दुर्व्याहृताच्छङ्कमानो दुष्कृताद्दुरधिष्ठितात् । दुरासिताद्दुर्व्रजितादिङ्गितादङ्गचेष्टितात् ॥
English Translation
If the king becomes pleased he can shower prosperity like a god. If he becomes angry he can consume to the very roots like a burning fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुर्व्याहृताच्छङ्कमानो
दुर्व्याहृत [n]
दुर्व्याहृताच्छङ्कमानो
शङ्क् [1. P.]
दुष्कृताद्
दुष्कृत [n]
दुरधिष्ठितात्
दुरधिष्ठित [n]
दुरासिताद्
दुरासित [n]
दुर्व्रजिताद्
दुर्व्रजित [n]
इङ्गिताद्
इङ्गित [n]
अङ्गचेष्टितात्
अङ्ग [n]
अङ्गचेष्टितात्
चेष्टित [n]
देवतेव हि सर्वार्थान्कुर्याद्राजा प्रसादितः । वैश्वानर इव क्रुद्धः समूलमपि निर्दहेत् । इति राजन्मयः प्राह वर्तते च तथैव तत् ॥
English Translation
This, O king, was said by Yama. Its truth is seen in the wordly affairs. I shall now do what would increase your prosperity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवतेव
देवता [f]
देवतेव
इव [ind]
हि
हि [ind]
सर्वार्थान्
सर्व [pron]
सर्वार्थान्
अर्थ [mn]
कुर्याद्
कृ [2. Ā.]
राजा
राजन् [m]
प्रसादितः
प्रसादय् [10. Ā.]
वैश्वानर
वैश्वानर [m]
इव
इव [ind]
क्रुद्धः
क्रुध् [4. Ā.]
समूलम्
स [ind]
समूलम्
मूल [mn]
अपि
अपि [ind]
निर्दहेत्
निर्दह् [1. P.]
इति
इति [ind]
राजन्मयः
राजन् [m]
राजन्मयः
मय [m]
प्राह
प्राह् [1. P.]
वर्तते
वृत् [3. P.]
च
च [ind]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
तत्
तद् [pron]
अथ भूयांसमेवार्थं करिष्यामि पुनः पुनः । ददात्यस्मद्विधोऽमात्यो बुद्धिसाहाय्यमापदि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
भूयांसम्
भूयस् [adj]
एवार्थं
एव [ind]
एवार्थं
अर्थ [mn]
करिष्यामि
कृ [2. Ā.]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
ददात्यस्मद्विधो
दा [1. Ā.]
ददात्यस्मद्विधो
अस्मद्विध [adj]
ऽमात्यो
अमात्य [m]
बुद्धिसाहाय्यम्
बुद्धि [f]
बुद्धिसाहाय्यम्
साहाय्य [n]
आपदि
आपद् [f]
वायसश्चैव मे राजन्नन्तकायाभिसंहितः । न च मेऽत्र भवान्गर्ह्यो न च येषां भवान्प्रियः । हिताहितांस्तु बुध्येथा मा परोक्षमतिर्भव ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वायसश्चैव
वायस [m]
वायसश्चैव
च [ind]
वायसश्चैव
एव [ind]
मे
मद् [pron]
राजन्न्
राजन् [m]
अन्तकायाभिसंहितः
अन्तक [m]
अन्तकायाभिसंहितः
अभिसंधा [3. Ā.]
न
न [ind]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
ऽत्र
अत्र [ind]
भवान्
भवत् [adj]
गर्ह्यो
गर्ह् [1. P.]
न
न [ind]
च
च [ind]
येषां
यद् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
प्रियः
प्रिय [adj]
हिताहितांस्तु
हित [adj]
हिताहितांस्तु
अहित [adj]
हिताहितांस्तु
तु [ind]
बुध्येथा
बुध् [1. Ā.]
मा
मा [ind]
परोक्षमतिर्
परोक्ष [adj]
परोक्षमतिर्
मति [f]
भव
भू [1. Ā.]
