Śāntiparva Adhyāya 57
शान्तिपर्व • अध्यायः 57
Śāntiparva Adhyāya 57 of the classical Mahābhārata with 46 verses.
Total: 46 Verses
•
Citations: MBh 12.57.1–46
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
नित्योद्युक्तेन वै राज्ञा भवितव्यं युधिष्ठिर । प्रशाम्यते च राजा हि नारीवोद्यमवर्जितः ॥
English Translation
'The king, O Yudhishthira, should always address himself for action. That king does not deserve praise who, like a woman, is destitute of exertion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नित्योद्युक्तेन
नित्य [adj]
नित्योद्युक्तेन
उद्युज् [7. Ā.]
वै
वै [ind]
राज्ञा
राजन् [m]
भवितव्यं
भू [1. Ā.]
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
प्रशाम्यते
प्रशामय् [10. P.]
च
च [ind]
राजा
राजन् [m]
हि
हि [ind]
नारीवोद्यमवर्जितः
नारी [f]
नारीवोद्यमवर्जितः
इव [ind]
नारीवोद्यमवर्जितः
उद्यम [m]
नारीवोद्यमवर्जितः
वर्जय् [10. Ā.]
भगवानुशना चाह श्लोकमत्र विशां पते । तमिहैकमना राजन्गदतस्त्वं निबोध मे ॥
English Translation
On this subject, the holy Ushanas has recited a Sloka, o king, Listen to it with attention, O king, as I recite it to you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भगवान्
भगवत् [adj]
उशना
उशनस् [m]
चाह
च [ind]
चाह
अह् [1. P.]
श्लोकम्
श्लोक [m]
अत्र
अत्र [ind]
विशां
विश् [f]
पते
पति [m]
तम्
तद् [pron]
इहैकमना
इह [ind]
इहैकमना
एकमनस् [adj]
राजन्
राजन् [m]
गदतस्त्वं
गद् [1. Ā.]
गदतस्त्वं
त्वद् [pron]
निबोध
निबुध् [4. P.]
मे
मद् [pron]
द्वावेतौ ग्रसते भूमिः सर्पो बिलशयानिव । राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम् ॥
English Translation
Like a snake swallowing up mice, the Earth swallows up those two, viz., the king who does not like to fight and the Brahmana who is exceedingly found of his wives and children.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्वावेतौ
द्वि [nr]
द्वावेतौ
एतद् [pron]
ग्रसते
ग्रस् [1. Ā.]
भूमिः
भूमि [f]
सर्पो
सर्प [m]
बिलशयान्
बिल [n]
बिलशयान्
शय [adj]
इव
इव [ind]
राजानं
राजन् [m]
चाविरोद्धारं
च [ind]
चाविरोद्धारं
अविरोद्धृ [adj]
ब्राह्मणं
ब्राह्मण [m]
चाप्रवासिनम्
च [ind]
चाप्रवासिनम्
अप्रवासिन् [adj]
तदेतन्नरशार्दूल हृदि त्वं कर्तुमर्हसि । संधेयानपि संधत्स्व विरोध्यांश्च विरोधय ॥
English Translation
You should, O foremost of kings, always remember it. Make peace with those enemies with whom peace should be made, and fight with them with whom war should be waged.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
एतन्नरशार्दूल
एतद् [pron]
एतन्नरशार्दूल
नर [m]
एतन्नरशार्दूल
शार्दूल [m]
हृदि
हृद् [n]
त्वं
त्वद् [pron]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
संधेयान्
संधा [1. P.]
अपि
अपि [ind]
संधत्स्व
संधा [1. P.]
विरोध्यांश्च
विरोधय् [10. P.]
विरोध्यांश्च
च [ind]
विरोधय
विरोधय् [10. P.]
