Aśvamedhikaparva Adhyāya 9
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 9
Aśvamedhikaparva Adhyāya 9 of the classical Mahābhārata with 38 verses.
Total: 38 Verses
•
Citations: MBh 14.9.1–38
•
250 Lexicon Terms
कच्चित्सुखं स्वपिषि त्वं बृहस्पते; कच्चिन्मनोज्ञाः परिचारकास्ते । कच्चिद्देवानां सुखकामोऽसि विप्र; कच्चिद्देवास्त्वां परिपालयन्ति ॥
English Translation
Do you, O Brihaspati, sleep in peace, and do you like your servants, do you seek the welfare of the celestials, and do the celestials, O Brahmana, protect you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कच्चित्
कच्चित् [ind]
सुखं
सुखम् [ind]
स्वपिषि
स्वप् [1. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
बृहस्पते
बृहस्पति [m]
कच्चिन्मनोज्ञाः
कच्चित् [ind]
कच्चिन्मनोज्ञाः
मनोज्ञ [adj]
परिचारकास्ते
परिचारक [m]
परिचारकास्ते
त्वद् [pron]
कच्चिद्
कच्चित् [ind]
देवानां
देव [m]
सुखकामो
सुख [n]
सुखकामो
काम [m]
ऽसि
अस् [2. P.]
विप्र
विप्र [m]
कच्चिद्
कच्चित् [ind]
देवास्त्वां
देव [m]
देवास्त्वां
त्वद् [pron]
परिपालयन्ति
परिपालय् [10. Ā.]
सुखं शयेऽहं शयने महेन्द्र; तथा मनोज्ञाः परिचारका मे । तथा देवानां सुखकामोऽस्मि शक्र; देवाश्च मां सुभृशं पालयन्ति ॥
English Translation
Brihaspati said I do sleep in peace, in my bed, O Lord of the celestials, and my servants are to iny liking, and I always seek the well being of the celestials, and they cherish me well.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुखं
सुखम् [ind]
शये
शी [1. Ā.]
ऽहं
मद् [pron]
शयने
शयन [n]
महेन्द्र
महत् [adj]
महेन्द्र
इन्द्र [m]
तथा
तथा [ind]
मनोज्ञाः
मनोज्ञ [adj]
परिचारका
परिचारक [m]
मे
मद् [pron]
कच्चिद्
कच्चित् [ind]
देवानां
देव [m]
सुखकामो
सुख [n]
सुखकामो
काम [m]
ऽसि
अस् [2. P.]
विप्र
विप्र [m]
कच्चिद्
कच्चित् [ind]
देवास्त्वां
देव [m]
देवास्त्वां
त्वद् [pron]
परिपालयन्ति
परिपालय् [10. Ā.]
कुतो दुःखं मानसं देहजं वा; पाण्डुर्विवर्णश्च कुतस्त्वमद्य । आचक्ष्व मे तद्द्विज यावदेता;न्निहन्मि सर्वांस्तव दुःखकर्तॄन् ॥
English Translation
Indra said Whence then is this pain, mental or physical, and why are you pale and changed in appearance at present, tell me, O Brahmana, who those people are, who have caused you pain, so that I may slay them all.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुतो
कुतस् [ind]
दुःखं
दुःख [n]
मानसं
मानस [adj]
देहजं
देह [mn]
देहजं
ज [adj]
वा
वा [ind]
पाण्डुर्
पाण्डु [adj]
विवर्णश्च
विवर्ण [adj]
विवर्णश्च
च [ind]
कुतस्त्वम्
कुतस् [ind]
कुतस्त्वम्
त्वद् [pron]
अद्य
अद्य [ind]
आचक्ष्व
आचक्ष् [1. P.]
मे
मद् [pron]
तद्
तद् [pron]
द्विज
द्विज [m]
यावद्
यावत् [ind]
एतान्
एतद् [pron]
निहन्मि
निहन् [2. Ā.]
सर्वांस्तव
सर्व [pron]
सर्वांस्तव
त्वद् [pron]
दुःखकर्तॄन्
दुःख [n]
दुःखकर्तॄन्
कर्तृ [adj]
मरुत्तमाहुर्मघवन्यक्ष्यमाणं; महायज्ञेनोत्तमदक्षिणेन । तं संवर्तो याजयितेति मे श्रुतं; तदिच्छामि न स तं याजयेत ॥
English Translation
O Indra, I have heard that Marutta will celebrate a great sacrifice at which rich presents will be given by him (to Brahmanas) and that at his sacrifice Samvarta will act as the officiating priest, and, therefore, do I wish that he may not officiate as priest at that sacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मरुत्तम्
मरुत्त [m]
आहुर्
अह् [1. P.]
मघवन्
मघवन् [m]
यक्ष्यमाणं
यज् [2. P.]
महायज्ञेनोत्तमदक्षिणेन
महत् [adj]
महायज्ञेनोत्तमदक्षिणेन
यज्ञ [m]
महायज्ञेनोत्तमदक्षिणेन
उत्तम [adj]
महायज्ञेनोत्तमदक्षिणेन
दक्षिणा [f]
तं
तद् [pron]
संवर्तो
संवर्त [m]
याजयितेति
याजय् [10. Ā.]
याजयितेति
इति [ind]
मे
मद् [pron]
श्रुतं
श्रु [4. P.]
तद्
तद् [pron]
इच्छामि
इष् [1. P.]
न
न [ind]
स
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
याजयेत
याजय् [10. Ā.]
