Śāntiparva Adhyāya 216
शान्तिपर्व • अध्यायः 216
Śāntiparva Adhyāya 216 of the classical Mahābhārata with 29 verses.
Total: 29 Verses
•
Citations: MBh 12.216.1–29
•
250 Lexicon Terms
यया बुद्ध्या महीपालो भ्रष्टश्रीर्विचरेन्महीम् । कालदण्डविनिष्पिष्टस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥
English Translation
Yudhisthira said Tell me, O grandfather, by adopting what sort of intelligence may a king, who has been divested of prosperity and crushed by Time's heavy bludgeon, still live on this Earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यया
यद् [pron]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
महीपालो
महीपाल [m]
भ्रष्टश्रीर्
भ्रंश् [1. P.]
भ्रष्टश्रीर्
श्री [f]
विचरेन्महीम्
विचर् [1. Ā.]
विचरेन्महीम्
मही [f]
भूतात्मा
भूतात्मन् [m]
वा
वा [ind]
कथं
कथम् [ind]
ज्ञेयस्तन्मे
ज्ञा [4. Ā.]
ज्ञेयस्तन्मे
तद् [pron]
ज्ञेयस्तन्मे
मद् [pron]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
पितामह
पितामह [m]
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । वासवस्य च संवादं बलेर्वैरोचनस्य च ॥
English Translation
Bhishma said Regarding it, О Yudhisthira, is cited the old discourse between Prahlada and Indra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अत्र [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अपि [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
उदाहृ [2. P.]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
इदम् [pron]
इतिहासं
इतिहास [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
वासवस्य
वासव [m]
च
च [ind]
संवादं
संवाद [m]
बलेर्
बलि [m]
वैरोचनस्य
वैरोचन [m]
च
च [ind]
पितामहमुपागत्य प्रणिपत्य कृताञ्जलिः । सर्वानेवासुराञ्जित्वा बलिं पप्रच्छ वासवः ॥
English Translation
After having defeated all the Assuras, one day Vasava went to the Grandfather and joining his hands bowed to him and enquired after the whereabouts of Vali.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पितामहम्
पितामह [m]
उपागत्य
उपागम् [1. P.]
प्रणिपत्य
प्रणिपत् [1. P.]
कृताञ्जलिः
कृताञ्जलि [adj]
सर्वान्
सर्व [pron]
एवासुराञ्
एव [ind]
एवासुराञ्
असुर [m]
जित्वा
जि [9. P.]
बलिं
बलि [m]
पप्रच्छ
प्रच्छ् [1. P.]
वासवः
वासव [m]
यस्य स्म ददतो वित्तं न कदाचन हीयते । तं बलिं नाधिगच्छामि ब्रह्मन्नाचक्ष्व मे बलिम् ॥
English Translation
Tell me, O Brahman, where may I now find that Vali whose wealth continued undiminished even though he used to distribute it as largely as he wished.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्य
यद् [pron]
स्म
स्म [ind]
ददतो
दा [1. Ā.]
वित्तं
वित्त [n]
न
न [ind]
कदाचन
कदाचन [ind]
हीयते
हा [1. P.]
तं
तद् [pron]
बलिं
बलि [m]
नाधिगच्छामि
न [ind]
नाधिगच्छामि
अधिगम् [1. Ā.]
ब्रह्मन्न्
ब्रह्मन् [m]
आचक्ष्व
आचक्ष् [1. P.]
मे
मद् [pron]
बलिम्
बलि [m]
स एव ह्यस्तमयते स स्म विद्योतते दिशः । स वर्षति स्म वर्षाणि यथाकालमतन्द्रितः । तं बलिं नाधिगच्छामि ब्रह्मन्नाचक्ष्व मे बलिम् ॥
English Translation
Formerly, it was he who used to light up all the cardinal points and to set. Shaking off idieness, it was he who used to pour rain upon all creatures at the proper season. I do not now see that Vali. Indeed, tell me, O Brahman, where I may find that king of the Asuras now.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
एव
एव [ind]
ह्यस्तम्
हि [ind]
ह्यस्तम्
अस्त [m]
स
तद् [pron]
स्म
स्म [ind]
विद्योतते
विद्युत् [1. P.]
दिशः
दिश् [f]
स
तद् [pron]
वर्षति
वृष् [6. P.]