सप्ताङ्गे यश्च ते राज्ये वैपरीत्यं समाचरेत् । गुरुर्वा यदि वा मित्रं प्रतिहन्तव्य एव सः ॥
English Translation
He, who acts inimically towards your kingdom consisting of seven limbs, should be killed, may he be your preceptor or friend.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सप्ताङ्गे
सप्तन् [adj]
सप्ताङ्गे
अङ्ग [n]
यश्च
यद् [pron]
यश्च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
राज्ये
राज्य [n]
वैपरीत्यं
वैपरीत्य [n]
समाचरेत्
समाचर् [1. Ā.]
गुरुर्
गुरु [m]
वा
वा [ind]
यदि
यदि [ind]
वा
वा [ind]
मित्रं
मित्र [mn]
प्रतिहन्तव्य
प्रतिहन् [4. Ā.]
एव
एव [ind]
सः
तद् [pron]
मरुत्तेन हि राज्ञायं गीतः श्लोकः पुरातनः । राज्याधिकारे राजेन्द्र बृहस्पतिमतः पुरा ॥
English Translation
There is an ancient Sloka recited by king Marutta, quite of a piece with Brihaspati's view, O king, about the duty of kings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मरुत्तेन
मरुत्त [m]
हि
हि [ind]
राज्ञायं
राजन् [m]
राज्ञायं
इदम् [pron]
गीतः
गा [2. P.]
श्लोकः
श्लोक [m]
पुरातनः
पुरातन [adj]
राज्याधिकारे
राज्य [n]
राज्याधिकारे
अधिकार [m]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
बृहस्पतिमतः
बृहस्पति [m]
बृहस्पतिमतः
अतस् [ind]
पुरा
पुरा [ind]
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथप्रतिपन्नस्य परित्यागो विधीयते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गुरोर्
गुरु [m]
अप्यवलिप्तस्य
अपि [ind]
अप्यवलिप्तस्य
अवलिप्त [adj]
कार्याकार्यम्
कार्य [n]
कार्याकार्यम्
अकार्य [n]
अजानतः
अजानत् [adj]
उत्पथप्रतिपन्नस्य
उत्पथ [m]
उत्पथप्रतिपन्नस्य
प्रतिपद् [4. P.]
परित्यागो
परित्याग [m]
विधीयते
विधा [3. Ā.]
बाहोः पुत्रेण राज्ञा च सगरेणेह धीमता । असमञ्जाः सुतो ज्येष्ठस्त्यक्तः पौरहितैषिणा ॥
English Translation
According to the scriptural injunction, there is punishment for even the preceptor if he becomes haughty and disregardful of his duty, and if he transgresses all restrictions. Vahu's son, the highly intelligent king Sagara, from desire of doing good to the citizens, banished his own eldest son Asamanjas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बाहोः
बाहु [mf]
पुत्रेण
पुत्र [m]
राज्ञा
राजन् [m]
च
च [ind]
सगरेणेह
सगर [m]
सगरेणेह
इह [ind]
धीमता
धीमत् [adj]
असमञ्जाः
असमञ्ज [m]
सुतो
सुत [m]
ज्येष्ठस्त्यक्तः
ज्येष्ठ [adj]
ज्येष्ठस्त्यक्तः
त्यज् [1. Ā.]
पौरहितैषिणा
पौर [m]
पौरहितैषिणा
हित [n]
पौरहितैषिणा
एषिन् [adj]
असमञ्जाः सरय्वां प्राक्पौराणां बालकान्नृप । न्यमज्जयदतः पित्रा निर्भर्त्स्य स विवासितः ॥
English Translation
Asamanjas, O king, used to drown the children of the citizens in the Sarayu. His father, therefore, remonstrated with and exiled him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असमञ्जाः
असमञ्ज [m]
सरय्वां
सरयू [f]
प्राक्
प्राक् [ind]
पौराणां
पौर [m]
बालकान्नृप
बालक [m]
बालकान्नृप
नृप [m]
न्यमज्जयद्
निमज्जय् [10. P.]