सर्वान्कामाननुजातोऽसि विप्र; यस्त्वं देवानां मन्त्रयसे पुरोधाः । उभौ च ते जन्ममृत्यू व्यतीतौ; किं संवर्तस्तव कर्ताद्य विप्र ॥
English Translation
Indra said-You, O Brahmana, has attained all the objects of your desire when you have become the excellent priest of the celestials, versed in all the sacred hymns, and have got over the influence of death and decrepitude, what can Samvarta do to you now?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वान्
सर्व [pron]
कामान्
काम [m]
अनुजातो
अनुजन् [4. Ā.]
ऽसि
अस् [2. P.]
विप्र
विप्र [m]
यस्त्वं
यद् [pron]
यस्त्वं
त्वद् [pron]
देवानां
देव [m]
मन्त्रयसे
मन्त्रय् [Denom. Ā.]
पुरोधाः
पुरोधस् [m]
उभौ
उभ् [pron]
च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
जन्ममृत्यू
जन्मन् [n]
जन्ममृत्यू
मृत्यु [m]
व्यतीतौ
व्यती [2. P.]
किं
क [pron]
संवर्तस्तव
संवर्त [m]
संवर्तस्तव
त्वद् [pron]
कर्ताद्य
कृ [2. Ā.]
कर्ताद्य
अद्य [ind]
विप्र
विप्र [m]
देवैः सह त्वमसुरान्संप्रणुद्य; जिघांससेऽद्याप्युत सानुबन्धान् । यं यं समृद्धं पश्यसि तत्र तत्र; दुःखं सपत्नेषु समृद्धभावः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवैः
देव [m]
सह
सह [ind]
त्वम्
त्वद् [pron]
असुरान्
असुर [m]
सम्प्रणुद्य
सम्प्रणुद् [6. P.]
जिघांससे
जिघांस् [Denom. Ā.]
ऽद्याप्युत
अद्य [ind]
ऽद्याप्युत
अपि [ind]
ऽद्याप्युत
उत [ind]
सानुबन्धान्
स [ind]
सानुबन्धान्
अनुबन्ध [m]
यं
यद् [pron]
यं
यद् [pron]
समृद्धं
समृध् [4. Ā.]
पश्यसि
पश् [4. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
तत्र
तत्र [ind]
दुःखं
दुःख [n]
सपत्नेषु
सपत्न [m]
समृद्धभावः
समृध् [4. Ā.]
समृद्धभावः
भाव [m]
अतोऽस्मि देवेन्द्र विवर्णरूपः; सपत्नो मे वर्धते तन्निशम्य । सर्वोपायैर्मघवन्संनियच्छ; संवर्तं वा पार्थिवं वा मरुत्तम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अतो
अतस् [ind]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
देवेन्द्र
देव [m]
देवेन्द्र
इन्द्र [m]
विवर्णरूपः
विवर्ण [adj]
विवर्णरूपः
रूप [n]
सपत्नो
सपत्न [m]
मे
मद् [pron]
वर्धते
वृध् [6. P.]
तन्निशम्य
तद् [pron]
तन्निशम्य
निशामय् [10. Ā.]
सर्वोपायैर्
सर्व [pron]
सर्वोपायैर्
उपाय [m]
मघवन्
मघवन् [m]
संनियच्छ
संनियम् [1. P.]
संवर्तं
संवर्त [m]
वा
वा [ind]
पार्थिवं
पार्थिव [m]
वा
वा [ind]
मरुत्तम्
मरुत्त [m]
एहि गच्छ प्रहितो जातवेदो; बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते । अयं वै त्वा याजयिता बृहस्पति;स्तथामरं चैव करिष्यतीति ॥
English Translation
Do you, O Jataveda, following my direction, go to king Maruttato present Brihaspati to him and say to him that this Brihaspati will officiate at his sacrifice and make him immortal.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एहि
ए [2. P.]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
प्रहितो
प्रहि [5. P.]
जातवेदो
जातवेदस् [m]
बृहस्पतिं
बृहस्पति [m]
परिदातुं
परिदा [1. P.]
मरुत्ते
मरुत्त [m]
अयं
इदम् [pron]
वै
वै [ind]
त्वा
त्वद् [pron]
याजयिता
याजय् [10. Ā.]
बृहस्पतिस्
बृहस्पति [m]
तथामरं
तथा [ind]
तथामरं
अमर [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
करिष्यतीति
कृ [2. Ā.]
करिष्यतीति
इति [ind]
अयं गच्छामि तव शक्राद्य दूतो; बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते । वाचं सत्यां पुरुहूतस्य कर्तुं; बृहस्पतेश्चापचितिं चिकीर्षुः ॥
English Translation
Agni said I shall presently, O worshipful one, go there, as your messenger, to present Brihaspati to king Marutta; and to make Indra's words true, and to show respect to Brihaspati, Agni departed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एहि
ए [2. P.]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
प्रहितो
प्रहि [5. P.]
जातवेदो
जातवेदस् [m]
बृहस्पतिं
बृहस्पति [m]
परिदातुं
परिदा [1. P.]
मरुत्ते
मरुत्त [m]
वाचं
वाच् [f]
सत्यां
सत्य [adj]
पुरुहूतस्य
पुरुहूत [m]
कर्तुं
कृ [2. Ā.]
