Śāntiparva Adhyāya 83
शान्तिपर्व • अध्यायः 83
Śāntiparva Adhyāya 83 of the classical Mahābhārata with 68 verses.
Total: 68 Verses
•
Citations: MBh 12.83.1–68
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 3 (Verses 30 shown)
एषा प्रथमतो वृत्तिर्द्वितीयां शृणु भारत । यः कश्चिज्जनयेदर्थं राज्ञा रक्ष्यः स मानवः ॥
English Translation
Bhishma said This that I have told you is the first means. Listen now, O Bharata, to the second one. That man who seeks the advancement of the king should always be protected by him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एषा
एतद् [pron]
प्रथमतो
प्रथमतस् [ind]
वृत्तिर्
वृत्ति [f]
द्वितीयां
द्वितीय [adj]
शृणु
श्रु [4. P.]
भारत
भारत [m]
यः
यद् [pron]
कश्चिज्जनयेद्
कश्चित् [pron]
कश्चिज्जनयेद्
जनय् [10. Ā.]
अर्थं
अर्थ [mn]
राज्ञा
राजन् [m]
रक्ष्यः
रक्ष् [4. P.]
स
तद् [pron]
मानवः
मानव [m]
ह्रियमाणममात्येन भृतो वा यदि वाभृतः । यो राजकोशं नश्यन्तमाचक्षीत युधिष्ठिर ॥
English Translation
If a person O Yudhishthira, who is paid or not, comes to you for informing you of the damage done to your treasury when its contents are being embezzled by a minister, you should grant him an audience in private and protect him also from the minister. The minister guilty of embezzlement seek, O Bharata, to kill such informants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ह्रियमाणम्
हृ [2. P.]
अमात्येन
अमात्य [m]
भृतो
भृ [1. Ā.]
वा
वा [ind]
यदि
यदि [ind]
वाभृतः
वा [ind]
वाभृतः
अभृत [adj]
यो
यद् [pron]
राजकोशं
राजन् [m]
राजकोशं
कोश [mn]
नश्यन्तम्
नश् [1. P.]
आचक्षीत
आचक्ष् [1. P.]
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
श्रोतव्यं तस्य च रहो रक्ष्यश्चामात्यतो भवेत् । अमात्या ह्युपहन्तारं भूयिष्ठं घ्नन्ति भारत ॥
English Translation
If a person O Yudhishthira, who is paid or not, comes to you for informing you of the damage done to your treasury when its contents are being embezzled by a minister, you should grant him an audience in private and protect him also from the minister. The minister guilty of embezzlement seek, O Bharata, to kill such informants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रत्यक्षा
प्रत्यक्ष [adj]
च
च [ind]
परोक्षा
परोक्ष [adj]
च
च [ind]
वृत्तिश्चास्य
वृत्ति [f]
वृत्तिश्चास्य
च [ind]
वृत्तिश्चास्य
इदम् [pron]
भवेत्
भू [1. Ā.]
सदा
सदा [ind]
अमात्या
अमात्य [m]
ह्युपहन्तारं
हि [ind]
ह्युपहन्तारं
उपहन्तृ [adj]
भूयिष्ठं
भूयिष्ठ [adj]
घ्नन्ति
हन् [6. P.]
भारत
भारत [m]
राजकोशस्य गोप्तारं राजकोशविलोपकाः । समेत्य सर्वे बाधन्ते स विनश्यत्यरक्षितः ॥
English Translation
They who plunder the royal treasury combine together for opposing the person who tries to protect it, and if the latter be left unprotected, he is sure to be destroyed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजकोशस्य
राजन् [m]
राजकोशस्य
कोश [mn]
गोप्तारं
गोप्तृ [adj]
राजकोशविलोपकाः
राजन् [m]
राजकोशविलोपकाः
कोश [mn]
राजकोशविलोपकाः
विलोपक [adj]
समेत्य
समे [2. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
बाधन्ते
बाध् [1. P.]
स
तद् [pron]
विनश्यत्यरक्षितः
विनश् [4. Ā.]
