Śāntiparva Adhyāya 8
शान्तिपर्व • अध्यायः 8
Śāntiparva Adhyāya 8 of the classical Mahābhārata with 38 verses.
Total: 38 Verses
•
Citations: MBh 12.8.1–38
•
250 Lexicon Terms
अथार्जुन उवाचेदमधिक्षिप्त इवाक्षमी । अभिनीततरं वाक्यं दृढवादपराक्रमः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथार्जुन
अथ [ind]
अथार्जुन
अर्जुन [m]
उवाचेदम्
वच् [2. P.]
उवाचेदम्
इदम् [pron]
अधिक्षिप्त
अधिक्षिप् [6. P.]
इवाक्षमी
इव [ind]
इवाक्षमी
अक्षमिन् [adj]
अभिनीततरं
अभिनीततर [adj]
वाक्यं
वाक्य [n]
दृढवादपराक्रमः
दृढ [adj]
दृढवादपराक्रमः
वाद [m]
दृढवादपराक्रमः
पराक्रम [m]
दर्शयन्नैन्द्रिरात्मानमुग्रमुग्रपराक्रमः । स्मयमानो महातेजाः सृक्किणी संलिहन्मुहुः ॥
English Translation
Vaishampayana said Like a person reluctant to forgive an insult, the highly energetic Arjuna of keen speech and prowess, betraying great fierceness and licking the corners of his mouth, said smilingly these
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दर्शयन्न्
दर्शय् [10. Ā.]
ऐन्द्रिर्
ऐन्द्रि [m]
आत्मानम्
आत्मन् [m]
उग्रम्
उग्र [adj]
उग्रपराक्रमः
उग्र [adj]
उग्रपराक्रमः
पराक्रम [m]
स्मयमानो
स्मि [1. P.]
महातेजाः
महत् [adj]
महातेजाः
तेजस् [n]
संलिहन्मुहुः
संलिह् [2. P.]
संलिहन्मुहुः
मुहुर् [ind]
अहो दुःखमहो कृच्छ्रमहो वैक्लव्यमुत्तमम् । यत्कृत्वामानुषं कर्म त्यजेथाः श्रियमुत्तमाम् ॥
English Translation
'O how painful, how distressing, I am sorry to see this great agitation of your heart, since having performed such a superhuman feat, you are deterinined to forsake the world,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहो
अहो [ind]
दुःखम्
दुःख [n]
अहो
अहो [ind]
कृच्छ्रम्
कृच्छ्र [mn]
अहो
अहर् [n]
वैक्लव्यम्
वैक्लव्य [n]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
यत्
यद् [pron]
कृत्वामानुषं
कृ [2. Ā.]
कृत्वामानुषं
अमानुष [adj]
कर्म
कर्मन् [n]
त्यजेथाः
त्यज् [1. Ā.]
श्रियम्
श्री [f]
उत्तमाम्
उत्तम [adj]
शत्रून्हत्वा महीं लब्ध्वा स्वधर्मेणोपपादिताम् । हतामित्रः कथं सर्वं त्यजेथा बुद्धिलाघवात् ॥
English Translation
Having killed your enemies, and having the sovereignty of the Earth, which has been won ever by observing of the duties of your own order, why should you give up everything through fickleness of heart?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शत्रून्
शत्रु [m]
हत्वा
हन् [6. P.]
महीं
मही [f]
लब्ध्वा
लभ् [1. P.]
स्वधर्मेणोपपादिताम्
स्वधर्म [m]
स्वधर्मेणोपपादिताम्
उपपादय् [10. Ā.]
हतामित्रः
हन् [6. P.]
हतामित्रः
अमित्र [mf]
कथं
कथम् [ind]
सर्वं
सर्व [pron]
त्यजेथा
त्यज् [1. Ā.]
