ततस्तान्विद्रुतान्दृष्ट्वा यक्षाञ्शतसहस्रशः । स्वयमेव धनाध्यक्षो निर्जगाम रणं प्रति ॥
tatastānvidrutāndṛṣṭvā yakṣāñśatasahasraśaḥ | svayameva dhanādhyakṣo nirjagāma raṇaṃ prati ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तान्
ततस् [ind]
ततस्तान्
तद् [pron]
विद्रुतान्
विद्रु [1. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
यक्षाञ्शतसहस्रशः
यक्ष [m]
यक्षाञ्शतसहस्रशः
शत [mn]
यक्षाञ्शतसहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
एव
एव [ind]
धनाध्यक्षो
धनाध्यक्ष [m]
निर्जगाम
निर्गम् [6. P.]
रणं
रण [m]
प्रति
प्रति [ind]
तत्र माणिचारो नाम यक्षः परमदुर्जयः । वृतो यक्षसहस्रैः स चतुर्भिः समयोधयत् ॥
tatra māṇicāro nāma yakṣaḥ paramadurjayaḥ | vṛto yakṣasahasraiḥ sa caturbhiḥ samayodhayat ||
English Translation
Thus addressed, the mighty-armed and invincible Mānibhadra, surrounded by four thousand Yakşas began the fight.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
माणिचारो
माणिचार [m]
नाम
नाम [ind]
यक्षः
यक्ष [m]
परमदुर्जयः
परम [adj]
परमदुर्जयः
दुर्जय [adj]
वृतो
वृ [1. Ā.]
यक्षसहस्रैः
यक्ष [m]
यक्षसहस्रैः
सहस्र [mn]
स
तद् [pron]
चतुर्भिः
चतुर् [nr]
समयोधयत्
संयोधय् [10. Ā.]
ते गदामुसलप्रासशक्तितोमरमुद्गरैः । अभिघ्नन्तो रणे यक्षा राक्षसानभिदुद्रुवुः ॥
te gadāmusalaprāsaśaktitomaramudgaraiḥ | abhighnanto raṇe yakṣā rākṣasānabhidudruvuḥ ||
English Translation
And attacking the Rākşasas with maces and clubs and bearded darts, and with darts tomoras and bludgeons, the Yaksas rushed at (their adversaries).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
गदामुसलप्रासशक्तितोमरमुद्गरैः
गदा [f]
गदामुसलप्रासशक्तितोमरमुद्गरैः
मुसल [mn]
गदामुसलप्रासशक्तितोमरमुद्गरैः
प्रास [m]
गदामुसलप्रासशक्तितोमरमुद्गरैः
शक्ति [f]
गदामुसलप्रासशक्तितोमरमुद्गरैः
तोमर [mn]
गदामुसलप्रासशक्तितोमरमुद्गरैः
मुद्गर [m]
अभिघ्नन्तो
अभिहन् [4. P.]
रणे
रण [m]
यक्षा
यक्ष [m]
राक्षसान्
राक्षस [m]
अभिदुद्रुवुः
अभिद्रु [1. Ā.]
ततः प्रहस्तेन तदा सहस्रं निहतं रणे । महोदरेण गदया सहस्रमपरं हतम् ॥
tataḥ prahastena tadā sahasraṃ nihataṃ raṇe | mahodareṇa gadayā sahasramaparaṃ hatam ||
English Translation
And a thousand of the Yakşas were slain by Praśasta in the conflict; and another thousand of capable warriors were slain by Mahodara.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रहस्तेन
प्रहस्त [m]
तदा
तदा [ind]
सहस्रं
सहस्र [mn]
निहतं
निहन् [2. Ā.]
रणे
रण [m]
महोदरेण
महोदर [m]
गदया
गदा [f]
सहस्रम्
सहस्र [mn]
अपरं
अपर [pron]
हतम्
हन् [6. P.]
