तमल्पजीवितं भूमौ स्फुरन्तं राक्षसाधिपः । ददर्श गृध्रं पतितं समीपे राघवाश्रमात् ॥
tamalpajīvitaṃ bhūmau sphurantaṃ rākṣasādhipaḥ | dadarśa gṛdhraṃ patitaṃ samīpe rāghavāśramāt ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
अल्पजीवितं
अल्प [adj]
अल्पजीवितं
जीवित [n]
भूमौ
भूमि [f]
स्फुरन्तं
स्फुर् [6. Ā.]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
ददर्श
दृश् [6. P.]
गृध्रं
गृध्र [m]
पतितं
पत् [1. Ā.]
समीपे
समीप [n]
राघवाश्रमात्
राघव [m]
राघवाश्रमात्
आश्रम [mn]
सा तु ताराधिपमुखी रावणेन समीक्ष्य तम् । गृध्रराजं विनिहतं विललाप सुदुःखिता ॥
sā tu tārādhipamukhī rāvaṇena samīkṣya tam | gṛdhrarājaṃ vinihataṃ vilalāpa suduḥkhitā ||
English Translation
Beholding the king of vultures slain by Rāvana, that one possessed of a face fair as the moon, stricken with grief, broke out into lamentations.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
तु
तु [ind]
ताराधिपमुखी
ताराधिप [m]
ताराधिपमुखी
मुख [n]
रावणेन
रावण [m]
समीक्ष्य
समीक्ष् [1. Ā.]
तम्
तद् [pron]
गृध्रराजं
गृध्र [m]
गृध्रराजं
राज [m]
विनिहतं
विनिहन् [2. P.]
विललाप
विलप् [4. P.]
सुदुःखिता
सु [ind]
सुदुःखिता
दुःखित [adj]
निमित्तं लक्षणज्ञानं शकुनिस्वरदर्शनम् । अवश्यं सुखदुःखेषु नराणां प्रतिदृश्यते ॥
nimittaṃ lakṣaṇajñānaṃ śakunisvaradarśanam | avaśyaṃ sukhaduḥkheṣu narāṇāṃ pratidṛśyate ||
English Translation
Throbbings of the eyes or other parts of the body, dreams, seeing birds or hearing their voice, are found to augur happiness or misery to men.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निमित्तं
निमित्त [n]
लक्षणज्ञानं
लक्षण [n]
लक्षणज्ञानं
ज्ञान [n]
शकुनिस्वरदर्शनम्
शकुनि [m]
शकुनिस्वरदर्शनम्
स्वर [m]
शकुनिस्वरदर्शनम्
दर्शन [n]
अवश्यं
अवश्यम् [ind]
सुखदुःखेषु
सुख [n]
सुखदुःखेषु
दुःख [n]
नराणां
नर [m]
प्रतिदृश्यते
प्रतिदृश् [4. P.]
न नूनं राम जानासि महद्व्यसनमात्मजः । धावन्ति नूनं काकुत्स्थ मदर्थं मृगपक्षिणः ॥
na nūnaṃ rāma jānāsi mahadvyasanamātmajaḥ | dhāvanti nūnaṃ kākutstha madarthaṃ mṛgapakṣiṇaḥ ||
English Translation
And, O Rāma, although birds and beasts are scampering away before you on my account, you under-stand not the mighty mishap that has befallen you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
नूनं
नूनम् [ind]
राम
राम [m]
जानासि
ज्ञा [4. Ā.]
महद्
महत् [adj]
व्यसनम्
व्यसन [n]
आत्मनः
आत्मन् [m]
धावन्ति
धाव् [1. Ā.]
नूनं
नूनम् [ind]
काकुत्स्थ
काकुत्स्थ [m]
मदर्थं
मद् [pron]
मदर्थं
अर्थ [mn]
मृगपक्षिणः
मृग [m]
मृगपक्षिणः
पक्षिन् [m]
त्राहि मामद्य काकुत्स्थ लक्ष्मणेति वराङ्गना । सुसंत्रस्ता समाक्रन्दच्छृण्वतां तु यथान्तिके ॥
trāhi māmadya kākutstha lakṣmaṇeti varāṅganā | susaṃtrastā samākrandacchṛṇvatāṃ tu yathāntike ||
English Translation
O Kākutstha, O Laksmana, save me! Thus did that best of females, afflicted with fear, bewail; and those near (her) heard her lamentations.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्राहि
त्रा [2. Ā.]