बुद्धिलाघवात्
बुद्धि [f]
बुद्धिलाघवात्
लाघव [n]
क्लीबस्य हि कुतो राज्यं दीर्घसूत्रस्य वा पुनः । किमर्थं च महीपालानवधीः क्रोधमूर्छितः ॥
English Translation
Where on Earth has a eunuch or a procrastinating person acquired sovereignty? Why then did you beside yourself with anger, slay all the kings of the Earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्लीबस्य
क्लीब [adj]
हि
हि [ind]
कुतो
कुतस् [ind]
राज्यं
राज्य [n]
दीर्घसूत्रस्य
दीर्घसूत्र [adj]
वा
वा [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
किमर्थं
किमर्थम् [ind]
च
च [ind]
महीपालान्
महीपाल [m]
अवधीः
वध् [4. P.]
क्रोधमूर्छितः
क्रोध [m]
क्रोधमूर्छितः
मूर्छय् [10. P.]
यो ह्याजिजीविषेद्भैक्ष्यं कर्मणा नैव केनचित् । समारम्भान्बुभूषेत हतस्वस्तिरकिंचनः । सर्वलोकेषु विख्यातो न पुत्रपशुसंहितः ॥
English Translation
He that would lead the life of a mendicant, cannot, by any act of his, enjoy the good things of Earth. Shorn of prosperity and other resources, he can never acquire fame on Earth or sons and animals.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
ह्याजिजीविषेद्
हि [ind]
ह्याजिजीविषेद्
आजिजीविष् [Desid. P.]
भैक्ष्यं
भैक्ष्य [n]
कर्मणा
कर्मन् [n]
नैव
न [ind]
नैव
एव [ind]
केनचित्
कश्चित् [pron]
समारम्भान्
समारम्भ [m]
बुभूषेत
बुभूष् [Desid. Ā.]
हतस्वस्तिर्
हन् [6. P.]
हतस्वस्तिर्
स्वस्ति [fn]
अकिंचनः
अकिञ्चन [adj]
सर्वलोकेषु
सर्व [pron]
सर्वलोकेषु
लोक [m]
विख्यातो
विख्या [2. P.]
न
न [ind]
पुत्रपशुसंहितः
पुत्र [m]
पुत्रपशुसंहितः
पशु [m]
पुत्रपशुसंहितः
संधा [1. P.]
कापालीं नृप पापिष्ठां वृत्तिमास्थाय जीवतः । संत्यज्य राज्यमृद्धं ते लोकोऽयं किं वदिष्यति ॥
English Translation
If, O king, abandoning this prosperous kingdom, you lead the wretched life of a mendicant, what will the world say of you?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कापालीं
कापाल [adj]
नृप
नृप [m]
पापिष्ठां
पापिष्ठ [adj]
वृत्तिम्
वृत्ति [f]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
जीवतः
जीव् [1. Ā.]
संत्यज्य
संत्यज् [1. Ā.]
राज्यम्
राज्य [n]
ऋद्धं
ऋध् [5. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
लोको
लोक [m]
ऽयं
इदम् [pron]
किं
क [pron]
वदिष्यति
वद् [1. Ā.]
सर्वारम्भान्समुत्सृज्य हतस्वस्तिरकिंचनः । कस्मादाशंससे भैक्ष्यं चर्तुं प्राकृतवत्प्रभो ॥
English Translation
Why do you say that leaving aside all the good things of the Earth, shorn of prosperity, and of resources, you will live like a mendicant and a vulgar person.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समारम्भान्
समारम्भ [m]
बुभूषेत
बुभूष् [Desid. Ā.]
हतस्वस्तिर्
हन् [6. P.]
हतस्वस्तिर्
स्वस्ति [fn]
अकिंचनः
अकिञ्चन [adj]
कस्माद्
कस्मात् [ind]
आशंससे
आशंस् [2. Ā.]
भैक्ष्यं
भैक्ष्य [n]
चर्तुं
चर् [1. Ā.]
प्राकृतवत्
प्राकृत [adj]
प्राकृतवत्
वत् [ind]
प्रभो
प्रभु [m]
अस्मिन्राजकुले जातो जित्वा कृत्स्नां वसुंधराम् । धर्मार्थावखिलौ हित्वा वनं मौढ्यात्प्रतिष्ठसे ॥
English Translation
You are born in a royal family. Having conquered the whole Earth, do you foolishly wish to live in the forest after for-saking everything of virtue of profit?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्मिन्
इदम् [pron]
राजकुले
राजन् [m]
राजकुले
कुल [n]
जातो
जन् [4. P.]