स्म
स्म [ind]
वर्षाणि
वर्ष [mn]
यथाकालम्
यथाकालम् [ind]
अतन्द्रितः
अतन्द्रित [adj]
तं
तद् [pron]
बलिं
बलि [m]
नाधिगच्छामि
न [ind]
नाधिगच्छामि
अधिगम् [1. Ā.]
ब्रह्मन्न्
ब्रह्मन् [m]
आचक्ष्व
आचक्ष् [1. P.]
मे
मद् [pron]
बलिम्
बलि [m]
स वायुर्वरुणश्चैव स रविः स च चन्द्रमाः । सोऽग्निस्तपति भूतानि पृथिवी च भवत्युत । तं बलिं नाधिगच्छामि ब्रह्मन्नाचक्ष्व मे बलिम् ॥
English Translation
He was the god of wind. He was Varuna. He was Surya. He was Soma. He was Agni that used to warm all creatures. He became water. I do not find where he now is. Indeed, O Brahmana, tell me where I may find Vali now.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
वायुर्
वायु [m]
वरुणश्चैव
वरुण [m]
वरुणश्चैव
च [ind]
वरुणश्चैव
एव [ind]
स
तद् [pron]
रविः
रवि [m]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
चन्द्रमाः
चन्द्रमस् [m]
सो
तद् [pron]
ऽग्निस्तपति
अग्नि [m]
ऽग्निस्तपति
तप् [4. Ā.]
भूतानि
भूत [mn]
पृथिवी
पृथिवी [f]
च
च [ind]
भवत्युत
भू [1. Ā.]
भवत्युत
उत [ind]
तं
तद् [pron]
बलिं
बलि [m]
नाधिगच्छामि
न [ind]
नाधिगच्छामि
अधिगम् [1. Ā.]
ब्रह्मन्न्
ब्रह्मन् [m]
आचक्ष्व
आचक्ष् [1. P.]
मे
मद् [pron]
बलिम्
बलि [m]
नैतत्ते साधु मघवन्यदेतदनुपृच्छसि । पृष्टस्तु नानृतं ब्रूयात्तस्माद्वक्ष्यामि ते बलिम् ॥
English Translation
Brahman said You should not, O Maghavat, thus enquire after Vali now! One should not, however, speak a falsehood when he is questioned by another. I shall tell you the whereabouts of Vali.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नैतत्
न [ind]
नैतत्
एतद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
साधु
साधु [adj]
मघवन्
मघवन् [m]
यद्
यद् [pron]
एतद्
एतद् [pron]
अनुपृच्छसि
अनुप्रछ् [6. Ā.]
पृष्टस्तु
प्रच्छ् [1. P.]
पृष्टस्तु
तु [ind]
नानृतं
न [ind]
नानृतं
अनृत [n]
ब्रूयात्
ब्रू [2. Ā.]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
वक्ष्यामि
वच् [2. P.]
ते
त्वद् [pron]
बलिम्
बलि [m]
उष्ट्रेषु यदि वा गोषु खरेष्वश्वेषु वा पुनः । वरिष्ठो भविता जन्तुः शून्यागारे शचीपते ॥
English Translation
O husband of Sachi, Vali may now have taken his birth among camels or bulls or asses or horses, and having become the foremost of his species may now be living in an empty room.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उष्ट्रेषु
उष्ट्र [m]
यदि
यदि [ind]
वा
वा [ind]
गोषु
गो [mf]
खरेष्वश्वेषु
खर [m]
खरेष्वश्वेषु
अश्व [m]
वा
वा [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
वरिष्ठो
वरिष्ठ [adj]
भविता
भू [1. Ā.]
जन्तुः
जन्तु [m]
शून्यागारे
शून्य [adj]
शून्यागारे
आगार [n]
शचीपते
शचीपति [m]
यदि स्म बलिना ब्रह्मञ्शून्यागारे समेयिवान् । हन्यामेनं न वा हन्यां तद्ब्रह्मन्ननुशाधि माम् ॥
English Translation
Shakra said 'If, O Brahman, I happen to meet with Vali in an empty room, shall I kill him or spare him? Tell me how I shall act!'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
स्म
स्म [ind]
बलिना
बलि [m]
ब्रह्मञ्
ब्रह्मन् [m]
शून्यागारे
शून्य [adj]
शून्यागारे
आगार [n]
समेयिवान्
समे [2. P.]
