Anuśāsanaparva Adhyāya 5
अनुशासनपर्व • अध्यायः 5
Anuśāsanaparva Adhyāya 5 of the classical Mahābhārata with 32 verses.
Total: 32 Verses
•
Citations: MBh 13.5.1–32
•
250 Lexicon Terms
आनृशंसस्य धर्मस्य गुणान्भक्तजनस्य च । श्रोतुमिच्छामि कार्त्स्न्येन तन्मे ब्रूहि पितामह ॥
English Translation
Yudhishthira said O you who know the truths of religion, I wish to hear of the merits of religion, I wish to hear of the merits of mercy, and of the marks of devout men! Do you, O sire, describe them to me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आनृशंसस्य
आनृशंस [n]
धर्मस्य
धर्म [mn]
गुणान्
गुण [mn]
भक्तजनस्य
भक्त [m]
भक्तजनस्य
जन [m]
च
च [ind]
श्रोतुम्
श्रु [4. P.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
तत्त्वेन
तत्त्व [n]
तन्मे
तद् [pron]
तन्मे
मद् [pron]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
पितामह
पितामह [m]
विषये काशिराजस्य ग्रामान्निष्क्रम्य लुब्धकः । सविषं काण्डमादाय मृगयामास वै मृगम् ॥
English Translation
In the dominion of the king of Kashi, a fowler, having poisoned arrows with him, went out of his village on hunting expedition in search of antelopes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विषये
विषय [mn]
काशिराजस्य
काशि [f]
काशिराजस्य
राज [m]
ग्रामान्निष्क्रम्य
ग्राम [mn]
ग्रामान्निष्क्रम्य
निष्क्रम् [6. P.]
लुब्धकः
लुब्धक [m]
सविषं
स [ind]
सविषं
विष [n]
काण्डम्
काण्ड [mn]
आदाय
आदा [4. Ā.]
मृगयामास
मृगय् [Denom. P.]
वै
वै [ind]
मृगम्
मृग [m]
तत्र चामिषलुब्धेन लुब्धकेन महावने । अविदूरे मृगं दृष्ट्वा बाणः प्रतिसमाहितः ॥
English Translation
Desirous of getting meat, when in a big forest in pursuit of the chase, he saw a drove of antelopes near at hand, and shot his arrow at one of them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
चामिषलुब्धेन
च [ind]
चामिषलुब्धेन
आमिष [n]
चामिषलुब्धेन
लुभ् [4. Ā.]
लुब्धकेन
लुब्धक [m]
महावने
महत् [adj]
महावने
वन [n]
अविदूरे
अविदूर [n]
मृगं
मृग [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
बाणः
बाण [m]
प्रतिसमाहितः
प्रतिसमाधा [3. P.]
तेन दुर्वारितास्त्रेण निमित्तचपलेषुणा । महान्वनतरुर्विद्धो मृगं तत्र जिघांसता ॥
English Translation
The arrow of that fowler of irresistible arms, shot for the destruction of the antelope, missing its aim, pierced a powerful foresttree.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेन
तद् [pron]
दुर्वारितास्त्रेण
दुर्वारित [adj]
दुर्वारितास्त्रेण
अस्त्र [mn]
निमित्तचपलेषुणा
निमित्त [n]
निमित्तचपलेषुणा
चपल [adj]
निमित्तचपलेषुणा
इषु [mf]
महान्
महत् [adj]
वनतरुर्
वन [n]
वनतरुर्
तरु [m]
विद्धो
व्यध् [4. Ā.]
मृगं
मृग [m]
तत्र
तत्र [ind]
जिघांसता
जिघांस् [Denom. Ā.]
स तीक्ष्णविषदिग्धेन शरेणातिबलात्कृतः । उत्सृज्य फलपत्राणि पादपः शोषमागतः ॥
English Translation
The tree, pierced with that arrow covered with dreadful poison, withered away, shedding its leaves and fruits.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तीक्ष्णविषदिग्धेन
तीक्ष्ण [adj]
तीक्ष्णविषदिग्धेन
विष [n]
तीक्ष्णविषदिग्धेन
दिह् [2. Ā.]