क्रुद्धेन च तदा राम मारीचेन दुरात्मना । निमेषान्तरमात्रेण द्वे सहस्रे निपातिते ॥
kruddhena ca tadā rāma mārīcena durātmanā | nimeṣāntaramātreṇa dve sahasre nipātite ||
English Translation
O king, in the twinkling of an eye Märīca, waxing wroth and eager for encounter brought down two thousand (of enemy's soldiers).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्रुद्धेन
क्रुध् [4. Ā.]
च
च [ind]
तदा
तदा [ind]
राम
राम [m]
मारीचेन
मारीच [mn]
दुरात्मना
दुरात्मन् [adj]
निमेषान्तरमात्रेण
निमेष [m]
निमेषान्तरमात्रेण
अन्तर [n]
निमेषान्तरमात्रेण
मात्र [n]
द्वे
द्वि [nr]
सहस्रे
सहस्र [mn]
निपातिते
निपातय् [10. Ā.]
धूम्राक्षेण समागम्य माणिभद्रो महारणे । मुसलेनोरसि क्रोधात्ताडितो न च कम्पितः ॥
dhūmrākṣeṇa samāgamya māṇibhadro mahāraṇe | musalenorasi krodhāttāḍito na ca kampitaḥ ||
English Translation
And Dhūmrākşa, confronting Māņibhadra in the mighty conflict hit him as the chest with a bludgeon; but he did not move thereat.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धूम्राक्षेण
धूम्राक्ष [m]
समागम्य
समागम् [6. P.]
माणिभद्रो
माणिभद्र [m]
महारणे
महत् [adj]
महारणे
रण [m]
मुसलेनोरसि
मुसल [mn]
मुसलेनोरसि
उरस् [n]
क्रोधात्
क्रोध [m]
ताडितो
ताडय् [10. Ā.]
न
न [ind]
च
च [ind]
कम्पितः
कम्प् [1. P.]
ततो गदां समाविध्य माणिभद्रेण राक्षसः । धूम्राक्षस्ताडितो मूर्ध्नि विह्वलो निपपात ह ॥
tato gadāṃ samāvidhya māṇibhadreṇa rākṣasaḥ | dhūmrākṣastāḍito mūrdhni vihvalo nipapāta ha ||
English Translation
Then Mänibhadra dealt the Raksasa a blow with his mace; and thereat Dhūmrākṣa smite at the head fell down senseless (on the ground).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
गदां
गदा [f]
समाविध्य
समाव्यध् [4. P.]
माणिभद्रेण
माणिभद्र [m]
राक्षसः
राक्षस [m]
धूम्राक्षस्ताडितो
धूम्राक्ष [m]
धूम्राक्षस्ताडितो
ताडय् [10. Ā.]
मूर्ध्नि
मूर्धन् [m]
विह्वलो
विह्वल [adj]
निपपात
निपत् [1. Ā.]
ह
ह [ind]
धूम्राक्षं ताडितं दृष्ट्वा पतितं शोणितोक्षितम् । अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धो माणिभद्रं दशाननः ॥
dhūmrākṣaṃ tāḍitaṃ dṛṣṭvā patitaṃ śoṇitokṣitam | abhyadhāvatsusaṃkruddho māṇibhadraṃ daśānanaḥ ||
English Translation
And seeing Dhūmrākṣa wounded and down, bathed in blood, the Ten-necked Răvaņa rushed at Māņibhadra in the encounter.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धूम्राक्षं
धूम्राक्ष [m]
ताडितं
ताडय् [10. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
पतितं
पत् [1. Ā.]
शोणितोक्षितम्
शोणित [n]
शोणितोक्षितम्
उक्ष् [6. Ā.]
अभ्यधावत्
अभिधाव् [1. Ā.]
सुसंक्रुद्धो
सु [ind]
सुसंक्रुद्धो
संक्रुध् [4. Ā.]
