly that I have entered into the fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
चेत्
चेद् [ind]
त्वाम्
त्वद् [pron]
अनुयुञ्जीत
अनुयुज् [7. Ā.]
ममाभिगमनेप्सया
मद् [pron]
ममाभिगमनेप्सया
अभिगमन [n]
ममाभिगमनेप्सया
ईप्सा [f]
शंसेथा
शंस् [2. Ā.]
वह्निम्
वह्नि [m]
आरूढं
आरुह् [6. Ā.]
माम्
मद् [pron]
अपि
अपि [ind]
त्वम्
त्वद् [pron]
अशङ्कया
अशङ्क [adj]
स तथेति प्रतिश्रुत्य पूजयित्वा च नारदम् । अभ्यनुज्ञाय राजर्षिर्ययौ वाराणसीं पुरीम् ॥
English Translation
Vyasa said Having signified his consent to the proposal of Narada, that royal sage after duly adoring him and with his permission, went to the city of Varanasi, and having reached there, that famous prince did as he had been asked, and remembering the words of Narada, he placed a dead body at the gate of the city.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तथेति
तथा [ind]
तथेति
इति [ind]
प्रतिश्रुत्य
प्रतिश्रु [5. P.]
पूजयित्वा
पूजय् [10. Ā.]
च
च [ind]
नारदम्
नारद [m]
अभ्यनुज्ञाय
अभ्यनुज्ञा [9. Ā.]
राजर्षिर्
राजन् [m]
राजर्षिर्
ऋषि [m]
ययौ
या [2. Ā.]
वाराणसीं
वाराणसी [f]
पुरीम्
पुरी [f]
तत्र गत्वा यथोक्तं स पुर्या द्वारे महायशाः । कुणपं स्थापयामास नारदस्य वचः स्मरन् ॥
English Translation
Vyasa said Having signified his consent to the proposal of Narada, that royal sage after duly adoring him and with his permission, went to the city of Varanasi, and having reached there, that famous prince did as he had been asked, and remembering the words of Narada, he placed a dead body at the gate of the city.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
यथोक्तं
यथोक्तम् [ind]
स
तद् [pron]
पुर्या
पुरी [f]
द्वारे
द्वार [n]
महायशाः
महत् [adj]
महायशाः
यशस् [n]
कुणपं
कुणप [mn]
स्थापयामास
स्थापय् [10. Ā.]
नारदस्य
नारद [m]
वचः
वचस् [n]
स्मरन्
स्मृ [1. Ā.]
यौगपद्येन विप्रश्च स पुरीद्वारमाविशत् । ततः स कुणपं दृष्ट्वा सहसा स न्यवर्तत ॥
English Translation
And by coincidence, that Brahmana also entered the gate of the city at the same time. Then on seeing the dead body, he suddenly turned away.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यौगपद्येन
यौगपद्य [n]
विप्रश्च
विप्र [m]
विप्रश्च
च [ind]
स
तद् [pron]
पुरीद्वारम्
पुरी [f]
पुरीद्वारम्
द्वार [n]
आविशत्
आविश् [6. Ā.]
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
कुणपं
कुणप [mn]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
सहसा
सहसा [ind]
स
तद् [pron]
न्यवर्तत
निवृत् [1. Ā.]
स तं निवृत्तमालक्ष्य प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात् । आविक्षितो महीपालः संवर्तमुपशिक्षितुम् ॥
English Translation
And on seeing him turn back, that prince, the son of Avikshit followed his footsteps with his hands joined together, and with a view to receive instruction from him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
निवृत्तम्
निवृत् [1. Ā.]
आलक्ष्य
आलक्षय् [10. Ā.]
प्राञ्जलिः
प्राञ्जलि [adj]
पृष्ठतो
पृष्ठतस् [ind]
ऽन्वगात्
अनुगा [3. P.]
आविक्षितो
आविक्षित [m]
महीपालः
महीपाल [m]
संवर्तम्
संवर्त [m]
उपशिक्षितुम्
उपशिक्ष् [6. Ā.]
स एनं विजने दृष्ट्वा पांसुभिः कर्दमेन च । श्लेष्मणा चापि राजानं ष्ठीवनैश्च समाकिरत् ॥
English Translation
And then finding him in a lonely place, Samvarta covered the king with mud and ashes and phlegm and spittle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
एनं
एनद् [pron]
विजने
विजन [n]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
पांसुभिः
पांसु [m]
कर्दमेन
कर्दम [mn]
च
च [ind]
श्लेष्मणा
श्लेष्मन् [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
राजानं
राजन् [m]
ष्ठीवनैश्च
ष्ठीवन [n]
ष्ठीवनैश्च
च [ind]
समाकिरत्
समाकृ [6. P.]
स तथा बाध्यमानोऽपि संवर्तेन महीपतिः । अन्वगादेव तमृषिं प्राञ्जलिः संप्रसादयन् ॥
English Translation
And though thus worried and oppressed by Samvarta, the king followed that sage with his hands joined together in prayer and endeavouring to plcase him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तथा
तथा [ind]
बाध्यमानो
बाध् [1. P.]
ऽपि
अपि [ind]
संवर्तेन
संवर्त [m]
महीपतिः
महीपति [m]
अन्वगाद्
अनुगा [3. P.]
एव
एव [ind]
तम्
तद् [pron]
ऋषिं
ऋषि [m]
प्राञ्जलिः
प्राञ्जलि [adj]
संप्रसादयन्
संप्रसादय् [10. Ā.]
ततो निवृत्य संवर्तः परिश्रान्त उपाविशत् । शीतलच्छायमासाद्य न्यग्रोधं बहुशाखिनम् ॥
English Translation
At length overcome with fatigue, and reaching the cool shade of a fig tree with many branches, Samvarta desisted from his course and sat down at rest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
निवृत्य
निवृत् [1. Ā.]
संवर्तः
संवर्त [m]
परिश्रान्त
परिश्रम् [4. P.]
उपाविशत्
उपविश् [6. P.]
शीतलच्छायम्
शीतल [adj]
शीतलच्छायम्
छाया [f]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
न्यग्रोधं
न्यग्रोध [m]
बहुशाखिनम्
बहु [adj]
बहुशाखिनम्
शाखिन् [adj]