शरेणातिबलात्कृतः
शर [m]
शरेणातिबलात्कृतः
अति [ind]
शरेणातिबलात्कृतः
बलात्कृत [adj]
उत्सृज्य
उत्सृज् [6. Ā.]
फलपत्राणि
फल [n]
फलपत्राणि
पत्त्र [mn]
पादपः
पादप [m]
शोषम्
शोष [m]
आगतः
आगम् [6. P.]
तस्मिन्वृक्षे तथाभूते कोटरेषु चिरोषितः । न जहाति शुको वासं तस्य भक्त्या वनस्पतेः ॥
English Translation
The tree having thus withered, a parrot which had lived in a hollow of its trunk all his life, did not leave his nest out of affection for that lordly tree.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्
तद् [pron]
वृक्षे
वृक्ष [m]
तथाभूते
तथा [ind]
तथाभूते
भू [1. Ā.]
कोटरेषु
कोटर [mn]
चिरोषितः
चिर [adj]
चिरोषितः
वस् [2. P.]
न
न [ind]
जहाति
हा [1. P.]
शुको
शुक [m]
वासं
वास [m]
तस्य
तद् [pron]
भक्त्या
भक्ति [f]
वनस्पतेः
वनस्पति [mf]
निष्प्रचारो निराहारो ग्लानः शिथिलवागपि । कृतज्ञः सह वृक्षेण धर्मात्मा स व्यशुष्यत ॥
English Translation
Motionless starving, silent and sorrowful, that grateful and virtuous parrot also withered away with the tree.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निष्प्रचारो
निष्प्रचार [adj]
निराहारो
निराहार [adj]
ग्लानः
ग्ला [4. Ā.]
शिथिलवाग्
शिथिल [adj]
शिथिलवाग्
वाच् [f]
अपि
अपि [ind]
कृतज्ञः
कृतज्ञ [adj]
सह
सह [ind]
वृक्षेण
वृक्ष [m]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
स
तद् [pron]
व्यशुष्यत
विशुष् [4. P.]
तमुदारं महासत्त्वमतिमानुषचेष्टितम् । समदुःखसुखं ज्ञात्वा विस्मितः पाकशासनः ॥
English Translation
The conqueror of Paka (Indra) was filled with wonder upon seeing that great and generous bird thus uninfluenced by misery or happiness and possessing extraordinary resolution.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
उदारं
उदार [adj]
महासत्त्वम्
महत् [adj]
महासत्त्वम्
सत्त्व [n]
अतिमानुषचेष्टितम्
अतिमानुष [adj]
अतिमानुषचेष्टितम्
चेष्टित [n]
समदुःखसुखं
सम [pron]
समदुःखसुखं
दुःख [n]
समदुःखसुखं
सुख [n]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
विस्मितः
विस्मि [1. P.]
पाकशासनः
पाकशासन [m]
ततश्चिन्तामुपगतः शक्रः कथमयं द्विजः । तिर्यग्योनावसंभाव्यमानृशंस्यं समास्थितः ॥
English Translation
Then Shakra thought, How could this bird come to possess such humane and generous feelings which cannot be seen in one of the lower animal creation?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततश्चिन्ताम्
ततस् [ind]
ततश्चिन्ताम्
चिन्ता [f]
उपगतः
उपगम् [6. P.]
शक्रः
शक्र [m]
कथम्
कथम् [ind]
अयं
इदम् [pron]
द्विजः
द्विज [m]
तिर्यग्योनावसंभाव्यम्
तिर्यग्योनि [f]
तिर्यग्योनावसंभाव्यम्
असंभाव्य [adj]
आनृशंस्यं
आनृशंस्य [n]
समास्थितः
समास्था [1. Ā.]