माणिभद्रं
माणिभद्र [m]
दशाननः
दशानन [m]
तं क्रुद्धमभिधावन्तं युगान्ताग्निमिवोत्थितम् । शक्तिभिस्ताडयामास तिसृभिर्यक्षपुंगवः ॥
taṃ kruddhamabhidhāvantaṃ yugāntāgnimivotthitam | śaktibhistāḍayāmāsa tisṛbhiryakṣapuṃgavaḥ ||
English Translation
Then that foremost of Yakşas hit Daśānana with three darts as he was rushing in wrath.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
क्रुद्धम्
क्रुध् [4. Ā.]
अभिधावन्तं
अभिधाव् [1. Ā.]
युगान्ताग्निम्
युगान्त [m]
युगान्ताग्निम्
अग्नि [m]
इवोत्थितम्
इव [ind]
इवोत्थितम्
उत्था [1. Ā.]
शक्तिभिस्ताडयामास
शक्ति [f]
शक्तिभिस्ताडयामास
ताडय् [10. Ā.]
तिसृभिर्
त्रि [nr]
यक्षपुंगवः
यक्ष [m]
यक्षपुंगवः
पुंगव [m]
ततो राक्षसराजेन ताडितो गदया रणे । तस्य तेन प्रहारेण मुकुटः पार्श्वमागतः । तदा प्रभृति यक्षोऽसौ पार्श्वमौलिरिति स्मृतः ॥
tato rākṣasarājena tāḍito gadayā raṇe | tasya tena prahāreṇa mukuṭaḥ pārśvamāgataḥ | tadā prabhṛti yakṣo'sau pārśvamauliriti smṛtaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
राक्षसराजेन
राक्षस [m]
राक्षसराजेन
राज [m]
ताडितो
ताडय् [10. Ā.]
गदया
गदा [f]
रणे
रण [m]
तस्य
तद् [pron]
तेन
तद् [pron]
प्रहारेण
प्रहार [m]
मुकुटः
मुकुट [mn]
पार्श्वम्
पार्श्व [mn]
आगतः
आगम् [6. P.]
तदा
तदा [ind]
प्रभृति
प्रभृति [ind]
यक्षो
यक्ष [m]
ऽसौ
अदस् [pron]
पार्श्वमौलिर्
पार्श्वमौलि [m]
इति
इति [ind]
स्मृतः
स्मृ [1. Ā.]
तस्मिंस्तु विमुखे यक्षे माणिभद्रे महात्मनि । संनादः सुमहान्राम तस्मिञ्शैले व्यवर्धत ॥
tasmiṃstu vimukhe yakṣe māṇibhadre mahātmani | saṃnādaḥ sumahānrāma tasmiñśaile vyavardhata ||
English Translation
From that day forth that Yaksa remained with his head hollow on one side. And on the highsouled Māņibhadra having been baffled, a great uproar, O king rose in that mountain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिंस्तु
तद् [pron]
तस्मिंस्तु
तु [ind]
विमुखे
विमुख [adj]
यक्षे
यक्ष [m]
माणिभद्रे
माणिभद्र [m]
महात्मनि
महात्मन् [adj]
संनादः
संनाद [m]
सुमहान्
सु [ind]
सुमहान्
महत् [adj]
राम
राम [m]
तस्मिञ्शैले
तद् [pron]
तस्मिञ्शैले
शैल [mn]
व्यवर्धत
विवृध् [1. Ā.]
ततो दूरात्प्रददृशे धनाध्यक्षो गदाधरः । शुक्रप्रोष्टःपदाभ्यां च शङ्खपद्मसमावृतः ॥
tato dūrātpradadṛśe dhanādhyakṣo gadādharaḥ | śukraproṣṭaḥpadābhyāṃ ca śaṅkhapadmasamāvṛtaḥ ||
English Translation
Then at a distance, the lord of riches, mace in hand, accompanied by Sukra and Praushthapada and Padma and Sanka saw (Ravana) in the field.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
दूरात्
दूर [adj]
प्रददृशे
प्रदृश् [4. Ā.]