हन्याम्
हन् [6. P.]
एनं
एनद् [pron]
न
न [ind]
वा
वा [ind]
हन्यां
हन् [6. P.]
तद्
तद् [pron]
ब्रह्मन्न्
ब्रह्मन् [m]
अनुशाधि
अनुशास् [2. Ā.]
माम्
मद् [pron]
मा स्म शक्र बलिं हिंसीर्न बलिर्वधमर्हति । न्यायांस्तु शक्र प्रष्टव्यस्त्वया वासव काम्यया ॥
English Translation
Brahma said 'Do not, O Shakra, injure Vali! Vali does not deserve death. You should, on the other hand, O Vasava, seek instruction from him about morality, O Shakra, as you wish,'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मा
मा [ind]
स्म
स्म [ind]
शक्र
शक्र [m]
बलिं
बलि [m]
हिंसीर्
हिंस् [7. Ā.]
न
न [ind]
बलिर्
बलि [m]
वधम्
वध [m]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
न्यायांस्तु
न्याय [m]
न्यायांस्तु
तु [ind]
शक्र
शक्र [m]
प्रष्टव्यस्त्वया
प्रच्छ् [1. P.]
प्रष्टव्यस्त्वया
त्वद् [pron]
वासव
वासव [m]
काम्यया
काम्या [f]
एवमुक्तो भगवता महेन्द्रः पृथिवीं तदा । चचारैरावतस्कन्धमधिरुह्य श्रिया वृतः ॥
English Translation
‘Thus addressed by the divine Creator, Indra travelled over the Earth, seated on Airavata in great splendour.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तो
वच् [2. P.]
भगवता
भगवत् [adj]
महेन्द्रः
महत् [adj]
महेन्द्रः
इन्द्र [m]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
तदा
तदा [ind]
चचारैरावतस्कन्धम्
चर् [1. Ā.]
चचारैरावतस्कन्धम्
ऐरावत [m]
चचारैरावतस्कन्धम्
स्कन्ध [m]
अधिरुह्य
अधिरुह् [1. Ā.]
श्रिया
श्री [f]
वृतः
वृ [1. Ā.]
ततो ददर्श स बलिं खरवेषेण संवृतम् । यथाख्यातं भगवता शून्यागारकृतालयम् ॥
English Translation
He succeeded in meeting with Vali, who, as the Creator had said, was living in an empty room, clothed in the form of an ass.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ददर्श
दृश् [6. P.]
स
तद् [pron]
बलिं
बलि [m]
खरवेषेण
खर [m]
खरवेषेण
वेष [m]
संवृतम्
संवृ [9. P.]
यथाख्यातं
यथा [ind]
यथाख्यातं
आख्या [4. P.]
भगवता
भगवत् [adj]
शून्यागारकृतालयम्
शून्य [adj]
शून्यागारकृतालयम्
आगार [n]
शून्यागारकृतालयम्
कृ [2. Ā.]
शून्यागारकृतालयम्
आलय [mn]
खरयोनिमनुप्राप्तस्तुषभक्षोऽसि दानव । इयं ते योनिरधमा शोचस्याहो न शोचसि ॥
English Translation
'You are now, O Danava, born as an ass living on chaff. This your birth is certainly a low one. Do you or do you not grieve for it?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
खरयोनिम्
खर [m]
खरयोनिम्
योनि [mf]
अनुप्राप्तस्तुषभक्षो
अनुप्राप् [5. Ā.]
अनुप्राप्तस्तुषभक्षो
तुष [mfn]
अनुप्राप्तस्तुषभक्षो
भक्ष [m]
ऽसि
अस् [2. P.]
दानव
दानव [m]
इयं
इदम् [pron]
ते
त्वद् [pron]
योनिर्
योनि [mf]
अधमा
अधम [adj]
शोचस्याहो
शुच् [6. P.]
शोचस्याहो
आहो [ind]
न
न [ind]
शोचसि
शुच् [6. P.]
अदृष्टं बत पश्यामि द्विषतां वशमागतम् । श्रिया विहीनं मित्रैश्च भ्रष्टवीर्यपराक्रमम् ॥
English Translation
I see what I had never seen before, viz., yourself brought under the control of your enemies, divested of prosperity and friends, and shorn of energy and prowess.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अदृष्टं
अदृष्ट [adj]
बत
बत [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
द्विषतां
द्विष् [1. P.]