अथ वा नात्र चित्रं हीत्यभवद्वासवस्य तु । प्राणिनामिह सर्वेषां सर्वं सर्वत्र दृश्यते ॥
English Translation
There is nothing wonderful in the matter, for all crcatures are seen to show kindly and generous feelings towards others.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथवा
अथवा [ind]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
चित्रं
चित्र [adj]
हीत्यभवद्
हि [ind]
हीत्यभवद्
इति [ind]
हीत्यभवद्
भू [1. Ā.]
वासवस्य
वासव [m]
तु
तु [ind]
प्राणिनाम्
प्राणिन् [m]
इह
इह [ind]
सर्वेषां
सर्व [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
सर्वत्र
सर्वत्र [ind]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
ततो ब्राह्मणवेषेण मानुषं रूपमास्थितः । अवतीर्य महीं शक्रस्तं पक्षिणमुवाच ह ॥
English Translation
Assuming then the shape of a Brahmana, Shakra went on the Earth and addressing the bird, said:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ब्राह्मणवेषेण
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणवेषेण
वेष [m]
मानुषं
मानुष [adj]
रूपम्
रूप [n]
आस्थितः
आस्था [1. Ā.]
अवतीर्य
अवतृ [6. P.]
महीं
मही [f]
शक्रस्तं
शक्र [m]
शक्रस्तं
तद् [pron]
पक्षिणम्
पक्षिन् [m]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
शुक भोः पक्षिणां श्रेष्ठ दाक्षेयी सुप्रजास्त्वया । पृच्छे त्वा शुष्कमेतं वै कस्मान्न त्यजसि द्रुमम् ॥
English Translation
O Suka, O best of birds, the granddaughter of Daksha has become blessed (by having you as her offspring)! I ask you, why do you not leave this withered tree?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुक
शुक [m]
भोः
भोः [ind]
पक्षिणां
पक्षिन् [m]
श्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
दाक्षेयी
दाक्षेयी [f]
सुप्रजास्त्वया
सुप्रजस् [adj]
सुप्रजास्त्वया
त्वद् [pron]
पृच्छे
प्रच्छ् [1. P.]
त्वा
त्वद् [pron]
शुष्कम्
शुष्क [adj]
एतं
एतद् [pron]
वै
वै [ind]
कस्मान्न
कस्मात् [ind]
कस्मान्न
न [ind]
त्यजसि
त्यज् [1. Ā.]
द्रुमम्
द्रुम [m]
अथ पृष्टः शुकः प्राह मूर्ध्ना समभिवाद्य तम् । स्वागतं देवराजाय विज्ञातस्तपसा मया ॥
English Translation
Thus accosted, the Shuka bowed to him and thus replied: Welcome to you, O king of the gods, I have recognised you by the merit of my austere penances.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
पृष्टः
प्रच्छ् [1. P.]
शुकः
शुक [m]
प्राह
प्राह् [1. P.]
मूर्ध्ना
मूर्धन् [m]
समभिवाद्य
समभिवादय् [10. P.]
तम्
तद् [pron]
स्वागतं
स्वागत [n]
देवराजाय
देवराज [m]
विज्ञातस्तपसा
विज्ञा [9. Ā.]
विज्ञातस्तपसा
तपस् [n]
मया
मद् [pron]
ततो दशशताक्षेण साधु साध्विति भाषितम् । अहो विज्ञानमित्येवं तपसा पूजितस्ततः ॥
English Translation
Well-done, well-done! said the thousandeyed god. Then the latter lauded him in his mind, saying 0, how wonderful is the knowledge which he possesses.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
दशशताक्षेण
दशशताक्ष [m]
साधु
साधु [adj]
साध्विति
साधु [adj]
साध्विति
इति [ind]
भाषितम्
भाष् [1. P.]
