Ādiparva Adhyāya 78
आदिपर्व • अध्यायः 78
Ādiparva Adhyāya 78 of the classical Mahābhārata with 42 verses.
Total: 42 Verses
•
Citations: MBh 1.78.1–42
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
श्रुत्वा कुमारं जातं तु देवयानी शुचिस्मिता । चिन्तयामास दुःखार्ता शर्मिष्ठां प्रति भारत ॥
English Translation
Vaishampayana said : O descendant of the Bharata race, when Devayani heard of the birth of this boy, she ! became very sorry and Sharmishtha became an object of her sad reflections. Going to Sharmishtha, Devayani thus spoke to her.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धात्रि
धात्री [f]
त्वम्
त्वद् [pron]
आनय
आनी [1. Ā.]
क्षिप्रं
क्षिप्रम् [ind]
देवयानीं
देवयानी [f]
शुचिस्मिताम्
शुचि [adj]
शुचिस्मिताम्
स्मित [n]
चिन्तयामास
चिन्तय् [10. Ā.]
दुःखार्ता
दुःख [n]
दुःखार्ता
आर्त [adj]
शर्मिष्ठां
शर्मिष्ठा [f]
प्रति
प्रति [ind]
भारत
भारत [m]
अभिगम्य च शर्मिष्ठां देवयान्यब्रवीदिदम् । किमिदं वृजिनं सुभ्रु कृतं ते कामलुब्धया ॥
English Translation
Devayani said: O girl of fair-eye-brows, what sin is this you have committed out of lust!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिगम्य
अभिगम् [1. Ā.]
च
च [ind]
शर्मिष्ठां
शर्मिष्ठा [f]
देवयान्यब्रवीद्
देवयानी [f]
देवयान्यब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
इदम्
इदम् [pron]
किम्
क [pron]
इदं
इदम् [pron]
वृजिनं
वृजिन [n]
सुभ्रु
सुभ्रू [f]
कृतं
कृ [2. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
कामलुब्धया
काम [m]
कामलुब्धया
लुभ् [4. Ā.]
ऋषिरभ्यागतः कश्चिद्धर्मात्मा वेदपारगः । स मया वरदः कामं याचितो धर्मसंहितम् ॥
English Translation
Sharmishtha said: A Rishi of virtuous mind, learned in the Vedas, came to me. He was capable of granting boons and he was solicited by me to grant my wishes based on virtue.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋषिर्
ऋषि [m]
अभ्यागतः
अभ्यागम् [1. P.]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
वेदपारगः
वेदपारग [m]
स
तद् [pron]
मया
मद् [pron]
वरदः
वर [mn]
वरदः
द [adj]
कामं
काम [m]
याचितो
याच् [1. Ā.]
धर्मसंहितम्
धर्म [mn]
धर्मसंहितम्
संधा [1. P.]
नाहमन्यायतः काममाचरामि शुचिस्मिते । तस्मादृषेर्ममापत्यमिति सत्यं ब्रवीमि ते ॥
English Translation
O lady of sweet smiles, I would never seek the fulfillment of my desires by sinful means. I tell you truly, this child was begotten by a Rishi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाहम्
न [ind]
नाहम्
मद् [pron]
अन्यायतः
अन्याय [m]
कामम्
काम [m]
आचरामि
आचर् [1. Ā.]
शुचिस्मिते
शुचि [adj]
शुचिस्मिते
स्मित [n]
तस्माद्
तद् [pron]
ऋषेर्
ऋषि [m]
ममापत्यम्
मद् [pron]
ममापत्यम्
अपत्य [n]
इति
इति [ind]
सत्यं
सत्य [n]
ब्रवीमि
ब्रू [2. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
शोभनं भीरु सत्यं चेदथ स ज्ञायते द्विजः । गोत्रनामाभिजनतो वेत्तुमिच्छामि तं द्विजम् ॥
English Translation
Devayani said: O timid maiden, it is all right if that is the case. If you know the lineage, the name and the family of that Brahmana, tell me I wish to hear them. my
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शोभनं
शोभन [adj]
भीरु
भीरु [adj]
सत्यं
सत्य [n]
चेद्
चेद् [ind]
अथ
अथ [ind]
स
तद् [pron]
ज्ञायते
ज्ञा [4. Ā.]