ये त्वादानपरा एव वसन्ति भवतो गृहे । अभूतिकामा भूतानां तादृशैर्मेऽभिसंहितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
त्वादानपरा
तु [ind]
त्वादानपरा
आदान [n]
त्वादानपरा
पर [pron]
एव
एव [ind]
वसन्ति
वस् [2. P.]
भवतो
भवत् [adj]
गृहे
गृह [mn]
अभूतिकामा
अभूति [f]
अभूतिकामा
काम [m]
भूतानां
भूत [mn]
तादृशैर्
तादृश [adj]
मे
मद् [pron]
ऽभिसंहितम्
अभिसंधा [3. Ā.]
ये वा भवद्विनाशेन राज्यमिच्छन्त्यनन्तरम् । अन्तरैरभिसंधाय राजन्सिध्यन्ति नान्यथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
वा
वा [ind]
भवद्विनाशेन
भवत् [adj]
भवद्विनाशेन
विनाश [m]
राज्यम्
राज्य [n]
इच्छन्त्यनन्तरम्
इष् [1. P.]
इच्छन्त्यनन्तरम्
अनन्तरम् [ind]
अन्तरैर्
अन्तर [adj]
अभिसंधाय
अभिसंधा [3. Ā.]
राजन्
राजन् [m]
सिध्यन्ति
सिध् [4. Ā.]
नान्यथा
न [ind]
नान्यथा
अन्यथा [ind]
तेषामहं भयाद्राजन्गमिष्याम्यन्यमाश्रमम् । तैर्हि मे संधितो बाणः काके निपतितः प्रभो ॥
English Translation
Through fear of those men, O king, I shall leave this kingdom for some other hermitage. I have no worldly desire, yet those deceitful persons have shot this arrow at my crow, and have, O lord, sent the bird to Yama's abode. I have seen this, O king, with eyes whose vision has been improved by ascetic penances.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषाम्
तद् [pron]
अहं
मद् [pron]
भयाद्
भय [n]
राजन्
राजन् [m]
गमिष्याम्यन्यम्
गम् [6. Ā.]
गमिष्याम्यन्यम्
अन्य [pron]
आश्रमम्
आश्रम [mn]
तैर्
तद् [pron]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
संधितो
संधित [adj]
बाणः
बाण [m]
काके
काक [m]
निपतितः
निपत् [1. Ā.]
प्रभो
प्रभु [m]
छद्मना मम काकश्च गमितो यमसादनम् । दृष्टं ह्येतन्मया राजंस्तपोदीर्घेण चक्षुषा ॥
English Translation
With the help of this single crow I have crossed this kingdom of yours that is like a river consisting of alligators, shark, crocodiles and whales.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
छद्मना
छद्मन् [n]
मम
मद् [pron]
काकश्च
काक [m]
काकश्च
च [ind]
गमितो
गमय् [10. Ā.]
यमसादनम्
यम [m]
यमसादनम्
सादन [n]
दृष्टं
दृश् [6. P.]
ह्येतन्मया
हि [ind]
ह्येतन्मया
एतद् [pron]
ह्येतन्मया
मद् [pron]
राजंस्तपोदीर्घेण
राजन् [m]
राजंस्तपोदीर्घेण
तपस् [n]
राजंस्तपोदीर्घेण
दीर्घ [adj]
चक्षुषा
चक्षुस् [n]
बहुनक्रझषग्राहां तिमिंगिलगणायुताम् । काकेन बडिशेनेमामतार्षं त्वामहं नदीम् ॥
English Translation
Indeed, with the help of that bird, I have passed through your dominions like Himalayan valley, impenetrable and inaccessible for these trunks of (fallen) trees and scattered rocks and thorny shrubs and lions and tigers and other beasts of prey.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बहुनक्रझषग्राहां
बहु [adj]
बहुनक्रझषग्राहां
नक्र [m]
बहुनक्रझषग्राहां
झष [m]
बहुनक्रझषग्राहां
ग्राह [m]
तिमिंगिलगणायुताम्
तिमिङ्गिल [m]
तिमिंगिलगणायुताम्
गण [m]
तिमिंगिलगणायुताम्
आयुत [adj]
काकेन
काक [m]
बडिशेनेमाम्
बडिश [mfn]
बडिशेनेमाम्
इदम् [pron]
अतार्षं
तृ [3. P.]