बृहस्पतेश्चापचितिं
बृहस्पति [m]
बृहस्पतेश्चापचितिं
च [ind]
बृहस्पतेश्चापचितिं
अपचिति [f]
चिकीर्षुः
चिकीर्षु [adj]
ततः प्रायाद्धूमकेतुर्महात्मा; वनस्पतीन्वीरुधश्चावमृद्नन् । कामाद्धिमान्ते परिवर्तमानः; काष्ठातिगो मातरिश्वेव नर्दन् ॥
English Translation
Vyasa said Then the great Fire-God went on his errand, laying waste all the forests and trees, like the powerful wind, roaring and revolving at random at the end of the winter season.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रायाद्
प्रया [2. Ā.]
धूमकेतुर्
धूमकेतु [m]
महात्मा
महात्मन् [adj]
वनस्पतीन्
वनस्पति [mf]
वीरुधश्चावमृद्नन्
वीरुध् [f]
वीरुधश्चावमृद्नन्
च [ind]
वीरुधश्चावमृद्नन्
अवमृद् [9. Ā.]
कामाद्धिमान्ते
काम [m]
कामाद्धिमान्ते
हिम [m]
कामाद्धिमान्ते
अन्त [m]
परिवर्तमानः
परिवृत् [1. Ā.]
काष्ठातिगो
काष्ठ [n]
काष्ठातिगो
अतिग [adj]
मातरिश्वेव
मातरिश्वन् [m]
मातरिश्वेव
इव [ind]
नर्दन्
नर्द् [1. Ā.]
आश्चर्यमद्य पश्यामि रूपिणं वह्निमागतम् । आसनं सलिलं पाद्यं गां चोपानय वै मुने ॥
English Translation
Marutta said See! I find the Fire-God come in his own embodiment, this day, therefore, do you, O Muni, offer him a seat and water, and a cow and water for washing the feet.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आश्चर्यम्
आश्चर्य [n]
अद्य
अद्य [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
रूपिणं
रूपिन् [adj]
वह्निम्
वह्नि [m]
आगतम्
आगम् [6. P.]
आसनं
आसन [n]
सलिलं
सलिल [n]
पाद्यं
पाद्य [n]
गां
गो [mf]
चोपानय
च [ind]
चोपानय
उपानी [1. P.]
वै
वै [ind]
मुने
मुनि [m]
आसनं सलिलं पाद्यं प्रतिनन्दामि तेऽनघ । इन्द्रेण तु समादिष्टं विद्धि मां दूतमागतम् ॥
English Translation
Agni said I accept your offerings of water, seat, and water for washing the feet, O sinless one, do you know me as the messenger of Indra, come to you as ordered by him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आसनं
आसन [n]
सलिलं
सलिल [n]
पाद्यं
पाद्य [n]
प्रतिनन्दामि
प्रतिनन्द् [1. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
ऽनघ
अनघ [adj]
इन्द्रेण
इन्द्र [m]
तु
तु [ind]
समादिष्टं
समादिस् [6. Ā.]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
मां
मद् [pron]
दूतम्
दूत [m]
आगतम्
आगम् [6. P.]
कच्चिच्छ्रीमान्देवराजः सुखी च; कच्चिच्चास्मान्प्रीयते धूमकेतो । कच्चिद्देवाश्चास्य वशे यथाव;त्तद्ब्रूहि त्वं मम कार्त्स्न्येन देव ॥
English Translation
Marutta said O Fire-God, is the glorious King of the Celestials happy, and is he pleased with us, and are the other celestials loyal to him? Do you enlighten me duly on all these matters.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कच्चिच्छ्रीमान्
कच्चित् [ind]
कच्चिच्छ्रीमान्
श्रीमत् [adj]
देवराजः
देवराज [m]
सुखी
सुखिन् [adj]
च
च [ind]
कच्चिच्चास्मान्
कच्चित् [ind]
कच्चिच्चास्मान्
च [ind]
कच्चिच्चास्मान्
मद् [pron]
प्रीयते
प्री [9. Ā.]
धूमकेतो
धूमकेतु [m]
कच्चिद्
कच्चित् [ind]
देवाश्चास्य
देव [m]
देवाश्चास्य
च [ind]
देवाश्चास्य
इदम् [pron]
वशे
वश [m]
यथावत्
यथावत् [ind]
तद्
तद् [pron]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
मम
मद् [pron]
कार्त्स्न्येन
कार्त्स्न्य [n]
देव
देव [m]
शक्रो भृशं सुसुखी पार्थिवेन्द्र; प्रीतिं चेच्छत्यजरां वै त्वया सः । देवाश्च सर्वे वशगास्तस्य राज;न्संदेशं त्वं शृणु मे देवराज्ञः ॥
English Translation
Agni said O king, Shakra is perfectly happy, he is pleased with you, and wishes to make you free from decrepitude, and all the other gods are loyal to him, do you, O king, listen to the message of the King of the Celestials.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शक्रो
शक्र [m]
भृशं
भृशम् [ind]
सुसुखी
सु [ind]
सुसुखी
सुखिन् [adj]
पार्थिवेन्द्र
पार्थिव [m]
पार्थिवेन्द्र
इन्द्र [m]
प्रीतिं
प्रीति [f]
चेच्छत्यजरां
च [ind]
चेच्छत्यजरां
इष् [1. P.]
चेच्छत्यजरां
अजर [adj]
वै
वै [ind]
त्वया
त्वद् [pron]
सः
तद् [pron]
देवाश्च
देव [m]
देवाश्च
च [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
वशगास्तस्य
वशग [adj]
वशगास्तस्य
तद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
संदेशं
संदेश [m]
त्वं
त्वद् [pron]
शृणु
श्रु [4. P.]