अतः
अतस् [ind]
पित्रा
पितृ [m]
निर्भर्त्स्य
निर्भर्त्सय् [10. P.]
स
तद् [pron]
विवासितः
विवासय् [10. Ā.]
ऋषिणोद्दालकेनापि श्वेतकेतुर्महातपाः । मिथ्या विप्रानुपचरन्संत्यक्तो दयितः सुतः ॥
English Translation
The Rishi Uddalaka renounced his favourite son Svetaketu of rigid penances, because the latter used to invite Brahmanas with false promises of entertainment.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋषिणोद्दालकेनापि
ऋषि [m]
ऋषिणोद्दालकेनापि
उद्दालक [m]
ऋषिणोद्दालकेनापि
अपि [ind]
श्वेतकेतुर्
श्वेतकेतु [m]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
मिथ्या
मिथ्या [ind]
विप्रान्
विप्र [m]
उपचरन्
उपचर् [1. Ā.]
संत्यक्तो
संत्यज् [1. Ā.]
दयितः
दयित [adj]
सुतः
सुत [m]
लोकरञ्जनमेवात्र राज्ञां धर्मः सनातनः । सत्यस्य रक्षणं चैव व्यवहारस्य चार्जवम् ॥
English Translation
To make their subjects happy, to observe truth and to act sincerely are the eternal duties of kings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लोकरञ्जनम्
लोक [m]
लोकरञ्जनम्
रञ्जन [n]
एवात्र
एव [ind]
एवात्र
अत्र [ind]
राज्ञां
राजन् [m]
धर्मः
धर्म [mn]
सनातनः
सनातन [adj]
सत्यस्य
सत्य [n]
रक्षणं
रक्षण [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
व्यवहारस्य
व्यवहार [m]
चार्जवम्
च [ind]
चार्जवम्
आर्जव [n]
न हिंस्यात्परवित्तानि देयं काले च दापयेत् । विक्रान्तः सत्यवाक्क्षान्तो नृपो न चलते पथः ॥
English Translation
The king should not hanker after the wealth of others. He should in time give what should be given. If the king be comes endued with prowess, truthful in speech, and forgiving in temper, he would never be shorn of prosperity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हिंस्यात्
हिंस् [7. Ā.]
परवित्तानि
पर [pron]
परवित्तानि
वित्त [n]
देयं
दा [1. Ā.]
काले
काल [m]
च
च [ind]
दापयेत्
दापय् [10. Ā.]
विक्रान्तः
विक्रम् [1. Ā.]
सत्यवाक्
सत्य [n]
सत्यवाक्
वाच् [f]
क्षान्तो
क्षम् [1. P.]
नृपो
नृप [m]
न
न [ind]
चलते
चल् [1. Ā.]
पथः
पथिन् [m]
गुप्तमन्त्रो जितक्रोधो शास्त्रार्थगतनिश्चयः । धर्मे चार्थे च कामे च मोक्षे च सततं रतः ॥
English Translation
With soul purged off sins the king should be able to govern his anger and all his conclusions should be according to the scriptures. He should also always follow morality, worldly profit, pleasure and emancipation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गुप्तमन्त्रो
गुप् [1. Ā.]
गुप्तमन्त्रो
मन्त्र [mn]
जितक्रोधः
जि [9. P.]
जितक्रोधः
क्रोध [m]
शास्त्रार्थगतनिश्चयः
शास्त्र [n]
शास्त्रार्थगतनिश्चयः
अर्थ [mn]
शास्त्रार्थगतनिश्चयः
गम् [6. Ā.]
शास्त्रार्थगतनिश्चयः
निश्चय [m]
धर्मे
धर्म [mn]
चार्थे
च [ind]
चार्थे
अर्थ [mn]
च
च [ind]
कामे
काम [m]
च
च [ind]
मोक्षे
मोक्ष [m]
च
च [ind]
सततं
सततम् [ind]
रतः
रम् [4. Ā.]