वशम्
वश [m]
आगतम्
आगम् [6. P.]
श्रिया
श्री [f]
विहीनं
विहा [3. Ā.]
मित्रैश्च
मित्र [mn]
मित्रैश्च
च [ind]
भ्रष्टवीर्यपराक्रमम्
भ्रंश् [1. P.]
भ्रष्टवीर्यपराक्रमम्
वीर्य [n]
भ्रष्टवीर्यपराक्रमम्
पराक्रम [m]
यत्तद्यानसहस्रेण ज्ञातिभिः परिवारितः । लोकान्प्रतापयन्सर्वान्यास्यस्मानवितर्कयन् ॥
English Translation
Formerly you used to march through the words, with your train consisting of thousands of carriages and thousands of kinsmen, and to move along, burning, everybody with your splendour and disregarding us all.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यद् [pron]
तद्
तद् [pron]
यानसहस्रेण
यान [n]
यानसहस्रेण
सहस्र [mn]
ज्ञातिभिः
ज्ञाति [m]
परिवारितः
परिवारय् [10. Ā.]
लोकान्
लोक [m]
प्रतापयन्
प्रतापय् [10. P.]
सर्वान्
सर्व [pron]
यास्यस्मान्
या [2. Ā.]
यास्यस्मान्
मद् [pron]
अवितर्कयन्
अ [ind]
अवितर्कयन्
वितर्कय् [Denom. P.]
त्वन्मुखाश्चैव दैतेया व्यतिष्ठंस्तव शासने । अकृष्टपच्या पृथिवी तवैश्वर्ये बभूव ह । इदं च तेऽद्य व्यसनं शोचस्याहो न शोचसि ॥
English Translation
Considering you as their protector the Daityas lived under your sway! Through your power, the Earth used to yield crops without waiting for tillage. To-day, however, I behold you overtaken by this dire calamity! Do you or do you not grieve for this.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वन्मुखाश्चैव
त्वद् [pron]
त्वन्मुखाश्चैव
मुख [n]
त्वन्मुखाश्चैव
च [ind]
त्वन्मुखाश्चैव
एव [ind]
दैतेया
दैतेय [m]
व्यतिष्ठंस्तव
विष्ठा [1. Ā.]
व्यतिष्ठंस्तव
त्वद् [pron]
शासने
शासन [n]
अकृष्टपच्या
अ [ind]
अकृष्टपच्या
कृष् [6. Ā.]
अकृष्टपच्या
पच्य [adj]
पृथिवी
पृथिवी [f]
तवैश्वर्ये
त्वद् [pron]
तवैश्वर्ये
ऐश्वर्य [n]
बभूव
भू [1. Ā.]
ह
ह [ind]
इयं
इदम् [pron]
ते
त्वद् [pron]
योनिर्
योनि [mf]
अधमा
अधम [adj]
शोचस्याहो
शुच् [6. P.]
शोचस्याहो
आहो [ind]
न
न [ind]
शोचसि
शुच् [6. P.]
यदातिष्ठः समुद्रस्य पूर्वकूले विलेलिहन् । ज्ञातिभ्यो विभजन्वित्तं तदासीत्ते मनः कथम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदातिष्ठः
यदा [ind]
यदातिष्ठः
स्था [1. Ā.]
समुद्रस्य
समुद्र [m]
पूर्वकूले
पूर्व [pron]
पूर्वकूले
कूल [n]
विलेलिहन्
विलेलिह् [Int. Ā.]
ज्ञातिभ्यो
ज्ञाति [m]
विभजन्
विभज् [1. Ā.]
वित्तं
वित्त [n]
तदासीत्
तदा [ind]
तदासीत्
अस् [2. P.]
ते
त्वद् [pron]
मनः
मनस् [n]
कथम्
कथम् [ind]
यत्ते सहस्रसमिता ननृतुर्देवयोषितः । बहूनि वर्षपूगानि विहारे दीप्यतः श्रिया ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यत् [ind]
ते
त्वद् [pron]
सहस्रसमिता
सहस्र [mn]
सहस्रसमिता
समि [2. Ā.]
ननृतुर्
नृत् [4. Ā.]