द्विजः
द्विज [m]
गोत्रनामाभिजनतो
गोत्र [mn]
गोत्रनामाभिजनतो
नामन् [n]
गोत्रनामाभिजनतो
अभिजन [mn]
वेत्तुम्
विद् [2. Ā.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
तं
तद् [pron]
द्विजम्
द्विज [m]
ओजसा तेजसा चैव दीप्यमानं रविं यथा । तं दृष्ट्वा मम संप्रष्टुं शक्तिर्नासीच्छुचिस्मिते ॥
English Translation
Sharmishtha said : O lady of sweet smiles, that Rishi was as effulgent in asceticism and energy as the sun. Seeing him, I had no power of making these enquiries.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ओजसा
ओजस् [n]
तेजसा
तेजस् [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
दीप्यमानं
दीप् [4. P.]
रविं
रवि [m]
यथा
यथा [ind]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
मम
मद् [pron]
संप्रष्टुं
सम्प्रच्छ् [6. Ā.]
शक्तिर्
शक्ति [f]
नासीच्छुचिस्मिते
न [ind]
नासीच्छुचिस्मिते
अस् [2. P.]
नासीच्छुचिस्मिते
शुचि [adj]
नासीच्छुचिस्मिते
स्मित [n]
यद्येतदेवं शर्मिष्ठे न मन्युर्विद्यते मम । अपत्यं यदि ते लब्धं ज्येष्ठाच्छ्रेष्ठाच्च वै द्विजात् ॥
English Translation
Devayani said : O Sharmishtha, If this be true, if you have received this your son from such a great Brahmana, I have then no cause for anger.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्येतद्
यदि [ind]
यद्येतद्
एतद् [pron]
एवं
एवम् [ind]
शर्मिष्ठे
शर्मिष्ठा [f]
न
न [ind]
मन्युर्
मन्यु [mf]
विद्यते
विद् [2. Ā.]
मम
मद् [pron]
अपत्यं
अपत्य [n]
यदि
यदि [ind]
ते
त्वद् [pron]
लब्धं
लभ् [1. P.]
ज्येष्ठाच्छ्रेष्ठाच्च
ज्येष्ठ [adj]
ज्येष्ठाच्छ्रेष्ठाच्च
श्रेष्ठ [adj]
ज्येष्ठाच्छ्रेष्ठाच्च
च [ind]
वै
वै [ind]
द्विजात्
द्विज [m]
अन्योन्यमेवमुक्त्वा च संप्रहस्य च ते मिथः । जगाम भार्गवी वेश्म तथ्यमित्येव जज्ञुषी ॥
English Translation
Vaishampayana said: They talked and laughed with each other and then they separated, (Devayani) the daughter of the Bhrigu race going to her mansion and believing what Sharmishtha told her.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्योन्यम्
अन्योन्य [adj]
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
च
च [ind]
सम्प्रहस्य
सम्प्रहस् [1. P.]
च
च [ind]
ते
तद् [pron]
मिथः
मिथस् [ind]
जगाम
गम् [6. Ā.]
भार्गवी
भार्गवी [f]
वेश्म
वेश्मन् [n]
तथ्यम्
तथ्य [n]
इत्येव
इति [ind]
इत्येव
एव [ind]
ययातिर्देवयान्यां तु पुत्रावजनयन्नृपः । यदुं च तुर्वसुं चैव शक्रविष्णू इवापरौ ॥
English Translation
O king, Yayati begot on Devayani two more sons (namely) Yadu and Turvasu, who were like Indra and Vishnu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ययातिर्
ययाति [m]
देवयान्यां
देवयानी [f]
तु
तु [ind]
पुत्रावजनयन्
पुत्र [m]
पुत्रावजनयन्
जनय् [10. Ā.]
नृपः
नृप [m]
यदुं
यदु [m]
च
च [ind]
तुर्वसुं
तुर्वसु [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
शक्रविष्णू
शक्र [m]
शक्रविष्णू
विष्णु [m]
इवापरौ
इव [ind]
इवापरौ
अपर [pron]
तस्मादेव तु राजर्षेः शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी । द्रुह्युं चानुं च पूरुं च त्रीन्कुमारानजीजनत् ॥
English Translation
The daughter of Vrishaparva, Sharmishtha, by that royal sage gave birth to three sons in all, namely Druhyu, Anu and Puru.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इयं
इदम् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
कुमारी
कुमारी [f]
ते
त्वद् [pron]
शर्मिष्ठा
शर्मिष्ठा [f]
वार्षपर्वणी
वार्षपर्वणी [f]
द्रुह्युं
द्रुह्यु [m]
चानुं
च [ind]
चानुं
अनु [m]
च
च [ind]
पूरुं
पूरु [m]
च
च [ind]
त्रीन्
त्रि [nr]
कुमारान्
कुमार [m]
अजीजनत्
जन् [4. P.]