त्वाम्
त्वद् [pron]
अहं
मद् [pron]
नदीम्
नदी [f]
स्थाण्वश्मकण्टकवतीं व्याघ्रसिंहगजाकुलाम् । दुरासदां दुष्प्रवेशां गुहां हैमवतीमिव ॥
English Translation
The learned hold that a region inaccessible for darkness can be passed through with the a help of a light, and an unfordable river can be crossed by means of a boat. No means, however, exist for penetrating through the labyrinth of royal affairs.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्थाण्वश्मकण्टकवतीं
स्थाणु [mn]
स्थाण्वश्मकण्टकवतीं
अश्मन् [mn]
स्थाण्वश्मकण्टकवतीं
कण्टकवत् [adj]
व्याघ्रसिंहगजाकुलाम्
व्याघ्र [m]
व्याघ्रसिंहगजाकुलाम्
सिंह [m]
व्याघ्रसिंहगजाकुलाम्
गज [m]
व्याघ्रसिंहगजाकुलाम्
आकुल [adj]
दुरासदां
दुरासद [adj]
दुष्प्रवेशां
दुष्प्रवेश [adj]
गुहां
गुहा [f]
हैमवतीम्
हैमवत [adj]
इव
इव [ind]
अग्निना तामसं दुर्गं नौभिराप्यं च गम्यते । राजदुर्गावतरणे नोपायं पण्डिता विदुः ॥
English Translation
Your kingdom is like an inaccessible forest covered with darkness. You cannot trust it. How then can I.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अग्निना
अग्नि [m]
तामसं
तामस [adj]
दुर्गं
दुर्ग [n]
नौभिर्
नौ [f]
आप्यं
आप्य [adj]
च
च [ind]
गम्यते
गम् [6. Ā.]
राजदुर्गावतरणे
राजन् [m]
राजदुर्गावतरणे
दुर्ग [n]
राजदुर्गावतरणे
अवतरण [n]
नोपायं
न [ind]
नोपायं
उपाय [m]
पण्डिता
पण्डित [m]
विदुः
विद् [6. Ā.]
गहनं भवतो राज्यमन्धकारतमोवृतम् । नेह विश्वसितुं शक्यं भवतापि कुतो मया ॥
English Translation
Good and evil are seen here in the same light. To live here is not, therefore, safe. Here a righteous person meets with death, while an unrighteous man incurs no danger.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गहनं
गहन [adj]
भवतो
भवत् [adj]
राज्यम्
राज्य [n]
अन्धकारतमोवृतम्
अन्धकार [mn]
अन्धकारतमोवृतम्
तमस् [n]
अन्धकारतमोवृतम्
वृ [1. Ā.]
नेह
न [ind]
नेह
इह [ind]
विश्वसितुं
विश्वस् [1. Ā.]
शक्यं
शक्य [adj]
भवतापि
भवत् [adj]
भवतापि
अपि [ind]
कुतो
कुतस् [ind]
मया
मद् [pron]
अतो नायं शुभो वासस्तुल्ये सदसती इह । वधो ह्येवात्र सुकृते दुष्कृते न च संशयः ॥
English Translation
For the sake of justice, a person of unrighteous deeds should be killed but never one who is righteous in his deeds. It is not proper, therefore, for one to live in this kingdom long. A sensible man should leave this country soon.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अतो
अतस् [ind]
नायं
न [ind]
नायं
इदम् [pron]
शुभो
शुभ [adj]
वासस्तुल्ये
वास [m]
वासस्तुल्ये
तुल्य [adj]
सदसती
सत् [adj]
सदसती
असत् [adj]
इह
इह [ind]
वधो
वध [m]
ह्येवात्र
हि [ind]
ह्येवात्र
एव [ind]
ह्येवात्र
अत्र [ind]
सुकृते
सु [ind]
सुकृते
कृ [2. Ā.]