विनश्यत्यरक्षितः
अरक्षित [adj]
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । मुनिः कालकवृक्षीयः कौसल्यं यदुवाच ह ॥
English Translation
Regarding it is cited the old discourse between king Muchukunda and Vaishravana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अत्र [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अपि [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
उदाहृ [2. P.]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
इदम् [pron]
इतिहासं
इतिहास [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
मुनिः
मुनि [m]
कालकवृक्षीयः
कालकवृक्षीय [m]
कौसल्यं
कौसल्य [m]
यद्
यद् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
कोसलानामाधिपत्यं संप्राप्ते क्षेमदर्शिनि । मुनिः कालकवृक्षीय आजगामेति नः श्रुतम् ॥
English Translation
We have heard that once on a time the sage Kalakavrikshiya came to Kshemadarshin, who had ascended the throne of Koshala.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कोसलानाम्
कोसल [m]
आधिपत्यं
आधिपत्य [n]
सम्प्राप्ते
सम्प्राप् [5. Ā.]
क्षेमदर्शिनि
क्षेमदर्शिन् [m]
मुनिः
मुनि [m]
कालकवृक्षीय
कालकवृक्षीय [m]
आजगामेति
आगम् [6. P.]
आजगामेति
इति [ind]
नः
मद् [pron]
श्रुतम्
श्रु [4. P.]
स काकं पञ्जरे बद्ध्वा विषयं क्षेमदर्शिनः । पूर्वं पर्यचरद्युक्तः प्रवृत्त्यर्थी पुनः पुनः ॥
English Translation
Desirous of examining the conduct of all the officers of Kshemadarshin, the sage, with a crow kept with in cage in his hand, travelled again and again through every part of that king's dominions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
काकं
काक [m]
पञ्जरे
पञ्जर [mn]
बद्ध्वा
बन्ध् [4. P.]
विषयं
विषय [mn]
क्षेमदर्शिनः
क्षेमदर्शिन् [m]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
पर्यचरद्
परिचर् [1. Ā.]
युक्तः
युज् [6. Ā.]
प्रवृत्त्यर्थी
प्रवृत्ति [f]
प्रवृत्त्यर्थी
अर्थिन् [adj]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
अधीये वायसीं विद्यां शंसन्ति मम वायसाः । अनागतमतीतं च यच्च संप्रति वर्तते ॥
English Translation
men And he spoke to all the and said,-Study ye the practice of crows! The crows tell me the present, the past, and the future!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अधीये
अधी [4. P.]
वायसीं
वायस [adj]
विद्यां
विद्या [f]
शंसन्ति
शंस् [2. Ā.]
मम
मद् [pron]
वायसाः
वायस [m]
अनागतम्
अनागत [adj]
अतीतं
अतीत [adj]
च
च [ind]
यच्च
यद् [pron]
यच्च
च [ind]
संप्रति
सम्प्रति [ind]
वर्तते
वृत् [3. P.]
इति राष्ट्रे परिपतन्बहुशः पुरुषैः सह । सर्वेषां राजयुक्तानां दुष्कृतं परिपृष्टवान् ॥
English Translation
Proclaiming this in the kingdom, the sage, accompanied by a large number of men, began to mark the misdeeds of all the state officers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
राष्ट्रे
राष्ट्र [mn]
परिपतन्
परिपत् [1. P.]
बहुशः
बहुशस् [ind]
पुरुषैः
पुरुष [m]
सह
सह [ind]
सर्वेषां
सर्व [pron]
राजयुक्तानां
राजन् [m]
राजयुक्तानां
युज् [6. Ā.]
दुष्कृतं
दुष्कृत [n]
परिपृष्टवान्
परिप्रच्छ् [6. Ā.]
स बुद्ध्वा तस्य राष्ट्रस्य व्यवसायं हि सर्वशः । राजयुक्तापचारांश्च सर्वान्बुद्ध्वा ततस्ततः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
बुद्ध्वा
बुध् [1. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
राष्ट्रस्य
राष्ट्र [mn]
व्यवसायं
व्यवसाय [m]
हि
हि [ind]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
राजयुक्तापचारांश्च
राजन् [m]
राजयुक्तापचारांश्च
युज् [6. Ā.]
राजयुक्तापचारांश्च
अपचार [m]
राजयुक्तापचारांश्च
च [ind]
सर्वान्
सर्व [pron]
बुद्ध्वा
बुध् [1. Ā.]
ततस्ततः
ततस् [ind]
ततस्ततः
ततस् [ind]
तमेव काकमादाय राजानं द्रष्टुमागमत् । सर्वज्ञोऽस्मीति वचनं ब्रुवाणः संशितव्रतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
एव
एव [ind]
काकम्
काक [m]
आदाय
आदा [4. Ā.]