जित्वा
जि [9. P.]
कृत्स्नां
कृत्स्न [adj]
वसुंधराम्
वसुंधरा [f]
धर्मार्थावखिलौ
धर्म [mn]
धर्मार्थावखिलौ
अर्थ [mn]
धर्मार्थावखिलौ
अखिल [adj]
हित्वा
हा [1. P.]
वनं
वन [n]
मौढ्यात्
मौढ्य [n]
प्रतिष्ठसे
प्रस्था [1. Ā.]
यदीमानि हवींषीह विमथिष्यन्त्यसाधवः । भवता विप्रहीणानि प्राप्तं त्वामेव किल्बिषम् ॥
English Translation
In your absence, dishonest men will despoil sacrifices. That sin will certainly contaminate you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदीमानि
यदि [ind]
यदीमानि
इदम् [pron]
हवींषीह
हविस् [n]
हवींषीह
इह [ind]
विमथिष्यन्त्यसाधवः
विमथ् [9. Ā.]
विमथिष्यन्त्यसाधवः
असाधु [adj]
भवता
भवत् [adj]
विप्रहीणानि
विप्रहा [3. P.]
प्राप्तं
प्राप् [1. P.]
त्वाम्
त्वद् [pron]
एव
एव [ind]
किल्बिषम्
किल्बिष [mn]
आकिंचन्यमनाशास्यमिति वै नहुषोऽब्रवीत् । कृत्या नृशंसा ह्यधने धिगस्त्वधनतामिह ॥
English Translation
Having perpetrated many wicked acts in a state of poverty, king Nahusha spoke ill of that state and said that poverty is for recluses.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आकिंचन्यम्
आकिंचन्य [n]
अनाशास्यम्
अनाशास्य [n]
इति
इति [ind]
वै
वै [ind]
नहुषो
नहुष [m]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
कृत्या
कृत्या [f]
नृशंसा
नृशंस [adj]
ह्यधने
हि [ind]
ह्यधने
अधन [adj]
धिग्
धिक् [ind]
अस्त्वधनताम्
अस् [2. P.]
अस्त्वधनताम्
अधन [adj]
अस्त्वधनताम्
ता [f]
इह
इह [ind]
अश्वस्तनमृषीणां हि विद्यते वेद तद्भवान् । यं त्विमं धर्ममित्याहुर्धनादेष प्रवर्तते ॥
English Translation
To make no provision for the morrow is a practice that suits Rishis. You know this well! The religion of kings, however, depends entirely on wealth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अश्वस्तनम्
अश्वस्तन [adj]
ऋषीणां
ऋषि [m]
हि
हि [ind]
विद्यते
विद् [2. Ā.]
वेद
विद् [6. Ā.]
तद्
तद् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
यं
यद् [pron]
त्विमं
तु [ind]
त्विमं
इदम् [pron]
धर्मम्
धर्म [mn]
इत्याहुर्
इति [ind]
इत्याहुर्
अह् [1. P.]
धनाद्
धन [n]
एष
एतद् [pron]
प्रवर्तते
प्रवृत् [1. Ā.]
धर्मं संहरते तस्य धनं हरति यस्य यः । ह्रियमाणे धने राजन्वयं कस्य क्षमेमहि ॥
English Translation
One who robs another of riches, robs him of his religion as well. Who amongst us, therefore, O king, would forgive an act of depriving us of our wealth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मं
धर्म [mn]
संहरते
संहृ [1. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
धनं
धन [n]
हरति
हृ [2. P.]
यस्य
यद् [pron]
यः
यद् [pron]
ह्रियमाणे
हृ [2. P.]
धने
धन [n]
राजन्
राजन् [m]
वयं
मद् [pron]
कस्य
क [pron]
क्षमेमहि
क्षम् [1. P.]