माम्
मद् [pron]
अद्य
अद्य [ind]
काकुत्स्थ
काकुत्स्थ [m]
लक्ष्मणेति
लक्ष्मण [m]
लक्ष्मणेति
इति [ind]
वराङ्गना
वर [adj]
वराङ्गना
अङ्गना [f]
सुसंत्रस्ता
सु [ind]
सुसंत्रस्ता
संत्रस् [4. P.]
समाक्रन्दच्
समाक्रन्द् [1. P.]
छृण्वतां
श्रु [4. P.]
तु
तु [ind]
यथान्तिके
यथा [ind]
यथान्तिके
अन्तिक [n]
तां क्लिष्टमाल्याभरणां विलपन्तीमनाथवत् । अभ्यधावत वैदेहीं रावणो राक्षसाधिपः ॥
tāṃ kliṣṭamālyābharaṇāṃ vilapantīmanāthavat | abhyadhāvata vaidehīṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ ||
English Translation
Thereat, that lord of the Rākşasas, Rāvana, darted towards Vaidehi, who, with a faded wreath for her ornament, was bewailing in forlorn guise.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
क्लिष्टमाल्याभरणां
क्लिश् [9. Ā.]
क्लिष्टमाल्याभरणां
माल्य [n]
क्लिष्टमाल्याभरणां
आभरण [n]
विलपन्तीम्
विलप् [4. P.]
अनाथवत्
अनाथ [adj]
अनाथवत्
वत् [ind]
अभ्यधावत
अभिधाव् [1. Ā.]
वैदेहीं
वैदेही [f]
रावणो
रावण [m]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
तां लतामिव वेष्टन्तीमालिङ्गन्तीं महाद्रुमान् । मुञ्च मुञ्चेति बहुशः प्रवदन्राक्षसाधिपः ॥
tāṃ latāmiva veṣṭantīmāliṅgantīṃ mahādrumān | muñca muñceti bahuśaḥ pravadanrākṣasādhipaḥ ||
English Translation
Exclaiming repeatedly, Leave off! Leave off, the lord of the Rākşasas got at her, as she was clasping a mighty trees as if it were a creeper.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
लताम्
लता [f]
इव
इव [ind]
वेष्टन्तीम्
वेष्ट् [1. P.]
आलिङ्गन्तीं
आलिङ्ग् [1. P.]
महाद्रुमान्
महत् [adj]
महाद्रुमान्
द्रुम [m]
मुञ्च
मुच् [6. Ā.]
मुञ्चेति
मुच् [6. Ā.]
मुञ्चेति
इति [ind]
बहुशः
बहुशस् [ind]
प्रवदन्
प्रवद् [1. Ā.]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
क्रोशन्तीं राम रामेति रामेण रहितां वने । जीवितान्ताय केशेषु जग्राहान्तकसंनिभः ॥
krośantīṃ rāma rāmeti rāmeṇa rahitāṃ vane | jīvitāntāya keśeṣu jagrāhāntakasaṃnibhaḥ ||
English Translation
And as she, bereft of the company of Răma in the wilderness, was wailing, saying, O Rāma, O Rāma, that one resembling the Destroyer himself, with the view of compassing his own end, seized her by her hair. On Vaidehi being thus outraged, this entire world consisting of mobile and immobile objects, had its nature altered. A dense darkness enveloped (everything).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्रोशन्तीं
क्रुश् [4. P.]
राम
राम [m]
रामेति
राम [m]
रामेति
इति [ind]
रामेण
राम [m]
रहितां
रहित [adj]
वने
वन [n]
जीवितान्ताय
जीवितान्त [m]
केशेषु
केश [m]
जग्राहान्तकसंनिभः
ग्रह् [6. Ā.]
जग्राहान्तकसंनिभः
अन्तक [m]
जग्राहान्तकसंनिभः
संनिभ [adj]
प्रधर्षितायां वैदेह्यां बभूव सचराचरम् । जगत्सर्वममर्यादं तमसान्धेन संवृतम् ॥
pradharṣitāyāṃ vaidehyāṃ babhūva sacarācaram | jagatsarvamamaryādaṃ tamasāndhena saṃvṛtam ||
English Translation
And as she, bereft of the company of Răma in the wilderness, was wailing, saying, O Rāma, O Rāma, that one resembling the Destroyer himself, with the view of compassing his own end, seized her by her hair. On Vaidehi being thus outraged, this entire world consisting of mobile and immobile objects, had its nature altered. A dense darkness enveloped (everything).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रधर्षितायां
प्रधर्षय् [10. P.]