राजानं
राजन् [m]
द्रष्टुम्
दृश् [6. P.]
आगमत्
आगम् [6. P.]
सर्वज्ञो
सर्व [pron]
सर्वज्ञो
ज्ञ [adj]
ऽस्मीति
अस् [2. P.]
ऽस्मीति
इति [ind]
वचनं
वचन [n]
ब्रुवाणः
ब्रू [2. Ā.]
संशितव्रतः
संशित [adj]
संशितव्रतः
व्रत [n]
स स्म कौसल्यमागम्य राजामात्यमलंकृतम् । प्राह काकस्य वचनादमुत्रेदं त्वया कृतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
स्म
स्म [ind]
कौसल्यम्
कौसल्य [m]
आगम्य
आगम् [6. P.]
राजामात्यम्
राजन् [m]
राजामात्यम्
अमात्य [m]
अलंकृतम्
अलंकृ [8. Ā.]
प्राह
प्राह् [1. P.]
काकस्य
काक [m]
वचनाद्
वचन [n]
अमुत्रेदं
अमुत्र [ind]
अमुत्रेदं
इदम् [pron]
त्वया
त्वद् [pron]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
असौ चासौ च जानीते राजकोशस्त्वया हृतः । एवमाख्याति काकोऽयं तच्छीघ्रमनुगम्यताम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असौ
अदस् [pron]
चासौ
च [ind]
चासौ
अदस् [pron]
च
च [ind]
जानीते
ज्ञा [4. Ā.]
राजकोशस्त्वया
राजन् [m]
राजकोशस्त्वया
कोश [mn]
राजकोशस्त्वया
त्वद् [pron]
हृतः
हृ [2. P.]
एवम्
एवम् [ind]
आख्याति
आख्या [4. P.]
काको
काक [m]
ऽयं
इदम् [pron]
तच्छीघ्रम्
तद् [pron]
तच्छीघ्रम्
शीघ्रम् [ind]
अनुगम्यताम्
अनुगम् [1. Ā.]
तथान्यानपि स प्राह राजकोशहरान्सदा । न चास्य वचनं किंचिदकृतं श्रूयते क्वचित् ॥
English Translation
The sage then mentioned the names of other officers who had likewise been guilty of embezzlement, adding,-My crow never says anything false!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथान्यान्
तथा [ind]
तथान्यान्
अन्य [pron]
अपि
अपि [ind]
स
तद् [pron]
प्राह
प्राह् [1. P.]
राजकोशहरान्
राजन् [m]
राजकोशहरान्
कोश [mn]
राजकोशहरान्
हर [adj]
सदा
सदा [ind]
न
न [ind]
चास्य
च [ind]
चास्य
इदम् [pron]
वचनं
वचन [n]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
अकृतं
अकृत [adj]
श्रूयते
श्रु [4. P.]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
तेन विप्रकृताः सर्वे राजयुक्ताः कुरूद्वह । तमतिक्रम्य सुप्तस्य निशि काकमपोथयन् ॥
English Translation
Thus accused and injured by the sage, all the officers of the king, O you of Kuru's race, in a body pierced his crow, while the sage slept at night.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेन
तद् [pron]
विप्रकृताः
विप्रकृ [8. Ā.]
सर्वे
सर्व [pron]
राजयुक्ताः
राजन् [m]
राजयुक्ताः
युज् [6. Ā.]
कुरूद्वह
कुरु [m]
कुरूद्वह
उद्वह [m]
तम्
तद् [pron]
अतिक्रम्य
अतिक्रम् [6. P.]
सुप्तस्य
स्वप् [1. Ā.]
निशि
निश् [f]
काकम्
काक [m]
अपोथयन्
पोथय् [10. Ā.]