त्रय्या संवृतरन्ध्रश्च राजा भवितुमर्हति । वृजिनस्य नरेन्द्राणां नान्यत्संवरणात्परम् ॥
English Translation
The king should always keep his counsels close regarding these three. No greater misfortune can betake the king than the giving out of his counsels.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रय्या
त्रयी [f]
संवृतरन्ध्रश्च
संवृ [9. P.]
संवृतरन्ध्रश्च
रन्ध्र [mn]
संवृतरन्ध्रश्च
च [ind]
राजा
राजन् [m]
भवितुम्
भू [1. Ā.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
वृजिनस्य
वृजिन [n]
नरेन्द्राणां
नरेन्द्र [m]
नान्यत्
न [ind]
नान्यत्
अन्य [pron]
संवरणात्
संवरण [n]
परम्
पर [pron]
चातुर्वर्ण्यस्य धर्माश्च रक्षितव्या महीक्षिता । धर्मसंकररक्षा हि राज्ञां धर्मः सनातनः ॥
English Translation
Kings should protect the four castes in the discharge of their duties. it is the eternal duty of kings not to allow the confusion of duties of the different orders.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चातुर्वर्ण्यस्य
चातुर्वर्ण्य [n]
धर्माश्च
धर्म [mn]
धर्माश्च
च [ind]
रक्षितव्या
रक्ष् [4. P.]
महीक्षिता
महीक्षित् [m]
लोकरञ्जनम्
लोक [m]
लोकरञ्जनम्
रञ्जन [n]
एवात्र
एव [ind]
एवात्र
अत्र [ind]
राज्ञां
राजन् [m]
धर्मः
धर्म [mn]
सनातनः
सनातन [adj]
न विश्वसेच्च नृपतिर्न चात्यर्थं न विश्वसेत् । षाड्गुण्यगुणदोषांश्च नित्यं बुद्ध्यावलोकयेत् ॥
English Translation
The king should not confide (in others than his own servants), nor should he place too much confidence (in even his servants). He should, by own intelligence, find out the merits and short-comings of the six principal works of sovereignty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
विश्वसेच्च
विश्वस् [1. Ā.]
विश्वसेच्च
च [ind]
नृपतिर्
नृपति [m]
न
न [ind]
चात्यर्थं
च [ind]
चात्यर्थं
अत्यर्थम् [ind]
न
न [ind]
विश्वसेत्
विश्वस् [1. Ā.]
षाड्गुण्यगुणदोषांश्च
षाड्गुण्य [n]
षाड्गुण्यगुणदोषांश्च
गुण [mn]
षाड्गुण्यगुणदोषांश्च
दोष [mn]
षाड्गुण्यगुणदोषांश्च
च [ind]
नित्यं
नित्यम् [ind]
बुद्ध्यावलोकयेत्
बुद्धि [f]
बुद्ध्यावलोकयेत्
अवलोकय् [10. Ā.]
द्विट्छिद्रदर्शी नृपतिर्नित्यमेव प्रशस्यते । त्रिवर्गविदितार्थश्च युक्तचारोपधिश्च यः ॥
English Translation
The king who marks the short-comings of his enemies and cleverly follows morality, profit, and pleasure, who engages intelligent spies for determining secrets and tries to win over the officers of his enemies by presents of wealth is indeed praise-worthy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्विट्छिद्रदर्शी
द्विष् [adj]
द्विट्छिद्रदर्शी
छिद्र [n]
द्विट्छिद्रदर्शी
दर्शिन् [adj]
नृपतिर्
नृपति [m]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
एव
एव [ind]
प्रशस्यते
प्रशंस् [1. Ā.]
त्रिवर्गविदितार्थश्च
त्रिवर्ग [m]
त्रिवर्गविदितार्थश्च
विद् [6. Ā.]
त्रिवर्गविदितार्थश्च
अर्थ [mn]
त्रिवर्गविदितार्थश्च
च [ind]
युक्तचारोपधिश्च
युज् [6. Ā.]