धनाध्यक्षो
धनाध्यक्ष [m]
गदाधरः
गदा [f]
गदाधरः
धर [adj]
शुक्रप्रोष्ठपदाभ्यां
शुक्र [m]
शुक्रप्रोष्ठपदाभ्यां
प्रोष्ठपद [mf]
च
च [ind]
शङ्खपद्मसमावृतः
शङ्ख [mn]
शङ्खपद्मसमावृतः
पद्म [mn]
शङ्खपद्मसमावृतः
समावृ [5. P.]
स दृष्ट्वा भ्रातरं संख्ये शापाद्विभ्रष्टगौरवम् । उवाच वचनं धीमान्युक्तं पैतामहे कुले ॥
sa dṛṣṭvā bhrātaraṃ saṃkhye śāpādvibhraṣṭagauravam | uvāca vacanaṃ dhīmānyuktaṃ paitāmahe kule ||
English Translation
Seeing his brother in the encounter with his glory obscured through the curse (he had ere this come by), the intelligent (Lord of Yaksas) spoke in words worthy of the line of his grand-father.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
भ्रातरं
भ्रातृ [m]
संख्ये
संख्य [n]
शापाद्
शाप [m]
विभ्रष्टगौरवम्
विभ्रंश् [4. P.]
विभ्रष्टगौरवम्
गौरव [n]
उवाच
वच् [2. P.]
वचनं
वचन [n]
धीमान्
धीमत् [adj]
युक्तं
युक्त [adj]
पैतामहे
पैतामह [adj]
कुले
कुल [n]
मया त्वं वार्यमाणोऽपि नावगच्छसि दुर्मते । पश्चादस्य फलं प्राप्य ज्ञास्यसे निरयं गतः ॥
mayā tvaṃ vāryamāṇo'pi nāvagacchasi durmate | paścādasya phalaṃ prāpya jñāsyase nirayaṃ gataḥ ||
English Translation
As, O wicked-minded one, you desistest not, albeit forbidden by me, you shall, afterwards attaining the fruit of this, and repairing to hell, know (the fate that follow there).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मया
मद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
वार्यमाणो
वारय् [10. Ā.]
ऽपि
अपि [ind]
नावगच्छसि
न [ind]
नावगच्छसि
अवगम् [6. P.]
दुर्मते
दुर्मति [adj]
पश्चाद्
पश्चात् [ind]
अस्य
इदम् [pron]
फलं
फल [n]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
ज्ञास्यसे
ज्ञा [4. Ā.]
निरयं
निरय [m]
गतः
गम् [6. Ā.]
यो हि मोहाद्विषं पीत्वा नावगच्छति मानवः । परिणामे स वि मूढो जानीते कर्मणः फलम् ॥
yo hi mohādviṣaṃ pītvā nāvagacchati mānavaḥ | pariṇāme sa vi mūḍho jānīte karmaṇaḥ phalam ||
English Translation
That perverse one, that through ignorance having drunk poison, neglects to adopt proper measures, know the consequence of his act ultimately.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
हि
हि [ind]
मोहाद्
मोह [m]
विषं
विष [n]
पीत्वा
पा [1. Ā.]
नावगच्छति
न [ind]
नावगच्छति
अवगम् [6. P.]
मानवः
मानव [m]
परिणामे
परिणाम [m]
स
तद् [pron]
विमूढो
विमुह् [4. Ā.]
जानीते
ज्ञा [4. Ā.]
कर्मणः
कर्मन् [n]
फलम्
फल [n]
दैवतानि हि नन्दन्ति धर्मयुक्तेन केनचित् । येन त्वमीदृशं भावं नीतस्तच्च न बुध्यसे ॥
daivatāni hi nandanti dharmayuktena kenacit | yena tvamīdṛśaṃ bhāvaṃ nītastacca na budhyase ||
English Translation
The gods have set their face against you on account of a certain misdeed of your; and having for this, been reduced to this condition, you do not understand things.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दैवतानि
दैवत [n]
हि
हि [ind]
नन्दन्ति
नन्द् [1. Ā.]