वायसं तु विनिर्भिन्नं दृष्ट्वा बाणेन पञ्जरे । पूर्वाह्णे ब्राह्मणो वाक्यं क्षेमदर्शिनमब्रवीत् ॥
English Translation
Seeing his crow pierced with a shaft within the cage, the twice-born Rishi going to Kshemadarshin in the morning said to hiin,-O king, I seek your help. You are all powerful and you are the lord of the lives and riches of all! If you permit me I can then say what is for your well-bring. Sorry for you whom I regard as a friend, I have come to you, impelled by my devotion and ready to serve you with my whole heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वायसं
वायस [m]
तु
तु [ind]
विनिर्भिन्नं
विनिर्भिद् [7. P.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
बाणेन
बाण [m]
पञ्जरे
पञ्जर [mn]
पूर्वाह्णे
पूर्वाह्ण [m]
ब्राह्मणो
ब्राह्मण [m]
वाक्यं
वाक्य [n]
क्षेमदर्शिनम्
क्षेमदर्शिन् [m]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
राजंस्त्वामभयं याचे प्रभुं प्राणधनेश्वरम् । अनुज्ञातस्त्वया ब्रूयां वचनं त्वत्पुरो हितम् ॥
English Translation
Seeing his crow pierced with a shaft within the cage, the twice-born Rishi going to Kshemadarshin in the morning said to hiin,-O king, I seek your help. You are all powerful and you are the lord of the lives and riches of all! If you permit me I can then say what is for your well-bring. Sorry for you whom I regard as a friend, I have come to you, impelled by my devotion and ready to serve you with my whole heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजंस्त्वाम्
राजन् [m]
राजंस्त्वाम्
त्वद् [pron]
अभयं
अभय [n]
याचे
याच् [1. Ā.]
प्रभुं
प्रभु [m]
प्राणधनेश्वरम्
प्राण [m]
प्राणधनेश्वरम्
धन [n]
प्राणधनेश्वरम्
ईश्वर [m]
अनुज्ञातस्त्वया
अनुज्ञा [9. Ā.]
अनुज्ञातस्त्वया
त्वद् [pron]
ब्रूयां
ब्रू [2. Ā.]
वचनं
वचन [n]
त्वत्पुरो
त्वद् [pron]
त्वत्पुरो
पुरस् [ind]
हितम्
हित [adj]
मित्रार्थमभिसंतप्तो भक्त्या सर्वात्मना गतः । अयं तवार्थं हरते यो ब्रूयादक्षमान्वितः ॥
English Translation
You are being robbed of your wealth, I have come to you for disclosing it without showing any mercy for the robbers. Like a driver that urges a good horse, I have come here for awakening you whom I consider a friend.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मित्रार्थम्
मित्र [mn]
मित्रार्थम्
अर्थ [mn]
अभिसंतप्तो
अभिसंतप् [1. P.]
भक्त्या
भक्ति [f]
सर्वात्मना
सर्व [pron]
सर्वात्मना
आत्मन् [m]
गतः
गम् [6. Ā.]
अयं
इदम् [pron]
तवार्थं
त्वद् [pron]
तवार्थं
अर्थ [mn]
हरते
हृ [2. P.]
यो
यद् [pron]
ब्रूयाद्
ब्रू [2. Ā.]
अक्षमान्वितः
अक्षमा [f]
अक्षमान्वितः
अन्वित [adj]
संबुबोधयिषुर्मित्रं सदश्वमिव सारथिः । अतिमन्युप्रसक्तो हि प्रसज्य हितकारणम् ॥
English Translation
A friend who knows his own interests and seeks his own prosperity and advancement, should forgive a friend that intruded himself forcibly, actuated by devotion at anger, for doing what is beneficial.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संबुबोधयिषुर्
सम्बुबोधयिषु [adj]
मित्रं
मित्र [mn]
सदश्वम्
सत् [adj]
सदश्वम्
अश्व [m]
इव
इव [ind]
सारथिः
सारथि [m]
अतिमन्युप्रसक्तो
अति [ind]
अतिमन्युप्रसक्तो
मन्यु [mf]
अतिमन्युप्रसक्तो
प्रसञ्ज् [1. Ā.]
हि
हि [ind]
प्रसज्य
प्रसञ्ज् [1. Ā.]
हितकारणम्
हित [n]
हितकारणम्
कारण [n]
तथाविधस्य सुहृदः क्षन्तव्यं संविजानता । ऐश्वर्यमिच्छता नित्यं पुरुषेण बुभूषता ॥
English Translation
The king replied to him, saying,—Why should I not hear anything which you will say, since I am not blind to what is for my good?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथाविधस्य
तथाविध [adj]
सुहृदः
सुहृद् [m]
क्षन्तव्यं
क्षम् [1. P.]
संविजानता
संविज्ञा [9. P.]
ऐश्वर्यम्
ऐश्वर्य [n]
इच्छता
इष् [1. P.]