मे
मद् [pron]
देवराज्ञः
देवराजन् [m]
यदर्थं मां प्राहिणोत्त्वत्सकाशं; बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते । अयं गुरुर्याजयिता नृप त्वां; मर्त्यं सन्तममरं त्वां करोतु ॥
English Translation
And the object for which he has sent me to you is to present Brihaspati to Marutta; O prince, let this priest perform your sacrifice, and make you who are only a mortal, attain immortality.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एहि
ए [2. P.]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
प्रहितो
प्रहि [5. P.]
जातवेदो
जातवेदस् [m]
बृहस्पतिं
बृहस्पति [m]
परिदातुं
परिदा [1. P.]
मरुत्ते
मरुत्त [m]
अयं
इदम् [pron]
गुरुर्
गुरु [m]
याजयिता
याजय् [10. Ā.]
नृप
नृप [m]
त्वां
त्वद् [pron]
मर्त्यं
मर्त्य [m]
सन्तम्
अस् [2. P.]
अमरं
अमर [m]
त्वां
त्वद् [pron]
करोतु
कृ [2. Ā.]
संवर्तोऽयं याजयिता द्विजो मे; बृहस्पतेरञ्जलिरेष तस्य । नासौ देवं याजयित्वा महेन्द्रं; मर्त्यं सन्तं याजयन्नद्य शोभेत् ॥
English Translation
Marutta said This twice-born Brahmana Samvarta will perform your sacrifice, and I pray to Brihaspati, that he having acted as priest to Mahendra it does not appear well for him now to act as priest to mortal men.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संवर्तो
संवर्त [m]
ऽयं
इदम् [pron]
याजयिता
याजय् [10. Ā.]
द्विजो
द्विज [m]
मे
मद् [pron]
बृहस्पतेर्
बृहस्पति [m]
अञ्जलिर्
अञ्जलि [m]
एष
एतद् [pron]
तस्य
तद् [pron]
नासौ
न [ind]
नासौ
अदस् [pron]
देवं
देव [m]
याजयित्वा
याजय् [10. Ā.]
महेन्द्रं
महत् [adj]
महेन्द्रं
इन्द्र [m]
मर्त्यं
मर्त्य [m]
सन्तं
अस् [2. P.]
याजयन्न्
याजय् [10. Ā.]
अद्य
अद्य [ind]
शोभेत्
शुभ् [6. Ā.]
ये वै लोका देवलोके महान्तः; संप्राप्स्यसे तान्देवराजप्रसादात् । त्वां चेदसौ याजयेद्वै बृहस्पति;र्नूनं स्वर्गं त्वं जयेः कीर्तियुक्तः ॥
English Translation
If this Brihaspati officiate as your priest, then you will by the blessings of the King of the Celestials attain the highest place in the celestial mansion and acquiring fame you will, forsooth, conquer the heavenly region.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
वै
वै [ind]
लोका
लोक [m]
देवलोके
देव [m]
देवलोके
लोक [m]
महान्तः
महत् [adj]
सम्प्राप्स्यसे
सम्प्राप् [5. Ā.]
तान्
तद् [pron]
देवराजप्रसादात्
देवराज [m]
देवराजप्रसादात्
प्रसाद [m]
त्वां
त्वद् [pron]
चेद्
चेद् [ind]
असौ
अदस् [pron]
याजयेद्
याजय् [10. Ā.]
वै
वै [ind]
बृहस्पतिर्
बृहस्पति [m]
नूनं
नूनम् [ind]
स्वर्गं
स्वर्ग [m]
त्वं
त्वद् [pron]
जयेः
जि [9. P.]
कीर्तियुक्तः
कीर्ति [f]
कीर्तियुक्तः
युज् [6. Ā.]
तथा लोका मानुषा ये च दिव्याः; प्रजापतेश्चापि ये वै महान्तः । ते ते जिता देवराज्यं च कृत्स्नं; बृहस्पतिश्चेद्याजयेत्त्वां नरेन्द्र ॥
English Translation
And, O king, if Brihaspati act as your priest you will be able to conquer all the regions inhabited by men, and the heavenly regions and all the highest regions created by Prajapati and even the entire kingdom of the celestials.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
लोका
लोक [m]
मानुषा
मानुष [adj]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
दिव्याः
दिव्य [adj]
प्रजापतेश्चापि
प्रजापति [m]
प्रजापतेश्चापि
च [ind]
प्रजापतेश्चापि
अपि [ind]
ये
यद् [pron]
वै
वै [ind]
महान्तः
महत् [adj]
ते
तद् [pron]
ते
तद् [pron]
जिता
जि [9. P.]
देवराज्यं
देव [m]
देवराज्यं
राज्य [n]
च
च [ind]
कृत्स्नं
कृत्स्न [adj]
बृहस्पतिश्चेद्
बृहस्पति [m]
बृहस्पतिश्चेद्
चेद् [ind]
याजयेत्
याजय् [10. Ā.]
त्वां
त्वद् [pron]
नरेन्द्र
नरेन्द्र [m]
मास्मानेवं त्वं पुनरागाः कथंचि;द्बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते । मा त्वां धक्ष्ये चक्षुषा दारुणेन; संक्रुद्धोऽहं पावक तन्निबोध ॥
English Translation
You must never come again thus to present Brihaspati to Marutta; for know, O Pavaka, (Agni), if you do, I losing my temper, will burn you with my fierce evil eyes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदर्थं
यद् [pron]
यदर्थं
अर्थ [mn]
मां
मद् [pron]
प्राहिणोत्
प्रहि [5. P.]