अभिशस्तवत्प्रपश्यन्ति दरिद्रं पार्श्वतः स्थितम् । दारिद्र्यं पातकं लोके कस्तच्छंसितुमर्हति ॥
English Translation
It is seen that a poor man, even when he stands hard by, is accused falsely. Poverty is a sin. You should not, therefore, speak high of poverty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिशस्तवत्
अभिशंस् [1. P.]
अभिशस्तवत्
वत् [ind]
प्रपश्यन्ति
प्रपश् [4. P.]
दरिद्रं
दरिद्र [adj]
पार्श्वतः
पार्श्वतस् [ind]
स्थितम्
स्था [1. Ā.]
दारिद्र्यं
दारिद्र्य [n]
पातकं
पातक [mn]
लोके
लोक [m]
कस्तच्छंसितुम्
क [pron]
कस्तच्छंसितुम्
तद् [pron]
कस्तच्छंसितुम्
शंस् [2. Ā.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
पतितः शोच्यते राजन्निर्धनश्चापि शोच्यते । विशेषं नाधिगच्छामि पतितस्याधनस्य च ॥
English Translation
A degraded man as also a poor man, O king, have both to rue their fate, I see no difference between these two.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पतितः
पत् [1. Ā.]
शोच्यते
शोचय् [10. P.]
राजन्निर्धनश्चापि
राजन् [m]
राजन्निर्धनश्चापि
निर्धन [adj]
राजन्निर्धनश्चापि
च [ind]
राजन्निर्धनश्चापि
अपि [ind]
शोच्यते
शोचय् [10. P.]
विशेषं
विशेष [m]
नाधिगच्छामि
न [ind]
नाधिगच्छामि
अधिगम् [1. Ā.]
पतितस्याधनस्य
पत् [1. Ā.]
पतितस्याधनस्य
अधन [adj]
च
च [ind]
अर्थेभ्यो हि विवृद्धेभ्यः संभृतेभ्यस्ततस्ततः । क्रियाः सर्वाः प्रवर्तन्ते पर्वतेभ्य इवापगाः ॥
English Translation
The increased and deposited wealth like rivers from mountain begets all kinds of meritorious acts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्थेभ्यो
अर्थ [mn]
हि
हि [ind]
विवृद्धेभ्यः
विवृध् [1. Ā.]
संभृतेभ्यस्ततस्ततः
सम्भृ [3. Ā.]
संभृतेभ्यस्ततस्ततः
ततस् [ind]
संभृतेभ्यस्ततस्ततः
ततस् [ind]
क्रियाः
क्रिया [f]
सर्वाः
सर्व [pron]
प्रवर्तन्ते
प्रवृत् [1. Ā.]
पर्वतेभ्य
पर्वत [mn]
इवापगाः
इव [ind]
इवापगाः
आपगा [f]
अर्थाद्धर्मश्च कामश्च स्वर्गश्चैव नराधिप । प्राणयात्रा हि लोकस्य विनार्थं न प्रसिध्यति ॥
English Translation
From wealth originate all religious acts, all pleasures, and heaven itself, O king, Without wealth, a man cannot find the very means of maintaining his life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्धाद्
अर्ध [mn]
धर्मश्च
धर्म [mn]
धर्मश्च
च [ind]
कामश्च
काम [m]
कामश्च
च [ind]
स्वर्गश्चैव
स्वर्ग [m]
स्वर्गश्चैव
च [ind]
स्वर्गश्चैव
एव [ind]
नराधिप
नराधिप [m]
प्राणयात्रा
प्राणयात्रा [f]
हि
हि [ind]
लोकस्य
लोक [m]
विनार्थं
विना [ind]
विनार्थं
अर्थ [mn]
न
न [ind]
प्रसिध्यति
प्रसिध् [4. P.]
अर्थेन हि विहीनस्य पुरुषस्याल्पमेधसः । व्युच्छिद्यन्ते क्रियाः सर्वा ग्रीष्मे कुसरितो यथा ॥
English Translation
The acts of a person who, endued with little intelligence allows himself to be divested of wealth, are all dried up like shallow rivers in the summer.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्थेन
अर्थ [mn]
हि
हि [ind]
विहीनस्य
विहा [3. Ā.]