ततः काले तु कस्मिंश्चिद्देवयानी शुचिस्मिता । ययातिसहिता राजन्निर्जगाम महावनम् ॥
English Translation
O king, one day Devayani of sweet smiles went with Yayati into a solitary part of the royal park.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
कुमारं
कुमार [m]
जातं
जन् [4. P.]
तु
तु [ind]
देवयानी
देवयानी [f]
शुचिस्मिता
शुचि [adj]
शुचिस्मिता
स्मित [n]
ययातिसहिता
ययाति [m]
ययातिसहिता
सहित [adj]
राजन्
राजन् [m]
निर्जगाम
निर्गम् [6. P.]
महावनम्
महत् [adj]
महावनम्
वन [n]
ददर्श च तदा तत्र कुमारान्देवरूपिणः । क्रीडमानान्सुविश्रब्धान्विस्मिता चेदमब्रवीत् ॥
English Translation
There she saw three children of celestial beauty, playing with perfect ease. She was surprised and thus spoke to the king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ददर्श
दृश् [6. P.]
च
च [ind]
तदा
तदा [ind]
तत्र
तत्र [ind]
कुमारान्
कुमार [m]
देवरूपिणः
देव [m]
देवरूपिणः
रूपिन् [adj]
क्रीडमानान्
क्रीड् [1. Ā.]
सुविश्रब्धान्
सु [ind]
सुविश्रब्धान्
विश्रम्भ् [1. Ā.]
विस्मिता
विस्मि [1. P.]
चेदम्
च [ind]
चेदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
कस्यैते दारका राजन्देवपुत्रोपमाः शुभाः । वर्चसा रूपतश्चैव सदृशा मे मतास्तव ॥
English Translation
Devayani said : O king, whose children are these, so handsome, so like the children of the celestial? They are exactly like you in splendour and beauty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कस्यैते
क [pron]
कस्यैते
एतद् [pron]
दारका
दारक [m]
राजन्
राजन् [m]
देवपुत्रोपमाः
देव [m]
देवपुत्रोपमाः
पुत्र [m]
देवपुत्रोपमाः
उपम [adj]
शुभाः
शुभ [adj]
वर्चसा
वर्चस् [n]
रूपतश्चैव
रूप [n]
रूपतश्चैव
च [ind]
रूपतश्चैव
एव [ind]
सदृशा
सदृश [adj]
मे
मद् [pron]
मतास्तव
मन् [8. P.]
मतास्तव
त्वद् [pron]
एवं पृष्ट्वा तु राजानं कुमारान्पर्यपृच्छत । किंनामधेयगोत्रो वः पुत्रका ब्राह्मणः पिता । विब्रूत मे यथातथ्यं श्रोतुमिच्छामि तं ह्यहम् ॥
English Translation
Devayani said : O children, what if your lineage! Who is your father? Answer me truly. I desire to know all.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
पृष्ट्वा
प्रच्छ् [1. P.]
तु
तु [ind]
राजानं
राजन् [m]
कुमारान्
कुमार [m]
पर्यपृच्छत
परिप्रच्छ् [6. Ā.]
किंनामधेयगोत्रो
किंनामधेय [adj]
किंनामधेयगोत्रो
गोत्र [mn]
वः
त्वद् [pron]
पुत्रका
पुत्रक [m]
ब्राह्मणः
ब्राह्मण [m]
पिता
पितृ [m]
विब्रूत
विब्रू [2. Ā.]
मे
मद् [pron]
यथातथ्यं
यथातथ्यम् [ind]
श्रोतुम्
श्रु [4. P.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
तं
तद् [pron]
ह्यहम्
हि [ind]
ह्यहम्
मद् [pron]
तेऽदर्शयन्प्रदेशिन्या तमेव नृपसत्तमम् । शर्मिष्ठां मातरं चैव तस्याचख्युश्च दारकाः ॥
English Translation
The children then pointed to the king with their fingers and said that Sharmishtha was their mother.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
ऽदर्शयन्
दर्शय् [10. Ā.]
प्रदेशिन्या
प्रदेशिनी [f]
तम्
तद् [pron]
एव
एव [ind]
नृपसत्तमम्
नृप [m]
नृपसत्तमम्
सत्तम [adj]
शर्मिष्ठां
शर्मिष्ठा [f]
मातरं
मातृ [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
तस्याचख्युश्च
तद् [pron]
तस्याचख्युश्च
आख्या [4. P.]