त्वत्सकाशं
त्वद् [pron]
त्वत्सकाशं
सकाश [m]
बृहस्पतिं
बृहस्पति [m]
परिदातुं
परिदा [1. P.]
मरुत्ते
मरुत्त [m]
मा
मा [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
धक्ष्ये
दह् [2. P.]
चक्षुषा
चक्षुस् [n]
दारुणेन
दारुण [adj]
संक्रुद्धो
संक्रुध् [4. Ā.]
ऽहं
मद् [pron]
पावक
पावक [m]
तन्निबोध
तद् [pron]
तन्निबोध
निबुध् [4. P.]
ततो देवानगमद्धूमकेतु;र्दाहाद्भीतो व्यथितोऽश्वत्थपर्णवत् । तं वै दृष्ट्वा प्राह शक्रो महात्मा; बृहस्पतेः संनिधौ हव्यवाहम् ॥
English Translation
Vyasa said Then fearing destruction by fire, and trembling like the leaves of the Ashvatha tree (Ficus religiosa), Agni returned to the gods, and the great Shakra seeing that carrier of oblations (Agni) in the company of Brihaspati said as follows:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
देवान्
देव [m]
अगमद्
गम् [6. Ā.]
धूमकेतुर्
धूमकेतु [m]
दाहाद्
दाह [m]
भीतो
भी [1. Ā.]
व्यथितो
व्यथ् [1. P.]
ऽश्वत्थपर्णवत्
अश्वत्थ [m]
ऽश्वत्थपर्णवत्
पर्ण [mn]
ऽश्वत्थपर्णवत्
वत् [ind]
तं
तद् [pron]
वै
वै [ind]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
प्राह
प्राह् [1. P.]
शक्रो
शक्र [m]
महात्मा
महात्मन् [adj]
बृहस्पतेः
बृहस्पति [m]
संनिधौ
संनिधि [m]
हव्यवाहम्
हव्यवाह [m]
यत्त्वं गतः प्रहितो जातवेदो; बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते । तत्किं प्राह स नृपो यक्ष्यमाणः; कच्चिद्वचः प्रतिगृह्णाति तच्च ॥
English Translation
Indra said You, O Jatavada (Agni), went to present Brihaspati to Marutta according to my direction, now what did that sacrificing king say to you, and did he accept my command?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एहि
ए [2. P.]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
प्रहितो
प्रहि [5. P.]
जातवेदो
जातवेदस् [m]
बृहस्पतिं
बृहस्पति [m]
परिदातुं
परिदा [1. P.]
मरुत्ते
मरुत्त [m]
तत्
तद् [pron]
किं
क [pron]
प्राह
प्राह् [1. P.]
स
तद् [pron]
नृपो
नृप [m]
यक्ष्यमाणः
यज् [2. P.]
कच्चिद्
कच्चित् [ind]
वचः
वचस् [n]
प्रतिगृह्णाति
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
तच्च
तद् [pron]
तच्च
च [ind]
न ते वाचं रोचयते मरुत्तो; बृहस्पतेरञ्जलिं प्राहिणोत्सः । संवर्तो मां याजयितेत्यभीक्ष्णं; पुनः पुनः स मया प्रोच्यमानः ॥
English Translation
Agni said, Your message was not acceptable by Maruita and when urged by me, he clasping the hands of Brihaspati, said again and again, that Samvarta would act as his priest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
ते
त्वद् [pron]
वाचं
वाच् [f]
रोचयते
रोचय् [10. Ā.]
मरुत्तो
मरुत्त [m]
बृहस्पतेर्
बृहस्पति [m]
अञ्जलिं
अञ्जलि [m]
प्राहिणोत्
प्रहि [5. P.]
सः
तद् [pron]
संवर्तो
संवर्त [m]
मां
मद् [pron]
याजयितेत्यभीक्ष्णं
याजय् [10. Ā.]
याजयितेत्यभीक्ष्णं
इति [ind]
याजयितेत्यभीक्ष्णं
अभीक्ष्णम् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
स
तद् [pron]
मया
मद् [pron]
प्रोच्यमानः
प्रवच् [2. P.]
उवाचेदं मानुषा ये च दिव्याः; प्रजापतेर्ये च लोका महान्तः । तांश्चेल्लभेयं संविदं तेन कृत्वा; तथापि नेच्छेयमिति प्रतीतः ॥
English Translation
And he also observed that he did not wish to attain the worldly and the heavenly regions, and all the highest regions of Prajapati, and that if he were so minded, he would accept the terms of Indra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
लोका
लोक [m]
मानुषा
मानुष [adj]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
दिव्याः
दिव्य [adj]
प्रजापतेश्चापि
प्रजापति [m]
प्रजापतेश्चापि
च [ind]
प्रजापतेश्चापि
अपि [ind]
ये
यद् [pron]
वै
वै [ind]
महान्तः
महत् [adj]
तांश्चेल्
तद् [pron]
तांश्चेल्
चेद् [ind]
लभेयं
लभ् [1. P.]
संविदं
संविद् [f]
तेन
तद् [pron]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
तथापि
तथा [ind]
तथापि
अपि [ind]
नेच्छेयम्
न [ind]
नेच्छेयम्
इष् [1. P.]
इति
इति [ind]
प्रतीतः
प्रती [2. P.]