देवयोषितः
देव [m]
देवयोषितः
योषित् [f]
बहूनि
बहु [adj]
वर्षपूगानि
वर्ष [mn]
वर्षपूगानि
पूग [mn]
विहारे
विहार [m]
दीप्यतः
दीप् [4. P.]
श्रिया
श्री [f]
सर्वाः पुष्करमालिन्यः सर्वाः काञ्चनसप्रभाः । कथमद्य तदा चैव मनस्ते दानवेश्वर ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वाः
सर्व [pron]
पुष्करमालिन्यः
पुष्कर [n]
पुष्करमालिन्यः
मालिन् [adj]
सर्वाः
सर्व [pron]
काञ्चनसप्रभाः
काञ्चन [n]
काञ्चनसप्रभाः
सप्रभ [adj]
कथम्
कथम् [ind]
अद्य
अद्य [ind]
तदा
तदा [ind]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
मनस्ते
मनस् [n]
मनस्ते
त्वद् [pron]
दानवेश्वर
दानव [m]
दानवेश्वर
ईश्वर [m]
छत्रं तवासीत्सुमहत्सौवर्णं मणिभूषितम् । ननृतुर्यत्र गन्धर्वाः षट्सहस्राणि सप्तधा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
छत्रं
छत्त्र [n]
तवासीत्
त्वद् [pron]
तवासीत्
अस् [2. P.]
सुमहत्
सु [ind]
सुमहत्
महत् [adj]
सौवर्णं
सौवर्ण [adj]
मणिभूषितम्
मणि [m]
मणिभूषितम्
भूषय् [10. Ā.]
ननृतुर्
नृत् [4. Ā.]
यत्र
यत्र [ind]
गन्धर्वाः
गन्धर्व [m]
षट्सहस्राणि
षष् [adj]
षट्सहस्राणि
सहस्र [mn]
सप्तधा
सप्तधा [ind]
यूपस्तवासीत्सुमहान्यजतः सर्वकाञ्चनः । यत्राददः सहस्राणामयुतानि गवां दश ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यूपस्तवासीत्
यूप [m]
यूपस्तवासीत्
त्वद् [pron]
यूपस्तवासीत्
अस् [2. P.]
सुमहान्
सु [ind]
सुमहान्
महत् [adj]
यजतः
यज् [2. P.]
सर्वकाञ्चनः
सर्व [pron]
सर्वकाञ्चनः
काञ्चन [adj]
यत्राददः
यत्र [ind]
यत्राददः
दा [1. Ā.]
सहस्राणाम्
सहस्र [mn]
अयुतानि
अयुत [n]
गवां
गो [mf]
दश
दशन् [adj]
यदा तु पृथिवीं सर्वां यजमानोऽनुपर्ययाः । शम्याक्षेपेण विधिना तदासीत्किं नु ते हृदि ॥
English Translation
I do not now see that golden jar of yours, nor that umbrella of yours, nor those fans. I behold not also, O king of the Asuras, that garland which was given given to you by Grandfather.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
तु
तु [ind]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
सर्वां
सर्व [pron]
यजमानो
यजमान [m]
ऽनुपर्ययाः
अनुपरिया [2. P.]
शम्याक्षेपेण
शम्या [f]
शम्याक्षेपेण
क्षेप [m]
विधिना
विधि [m]
तदासीत्
तदा [ind]
तदासीत्
अस् [2. P.]
किं
क [pron]
नु
नु [ind]
ते
त्वद् [pron]
हृदि
हृद् [n]
न ते पश्यामि भृङ्गारं न छत्रं व्यजनं न च । ब्रह्मदत्तां च ते मालां न पश्याम्यसुराधिप ॥
English Translation
I do not now see that golden jar of yours, nor that umbrella of yours, nor those fans. I behold not also, O king of the Asuras, that garland which was given given to you by Grandfather.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
ते
त्वद् [pron]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
भृङ्गारं
भृङ्गार [mn]
न
न [ind]
छत्रं
छत्त्र [n]
व्यजनं
व्यजन [n]
न
न [ind]
च
च [ind]
ब्रह्मदत्तां
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मदत्तां
दा [1. Ā.]
च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
मालां
माला [f]
न
न [ind]
पश्याम्यसुराधिप
दृश् [6. P.]