पुरुषस्याल्पमेधसः
पुरुष [m]
पुरुषस्याल्पमेधसः
अल्प [adj]
पुरुषस्याल्पमेधसः
मेधस् [m]
व्युच्छिद्यन्ते
व्युच्छिद् [7. Ā.]
क्रियाः
क्रिया [f]
सर्वा
सर्व [pron]
ग्रीष्मे
ग्रीष्म [m]
कुसरितो
कुसरित् [f]
यथा
यथा [ind]
यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवाः । यस्यार्थाः स पुमाँल्लोके यस्यार्थाः स च पण्डितः ॥
English Translation
He who has wealth has friends. He who has wealth has kinsmen. He who has wealth is considered as a sincere man in the world. He who has wealth is regarded as a learned man.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्यार्थास्तस्य
यद् [pron]
यस्यार्थास्तस्य
अर्थ [mn]
यस्यार्थास्तस्य
तद् [pron]
मित्राणि
मित्र [mn]
यस्यार्थास्तस्य
यद् [pron]
यस्यार्थास्तस्य
अर्थ [mn]
यस्यार्थास्तस्य
तद् [pron]
बान्धवाः
बान्धव [m]
यस्यार्थाः
यद् [pron]
यस्यार्थाः
अर्थ [mn]
स
तद् [pron]
पुमांल्
पुंस् [m]
लोके
लोक [m]
यस्यार्थाः
यद् [pron]
यस्यार्थाः
अर्थ [mn]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
पण्डितः
पण्डित [m]
अधनेनार्थकामेन नार्थः शक्यो विवित्सता । अर्थैरर्था निबध्यन्ते गजैरिव महागजाः ॥
English Translation
If a person who has no wealth desires to accomplish a particular object, he meets with failure. Wealth Wealth accumulates wealth, like elephants capturing (wild) elephants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अधनेनार्थकामेन
अधन [adj]
अधनेनार्थकामेन
अर्थ [mn]
अधनेनार्थकामेन
काम [m]
नार्थः
न [ind]
नार्थः
अर्थ [mn]
शक्यो
शक्य [adj]
विवित्सता
विवित्स् [Desid. P.]
अर्थैर्
अर्थ [mn]
अर्था
अर्थ [mn]
निबध्यन्ते
निबन्ध् [9. Ā.]
गजैर्
गज [m]
इव
इव [ind]
महागजाः
महत् [adj]
महागजाः
गज [m]
धर्मः कामश्च स्वर्गश्च हर्षः क्रोधः श्रुतं दमः । अर्थादेतानि सर्वाणि प्रवर्तन्ते नराधिप ॥
English Translation
Religious acts, pleasures, joy, courage, anger, learning, and sense of dignity, all originate from wealth, O king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मः
धर्म [mn]
कामश्च
काम [m]
कामश्च
च [ind]
स्वर्गश्च
स्वर्ग [m]
स्वर्गश्च
च [ind]
हर्षः
हर्ष [m]
क्रोधः
क्रोध [m]
श्रुतं
श्रुत [n]
दमः
दम [m]
अर्थाद्
अर्थ [mn]
एतानि
एतद् [pron]
सर्वाणि
सर्व [pron]
प्रवर्तन्ते
प्रवृत् [1. Ā.]
नराधिप
नराधिप [m]
धनात्कुलं प्रभवति धनाद्धर्मः प्रवर्तते । नाधनस्यास्त्ययं लोको न परः पुरुषोत्तम ॥
English Translation
Wealth begets family prestige. wealth multiples one's religious merit. He who is without wealth has neither this world, nor the next,O foremost of men.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धनात्
धन [n]
कुलं
कुल [n]
प्रभवति
प्रभू [1. Ā.]
धनाद्
धन [n]
धर्मः
धर्म [mn]
प्रवर्तते
प्रवृत् [1. Ā.]