तस्याचख्युश्च
च [ind]
दारकाः
दारक [m]
इत्युक्त्वा सहितास्ते तु राजानमुपचक्रमुः । नाभ्यनन्दत तान्राजा देवयान्यास्तदान्तिके । रुदन्तस्तेऽथ शर्मिष्ठामभ्ययुर्बालकास्ततः ॥
English Translation
Vaishampayana said : Having said this, they came to the king to clasp his knees. But the king dared not caress them before Devayani.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्त्वा
इति [ind]
इत्युक्त्वा
वच् [2. P.]
सहितास्ते
सहित [adj]
सहितास्ते
तद् [pron]
तु
तु [ind]
राजानम्
राजन् [m]
उपचक्रमुः
उपक्रम् [1. Ā.]
नाभ्यनन्दत
न [ind]
नाभ्यनन्दत
अभिनन्द् [1. Ā.]
तान्
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
देवयान्यास्तदान्तिके
देवयानी [f]
देवयान्यास्तदान्तिके
तदा [ind]
देवयान्यास्तदान्तिके
अन्तिक [n]
रुदन्तस्ते
रुद् [1. P.]
रुदन्तस्ते
तद् [pron]
ऽथ
अथ [ind]
शर्मिष्ठाम्
शर्मिष्ठा [f]
अभ्ययुर्
अभिया [2. P.]
बालकास्ततः
बालक [m]
बालकास्ततः
ततस् [ind]
दृष्ट्वा तु तेषां बालानां प्रणयं पार्थिवं प्रति । बुद्ध्वा च तत्त्वतो देवी शर्मिष्ठामिदमब्रवीत् ॥
English Translation
Seeing the affection of the boys towards the king, (Devayani) understood all. All the addressed Sharmishtha thus :
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तु
तु [ind]
तेषां
तद् [pron]
बालानां
बाल [m]
प्रणयं
प्रणय [m]
पार्थिवं
पार्थिव [m]
प्रति
प्रति [ind]
बुद्ध्वा
बुध् [1. Ā.]
च
च [ind]
तत्त्वतो
तत्त्व [n]
देवी
देवी [f]
शर्मिष्ठाम्
शर्मिष्ठा [f]
इदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
मदधीना सती कस्मादकार्षीर्विप्रियं मम । तमेवासुरधर्मं त्वमास्थिता न बिभेषि किम् ॥
English Translation
Devayani said : How have you dared to do me an injury, dependant as you are on me? Do you not fear to have recourse once more to your Asura conduct?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मदधीना
मद् [pron]
मदधीना
अधीन [adj]
सती
अस् [2. P.]
कस्माद्
क [pron]
अकार्षीर्
कृ [2. Ā.]
विप्रियं
विप्रिय [n]
मम
मद् [pron]
तम्
तद् [pron]
एवासुरधर्मं
एव [ind]
एवासुरधर्मं
असुर [m]
एवासुरधर्मं
धर्म [mn]
त्वम्
त्वद् [pron]
आस्थिता
आस्था [1. Ā.]
न
न [ind]
बिभेषि
भी [1. Ā.]
किम्
क [pron]
यदुक्तमृषिरित्येव तत्सत्यं चारुहासिनि । न्यायतो धर्मतश्चैव चरन्ती न बिभेमि ते ॥
English Translation
Sharmishtha said: O lady of sweet smiles! all that I told you about the Rishi is quite true. My acts were according to the precepts of virtue and right.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्
यद् [pron]
उक्तम्
वच् [2. P.]
ऋषिर्
ऋषि [m]
इत्येव
इति [ind]
इत्येव
एव [ind]
तत्
तद् [pron]
सत्यं
सत्य [n]
चारुहासिनि
चारु [adj]
चारुहासिनि
हासिन् [adj]
न्यायतो
न्याय [m]
धर्मतश्चैव
धर्म [mn]
धर्मतश्चैव
च [ind]
धर्मतश्चैव
एव [ind]
चरन्ती
चर् [1. Ā.]
न
न [ind]
बिभेमि
भी [1. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
यदा त्वया वृतो राजा वृत एव तदा मया । सखीभर्ता हि धर्मेण भर्ता भवति शोभने ॥
English Translation
Therefore, I am not afraid of you. When you chose the king as your husband, I too did the same. O beautiful lady, a friend's husband is one's own husband according to the precept of religion. You are a daughter of a Brahmana and therefore you deserve my greatest worship and regard. Do you no know that this royal sage (Yayati) is the object of greater esteem to me?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
त्वया
त्वद् [pron]
वृतो
वृ [5. Ā.]