अहो
अहो [ind]
विज्ञानम्
विज्ञान [n]
इत्येवं
इति [ind]
इत्येवं
एवम् [ind]
तपसा
तपस् [n]
पूजितस्ततः
पूजय् [10. Ā.]
पूजितस्ततः
ततस् [ind]
तमेवं शुभकर्माणं शुकं परमधार्मिकम् । विजानन्नपि तां प्राप्तिं पप्रच्छ बलसूदनः ॥
English Translation
Although the destroyer of Vala knew that parrot to be of a greatly virtuous character and meritorious in action, he still enquired of him about the reason of his love for the tree.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
एवं
एवम् [ind]
शुभकर्माणं
शुभ [adj]
शुभकर्माणं
कर्मन् [n]
शुकं
शुक [m]
परमधार्मिकम्
परम [adj]
परमधार्मिकम्
धार्मिक [adj]
विजानन्न्
विज्ञा [9. Ā.]
अपि
अपि [ind]
तां
तद् [pron]
प्राप्तिं
प्राप्ति [f]
पप्रच्छ
प्रच्छ् [1. P.]
बलसूदनः
बलसूदन [m]
निष्पत्रमफलं शुष्कमशरण्यं पतत्रिणाम् । किमर्थं सेवसे वृक्षं यदा महदिदं वनम् ॥
English Translation
This tree is withered and it is without leaves and fruits, and is unfit to be the refuge of birds. Why do you then cling to it? This forest too is vast and in this wilderness there are numberless other good trees whose hollows are covered with leaves and which you can choose freely and to your heart's content.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निष्पत्रम्
निष्पत्त्र [adj]
अफलं
अफल [adj]
शुष्कम्
शुष्क [adj]
अशरण्यं
अशरण्य [adj]
पतत्रिणाम्
पतत्रिन् [m]
किमर्थं
किमर्थम् [ind]
सेवसे
सेव् [4. P.]
वृक्षं
वृक्ष [m]
यदा
यदा [ind]
महद्
महत् [adj]
इदं
इदम् [pron]
वनम्
वन [n]
अन्येऽपि बहवो वृक्षाः पत्रसंछन्नकोटराः । शुभाः पर्याप्तसंचारा विद्यन्तेऽस्मिन्महावने ॥
English Translation
This tree is withered and it is without leaves and fruits, and is unfit to be the refuge of birds. Why do you then cling to it? This forest too is vast and in this wilderness there are numberless other good trees whose hollows are covered with leaves and which you can choose freely and to your heart's content.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्ये
अन्य [pron]
ऽपि
अपि [ind]
बहवो
बहु [adj]
वृक्षाः
वृक्ष [m]
पत्रसंछन्नकोटराः
पत्त्र [mn]
पत्रसंछन्नकोटराः
संछद् [1. P.]
पत्रसंछन्नकोटराः
कोटर [mn]
शुभाः
शुभ [adj]
पर्याप्तसंचारा
पर्याप् [5. Ā.]
पर्याप्तसंचारा
संचार [m]
विद्यन्ते
विद् [6. Ā.]
ऽस्मिन्महावने
इदम् [pron]
ऽस्मिन्महावने
महत् [adj]
ऽस्मिन्महावने
वन [n]
गतायुषमसामर्थ्यं क्षीणसारं हतश्रियम् । विमृश्य प्रज्ञया धीर जहीमं ह्यस्थिरं द्रुमम् ॥
English Translation
patient one, displaying proper discrimination in your wisdom, do you leave this old tree that is dead and useless and shorn of all its leaves and no longer capable of any good.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गतायुषम्
गम् [6. Ā.]
गतायुषम्
आयुष [n]
असामर्थ्यं
असामर्थ्य [adj]
क्षीणसारं
क्षि [9. Ā.]
क्षीणसारं
सार [mn]
हतश्रियम्
हन् [6. P.]
हतश्रियम्
श्री [f]
विमृश्य
विमृश् [6. Ā.]