धर्मयुक्तेन
धर्म [mn]
धर्मयुक्तेन
युज् [6. Ā.]
केनचित्
कश्चित् [pron]
येन
यद् [pron]
त्वम्
त्वद् [pron]
ईदृशं
ईदृश [adj]
भावं
भाव [m]
नीतस्तच्च
नी [2. P.]
नीतस्तच्च
तद् [pron]
नीतस्तच्च
च [ind]
न
न [ind]
बुध्यसे
बुध् [1. Ā.]
यो हि मातॄः पितॄन्भ्रातॄनाचर्यांश्चावमन्यते । स पश्यति फलं तस्य प्रेतराजवशं गतः ॥
yo hi mātṝḥ pitṝnbhrātṝnācaryāṃścāvamanyate | sa paśyati phalaṃ tasya pretarājavaśaṃ gataḥ ||
English Translation
He that dishonour his father and mother* and spiritual preceptor, reap the fruit of his act on coming under the sway of the sovereign of the dead. *Unless he serve his parents, his heart does not incline to piety.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
हि
हि [ind]
मातॄः
मातृ [f]
पितॄन्
पितृ [m]
भ्रातॄन्
भ्रातृ [m]
आचार्यांश्चावमन्यते
आचार्य [m]
आचार्यांश्चावमन्यते
च [ind]
आचार्यांश्चावमन्यते
अवमन् [4. P.]
स
तद् [pron]
पश्यति
दृश् [6. P.]
फलं
फल [n]
तस्य
तद् [pron]
प्रेतराजवशं
प्रेतराज [m]
प्रेतराजवशं
वश [m]
गतः
गम् [6. Ā.]
अध्रुवे हि शरीरे यो न करोति तपोऽर्जनम् । स पश्चात्तप्यते मूढो मृतो दृष्ट्वात्मनो गतिम् ॥
adhruve hi śarīre yo na karoti tapo'rjanam | sa paścāttapyate mūḍho mṛto dṛṣṭvātmano gatim ||
English Translation
Having regard that this body is uncertain, that foolish person, that does not acquire asceticism, dying go the way that he deserve.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अध्रुवे
अध्रुव [adj]
हि
हि [ind]
शरीरे
शरीर [n]
यो
यद् [pron]
न
न [ind]
करोति
कृ [2. Ā.]
तपोऽर्जनम्
तपस् [n]
तपोऽर्जनम्
अर्जन [n]
स
तद् [pron]
पश्चात्
पश्चात् [ind]
तप्यते
तप् [4. Ā.]
मूढो
मुह् [4. Ā.]
मृतो
मृ [4. Ā.]
दृष्ट्वात्मनो
दृश् [6. P.]
दृष्ट्वात्मनो
आत्मन् [m]
गतिम्
गति [f]
कस्यचिन्न हि दुर्बुधेश्छन्दतो जायते मतिः । यादृशं कुरुते कर्म तादृशं फलमश्नुते ॥
kasyacinna hi durbudheśchandato jāyate matiḥ | yādṛśaṃ kurute karma tādṛśaṃ phalamaśnute ||
English Translation
The mind of a perverse man does not willingly incline towards good; and as he acts, he gets the fruits (he reaps as he sows).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कस्यचिन्न
कश्चित् [pron]
कस्यचिन्न
न [ind]
हि
हि [ind]
दुर्बुद्धेश्छन्दतो
दुर्बुद्धि [adj]
दुर्बुद्धेश्छन्दतो
छन्दतस् [ind]
जायते
जन् [4. P.]
मतिः
मति [f]
यादृशं
यादृश [adj]
कुरुते
कृ [2. Ā.]
कर्म
कर्मन् [n]
तादृशं
तादृश [adj]
फलम्
फल [n]
अश्नुते
अश् [1. P.]