पश्याम्यसुराधिप
असुराधिप [m]
न त्वं पश्यसि भृङ्गारं न छत्रं व्यजनं न च । ब्रह्मदत्तां च मे मालां न त्वं द्रक्ष्यसि वासव ॥
English Translation
Bali said. 'You do not behold now, O Vasava, my jar and umbrella and fans. You do not see also my garland, that was given by the Grandfather.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
ते
त्वद् [pron]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
भृङ्गारं
भृङ्गार [mn]
न
न [ind]
छत्रं
छत्त्र [n]
व्यजनं
व्यजन [n]
न
न [ind]
च
च [ind]
ब्रह्मदत्तां
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मदत्तां
दा [1. Ā.]
च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
मालां
माला [f]
न
न [ind]
पश्याम्यसुराधिप
दृश् [6. P.]
पश्याम्यसुराधिप
असुराधिप [m]
गुहायां निहितानि त्वं मम रत्नानि पृच्छसि । यदा मे भविता कालस्तदा त्वं तानि द्रक्ष्यसि ॥
English Translation
Those valuable possessions of mine about which you ask are now buried in the darkness of a cave. When my time comes again, you will, forsooth, behold them again.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गुहायां
गुहा [f]
निहितानि
निधा [3. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
मम
मद् [pron]
रत्नानि
रत्न [mn]
पृच्छसि
प्रच्छ् [1. P.]
यदा
यदा [ind]
मे
मद् [pron]
भविता
भू [1. Ā.]
कालस्तदा
काल [m]
कालस्तदा
तदा [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
तानि
तद् [pron]
द्रक्ष्यसि
दृश् [6. P.]
न त्वेतदनुरूपं ते यशसो वा कुलस्य वा । समृद्धार्थोऽसमृद्धार्थं यन्मां कत्थितुमिच्छसि ॥
English Translation
This conduct of yours, however, does not become your fame or birth. Yourself enjoying prosperity, you wish to mock me that am sunk in adversity.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
त्वेतद्
तु [ind]
त्वेतद्
एतद् [pron]
अनुरूपं
अनुरूप [adj]
ते
त्वद् [pron]
यशसो
यशस् [n]
वा
वा [ind]
कुलस्य
कुल [n]
वा
वा [ind]
समृद्धार्थो
समृध् [4. Ā.]
समृद्धार्थो
अर्थ [mn]
ऽसमृद्धार्थं
असमृद्ध [adj]
ऽसमृद्धार्थं
अर्थ [mn]
यन्मां
यत् [ind]
यन्मां
मद् [pron]
कत्थितुम्
कत्थ् [1. P.]
इच्छसि
इष् [1. P.]
न हि दुःखेषु शोचन्ति न प्रहृष्यन्ति चर्द्धिषु । कृतप्रज्ञा ज्ञानतृप्ताः क्षान्ताः सन्तो मनीषिणः ॥
English Translation
They who acquired wisdom, and have won contentment therefrom, they who are of tranquil should, who are virtuous and good among creatures, never grieve in misery nor rejoice in happiness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
दुःखेषु
दुःख [n]
शोचन्ति
शुच् [6. P.]
न
न [ind]
प्रहृष्यन्ति
प्रहृष् [4. Ā.]
चर्द्धिषु
च [ind]
चर्द्धिषु
ऋद्धि [f]
कृतप्रज्ञा
कृतप्रज्ञ [adj]
ज्ञानतृप्ताः
ज्ञान [n]
ज्ञानतृप्ताः
तृप् [6. P.]
क्षान्ताः
क्षम् [1. P.]
सन्तो
सत् [adj]
मनीषिणः
मनीषिन् [adj]
त्वं तु प्राकृतया बुद्ध्या पुरंदर विकत्थसे । यदाहमिव भावी त्वं तदा नैवं वदिष्यसि ॥
English Translation
Guided, however, by a vulgar intelligence, you are bragging, O Purandara. When you will become like me you will not then give vent to speeches like these.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वं
त्वद् [pron]
तु
तु [ind]
प्राकृतया
प्राकृत [adj]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
पुरंदर
पुरंदर [m]
विकत्थसे
विकत्थ् [1. P.]
यदाहम्
यदा [ind]
यदाहम्
मद् [pron]
इव
इव [ind]
भावी
भाविन् [adj]
त्वं
त्वद् [pron]
तदा
तदा [ind]
नैवं
न [ind]
नैवं
एवम् [ind]
वदिष्यसि
वद् [1. Ā.]