नाधनस्यास्त्ययं
न [ind]
नाधनस्यास्त्ययं
अधन [adj]
नाधनस्यास्त्ययं
अस् [2. P.]
नाधनस्यास्त्ययं
इदम् [pron]
लोको
लोक [m]
न
न [ind]
परः
पर [pron]
पुरुषोत्तम
पुरुष [m]
पुरुषोत्तम
उत्तम [adj]
नाधनो धर्मकृत्यानि यथावदनुतिष्ठति । धनाद्धि धर्मः स्रवति शैलाद्गिरिनदी यथा ॥
English Translation
The man who has no wealth cannot celebrate religious acts, for these originate from wealth, like rivers from a mountain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाधनो
न [ind]
नाधनो
अधन [adj]
धर्मकृत्यानि
धर्म [mn]
धर्मकृत्यानि
कृत्य [n]
यथावद्
यथावत् [ind]
अनुतिष्ठति
अनुष्ठा [1. Ā.]
धनाद्धि
धन [n]
धनाद्धि
हि [ind]
धर्मः
धर्म [mn]
स्रवति
स्रु [1. Ā.]
शैलाद्
शैल [mn]
गिरिनदी
गिरि [m]
गिरिनदी
नदी [f]
यथा
यथा [ind]
यः कृशाश्वः कृशगवः कृशभृत्यः कृशातिथिः । स वै राजन्कृशो नाम न शरीरकृशः कृशः ॥
English Translation
He whose limbs are lean is not truly a lean man, but he who is lean in respect of horses and kine and servants and guests is truly so.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यः
यद् [pron]
कृशाश्वः
कृश [adj]
कृशाश्वः
अश्व [m]
कृशगवः
कृशगव [adj]
कृशभृत्यः
कृश [adj]
कृशभृत्यः
भृत्य [m]
कृशातिथिः
कृश [adj]
कृशातिथिः
अतिथि [m]
स
तद् [pron]
वै
वै [ind]
राजन्
राजन् [m]
कृशो
कृश [adj]
नाम
नाम [ind]
न
न [ind]
शरीरकृशः
शरीर [n]
शरीरकृशः
कृश [adj]
कृशः
कृश [adj]
अवेक्षस्व यथान्यायं पश्य देवासुरं यथा । राजन्किमन्यज्ज्ञातीनां वधादृध्यन्ति देवताः ॥
English Translation
Judge truly, O kihg, and mark the conduct of the gods and the Danavas. O king, do the gods ever seek anything else than the destruction of their kinsmen (the Asuras)?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवेक्षस्व
अवेक्ष् [1. P.]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
पश्य
पश् [4. Ā.]
देवासुरं
देवासुर [n]
यथा
यथा [ind]
राजन्
राजन् [m]
किम्
क [pron]
अन्यज्ज्ञातीनां
अन्य [pron]
अन्यज्ज्ञातीनां
ज्ञाति [m]
वधाद्
वध [m]
ऋध्यन्ति
ऋध् [5. Ā.]
देवताः
देवता [f]
न चेद्धर्तव्यमन्यस्य कथं तद्धर्ममारभेत् । एतावानेव वेदेषु निश्चयः कविभिः कृतः ॥
English Translation
If the appropriation of another's wealth be not regarded as right, how, O monarch, will kings practise virtue on this Earth? Learned men have, in the Vedas, laid down this injunction.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चेद्
चेद् [ind]
धर्तव्यम्
धृ [4. P.]
अन्यस्य
अन्य [pron]
कथं
कथम् [ind]
तद्
तद् [pron]
धर्मम्
धर्म [mn]
आरभेत्
आरभ् [1. P.]
एतावान्
एतावत् [adj]
एव
एव [ind]
वेदेषु
वेद [m]
निश्चयः
निश्चय [m]
कविभिः
कवि [m]
कृतः
कृ [2. Ā.]