दुष्कृते
दुष्कृत [n]
न
न [ind]
च
च [ind]
संशयः
संशय [m]
न्यायतो दुष्कृते घातः सुकृते स्यात्कथं वधः । नेह युक्तं चिरं स्थातुं जवेनातो व्रजेद्बुधः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न्यायतो
न्याय [m]
दुष्कृते
दुष्कृत [n]
घातः
घात [m]
सुकृते
सु [ind]
सुकृते
कृ [2. Ā.]
स्यात्
अस् [2. P.]
कथं
कथम् [ind]
वधः
वध [m]
नेह
न [ind]
नेह
इह [ind]
युक्तं
युक्त [adj]
चिरं
चिरम् [ind]
स्थातुं
स्था [1. Ā.]
जवेनातो
जव [m]
जवेनातो
अतस् [ind]
व्रजेद्
व्रज् [1. Ā.]
बुधः
बुध [adj]
सीता नाम नदी राजन्प्लवो यस्यां निमज्जति । तथोपमामिमां मन्ये वागुरां सर्वघातिनीम् ॥
English Translation
There is a river, O king, of the name of Sita. Boats sink in it. This your kingdom is like that river. An all-destructive net appears to have been cast around it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सीता
सीता [f]
नाम
नाम [ind]
नदी
नदी [f]
राजन्
राजन् [m]
प्लवो
प्लव [mn]
यस्यां
यद् [pron]
निमज्जति
निमज्ज् [1. Ā.]
तथोपमाम्
तथा [ind]
तथोपमाम्
उपमा [f]
इमां
इदम् [pron]
मन्ये
मन् [8. P.]
वागुरां
वागुरा [f]
सर्वघातिनीम्
सर्व [pron]
सर्वघातिनीम्
घातिन् [adj]
मधुप्रपातो हि भवान्भोजनं विषसंयुतम् । असतामिव ते भावो वर्तते न सतामिव । आशीविषैः परिवृतः कूपस्त्वमिव पार्थिव ॥
English Translation
You are like the fall which awaits the collectors of honey, or like attractive food containing poison. Your nature now resembles that of dishonest men and not that of the good. You are like a pit, o king, abounding with snakes of deadly venom.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मधुप्रपातो
मधु [n]
मधुप्रपातो
प्रपात [m]
हि
हि [ind]
भवान्
भवत् [adj]
भोजनं
भोजन [n]
विषसंयुतम्
विष [n]
विषसंयुतम्
संयुत [adj]
असताम्
असत् [adj]
इव
इव [ind]
ते
त्वद् [pron]
भावो
भाव [m]
वर्तते
वृत् [3. P.]
न
न [ind]
सताम्
सत् [adj]
इव
इव [ind]
आशीविषैः
आशीविष [m]
परिवृतः
परिवृ [5. Ā.]
कूपस्त्वम्
कूप [mn]
कूपस्त्वम्
त्वद् [pron]
इव
इव [ind]
पार्थिव
पार्थिव [m]
दुर्गतीर्था बृहत्कूला करीरीवेत्रसंयुता । नदी मधुरपानीया यथा राजंस्तथा भवान् । श्वगृध्रगोमायुयुतो राजहंससमो ह्यसि ॥
English Translation
You resemble, O king, a river full of sweet water but difficult of access, with steep banks overgrown with Kariras and thorny canes. You are like a swan in the midst of dogs, vultures, and jackals.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुर्गतीर्था
दुर्ग [n]
दुर्गतीर्था
तीर्थ [mn]
बृहत्कूला
बृहत् [adj]
बृहत्कूला
कूल [n]
करीरीवेत्रसंयुता
करीरा [f]
करीरीवेत्रसंयुता
वेत्र [mn]
करीरीवेत्रसंयुता
संयुत [adj]
नदी
नदी [f]
मधुरपानीया
मधुर [adj]
मधुरपानीया
पानीय [n]
यथा
यथा [ind]
राजंस्तथा
राजन् [m]
राजंस्तथा
तथा [ind]
भवान्
भवत् [adj]
श्वगृध्रगोमायुयुतो
श्वन् [m]
श्वगृध्रगोमायुयुतो
गृध्र [m]
श्वगृध्रगोमायुयुतो
गोमायु [m]
श्वगृध्रगोमायुयुतो
युत [adj]
राजहंससमो
राजहंस [m]
राजहंससमो
सम [pron]
ह्यसि
हि [ind]
ह्यसि
अस् [2. P.]