पुनर्भवान्पार्थिवं तं समेत्य; वाक्यं मदीयं प्रापय स्वार्थयुक्तम् । पुनर्यद्युक्तो न करिष्यते वच;स्ततो वज्रं संप्रहर्तास्मि तस्मै ॥
English Translation
Do you return to that king and meeting him, tell him these words of mine, full of meaning and if he obey them not, I shall strike him with my thunderbolt.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुनर्
पुनर् [ind]
भवान्
भवत् [adj]
पार्थिवं
पार्थिव [m]
तं
तद् [pron]
समेत्य
समे [2. P.]
वाक्यं
वाक्य [n]
मदीयं
मदीय [adj]
प्रापय
प्रापय् [10. Ā.]
स्वार्थयुक्तम्
स्व [adj]
स्वार्थयुक्तम्
अर्थ [mn]
स्वार्थयुक्तम्
युज् [6. Ā.]
पुनर्
पुनर् [ind]
यद्युक्तो
यदि [ind]
यद्युक्तो
वच् [2. P.]
न
न [ind]
करिष्यते
कृ [2. Ā.]
वचस्
वचस् [n]
ततो
ततस् [ind]
वज्रं
वज्र [mn]
सम्प्रहर्तास्मि
सम्प्रहृ [1. Ā.]
तस्मै
तद् [pron]
गन्धर्वराड्यात्वयं तत्र दूतो; बिभेम्यहं वासव तत्र गन्तुम् । संरब्धो मामब्रवीत्तीक्ष्णरोषः; संवर्तो वाक्यं चरितब्रह्मचर्यः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गन्धर्वराड्
गन्धर्व [m]
गन्धर्वराड्
राज् [m]
यात्वयं
या [2. Ā.]
यात्वयं
इदम् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
दूतो
दूत [m]
बिभेम्यहं
भी [1. Ā.]
बिभेम्यहं
मद् [pron]
वासव
वासव [m]
तत्र
तत्र [ind]
गन्तुम्
गम् [6. Ā.]
संरब्धो
संरभ् [1. Ā.]
माम्
मद् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
तीक्ष्णरोषः
तीक्ष्ण [adj]
तीक्ष्णरोषः
रोष [m]
संवर्तो
संवर्त [m]
वाक्यं
वाक्य [n]
चरितब्रह्मचर्यः
चर् [1. Ā.]
चरितब्रह्मचर्यः
ब्रह्मचर्य [n]
यद्यागच्छेः पुनरेवं कथंचि;द्बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते । दहेयं त्वां चक्षुषा दारुणेन; संक्रुद्ध इत्येतदवैहि शक्र ॥
English Translation
You must never come again thus to present Brihaspati to Marutta; for know, O Pavaka, (Agni), if you do, I losing my temper, will burn you with my fierce evil eyes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एहि
ए [2. P.]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
प्रहितो
प्रहि [5. P.]
जातवेदो
जातवेदस् [m]
बृहस्पतिं
बृहस्पति [m]
परिदातुं
परिदा [1. P.]
मरुत्ते
मरुत्त [m]
मा
मा [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
धक्ष्ये
दह् [2. P.]
चक्षुषा
चक्षुस् [n]
दारुणेन
दारुण [adj]
संक्रुद्धो
संक्रुध् [4. Ā.]
ऽहं
मद् [pron]
पावक
पावक [m]
तन्निबोध
तद् [pron]
तन्निबोध
निबुध् [4. P.]
त्वमेवान्यान्दहसे जातवेदो; न हि त्वदन्यो विद्यते भस्मकर्ता । त्वत्संस्पर्शात्सर्वलोको बिभे;त्यश्रद्धेयं वदसे हव्यवाह ॥
English Translation
Shakra said Jataveda, it is you who burns all other things and there is none else who can reduce you to ashes; all the world is afraid to come in contact with you, O carrier of oblation, these words of yours are worthy of no credence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वम्
त्वद् [pron]
एवान्यान्
एव [ind]
एवान्यान्
अन्य [pron]
दहसे
दह् [2. P.]
जातवेदो
जातवेदस् [m]
न
न [ind]
हि
हि [ind]
त्वद्
त्वद् [pron]
अन्यो
अन्य [pron]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
भस्मकर्ता
भस्मन् [n]
भस्मकर्ता
कर्तृ [adj]
त्वत्संस्पर्शात्
त्वद् [pron]
त्वत्संस्पर्शात्
संस्पर्श [m]
सर्वलोको
सर्व [pron]
सर्वलोको
लोक [m]
बिभेत्य्
भी [1. Ā.]
अश्रद्धेयं
अश्रद्धेय [adj]
वदसे
वद् [1. Ā.]
हव्यवाह
हव्यवाह [m]
दिवं देवेन्द्र पृथिवीं चैव सर्वां; संवेष्टयेस्त्वं स्वबलेनैव शक्र । एवंविधस्येह सतस्तवासौ; कथं वृत्रस्त्रिदिवं प्राग्जहार ॥
English Translation
You, O Shakra, have encompassed the dominion of the heaven and the earth and the sky by the strength of your own arms, but even thus how could Vritra (of old) wrest from you the sovereignty of the celestial regions?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिवं
दिव [n]
देवेन्द्र
देव [m]
देवेन्द्र
इन्द्र [m]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
सर्वां
सर्व [pron]
संवेष्टयेस्त्वं
संवेष्टय् [10. P.]
संवेष्टयेस्त्वं
त्वद् [pron]
स्वबलेनैव
स्व [adj]
स्वबलेनैव
बल [mn]
स्वबलेनैव
एव [ind]
शक्र
शक्र [m]
एवंविधस्येह
एवंविध [adj]
एवंविधस्येह
इह [ind]
सतस्तवासौ
अस् [2. P.]