नित्यं
नित्यम् [ind]
पुरुषेण
पुरुष [m]
बुभूषता
बुभूष् [Desid. Ā.]
तं राजा प्रत्युवाचेदं यन्मा किंचिद्भवान्वदेत् । कस्मादहं न क्षमेयमाकाङ्क्षन्नात्मनो हितम् ॥
English Translation
I grant you permission, O twice-born one! Tell me what you like. I shall certainly obey your instructions, O Brahmana!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
प्रत्युवाचेदं
प्रतिवच् [3. Ā.]
प्रत्युवाचेदं
इदम् [pron]
यन्मा
यद् [pron]
यन्मा
मद् [pron]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
वदेत्
वद् [1. Ā.]
कस्माद्
कस्मात् [ind]
अहं
मद् [pron]
न
न [ind]
क्षमेयम्
क्षम् [1. P.]
आकाङ्क्षन्न्
आकाङ्क्ष् [1. Ā.]
आत्मनो
आत्मन् [m]
हितम्
हित [n]
ब्राह्मण प्रतिजानीहि प्रब्रूहि यदि चेच्छसि । करिष्यामि हि ते वाक्यं यद्यन्मां विप्र वक्ष्यसि ॥
English Translation
The Sage said, Ascertaining the merits and demerits of your servants, as also the dangers which you may meet with at their hands, I have come to you, actuated by my devotion, for informing you of everything.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मण
ब्राह्मण [m]
प्रतिजानीहि
प्रतिज्ञा [9. Ā.]
प्रब्रूहि
प्रब्रू [2. Ā.]
यदि
यदि [ind]
चेच्छसि
च [ind]
चेच्छसि
इष् [1. P.]
करिष्यामि
कृ [2. Ā.]
हि
हि [ind]
ते
त्वद् [pron]
वाक्यं
वाक्य [n]
यद्
यद् [pron]
यन्मां
यद् [pron]
यन्मां
मद् [pron]
विप्र
विप्र [m]
वक्ष्यसि
वच् [2. P.]
ज्ञात्वा नयानपायांश्च भृत्यतस्ते भयानि च । भक्त्या वृत्तिं समाख्यातुं भवतोऽन्तिकमागमम् ॥
English Translation
His carelessness may create the king's anger, and such anger may bring about his destruction. Carefully learning how to behave himself, one should sit before the king as he should in the presence of a burning fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
नयान्
नय [m]
अपायांश्च
अपाय [m]
अपायांश्च
च [ind]
भृत्यतस्ते
भृत्य [m]
भृत्यतस्ते
त्वद् [pron]
भयानि
भय [n]
च
च [ind]
भक्त्या
भक्ति [f]
वृत्तिं
वृत्ति [f]
समाख्यातुं
समाख्या [4. P.]
भवतो
भवत् [adj]
ऽन्तिकम्
अन्तिक [n]
आगमम्
आगम् [6. P.]
प्रागेवोक्तश्च दोषोऽयमाचार्यैर्नृपसेविनाम् । अगतीकगतिर्ह्येषा या राज्ञा सह जीविका ॥
English Translation
The ancient preceptors have declared what the curses are, O king, of those that serve others. The lot of those that serve the king is very miserable and wretched.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राग्
प्राक् [ind]
एवोक्तश्च
एव [ind]
एवोक्तश्च
वच् [2. P.]
एवोक्तश्च
च [ind]
दोषो
दोष [mn]
ऽयम्
इदम् [pron]
आचार्यैर्
आचार्य [m]
नृपसेविनाम्
नृप [m]
नृपसेविनाम्
सेविन् [adj]
अगतीकगतिर्
अगतीक [adj]
अगतीकगतिर्
गति [f]
ह्येषा
हि [ind]
ह्येषा
एतद् [pron]
या
यद् [pron]
राज्ञा
राजन् [m]
सह
सह [ind]
जीविका
जीविका [f]
आशीविषैश्च तस्याहुः संगतं यस्य राजभिः । बहुमित्राश्च राजानो बह्वमित्रास्तथैव च ॥
English Translation
He who has any connection with kings is said to have connection with snakes of deadly venom. Kings have many friends as also many enemies.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आशीविषैश्च
आशीविष [m]
आशीविषैश्च
च [ind]
तस्याहुः
तद् [pron]
तस्याहुः
अह् [1. P.]
संगतं
संगम् [6. Ā.]