बुद्धिं रूपं बलं वित्तं पुत्रान्माहात्म्यमेव च । प्रप्नुवन्ति नराः सर्वं स्वकृतैः पूर्वकर्मभिः ॥
buddhiṃ rūpaṃ balaṃ vittaṃ putrānmāhātmyameva ca | prapnuvanti narāḥ sarvaṃ svakṛtaiḥ pūrvakarmabhiḥ ||
English Translation
In this world people, making their own good fortune and beauty, strength, sons, wealth and valour, gain these by virtue of their pious acts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बुद्धिं
बुद्धि [f]
रूपं
रूप [n]
बलं
बल [mn]
वित्तं
वित्त [n]
पुत्रान्माहात्म्यम्
पुत्र [m]
पुत्रान्माहात्म्यम्
माहात्म्य [n]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
प्राप्नुवन्ति
प्राप् [1. P.]
नराः
नर [m]
सर्वं
सर्व [pron]
स्वकृतैः
स्व [adj]
स्वकृतैः
कृ [2. Ā.]
पूर्वकर्मभिः
पूर्व [pron]
पूर्वकर्मभिः
कर्मन् [n]
एवं निरयगामी त्वं यस्य ते मतिरीदृशी । न त्वां समभिभाषिष्ये दुर्वृत्तस्यैष निर्णयः ॥
evaṃ nirayagāmī tvaṃ yasya te matirīdṛśī | na tvāṃ samabhibhāṣiṣye durvṛttasyaiṣa nirṇayaḥ ||
English Translation
Being given to such iniquitous acts, you will go to hell; and your designs being such, I will not hold parley with you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
निरयगामी
निरय [m]
निरयगामी
गामिन् [adj]
त्वं
त्व [n]
यस्य
यद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
मतिर्
मति [f]
ईदृशी
ईदृश [adj]
न
न [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
समभिभाषिष्ये
समभिभाष् [1. P.]
दुर्वृत्तस्यैष
दुर्वृत्त [adj]
दुर्वृत्तस्यैष
एतद् [pron]
निर्णयः
निर्णय [m]
एवमुक्त्वा ततस्तेन तस्यामात्याः समाहताः । मारीचप्रमुखाः सर्वे विमुखा विप्रदुद्रुवुः ॥
evamuktvā tatastena tasyāmātyāḥ samāhatāḥ | mārīcapramukhāḥ sarve vimukhā vipradudruvuḥ ||
English Translation
Honest people should act carefully in connection with the wicked.' Thus reprimanded by him, his (Rāvana's) councillors, headed by Marica, on being struck, took to their heels.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
ततस्तेन
ततस् [ind]
ततस्तेन
तद् [pron]
तस्यामात्याः
तद् [pron]
तस्यामात्याः
अमात्य [m]
समाहताः
समाहन् [4. Ā.]
मारीचप्रमुखाः
मारीच [mn]
मारीचप्रमुखाः
प्रमुख [adj]
सर्वे
सर्व [pron]
विमुखा
विमुख [adj]
विप्रदुद्रुवुः
विप्रद्रु [1. P.]
ततस्तेन दशग्रीवो यक्षेन्द्रेण महात्मना । गदयाभिहतो मूर्ध्नि न च स्थानाद्व्यकम्पत ॥
tatastena daśagrīvo yakṣendreṇa mahātmanā | gadayābhihato mūrdhni na ca sthānādvyakampata ||
English Translation
Then Daśagrīva on being Struck in the head with the mace by the lord of Yakşas, did not move from his place.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तेन
ततस् [ind]
ततस्तेन
तद् [pron]
दशग्रीवो
दशग्रीव [m]
यक्षेन्द्रेण
यक्षेन्द्र [m]
महात्मना
महात्मन् [adj]
गदयाभिहतो
गदा [f]
गदयाभिहतो
अभिहन् [4. P.]