युक्तचारोपधिश्च
चार [m]
युक्तचारोपधिश्च
उपधि [m]
युक्तचारोपधिश्च
च [ind]
यः
यद् [pron]
कोशस्योपार्जनरतिर्यमवैश्रवणोपमः । वेत्ता च दशवर्गस्य स्थानवृद्धिक्षयात्मनः ॥
English Translation
The king should administer justice like the Regent of Death and amass riches like the god of wealth. He should also mark the merits and short-comings of his on acquisitions and losses and of his own territories.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कोशस्योपार्जनरतिर्
कोश [mn]
कोशस्योपार्जनरतिर्
उपार्जन [fn]
कोशस्योपार्जनरतिर्
रति [f]
यमवैश्रवणोपमः
यम [m]
यमवैश्रवणोपमः
वैश्रवण [m]
यमवैश्रवणोपमः
उपम [adj]
वेत्ता
वेत्तृ [adj]
च
च [ind]
दशवर्गस्य
दशन् [adj]
दशवर्गस्य
वर्ग [m]
स्थानवृद्धिक्षयात्मनः
स्थान [n]
स्थानवृद्धिक्षयात्मनः
वृद्धि [f]
स्थानवृद्धिक्षयात्मनः
क्षय [m]
स्थानवृद्धिक्षयात्मनः
आत्मन् [m]
अभृतानां भवेद्भर्ता भृतानां चान्ववेक्षकः । नृपतिः सुमुखश्च स्यात्स्मितपूर्वाभिभाषिता ॥
English Translation
He should feed those who have not been fed, and enquire of those who have been fed. Always sweet-speeched he should spcak with a smiling face.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभृतानां
अभृत [adj]
भवेद्
भू [1. Ā.]
भर्ता
भर्तृ [m]
भृतानां
भृ [1. Ā.]
चान्ववेक्षकः
च [ind]
चान्ववेक्षकः
अन्ववेक्षक [adj]
नृपतिः
नृपति [m]
सुमुखश्च
सु [ind]
सुमुखश्च
मुख [n]
सुमुखश्च
च [ind]
स्यात्
अस् [2. P.]
स्मितपूर्वाभिभाषिता
स्मित [n]
स्मितपूर्वाभिभाषिता
पूर्व [pron]
स्मितपूर्वाभिभाषिता
अभिभाषितृ [adj]
उपासिता च वृद्धानां जिततन्द्रीरलोलुपः । सतां वृत्ते स्थितमतिः सन्तो ह्याचारदर्शिनः ॥
English Translation
He should always wait upon his elders and put down procrastination. He should never covet others' properties.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपासिता
उपासितृ [adj]
च
च [ind]
वृद्धानां
वृद्ध [adj]
जिततन्द्रीर्
जि [9. P.]
जिततन्द्रीर्
तन्द्रा [f]
अलोलुपः
अलोलुप [adj]
सतां
सत् [adj]
वृत्ते
वृत्त [n]
स्थितमतिः
स्था [1. Ā.]
स्थितमतिः
मति [f]
सन्तो
सत् [adj]
ह्याचारदर्शिनः
हि [ind]
ह्याचारदर्शिनः
आचार [m]
ह्याचारदर्शिनः
दर्शिन् [adj]
न चाददीत वित्तानि सतां हस्तात्कदाचन । असद्भ्यस्तु समादद्यात्सद्भ्यः संप्रतिपादयेत् ॥
English Translation
He should strictly follow the conduct of the righteous. He should never take money from the righteous. Taking the wealth of those who are not righteous he should give it to them who are righteous.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चाददीत
च [ind]
चाददीत
आदा [4. Ā.]
वित्तानि
वित्त [n]
सतां
सत् [adj]
हस्तात्
हस्त [mn]
कदाचन
कदाचन [ind]
असद्भ्यस्तु
असत् [adj]
असद्भ्यस्तु
तु [ind]
समादद्यात्
समादा [3. Ā.]