सतस्तवासौ
त्वद् [pron]
सतस्तवासौ
अदस् [pron]
कथं
कथम् [ind]
वृत्रस्त्रिदिवं
वृत्र [m]
वृत्रस्त्रिदिवं
त्रिदिव [n]
प्राग्
प्राक् [ind]
जहार
हृ [2. P.]
न चण्डिका जङ्गमा नो करेणु;र्न वारिसोमं प्रपिबामि वह्ने । न दुर्बले वै विसृजामि वज्रं; को मेऽसुखाय प्रहरेन्मनुष्यः ॥
English Translation
Indra said I can reduce my enemies to submission and can even reduce the size of a mountain to an atom, if I will it. But, O Vahni, as I do not accept the libation of Soma drink if offered by an enemy, and as I do not strike the weak with my thunderbolt (Vritra got the better of me for a time) But who among mortals can live in peace by creating enmity with me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चण्डिका
चण्डिका [f]
जङ्गमा
जङ्गम [adj]
नो
नो [ind]
करेणुर्
करेणु [f]
न
न [ind]
वारिसोमं
वारि [n]
वारिसोमं
सोम [m]
प्रपिबामि
प्रपा [1. Ā.]
वह्ने
वह्नि [m]
न
न [ind]
दुर्बले
दुर्बल [adj]
वै
वै [ind]
विसृजामि
विसृज् [4. Ā.]
वज्रं
वज्र [mn]
को
क [pron]
मे
मद् [pron]
ऽसुखाय
असुख [n]
प्रहरेन्मनुष्यः
प्रहृ [2. P.]
प्रहरेन्मनुष्यः
मनुष्य [m]
प्रव्राजयेयं कालकेयान्पृथिव्या;मपाकर्षं दानवानन्तरिक्षात् । दिवः प्रह्रादमवसानमानयं; को मेऽसुखाय प्रहरेत मर्त्यः ॥
English Translation
I have banished the Kalakeyas to the earth, and removed the Danavas from the celestial region, and have terminated the existence of Prahlada in heaven, can there be any man who can leave in peace by exciting my enmity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रव्राजयेयं
प्रव्राजय् [10. Ā.]
कालकेयान्
कालकेय [m]
पृथिव्याम्
पृथिवी [f]
अपाकर्षं
अपकृष् [1. Ā.]
दानवान्
दानव [m]
अन्तरिक्षात्
अन्तरिक्ष [n]
दिवः
दिव् [m]
प्रह्रादम्
प्रह्राद [m]
अवसानम्
अवसान [n]
आनयं
आनी [1. Ā.]
को
क [pron]
मे
मद् [pron]
ऽसुखाय
असुख [n]
प्रहरेत
प्रहृ [2. P.]
मर्त्यः
मर्त्य [m]
यत्र शर्यातिं च्यवनो याजयिष्य;न्सहाश्विभ्यां सोममगृह्णदेकः । तं त्वं क्रुद्धः प्रत्यषेधीः पुरस्ता;च्छर्यातियज्ञं स्मर तं महेन्द्र ॥
English Translation
Agni said Do you, O Mahendra, remember that formerly when the sage Chyavana officiated at the sacrifice of Sharyati with the twin gods Ashvins, and himself appropriated the Soma offering alone, you were filled with anger, and when bent upon preventing preventing Sharyati's sacrifice, you did violently strike Chyavana with your thunderbolt, that Brahmana, O Purandara, yielding to anger, was able by the power of his devotions to seize and hold fast your hand with your thunderbolt in it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्र
यत्र [ind]
शर्यातिं
शर्याति [m]
च्यवनो
च्यवन [m]
याजयिष्यन्
याजय् [10. Ā.]
सहाश्विभ्यां
सह [ind]
सहाश्विभ्यां
अश्विन् [m]
सोमम्
सोम [m]
अगृह्णद्
ग्रह् [6. Ā.]
एकः
एक [pron]
तं
तद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
क्रुद्धः
क्रुध् [4. Ā.]
प्रत्यषेधीः
प्रतिषिध् [1. Ā.]
पुरस्ताच्छर्यातियज्ञं
पुरस्तात् [ind]
पुरस्ताच्छर्यातियज्ञं
शर्याति [m]
पुरस्ताच्छर्यातियज्ञं
यज्ञ [m]
स्मर
स्मृ [1. Ā.]
तं
तद् [pron]
महेन्द्र
महत् [adj]
महेन्द्र
इन्द्र [m]
वज्रं गृहीत्वा च पुरंदर त्वं; संप्राहार्षीश्च्यवनस्यातिघोरम् । स ते विप्रः सह वज्रेण बाहु;मपागृह्णात्तपसा जातमन्युः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वज्रं
वज्र [mn]
गृहीत्वा
ग्रह् [6. Ā.]
च
च [ind]
पुरंदर
पुरंदर [m]
त्वं
त्वद् [pron]
सम्प्राहार्षीश्च्यवनस्यातिघोरम्
सम्प्रहृ [1. Ā.]
सम्प्राहार्षीश्च्यवनस्यातिघोरम्
च्यवन [m]
सम्प्राहार्षीश्च्यवनस्यातिघोरम्
अति [ind]
सम्प्राहार्षीश्च्यवनस्यातिघोरम्
घोर [adj]
स
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
विप्रः
विप्र [m]
सह
सह [ind]
वज्रेण
वज्र [mn]
बाहुम्
बाहु [mf]
अपागृह्णात्
अपग्रह् [9. Ā.]