यथाश्रित्य महावृक्षं कक्षः संवर्धते महान् । ततस्तं संवृणोत्येव तमतीत्य च वर्धते ॥
English Translation
Parasites, supported by a huge tree, grow luxuriously, and at last covering the tree itself overshadow it entirely. A forest fire sets in, and catching those grasses first, consumes the tree with them. Thy ministers, O king, resemble those parasites of which I speak, Do you check and correct them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथाश्रित्य
यथा [ind]
यथाश्रित्य
आश्रि [1. Ā.]
महावृक्षं
महत् [adj]
महावृक्षं
वृक्ष [m]
कक्षः
कक्ष [m]
संवर्धते
संवृध् [1. Ā.]
महान्
महत् [adj]
ततस्तं
ततस् [ind]
ततस्तं
तद् [pron]
संवृणोत्येव
संवृ [9. P.]
संवृणोत्येव
एव [ind]
तम्
तद् [pron]
अतीत्य
अती [1. P.]
च
च [ind]
वर्धते
वृध् [6. P.]
तेनैवोपेन्धनो नूनं दावो दहति दारुणः । तथोपमा ह्यमात्यास्ते राजंस्तान्परिशोधय ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नूनं
नूनम् [ind]
दावो
दाव [m]
दहति
दह् [2. P.]
दारुणः
दारुण [adj]
तथोपमा
तथा [ind]
तथोपमा
उपमा [f]
ह्यमात्यास्ते
हि [ind]
ह्यमात्यास्ते
अमात्य [m]
ह्यमात्यास्ते
त्वद् [pron]
राजंस्तान्
राजन् [m]
राजंस्तान्
तद् [pron]
परिशोधय
परिशोधय् [10. P.]
भवतैव कृता राजन्भवता परिपालिताः । भवन्तं पर्यवज्ञाय जिघांसन्ति भवत्प्रियम् ॥
English Translation
They have been nourished by you, But making conspiracy against you, they are destroying your prosperity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भवतैव
भवत् [adj]
भवतैव
एव [ind]
कृता
कृ [2. Ā.]
राजन्
राजन् [m]
भवता
भवत् [adj]
परिपालिताः
परिपालय् [10. Ā.]
भवन्तं
भवत् [adj]
पर्यवज्ञाय
पर्यवज्ञा [9. Ā.]
जिघांसन्ति
जिघांस् [Denom. Ā.]
भवत्प्रियम्
भवत् [adj]
भवत्प्रियम्
प्रिय [adj]
उषितं शङ्कमानेन प्रमादं परिरक्षता । अन्तःसर्प इवागारे वीरपत्न्या इवालये । शीलं जिज्ञासमानेन राज्ञश्च सहजीविना ॥
English Translation
Concealing the faults of your servants, I am living in your palace in constant dread of danger, even like a person living in a room with a snake within it or like the lover of a hero's wife. My object is to ascertain the behaviour of the king who lives with me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उषितं
वस् [2. P.]
शङ्कमानेन
शङ्क् [1. P.]
प्रमादं
प्रमाद [m]
परिरक्षता
परिरक्ष् [1. Ā.]
अन्तःसर्प
अन्तर् [ind]
अन्तःसर्प
सर्प [m]
इवागारे
इव [ind]
इवागारे
आगार [n]
वीरपत्न्या
वीर [m]
वीरपत्न्या
पत्नी [f]
इवालये
इव [ind]
इवालये
आलय [mn]
शीलं
शील [mn]
जिज्ञासमानेन
जिज्ञास् [Desid. Ā.]
राज्ञश्च
राजन् [m]
राज्ञश्च
च [ind]
सहजीविना
सहजीविन् [adj]
कच्चिज्जितेन्द्रियो राजा कच्चिदभ्यन्तरा जिताः । कच्चिदेषां प्रियो राजा कच्चिद्राज्ञः प्रियाः प्रजाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कच्चिज्जितेन्द्रियो
कच्चित् [ind]
कच्चिज्जितेन्द्रियो
जि [9. P.]