सद्भ्यः
सत् [adj]
संप्रतिपादयेत्
संप्रतिपादय् [10. Ā.]
स्वयं प्रहर्तादाता च वश्यात्मा वश्यसाधनः । काले दाता च भोक्ता च शुद्धाचारस्तथैव च ॥
English Translation
The king should himself be clever in smitting. He should be liberal. He should have his mind under control. He should dress himself gorgeously. He should make presents in proper time and be regular in his meals. He should also be of good conduct.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वयं
स्वयम् [ind]
प्रहर्तादाता
प्रहर्तृ [m]
प्रहर्तादाता
आदातृ [m]
च
च [ind]
वश्यात्मा
वश्य [adj]
वश्यात्मा
आत्मन् [m]
वश्यसाधनः
वश्य [adj]
वश्यसाधनः
साधन [n]
काले
काल [m]
दाता
दातृ [adj]
च
च [ind]
भोक्ता
भोक्तृ [adj]
च
च [ind]
शुद्धाचारस्तथैव
शुध् [4. Ā.]
शुद्धाचारस्तथैव
आचार [m]
शुद्धाचारस्तथैव
तथा [ind]
शुद्धाचारस्तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
शूरान्भक्तानसंहार्यान्कुले जातानरोगिणः । शिष्टाञ्शिष्टाभिसंबन्धान्मानिनो नावमानिनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शूरान्
शूर [m]
भक्तान्
भक्त [adj]
असंहार्यान्
असंहार्य [adj]
कुले
कुल [n]
जातान्
जन् [4. P.]
अरोगिणः
अरोगिन् [adj]
शिष्टाञ्
शास् [1. P.]
शिष्टाभिसंबन्धान्मानिनो
शास् [1. P.]
शिष्टाभिसंबन्धान्मानिनो
अभिसम्बन्ध [m]
शिष्टाभिसंबन्धान्मानिनो
मानिन् [adj]
नावमानिनः
न [ind]
नावमानिनः
अवमानिन् [adj]
विद्याविदो लोकविदः परलोकान्ववेक्षकान् । धर्मेषु निरतान्साधूनचलानचलानिव ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विद्याविदो
विद्या [f]
विद्याविदो
विद् [adj]
लोकविदः
लोक [m]
लोकविदः
विद् [adj]
परलोकान्ववेक्षकान्
पर [pron]
परलोकान्ववेक्षकान्
लोक [m]
परलोकान्ववेक्षकान्
अन्ववेक्षक [adj]
धर्मेषु
धर्म [mn]
निरतान्
निरम् [1. P.]
साधून्
साधु [adj]
अचलान्
अचल [adj]
अचलान्
अचल [m]
इव
इव [ind]
सहायान्सततं कुर्याद्राजा भूतिपुरस्कृतः । तैस्तुल्यश्च भवेद्भोगैश्छत्रमात्राज्ञयाधिकः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सहायान्
सहाय [m]
सततं
सततम् [ind]
कुर्याद्
कृ [2. Ā.]
राजा
राजन् [m]
भूतिपुरस्कृतः
भूति [f]
भूतिपुरस्कृतः
पुरस्कृ [8. Ā.]
तैस्तुल्यश्च
तद् [pron]
तैस्तुल्यश्च
तुल्य [adj]
तैस्तुल्यश्च
च [ind]
भवेद्
भू [1. Ā.]