प्रज्ञया
प्रज्ञा [f]
धीर
धीर [adj]
जहीमं
हा [1. P.]
जहीमं
इदम् [pron]
ह्यस्थिरं
हि [ind]
ह्यस्थिरं
अस्थिर [adj]
द्रुमम्
द्रुम [m]
तदुपश्रुत्य धर्मात्मा शुकः शक्रेण भाषितम् । सुदीर्घमभिनिःश्वस्य दीनो वाक्यमुवाच ह ॥
English Translation
Bhishma said Hearing these words of Shakra, the virtuous Shuka, heaved a deep sigh, and sorrowfully replied to him, saying O husband of Sachi, and chief of the gods, the ordinances of the gods should always be obeyed. Do you hear of the reason of the thing about which you have asked me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
उपश्रुत्य
उपश्रु [5. Ā.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
शुकः
शुक [m]
शक्रेण
शक्र [m]
भाषितम्
भाष् [1. P.]
सुदीर्घम्
सु [ind]
सुदीर्घम्
दीर्घ [adj]
अभिनिःश्वस्य
अभिनिःश्वस् [2. Ā.]
दीनो
दीन [adj]
वाक्यम्
वाक्य [n]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
अनतिक्रमणीयानि दैवतानि शचीपते । यत्राभवस्तत्र भवस्तन्निबोध सुराधिप ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनतिक्रमणीयानि
अन् [ind]
अनतिक्रमणीयानि
अतिक्रम् [6. P.]
दैवतानि
दैवत [n]
शचीपते
शचीपति [m]
यत्राभवस्तत्र
यत्र [ind]
यत्राभवस्तत्र
भू [1. Ā.]
यत्राभवस्तत्र
तत्र [ind]
भवस्तन्निबोध
भव [m]
भवस्तन्निबोध
तद् [pron]
भवस्तन्निबोध
निबुध् [4. P.]
सुराधिप
सुराधिप [m]
अस्मिन्नहं द्रुमे जातः साधुभिश्च गुणैर्युतः । बालभावे च संगुप्तः शत्रुभिश्च न धर्षितः ॥
English Translation
Here, within this tree, was I born and here in this tree have all the good traits of my character been developed, and here in this tree was I protected in my infancy from the attacks of my enemies.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्मिन्न्
इदम् [pron]
अहं
मद् [pron]
द्रुमे
द्रुम [m]
जातः
जन् [4. P.]
साधुभिश्च
साधु [adj]
साधुभिश्च
च [ind]
गुणैर्
गुण [mn]
युतः
युत [adj]
बालभावे
बाल [m]
बालभावे
भाव [m]
च
च [ind]
संगुप्तः
संगुप् [1. P.]
शत्रुभिश्च
शत्रु [m]
शत्रुभिश्च
च [ind]
न
न [ind]
धर्षितः
धर्षय् [10. P.]
किमनुक्रोशवैफल्यमुत्पादयसि मेऽनघ । आनृशंस्येऽनुरक्तस्य भक्तस्यानुगतस्य च ॥
English Translation
O sinless one, why are you, in your kindness, interfering with the principle of my conduct in life? I am merciful and devoutly intent on virtue, and firm in conduct.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किम्
किम् [ind]
अनुक्रोशवैफल्यम्
अनुक्रोश [m]
अनुक्रोशवैफल्यम्
वैफल्य [n]
उत्पादयसि
उत्पादय् [10. Ā.]
मे
मद् [pron]
ऽनघ
अनघ [adj]
आनृशंस्ये
आनृशंस्य [n]
ऽनुरक्तस्य
अनुरञ्ज् [4. Ā.]
भक्तस्यानुगतस्य
भक्त [m]
भक्तस्यानुगतस्य
अनुगम् [1. Ā.]