कच्चिज्जितेन्द्रियो
इन्द्रिय [n]
राजा
राजन् [m]
कच्चिद्
कच्चित् [ind]
अभ्यन्तरा
अभ्यन्तर [adj]
जिताः
जि [9. P.]
कच्चिद्
कच्चित् [ind]
एषां
इदम् [pron]
प्रियो
प्रिय [adj]
राजा
राजन् [m]
कच्चिद्
कच्चित् [ind]
राज्ञः
राजन् [m]
प्रियाः
प्रिय [adj]
प्रजाः
प्रजा [f]
जिज्ञासुरिह संप्राप्तस्तवाहं राजसत्तम । तस्य मे रोचसे राजन्क्षुधितस्येव भोजनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जिज्ञासुर्
जिज्ञासु [adj]
इह
इह [ind]
सम्प्राप्तस्तवाहं
सम्प्राप् [5. Ā.]
सम्प्राप्तस्तवाहं
त्वद् [pron]
सम्प्राप्तस्तवाहं
मद् [pron]
राजसत्तम
राजन् [m]
राजसत्तम
सत्तम [adj]
तस्य
तद् [pron]
मे
मद् [pron]
रोचसे
रुच् [1. P.]
राजन्
राजन् [m]
क्षुधितस्येव
क्षुध् [4. P.]
क्षुधितस्येव
इव [ind]
भोजनम्
भोजन [n]
अमात्या मे न रोचन्ते वितृष्णस्य यथोदकम् । भवतोऽर्थकृदित्येव मयि दोषो हि तैः कृतः । विद्यते कारणं नान्यदिति मे नात्र संशयः ॥
English Translation
They have found fault with me, because I seek your well-being. I have no doubt that there is no other cause for their hostility to me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अमात्या
अमात्य [m]
मे
मद् [pron]
न
न [ind]
रोचन्ते
रुच् [1. P.]
वितृष्णस्य
वितृष्ण [adj]
यथोदकम्
यथा [ind]
यथोदकम्
उदक [n]
भवतो
भवत् [adj]
ऽर्थकृद्
अर्थ [mn]
ऽर्थकृद्
कृत् [adj]
इत्येव
इति [ind]
इत्येव
एव [ind]
मयि
मद् [pron]
दोषो
दोष [mn]
हि
हि [ind]
तैः
तद् [pron]
कृतः
कृ [2. Ā.]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
कारणं
कारण [n]
नान्यद्
न [ind]
नान्यद्
अन्य [pron]
इति
इति [ind]
मे
मद् [pron]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
संशयः
संशय [m]
न हि तेषामहं द्रुग्धस्तत्तेषां दोषवद्गतम् । अरेर्हि दुर्हताद्भेयं भग्नपृष्ठादिवोरगात् ॥
English Translation
I do not cherish any hostility towards them. I am engaged in only ascertaining their faults. As one should fear a wounded snake, cvery one should fear a wicked foe.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
तेषाम्
तद् [pron]
अहं
मद् [pron]
द्रुग्धस्तत्
द्रुह् [6. P.]
द्रुग्धस्तत्
तद् [pron]
तेषां
तद् [pron]
दोषवद्
दोष [mn]
दोषवद्
वत् [ind]
गतम्
गम् [6. Ā.]
अरेर्
अरि [m]
हि
हि [ind]
दुर्हताद्
दुर्हत [adj]
भेयं
भी [1. Ā.]
भग्नपृष्ठाद्
भञ्ज् [4. P.]
भग्नपृष्ठाद्
पृष्ठ [n]
इवोरगात्
इव [ind]
इवोरगात्
उरग [mn]
भूयसा परिबर्हेण सत्कारेण च भूयसा । पूजितो ब्राह्मणश्रेष्ठ भूयो वस गृहे मम ॥
English Translation
The king said Reside in my abode, O Brahmana. I shall always treat you with respect and honour, and always adore you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भूयसा
भूयस् [adj]
परिबर्हेण
परिबर्ह [m]
सत्कारेण
सत्कार [m]
च
च [ind]
भूयसा
भूयस् [adj]
पूजितो
पूजय् [10. Ā.]