मूर्ध्नि
मूर्धन् [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
स्थानाद्
स्थान [n]
व्यकम्पत
विकम्प् [1. P.]
ततस्तौ राम निघ्नन्तावन्योन्यं परमाहवे । न विह्वलौ न च श्रान्तौ बभूवतुरमर्षणैः ॥
tatastau rāma nighnantāvanyonyaṃ paramāhave | na vihvalau na ca śrāntau babhūvaturamarṣaṇaiḥ ||
English Translation
And then, O Rama, the Yaksa and Raksasa, smiting each other in mighty encounter, did not get bewildered of experience fatigue.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तौ
ततस् [ind]
ततस्तौ
तद् [pron]
राम
राम [m]
निघ्नन्तावन्योन्यं
निहन् [2. Ā.]
निघ्नन्तावन्योन्यं
तद् [pron]
निघ्नन्तावन्योन्यं
अन्योन्य [adj]
परमाहवे
परम [adj]
परमाहवे
आहव [m]
न
न [ind]
विह्वलौ
विह्वल [adj]
न
न [ind]
च
च [ind]
श्रान्तौ
श्रम् [1. Ā.]
बभूवतुर्
भू [1. Ā.]
अमर्षणैः
अमर्षण [adj]
आग्नेयमस्त्रं स ततो मुमोच धनदो रणे । वारुणेन दशग्रीवस्तदस्त्रं प्रत्यवारयत् ॥
āgneyamastraṃ sa tato mumoca dhanado raṇe | vāruṇena daśagrīvastadastraṃ pratyavārayat ||
English Translation
And then the bestower of riches discharged a fiery weapon at him; and thereat the lord of Rāks asa resisted it with a Varuņa weapon.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आग्नेयम्
आग्नेय [adj]
अस्त्रं
अस्त्र [mn]
स
तद् [pron]
ततो
ततस् [ind]
मुमोच
मुच् [6. Ā.]
धनदो
धनद [m]
रणे
रण [m]
वारुणेन
वारुण [adj]
दशग्रीवस्तद्
दशग्रीव [m]
दशग्रीवस्तद्
तद् [pron]
अस्त्रं
अस्त्र [mn]
प्रत्यवारयत्
प्रतिवारय् [10. P.]
ततो मायां प्रविष्टः स राक्षसीं राक्षसेश्वरः । जघान मूर्ध्नि धनदं व्याविध्य महतीं गदाम् ॥
tato māyāṃ praviṣṭaḥ sa rākṣasīṃ rākṣaseśvaraḥ | jaghāna mūrdhni dhanadaṃ vyāvidhya mahatīṃ gadām ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
मायां
माया [f]
प्रविष्टः
प्रविश् [4. P.]
स
तद् [pron]
राक्षसीं
राक्षस [adj]
राक्षसेश्वरः
राक्षसेश्वर [m]
जघान
हन् [6. P.]
मूर्ध्नि
मूर्धन् [m]
धनदं
धनद [m]
व्याविध्य
व्याव्यध् [4. P.]
महतीं
महत् [adj]
गदाम्
गदा [f]
एवं स तेनाभिहतो विह्वलः शोणितोक्षितः । कृत्तमूल इवाशोको निपपात धनाधिपः ॥
evaṃ sa tenābhihato vihvalaḥ śoṇitokṣitaḥ | kṛttamūla ivāśoko nipapāta dhanādhipaḥ ||
English Translation
Thus smitten by him, the lord of wealth, baffled, toppled down to the earth covered with blood like an aśoka whose roots have been hewn away.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
स
तद् [pron]
तेनाभिहतो
तद् [pron]
तेनाभिहतो
अभिहन् [4. P.]
विह्वलः
विह्वल [adj]
शोणितोक्षितः
शोणित [n]
शोणितोक्षितः
उक्ष् [6. Ā.]
कृत्तमूल
कृत् [2. P.]