च
च [ind]
अनुक्रोशो हि साधूनां सुमहद्धर्मलक्षणम् । अनुक्रोशश्च साधूनां सदा प्रीतिं प्रयच्छति ॥
English Translation
Kindliness of feeling is the highest test of virtue amongst the good, and this same merciful and humane feeling is the source of eternal happiness to the virtuous,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनुक्रोशो
अनुक्रोश [m]
हि
हि [ind]
साधूनां
साधु [adj]
सुमहद्
सु [ind]
सुमहद्
महत् [adj]
धर्मलक्षणम्
धर्म [mn]
धर्मलक्षणम्
लक्षण [n]
अनुक्रोशश्च
अनुक्रोश [m]
अनुक्रोशश्च
च [ind]
साधूनां
साधु [adj]
सदा
सदा [ind]
प्रीतिं
प्रीति [f]
प्रयच्छति
प्रयम् [1. Ā.]
त्वमेव दैवतैः सर्वैः पृच्छ्यसे धर्मसंशयान् । अतस्त्वं देव देवानामाधिपत्ये प्रतिष्ठितः ॥
English Translation
All the gods ask you to remove their doubts in religion, and for this reason, O lord, you have been elected their king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वम्
त्वद् [pron]
एव
एव [ind]
दैवतैः
दैवत [n]
सर्वैः
सर्व [pron]
पृच्छ्यसे
प्रच्छ् [1. P.]
धर्मसंशयान्
धर्म [mn]
धर्मसंशयान्
संशय [m]
अतस्त्वं
अतस् [ind]
अतस्त्वं
त्वद् [pron]
देव
देव [m]
देवानाम्
देव [m]
आधिपत्ये
आधिपत्य [n]
प्रतिष्ठितः
प्रतिष्ठा [1. Ā.]
नार्हसि त्वं सहस्राक्ष त्याजयित्वेह भक्तितः । समर्थमुपजीव्येमं त्यजेयं कथमद्य वै ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नार्हसि
न [ind]
नार्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
सहस्राक्ष
सहस्राक्ष [m]
त्याजयित्वेह
त्याजय् [10. P.]
त्याजयित्वेह
इह [ind]
भक्तितः
भक्ति [f]
समर्थम्
समर्थ [adj]
उपजीव्येमं
उपजीव् [1. Ā.]
उपजीव्येमं
इदम् [pron]
त्यजेयं
त्यज् [1. Ā.]
कथम्
कथम् [ind]
अद्य
अद्य [ind]
वै
वै [ind]
तस्य वाक्येन सौम्येन हर्षितः पाकशासनः । शुकं प्रोवाच धर्मज्ञमानृशंस्येन तोषितः ॥
English Translation
You should not, O thousandeyed one, advise me now to leave this tree for good. When it was capable of good, it supported my life. How can I leave it now? Pleased with these wellmeant words of the parrot, the virtuous destroyer of Paka, thus said to him:I am pleased with your humane and merciful disposition.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
वाक्येन
वाक्य [n]
सौम्येन
सौम्य [adj]
हर्षितः
हर्षय् [10. Ā.]
पाकशासनः
पाकशासन [m]
शुकं
शुक [m]
प्रोवाच
प्रवच् [2. P.]
धर्मज्ञम्
धर्म [mn]
धर्मज्ञम्
ज्ञ [adj]
आनृशंस्येन
आनृशंस्य [n]
तोषितः
तोषय् [10. Ā.]
वरं वृणीष्वेति तदा स च वव्रे वरं शुकः । आनृशंस्यपरो नित्यं तस्य वृक्षस्य संभवम् ॥
English Translation
Do you ask a boon of me. At this, the merciful parrot craved this boon of him, saying Let this tree revive.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वरं
वर [mn]
वृणीष्वेति
वृ [5. Ā.]
वृणीष्वेति
इति [ind]
तदा
तदा [ind]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
वव्रे
वृ [5. Ā.]