ब्राह्मणश्रेष्ठ
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
भूयो
भूयस् [ind]
वस
वस् [2. P.]
गृहे
गृह [mn]
मम
मद् [pron]
ये त्वां ब्राह्मण नेच्छन्ति न ते वत्स्यन्ति मे गृहे । भवतैव हि तज्ज्ञेयं यदिदानीमनन्तरम् ॥
English Translation
They that will dislike you shall not live with me. Do you then yourself award what should be their proper sentence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
ब्राह्मण
ब्राह्मण [m]
नेच्छन्ति
न [ind]
नेच्छन्ति
इष् [1. P.]
न
न [ind]
ते
तद् [pron]
वत्स्यन्ति
वस् [2. P.]
मे
मद् [pron]
गृहे
गृह [mn]
भवतैव
भवत् [adj]
भवतैव
एव [ind]
हि
हि [ind]
तज्ज्ञेयं
तद् [pron]
तज्ज्ञेयं
ज्ञा [4. Ā.]
यद्
यद् [pron]
इदानीम्
इदानीम् [ind]
अनन्तरम्
अनन्तरम् [ind]
यथा स्याद्दुष्कृतो दण्डो यथा च सुकृतं कृतम् । तथा समीक्ष्य भगवञ्श्रेयसे विनियुङ्क्ष्व माम् ॥
English Translation
Do you see, O holy one, then that the rod of punishment is wielded properly and that everything is done well in my kingdom. Reflecting upon everything, do you guide me in such a way that I may acquire prosperity!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
स्याद्
अस् [2. P.]
दुष्कृतो
दुष्कृत [adj]
दण्डो
दण्ड [mn]
यथा
यथा [ind]
च
च [ind]
सुकृतं
सुकृत [n]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
तथा
तथा [ind]
समीक्ष्य
समीक्ष् [1. Ā.]
भगवञ्
भगवत् [adj]
श्रेयसे
श्रेयस् [n]
विनियुङ्क्ष्व
विनियुज् [7. Ā.]
माम्
मद् [pron]
अदर्शयन्निमं दोषमेकैकं दुर्बलं कुरु । ततः कारणमाज्ञाय पुरुषं पुरुषं जहि ॥
English Translation
The sage said Closing your eyes first of all to this offence of theirs, do you weaken them one by one. Prove their faults then and punish them one after another.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अदर्शयन्न्
अदर्शयत् [adj]
इमं
इदम् [pron]
दोषम्
दोष [mn]
एकैकं
एकैक [adj]
दुर्बलं
दुर्बल [adj]
कुरु
कृ [2. Ā.]
ततः
ततस् [ind]
कारणम्
कारण [n]
आज्ञाय
आज्ञा [9. P.]
पुरुषं
पुरुष [m]
पुरुषं
पुरुष [m]
जहि
हा [1. P.]
एकदोषा हि बहवो मृद्नीयुरपि कण्टकान् । मन्त्रभेदभयाद्राजंस्तस्मादेतद्ब्रवीमि ते ॥
English Translation
When many person become guilty of the same offence, they can, by acting in concert, soften the very points of the thorns. Lest your ministers (being suspected, act against you and) disclose your secret counsels, I advise you to proceed cautiously.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकदोषा
एक [pron]
एकदोषा
दोष [mn]
हि
हि [ind]
बहवो
बहु [adj]
मृद्नीयुर्
मृद् [9. Ā.]
अपि
अपि [ind]
कण्टकान्
कण्टक [mn]
मन्त्रभेदभयाद्
मन्त्र [mn]
मन्त्रभेदभयाद्
भेद [m]
मन्त्रभेदभयाद्
भय [n]
राजंस्तस्माद्
राजन् [m]
राजंस्तस्माद्
तस्मात् [ind]
एतद्
एतद् [pron]
ब्रवीमि
ब्रू [2. Ā.]
ते
त्वद् [pron]