यस्य
यद् [pron]
राजभिः
राजन् [m]
बहुमित्राश्च
बहु [adj]
बहुमित्राश्च
मित्र [mn]
बहुमित्राश्च
च [ind]
राजानो
राजन् [m]
बह्वमित्रास्तथैव
बहु [adj]
बह्वमित्रास्तथैव
अमित्र [mf]
बह्वमित्रास्तथैव
तथा [ind]
बह्वमित्रास्तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
तेभ्यः सर्वेभ्य एवाहुर्भयं राजोपसेविनाम् । अथैषामेकतो राजन्मुहूर्तादेव भीर्भवेत् ॥
English Translation
Those who serve kings have to fear all of them. Every moment, again, they entertain fear from the king himself, O monarch.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेभ्यः
तद् [pron]
सर्वेभ्य
सर्व [pron]
एवाहुर्
एव [ind]
एवाहुर्
अह् [1. P.]
भयं
भय [n]
राजोपसेविनाम्
राजन् [m]
राजोपसेविनाम्
उपसेविन् [adj]
अथैषाम्
अथ [ind]
अथैषाम्
इदम् [pron]
एकतो
एकतस् [ind]
राजन्मुहूर्ताद्
राजन् [m]
राजन्मुहूर्ताद्
मुहूर्त [mn]
एव
एव [ind]
भीर्
भी [f]
भवेत्
भू [1. Ā.]
नैकान्तेनाप्रमादो हि कर्तुं शक्यो महीपतौ । न तु प्रमादः कर्तव्यः कथंचिद्भूतिमिच्छता ॥
English Translation
A person serving the king cannot escape the charge of carelessness in doing the king's work. Indeed, a servant who desires to acquire prosperity should never show carelessness in the discharge of his duties.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नैकान्तेनाप्रमादो
न [ind]
नैकान्तेनाप्रमादो
एकान्त [m]
नैकान्तेनाप्रमादो
अप्रमाद [m]
हि
हि [ind]
कर्तुं
कृ [2. Ā.]
शक्यो
शक्य [adj]
महीपतौ
महीपति [m]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
राजैव
राजन् [m]
राजैव
एव [ind]
कर्तव्यः
कृ [2. Ā.]
सततं
सततम् [ind]
भूतिम्
भूति [f]
इच्छता
इष् [1. P.]
प्रमादाद्धि स्खलेद्राजा स्खलिते नास्ति जीवितम् । अग्निं दीप्तमिवासीदेद्राजानमुपशिक्षितः ॥
English Translation
He should always fear to utter evil words before the king, or to sit cheerlessly or in disrespectful postures, or to walk disdainfully, or to show insolent gestures and disrespectful motions of the limbs.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रमादाद्धि
प्रमाद [m]
प्रमादाद्धि
हि [ind]
स्खलेद्
स्खल् [1. Ā.]
राजा
राजन् [m]
स्खलिते
स्खल् [1. Ā.]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
जीवितम्
जीवित [n]
अग्निं
अग्नि [m]
दीप्तम्
दीप् [4. P.]
इवासीदेद्
इव [ind]
इवासीदेद्
आसद् [2. P.]
राजानम्
राजन् [m]
उपशिक्षितः
उपशिक्ष् [6. Ā.]
आशीविषमिव क्रुद्धं प्रभुं प्राणधनेश्वरम् । यत्नेनोपचरेन्नित्यं नाहमस्मीति मानवः ॥
English Translation
Prepared to give up his life itself at every moment, one should serve the king attentively, for the king is all powerful and lord of the lives and the riches of all, and, therefore, like to a snake of deadly venom.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजंस्त्वाम्
राजन् [m]
राजंस्त्वाम्
त्वद् [pron]
अभयं
अभय [n]
याचे
याच् [1. Ā.]
प्रभुं
प्रभु [m]
प्राणधनेश्वरम्
प्राण [m]
प्राणधनेश्वरम्
धन [n]
प्राणधनेश्वरम्
ईश्वर [m]
यत्नेनोपचरेन्नित्यं
यत्न [m]
यत्नेनोपचरेन्नित्यं
उपचर् [1. Ā.]
यत्नेनोपचरेन्नित्यं
नित्यम् [ind]
नाहम्
न [ind]
नाहम्
मद् [pron]
अस्मीति
अस् [2. P.]
अस्मीति
इति [ind]
मानवः
मानव [m]