वरं
वर [mn]
शुकः
शुक [m]
आनृशंस्यपरो
आनृशंस्य [n]
आनृशंस्यपरो
पर [pron]
नित्यं
नित्यम् [ind]
तस्य
तद् [pron]
वृक्षस्य
वृक्ष [m]
संभवम्
सम्भव [m]
विदित्वा च दृढां शक्रस्तां शुके शीलसंपदम् । प्रीतः क्षिप्रमथो वृक्षममृतेनावसिक्तवान् ॥
English Translation
Knowing the great attachment of the parrot to that tree and great high character, Indra, wellpleased, caused the tree to be quickly sprinkled over with nectar.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विदित्वा
विद् [6. Ā.]
च
च [ind]
दृढां
दृढ [adj]
शक्रस्तां
शक्र [m]
शक्रस्तां
तद् [pron]
शुके
शुक [m]
शीलसंपदम्
शील [mn]
शीलसंपदम्
सम्पद् [f]
प्रीतः
प्री [9. Ā.]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
अथो
अथो [ind]
वृक्षम्
वृक्ष [m]
ततः फलानि पत्राणि शाखाश्चापि मनोरमाः । शुकस्य दृढभक्तित्वाच्छ्रीमत्त्वं चाप स द्रुमः ॥
English Translation
Then that tree became revived and grand through the penanres of the parrot, and the latter, too, O great king, at the end of his life, acquired the companionship of Shakra by virtue of that act of mercy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
फलानि
फल [n]
पत्राणि
पत्त्र [mn]
शाखाश्चापि
शाखा [f]
शाखाश्चापि
च [ind]
शाखाश्चापि
अपि [ind]
मनोरमाः
मनोरम [adj]
शुकस्य
शुक [m]
दृढभक्तित्वाच्छ्रीमत्त्वं
दृढ [adj]
दृढभक्तित्वाच्छ्रीमत्त्वं
भक्ति [f]
दृढभक्तित्वाच्छ्रीमत्त्वं
त्व [n]
दृढभक्तित्वाच्छ्रीमत्त्वं
श्रीमत् [adj]
दृढभक्तित्वाच्छ्रीमत्त्वं
त्व [n]
चाप
च [ind]
चाप
आप् [1. P.]
स
तद् [pron]
द्रुमः
द्रुम [m]
शुकश्च कर्मणा तेन आनृशंस्यकृतेन ह । आयुषोऽन्ते महाराज प्राप शक्रसलोकताम् ॥
English Translation
Then that tree became revived and grand through the penanres of the parrot, and the latter, too, O great king, at the end of his life, acquired the companionship of Shakra by virtue of that act of mercy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुकश्च
शुक [m]
शुकश्च
च [ind]
कर्मणा
कर्मन् [n]
तेन
तद् [pron]
आनृशंस्यकृतेन
आनृशंस्य [n]
आनृशंस्यकृतेन
कृ [2. Ā.]
ह
ह [ind]
आयुषो
आयुस् [n]
ऽन्ते
अन्त [m]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
प्राप
प्राप् [1. P.]
शक्रसलोकताम्
शक्र [m]
शक्रसलोकताम्
सलोकता [f]
एवमेव मनुष्येन्द्र भक्तिमन्तं समाश्रितः । सर्वार्थसिद्धिं लभते शुकं प्राप्य यथा द्रुमः ॥
English Translation
Thus, o king, by communion and companionship with the pious, people acquire all the objects of their desire even as the tree did through its companionship with the parrot."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
एव
एव [ind]
मनुष्येन्द्र
मनुष्य [m]
मनुष्येन्द्र
इन्द्र [m]
भक्तिमन्तं
भक्तिमत् [adj]
समाश्रितः
समाश्रि [1. Ā.]
सर्वार्थसिद्धिं
सर्व [pron]
सर्वार्थसिद्धिं
अर्थ [mn]
सर्वार्थसिद्धिं
सिद्धि [f]
लभते
लभ् [1. P.]
शुकं
शुक [m]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
यथा
यथा [ind]
द्रुमः
द्रुम [m]