अध्येतव्या त्रयी विद्या भवितव्यं विपश्चिता । सर्वथा धनमाहार्यं यष्टव्यं चापि यत्नतः ॥
English Translation
The learned man have decreed that kings should live, reciting every day the three Vedas, seeking to acquire wealth, and carefully celebrating sacrifices with the wealth thus acquired.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अध्येतव्या
अधी [4. P.]
त्रयी
त्रयी [f]
विद्या
विद्या [f]
भवितव्यं
भू [1. Ā.]
विपश्चिता
विपश्चित् [adj]
सर्वथा
सर्वथा [ind]
धनम्
धन [n]
आहार्यं
आहृ [1. Ā.]
यष्टव्यं
यज् [2. P.]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
यत्नतः
यत्न [m]
द्रोहाद्देवैरवाप्तानि दिवि स्थानानि सर्वशः । इति देवा व्यवसिता वेदवादाश्च शाश्वताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्रोहाद्
द्रोह [m]
देवैर्
देव [m]
अवाप्तानि
अवाप् [5. Ā.]
दिवि
दिव् [m]
स्थानानि
स्थान [n]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
इति
इति [ind]
देवा
देव [m]
व्यवसिता
व्यवसा [6. Ā.]
वेदवादाश्च
वेद [m]
वेदवादाश्च
वाद [m]
वेदवादाश्च
च [ind]
शाश्वताः
शाश्वत [adj]
अधीयन्ते तपस्यन्ति यजन्ते याजयन्ति च । कृत्स्नं तदेव च श्रेयो यदप्याददतेऽन्यतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अधीयन्ते
अधी [4. P.]
तपस्यन्ति
तपस्य् [Denom. P.]
यजन्ते
यज् [2. P.]
याजयन्ति
याजय् [10. Ā.]
च
च [ind]
कृत्स्नं
कृत्स्न [adj]
तद्
तद् [pron]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
श्रेयो
श्रेयस् [n]
यद्
यद् [pron]
अप्याददते
अपि [ind]
अप्याददते
आदा [4. Ā.]
ऽन्यतः
अन्यतस् [ind]
न पश्यामोऽनपहृतं धनं किंचित्क्वचिद्वयम् । एवमेव हि राजानो जयन्ति पृथिवीमिमाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
पश्यामो
दृश् [6. P.]
ऽनपहृतं
अनपहृत [adj]
धनं
धन [n]
किंचित्
कश्चित् [pron]
क्वचिद्
क्वचिद् [ind]
वयम्
मद् [pron]
एवम्
एवम् [ind]
एव
एव [ind]
हि
हि [ind]
राजानो
राजन् [m]
जयन्ति
जि [9. P.]
पृथिवीम्
पृथिवी [f]
इमाम्
इदम् [pron]
जित्वा ममत्वं ब्रुवते पुत्रा इव पितुर्धने । राजर्षयो जितस्वर्गा धर्मो ह्येषां निगद्यते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जित्वा
जि [9. P.]
ममत्वं
ममत्व [n]
ब्रुवते
ब्रू [2. Ā.]
पुत्रा
पुत्र [m]
इव
इव [ind]
पितुर्
पितृ [m]
धने
धन [n]
राजर्षयो
राजर्षि [m]
जितस्वर्गा
जि [9. P.]
जितस्वर्गा
स्वर्ग [m]
धर्मो
धर्म [mn]
ह्येषां
हि [ind]
ह्येषां
इदम् [pron]
निगद्यते
निगद् [1. Ā.]
यथैव पूर्णादुदधेः स्यन्दन्त्यापो दिशो दश । एवं राजकुलाद्वित्तं पृथिवीं प्रतितिष्ठति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथैव
यथा [ind]
यथैव
एव [ind]
पूर्णाद्
पूर्ण [adj]
उदधेः
उदधि [m]
स्यन्दन्त्यापो
स्यन्द् [1. Ā.]
स्यन्दन्त्यापो
अप् [m]
दिशो
दिश् [f]
दश
दशन् [adj]
एवं
एवम् [ind]
राजकुलाद्
राजन् [m]
राजकुलाद्
कुल [n]
वित्तं
वित्त [n]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
प्रतितिष्ठति
प्रतिष्ठा [1. Ā.]