भोगैश्छत्रमात्राज्ञयाधिकः
भोग [m]
भोगैश्छत्रमात्राज्ञयाधिकः
छत्त्र [n]
भोगैश्छत्रमात्राज्ञयाधिकः
मात्र [n]
भोगैश्छत्रमात्राज्ञयाधिकः
आज्ञा [f]
भोगैश्छत्रमात्राज्ञयाधिकः
अधिक [adj]
प्रत्यक्षा च परोक्षा च वृत्तिश्चास्य भवेत्सदा । एवं कृत्वा नरेन्द्रो हि न खेदमिह विन्दति ॥
English Translation
He should always treat them equally before or behind. The king, who behaves in this way, is never overtaken by calamity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रत्यक्षा
प्रत्यक्ष [adj]
च
च [ind]
परोक्षा
परोक्ष [adj]
च
च [ind]
वृत्तिश्चास्य
वृत्ति [f]
वृत्तिश्चास्य
च [ind]
वृत्तिश्चास्य
इदम् [pron]
भवेत्
भू [1. Ā.]
सदा
सदा [ind]
एवं
एवम् [ind]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
नरेन्द्रो
नरेन्द्र [m]
हि
हि [ind]
न
न [ind]
खेदम्
खेद [m]
इह
इह [ind]
विन्दति
विद् [2. Ā.]
सर्वातिशङ्की नृपतिर्यश्च सर्वहरो भवेत् । स क्षिप्रमनृजुर्लुब्धः स्वजनेनैव बाध्यते ॥
English Translation
That crooked and covetous king, who suspect ever body and who imposes heavy taxes on his subjects, is soon killed by his own servants and relatives.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वातिशङ्की
सर्व [pron]
सर्वातिशङ्की
अतिशङ्किन् [adj]
नृपतिर्
नृपति [m]
यश्च
यद् [pron]
यश्च
च [ind]
सर्वहरो
सर्व [pron]
सर्वहरो
हर [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]
स
तद् [pron]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
अनृजुर्
अनृजु [adj]
लुब्धः
लुभ् [4. Ā.]
स्वजनेनैव
स्व [adj]
स्वजनेनैव
जन [m]
स्वजनेनैव
एव [ind]
बाध्यते
बाध् [1. P.]
शुचिस्तु पृथिवीपालो लोकचित्तग्रहे रतः । न पतत्यरिभिर्ग्रस्तः पतितश्चावतिष्ठते ॥
English Translation
That king, however, who is righteous and who is ever engaged in attracting the hearts of his people, is never ruined when attacked by foes. If defeated, he soon regains his position.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुचिस्तु
शुचि [adj]
शुचिस्तु
तु [ind]
पृथिवीपालो
पृथिवीपाल [m]
लोकचित्तग्रहे
लोक [m]
लोकचित्तग्रहे
चित्त [n]
लोकचित्तग्रहे
ग्रह [mn]
रतः
रम् [4. Ā.]
न
न [ind]
पतत्यरिभिर्
पत् [1. Ā.]
पतत्यरिभिर्
अरि [m]
ग्रस्तः
ग्रस् [1. Ā.]
पतितश्चावतिष्ठते
पत् [1. Ā.]
पतितश्चावतिष्ठते
च [ind]
पतितश्चावतिष्ठते
अवस्था [1. Ā.]
अक्रोधनोऽथाव्यसनी मृदुदण्डो जितेन्द्रियः । राजा भवति भूतानां विश्वास्यो हिमवानिव ॥
English Translation
If the king is not angry by nature, if he is not addicted to evil habits and not severe in his punishment, if he succeeds in keeping his passions under restraint he becomes an object of confidence to all like the Himavat mountains.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अक्रोधनो
अक्रोधन [adj]
ऽथाव्यसनी
अथ [ind]
ऽथाव्यसनी
अव्यसनिन् [adj]
मृदुदण्डो
मृदु [adj]
मृदुदण्डो
दण्ड [mn]
जितेन्द्रियः
जि [9. P.]
जितेन्द्रियः
इन्द्रिय [n]
राजा
राजन् [m]
भवति
भू [1. Ā.]
भूतानां
भूत [mn]
विश्वास्यो
विश्वस् [1. Ā.]
हिमवान्
हिमवन्त् [m]
इव
इव [ind]