राजा
राजन् [m]
वृत
वृ [5. Ā.]
एव
एव [ind]
तदा
तदा [ind]
मया
मद् [pron]
सखीभर्ता
सखी [f]
सखीभर्ता
भर्तृ [m]
हि
हि [ind]
धर्मेण
धर्म [mn]
भर्ता
भर्तृ [m]
भवति
भू [1. Ā.]
शोभने
शोभन [adj]
पूज्यासि मम मान्या च ज्येष्ठा श्रेष्ठा च ब्राह्मणी । त्वत्तोऽपि मे पूज्यतमो राजर्षिः किं न वेत्थ तत् ॥
English Translation
Therefore, I am not afraid of you. When you chose the king as your husband, I too did the same. O beautiful lady, a friend's husband is one's own husband according to the precept of religion. You are a daughter of a Brahmana and therefore you deserve my greatest worship and regard. Do you no know that this royal sage (Yayati) is the object of greater esteem to me?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पूज्यासि
पूजय् [10. Ā.]
पूज्यासि
अस् [2. P.]
मम
मद् [pron]
मान्या
मन् [8. P.]
च
च [ind]
ज्येष्ठा
ज्येष्ठ [adj]
श्रेष्ठा
श्रेष्ठ [adj]
च
च [ind]
ब्राह्मणी
ब्राह्मणी [f]
त्वत्तो
त्वद् [pron]
ऽपि
अपि [ind]
मे
मद् [pron]
पूज्यतमो
पूज्यतम [adj]
राजर्षिः
राजर्षि [m]
किं
क [pron]
न
न [ind]
वेत्थ
विद् [6. Ā.]
तत्
तद् [pron]
श्रुत्वा तस्यास्ततो वाक्यं देवयान्यब्रवीदिदम् । राजन्नाद्येह वत्स्यामि विप्रियं मे कृतं त्वया ॥
English Translation
Vaishampayana said : Having heard these words, Devayani said, "O king, you have wronged me, I will not live here any longer."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तस्यास्ततो
तद् [pron]
तस्यास्ततो
ततस् [ind]
वाक्यं
वाक्य [n]
देवयान्यब्रवीद्
देवयानी [f]
देवयान्यब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
इदम्
इदम् [pron]
राजन्
राजन् [m]
नाद्येह
न [ind]
नाद्येह
अद्य [ind]
नाद्येह
इह [ind]
वत्स्यामि
वस् [2. P.]
विप्रियं
विप्रिय [n]
मे
मद् [pron]
कृतं
कृ [2. Ā.]
त्वया
त्वद् [pron]
सहसोत्पतितां श्यामां दृष्ट्वा तां साश्रुलोचनाम् । त्वरितं सकाशं काव्यस्य प्रस्थितां व्यथितस्तदा ॥
English Translation
Having said this, she with tearful eyes quickly rose to go away to her father. And the king was grieved to see her thus angry.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सहसोत्पतितां
सहस् [n]
सहसोत्पतितां
उत्पत् [1. Ā.]
श्यामां
श्याम [adj]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तां
तद् [pron]
साश्रुलोचनाम्
स [ind]
साश्रुलोचनाम्
अश्रु [mn]
साश्रुलोचनाम्
लोचन [n]
त्वरितं
त्वरित [adj]
सकाशं
सकाश [m]
काव्यस्य
काव्य [mn]
प्रस्थितां
प्रस्था [1. Ā.]
व्यथितस्तदा
व्यथ् [1. P.]
व्यथितस्तदा
तदा [ind]
अनुवव्राज संभ्रान्तः पृष्ठतः सान्त्वयन्नृपः । न्यवर्तत न चैव स्म क्रोधसंरक्तलोचना ॥
English Translation
He became very much alarmed; and he followed her, trying to appease her wrath. But she did not return. Her eyes were red in anger.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनुवव्राज
अनुव्रज् [1. Ā.]
संभ्रान्तः
सम्भ्रम् [1. P.]
पृष्ठतः
पृष्ठतस् [ind]
सान्त्वयन्
सान्त्वय् [Denom. Ā.]
नृपः
नृप [m]
न्यवर्तत
निवृत् [1. Ā.]
न
न [ind]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
स्म
स्म [ind]
क्रोधसंरक्तलोचना
क्रोध [m]
क्रोधसंरक्तलोचना
संरञ्ज् [6. Ā.]