आसीदियं दिलीपस्य नृगस्य नहुषस्य च । अम्बरीषस्य मान्धातुः पृथिवी सा त्वयि स्थिता ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आसीद्
अस् [2. P.]
इयं
इदम् [pron]
दिलीपस्य
दिलीप [m]
नृगस्य
नृग [m]
नहुषस्य
नहुष [m]
च
च [ind]
अम्बरीषस्य
अम्बरीष [m]
मान्धातुः
मान्धातृ [m]
पृथिवी
पृथिवी [f]
सा
तद् [pron]
त्वयि
त्वद् [pron]
स्थिता
स्था [1. Ā.]
स त्वां द्रव्यमयो यज्ञः संप्राप्तः सर्वदक्षिणः । तं चेन्न यजसे राजन्प्राप्तस्त्वं देवकिल्बिषम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
द्रव्यमयो
द्रव्य [n]
द्रव्यमयो
मय [adj]
यज्ञः
यज्ञ [m]
सम्प्राप्तः
सम्प्राप् [5. Ā.]
सर्वदक्षिणः
सर्व [pron]
सर्वदक्षिणः
दक्षिणा [f]
तं
तद् [pron]
चेन्न
चेद् [ind]
चेन्न
न [ind]
यजसे
यज् [2. P.]
राजन्
राजन् [m]
प्राप्तस्त्वं
प्राप् [1. P.]
प्राप्तस्त्वं
त्वद् [pron]
देवकिल्बिषम्
देव [m]
देवकिल्बिषम्
किल्बिष [mn]
येषां राजाश्वमेधेन यजते दक्षिणावता । उपेत्य तस्यावभृथं पूताः सर्वे भवन्ति ते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येषां
यद् [pron]
राजाश्वमेधेन
राजन् [m]
राजाश्वमेधेन
अश्वमेध [m]
यजते
यज् [2. P.]
दक्षिणावता
दक्षिणावत् [adj]
उपेत्य
उपे [2. Ā.]
तस्यावभृथं
तद् [pron]
तस्यावभृथं
अवभृथ [mn]
पूताः
पू [1. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
भवन्ति
भू [1. Ā.]
ते
तद् [pron]
विश्वरूपो महादेवः सर्वमेधे महामखे । जुहाव सर्वभूतानि तथैवात्मानमात्मना ॥
English Translation
In a great sacrifice requiring libations of all kinds of flesh, Mahadeva himself, poured all creatures as sacrificial libations and then his own self.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विश्वरूपो
विश्वरूप [m]
महादेवः
महादेव [m]
सर्वमेधे
सर्वमेध [m]
महामखे
महत् [adj]
महामखे
मख [m]
जुहाव
हु [3. Ā.]
सर्वभूतानि
सर्व [pron]
सर्वभूतानि
भूत [mn]
तथैवात्मानम्
तथा [ind]
तथैवात्मानम्
एव [ind]
तथैवात्मानम्
आत्मन् [m]
आत्मना
आत्मन् [m]
शाश्वतोऽयं भूतिपथो नास्यान्तमनुशुश्रुम । महान्दाशरथः पन्था मा राजन्कापथं गमः ॥
English Translation
This is the eternal and holy road. Its fruits are never destroyed. This is the great road called Dasharatha. Abandoning it, 'O king, what other path would you follow"? called Dasharatha. Abandoning it, 'O king, what other path would you follow"?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शाश्वतो
शाश्वत [adj]
ऽयं
इदम् [pron]
भूतिपथो
भूति [f]
भूतिपथो
पथ [m]
नास्यान्तम्
न [ind]
नास्यान्तम्
इदम् [pron]
नास्यान्तम्
अन्त [m]
अनुशुश्रुम
अनुश्रु [5. P.]
महान्
महत् [adj]
दाशरथः
दाशरथ [adj]
पन्था
पथिन् [m]
मा
मा [ind]
राजन्
राजन् [m]
कापथं
कापथ [m]
गमः
गम् [6. Ā.]