कृत्तमूल
मूल [mn]
इवाशोको
इव [ind]
इवाशोको
अशोक [m]
निपपात
निपत् [1. Ā.]
धनाधिपः
धनाधिप [m]
ततः पद्मादिभिस्तत्र निधिभिः स धनाधिपः । नन्दनं वनमानीय धनदो श्वासितस्तदा ॥
tataḥ padmādibhistatra nidhibhiḥ sa dhanādhipaḥ | nandanaṃ vanamānīya dhanado śvāsitastadā ||
English Translation
Thereat Padma and other Nidhi deities, surrounding the granter the granter of wealth, raised him up and brought him to the Nandana wood.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पद्मादिभिस्तत्र
पद्म [mn]
पद्मादिभिस्तत्र
आदि [m]
पद्मादिभिस्तत्र
तत्र [ind]
निधिभिः
निधि [m]
स
तद् [pron]
धनाधिपः
धनाधिप [m]
नन्दनं
नन्दन [n]
वनम्
वन [n]
आनीय
आनी [1. Ā.]
धनदः
धनद [m]
श्वासितस्तदा
श्वासय् [10. Ā.]
श्वासितस्तदा
तदा [ind]
ततो निर्जित्य तं राम धनदं राक्षसाधिपः । पुष्पकं तस्य जग्राह विमानं जयलक्षणम् ॥
tato nirjitya taṃ rāma dhanadaṃ rākṣasādhipaḥ | puṣpakaṃ tasya jagrāha vimānaṃ jayalakṣaṇam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
निर्जित्य
निर्जि [1. P.]
तं
तद् [pron]
राम
राम [m]
धनदं
धनद [m]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
पुष्पकं
पुष्पक [mn]
तस्य
तद् [pron]
जग्राह
ग्रह् [6. Ā.]
विमानं
विमान [mn]
जयलक्षणम्
जय [m]
जयलक्षणम्
लक्षण [n]
काञ्चनस्तम्भसंवीतं वैदूर्यमणितोरणम् । मुक्ताजालप्रतिच्छन्नं सर्वकामफलद्रुमम् ॥
kāñcanastambhasaṃvītaṃ vaidūryamaṇitoraṇam | muktājālapraticchannaṃ sarvakāmaphaladrumam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
काञ्चनस्तम्भसंवीतं
काञ्चन [n]
काञ्चनस्तम्भसंवीतं
स्तम्भ [m]
काञ्चनस्तम्भसंवीतं
संव्ये [4. Ā.]
वैदूर्यमणितोरणम्
वैडूर्य [n]
वैदूर्यमणितोरणम्
मणि [m]
वैदूर्यमणितोरणम्
तोरण [mn]
मुक्ताजालप्रतिच्छन्नं
मुक्ता [f]
मुक्ताजालप्रतिच्छन्नं
जाल [n]
मुक्ताजालप्रतिच्छन्नं
प्रतिच्छद् [1. P.]
सर्वकामफलद्रुमम्
सर्व [pron]
सर्वकामफलद्रुमम्
काम [m]
सर्वकामफलद्रुमम्
फल [n]
सर्वकामफलद्रुमम्
द्रुम [m]
तत्तु राजा समारुह्य कामगं वीर्यनिर्जितम् । जित्वा वैश्रवणं देवं कैलासादवरोहत ॥
tattu rājā samāruhya kāmagaṃ vīryanirjitam | jitvā vaiśravaṇaṃ devaṃ kailāsādavarohata ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
तु
तु [ind]
राजा
राजन् [m]
समारुह्य
समारुह् [6. Ā.]
कामगं
कामग [adj]
वीर्यनिर्जितम्
वीर्य [n]
वीर्यनिर्जितम्
निर्जि [1. P.]
जित्वा
जि [9. P.]
वैश्रवणं
वैश्रवण [m]
देवं
देव [m]
कैलासाद्
कैलास [m]
अवरोहत
अवरुह् [1. Ā.]