तपसा
तपस् [n]
जातमन्युः
जन् [4. P.]
जातमन्युः
मन्यु [mf]
ततो रोषात्सर्वतो घोररूपं; सपत्नं ते जनयामास भूयः । मदं नामासुरं विश्वरूपं; यं त्वं दृष्ट्वा चक्षुषी संन्यमीलः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
रोषात्
रोष [m]
सर्वतो
सर्वतस् [ind]
घोररूपं
घोर [adj]
घोररूपं
रूप [n]
सपत्नं
सपत्न [m]
ते
त्वद् [pron]
जनयामास
जनय् [10. Ā.]
भूयः
भूयस् [ind]
मदं
मद [m]
नामासुरं
नाम [ind]
नामासुरं
असुर [m]
विश्वरूपं
विश्व [pron]
विश्वरूपं
रूप [n]
यं
यद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
चक्षुषी
चक्षुस् [n]
संन्यमीलः
संनिमील् [1. P.]
हनुरेका जगतीस्था तथैका; दिवं गता महतो दानवस्य । सहस्रं दन्तानां शतयोजनानां; सुतीक्ष्णानां घोररूपं बभूव ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हनुर्
हनु [mf]
एका
एक [pron]
जगतीस्था
जगती [f]
जगतीस्था
स्थ [adj]
तथैका
तथा [ind]
तथैका
एक [pron]
दिवं
दिव् [m]
गता
गम् [6. Ā.]
महतो
महत् [adj]
दानवस्य
दानव [m]
सहस्रं
सहस्र [mn]
दन्तानां
दन्त [mn]
शतयोजनानां
शत [mn]
शतयोजनानां
योजन [fn]
सुतीक्ष्णानां
सु [ind]
सुतीक्ष्णानां
तीक्ष्ण [adj]
घोररूपं
घोर [adj]
घोररूपं
रूप [n]
बभूव
भू [1. Ā.]
वृत्ताः स्थूला रजतस्तम्भवर्णा; दंष्ट्राश्चतस्रो द्वे शते योजनानाम् । स त्वां दन्तान्विदशन्नभ्यधाव;ज्जिघांसया शूलमुद्यम्य घोरम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृत्ताः
वृत्त [adj]
स्थूला
स्थूल [adj]
रजतस्तम्भवर्णा
रजत [n]
रजतस्तम्भवर्णा
स्तम्भ [m]
रजतस्तम्भवर्णा
वर्ण [mn]
दंष्ट्राश्चतस्रो
दंष्ट्र [mfn]
दंष्ट्राश्चतस्रो
चतुर् [nr]
द्वे
द्वि [nr]
शते
शत [mn]
योजनानाम्
योजन [fn]
स
तद् [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
दन्तान्
दन्त [mn]
विदशन्न्
विदंश् [1. P.]
अभ्यधावज्
अभिधाव् [1. Ā.]
जिघांसया
जिघांसा [f]
शूलम्
शूल [mn]
उद्यम्य
उद्यम् [6. P.]
घोरम्
घोर [adj]
अपश्यस्त्वं तं तदा घोररूपं; सर्वे त्वन्ये ददृशुर्दर्शनीयम् । यस्माद्भीतः प्राञ्जलिस्त्वं महर्षि;मागच्छेथाः शरणं दानवघ्न ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपश्यस्त्वं
पश् [4. Ā.]
अपश्यस्त्वं
त्वद् [pron]
तं
तद् [pron]
तदा
तदा [ind]
घोररूपं
घोर [adj]
घोररूपं
रूप [n]
सर्वे
सर्व [pron]
त्वन्ये
तु [ind]
त्वन्ये
अन्य [pron]
ददृशुर्
दृश् [6. P.]
दर्शनीयम्
दर्शनीय [adj]
यस्माद्
यद् [pron]
भीतः
भी [1. Ā.]
प्राञ्जलिस्त्वं
प्राञ्जलि [adj]
प्राञ्जलिस्त्वं
त्वद् [pron]
महर्षिम्
महत् [adj]
महर्षिम्
ऋषि [m]
आगच्छेथाः
आगम् [6. P.]
शरणं
शरण [n]
दानवघ्न
दानव [m]
दानवघ्न
घ्न [adj]
क्षत्रादेवं ब्रह्मबलं गरीयो; न ब्रह्मतः किंचिदन्यद्गरीयः । सोऽहं जानन्ब्रह्मतेजो यथाव;न्न संवर्तं गन्तुमिच्छामि शक्र ॥
English Translation
The power of Brahmana,s O Shakra, is greater than that of the Kshatriyas, none are more powerful than Brahmanas and knowing duly, as I do, the power of Brahmanas I do not, O Shakra, wish to quarrel with Samvarta.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षत्राद्
क्षत्र [n]
एवं
एवम् [ind]
ब्रह्मबलं
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मबलं
बल [mn]
गरीयो
गरीयस् [adj]
न
न [ind]
ब्रह्मतः
ब्रह्मन् [n]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
अन्यद्
अन्य [pron]
गरीयः
गरीयस् [adj]
सो
तद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
जानन्
ज्ञा [4. Ā.]
ब्रह्मतेजो
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मतेजो
तेजस् [n]
यथावन्
यथावत् [ind]
न
न [ind]
संवर्तं
संवर्त [m]
गन्तुम्
गम् [6. Ā.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
शक्र
शक्र [m]