क्रोधसंरक्तलोचना
लोचन [n]
अविब्रुवन्ती किंचित्तु राजानं चारुलोचना । अचिरादिव संप्राप्ता काव्यस्योशनसोऽन्तिकम् ॥
English Translation
She did not speak a word to the king, but she, with her eyes full of tears, soon reached her father, Ushanas, the son of Kavi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अविब्रुवन्ती
अ [ind]
अविब्रुवन्ती
विब्रू [2. Ā.]
किंचित्
कश्चित् [pron]
तु
तु [ind]
राजानं
राजन् [m]
चारुलोचना
चारु [adj]
चारुलोचना
लोचन [n]
अचिराद्
अचिरात् [ind]
इव
इव [ind]
सम्प्राप्ता
सम्प्राप् [5. Ā.]
काव्यस्योशनसो
काव्य [mn]
काव्यस्योशनसो
उशनस् [m]
ऽन्तिकम्
अन्तिक [n]
सा तु दृष्ट्वैव पितरमभिवाद्याग्रतः स्थिता । अनन्तरं ययातिस्तु पूजयामास भार्गवम् ॥
English Translation
Seeing her father, she made to him due salutation and stood before him. Yayati also came immediately after her and he saluted and worshipped the son of Bhrigu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
तु
तु [ind]
दृष्ट्वैव
दृश् [6. P.]
दृष्ट्वैव
एव [ind]
पितरम्
पितृ [m]
अभिवाद्याग्रतः
अभिवादय् [10. Ā.]
अभिवाद्याग्रतः
अग्रतस् [ind]
स्थिता
स्था [1. Ā.]
अनन्तरं
अनन्तर [adj]
ययातिस्तु
ययाति [m]
ययातिस्तु
तु [ind]
पूजयामास
पूजय् [10. Ā.]
भार्गवम्
भार्गव [m]
अधर्मेण जितो धर्मः प्रवृत्तमधरोत्तरम् । शर्मिष्ठयातिवृत्तास्मि दुहित्रा वृषपर्वणः ॥
English Translation
Devayani said: O father, virtue has been defeated by vice. The low have risen and the high have fallen. I have been insulted by the daughter of Vrishaparva.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अधर्मेण
अधर्म [m]
जितो
जि [9. P.]
धर्मः
धर्म [mn]
प्रवृत्तम्
प्रवृत् [1. Ā.]
अधरोत्तरम्
अधरोत्तर [adj]
व्यतिमिश्रम्
व्यतिमिश्र [adj]
अजानन्ती
अजानत् [adj]
दुहिता
दुहितृ [f]
वृषपर्वणः
वृषपर्वन् [m]
त्रयोऽस्यां जनिताः पुत्रा राज्ञानेन ययातिना । दुर्भगाया मम द्वौ तु पुत्रौ तात ब्रवीमि ते ॥
English Translation
Three sons have been begotten on her by this king Yayati. O father, unfortunate am I! I have got only two sons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रयो
त्रि [nr]
ऽस्यां
इदम् [pron]
जनिताः
जनय् [10. Ā.]
पुत्रा
पुत्र [m]
राज्ञानेन
राजन् [m]
राज्ञानेन
इदम् [pron]
ययातिना
ययाति [m]
दुर्भगाया
दुर्भग [adj]
मम
मद् [pron]
द्वौ
द्वि [nr]
तु
तु [ind]
पुत्रौ
पुत्र [m]
तात
तात [m]
ब्रवीमि
ब्रू [2. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
धर्मज्ञ इति विख्यात एष राजा भृगूद्वह । अतिक्रान्तश्च मर्यादां काव्यैतत्कथयामि ते ॥
English Translation
O son of Bhrigu, this king is renowned for his knowledge in religion and virtue. But, O son of Kavi, I tell you, he has fallen from the path of virtue.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मज्ञ
धर्म [mn]
धर्मज्ञ
ज्ञ [adj]
इति
इति [ind]
विख्यात
विख्या [2. P.]
एष
एतद् [pron]
राजा
राजन् [m]
भृगूद्वह
भृगु [m]
भृगूद्वह
उद्वह [m]
अतिक्रान्तश्च
अतिक्रम् [6. P.]
अतिक्रान्तश्च
च [ind]
मर्यादां
मर्यादा [f]
काव्यैतत्
काव्य [mn]
काव्यैतत्
एतद् [pron]
कथयामि
कथय् [10. Ā.]
ते
त्वद् [pron]