वैदेह्यां
वैदेही [f]
बभूव
भू [1. Ā.]
सचराचरम्
सचराचर [n]
जगत्
जगन्त् [n]
सर्वम्
सर्व [pron]
अमर्यादं
अमर्याद [adj]
तमसान्धेन
तमस् [n]
तमसान्धेन
अन्ध [adj]
संवृतम्
संवृ [9. P.]
दृष्ट्वा सीतां परामृष्टां दीनां दिव्येन चक्षुषा । कृतं कार्यमिति श्रीमान्व्याजहार पितामहः ॥
dṛṣṭvā sītāṃ parāmṛṣṭāṃ dīnāṃ divyena cakṣuṣā | kṛtaṃ kāryamiti śrīmānvyājahāra pitāmahaḥ ||
English Translation
And the air did not breathe there; and the sun grew dim. Espying with his divine vision that Sītā was overcome, that Deity, the graceful Great-father exclaimed, Our work is accomplished.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
सीतां
सीता [f]
परामृष्टां
परामृश् [6. P.]
दीनां
दीन [adj]
दिव्येन
दिव्य [adj]
चक्षुषा
चक्षुस् [n]
कृतं
कृ [2. Ā.]
कार्यम्
कार्य [n]
इति
इति [ind]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
व्याजहार
व्याहृ [1. Ā.]
पितामहः
पितामह [m]
प्रहृष्टा व्यथिताश्चासन्सर्वे ते परमर्षयः । दृष्ट्वा सीतां परामृष्टां दण्डकारण्यवासिनः ॥
prahṛṣṭā vyathitāścāsansarve te paramarṣayaḥ | dṛṣṭvā sītāṃ parāmṛṣṭāṃ daṇḍakāraṇyavāsinaḥ ||
English Translation
And seeing Sītā overpowered, the supreme saints inhabiting the Dandaka forest, concluding the destruction of Rāvaņa to be as good as accomplished without much ado, became at once delighted and aggrieved.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रहृष्टा
प्रहृष् [4. Ā.]
व्यथिताश्
व्यथ् [1. P.]
चासन्
च [ind]
चासन्
अस् [2. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
ते
तद् [pron]
परमर्षयः
परम [adj]
परमर्षयः
ऋषि [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
सीतां
सीता [f]
परामृष्टां
परामृश् [6. P.]
दण्डकारण्यवासिनः
दण्डक [mfn]
दण्डकारण्यवासिनः
अरण्य [n]
दण्डकारण्यवासिनः
वासिन् [adj]
स तु तां राम रामेति रुदन्तीं लक्ष्मणेति च । जगामाकाशमादाय रावणो राक्षसाधिपः ॥
sa tu tāṃ rāma rāmeti rudantīṃ lakṣmaṇeti ca | jagāmākāśamādāya rāvaṇo rākṣasādhipaḥ ||
English Translation
As she went on weeping with ( Rāma, O Lakşmaņa, Rāvana-lord of Rākşasas—taking her, coursed through the sky.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
तां
तद् [pron]
राम
राम [m]
रामेति
राम [m]
रामेति
इति [ind]
रुदन्तीं
रुद् [1. P.]
लक्ष्मणेति
लक्ष्मण [m]
लक्ष्मणेति
इति [ind]
च
च [ind]
जगामाकाशम्
गम् [6. Ā.]
जगामाकाशम्
आकाश [mn]
आदाय
आदा [4. Ā.]
रावणो
रावण [m]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
तप्ताभरणसर्वाङ्गी पीतकौशेयवासनी । रराज राजपुत्री तु विद्युत्सौदामनी यथा ॥
taptābharaṇasarvāṅgī pītakauśeyavāsanī | rarāja rājaputrī tu vidyutsaudāmanī yathā ||
English Translation
And then the king's daughter hued like molten gold, clad in a yellow silken cloth, looked exceedingly beautiful like to lighting.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तप्ताभरणसर्वाङ्गी
तप् [4. Ā.]
तप्ताभरणसर्वाङ्गी
आभरण [n]
तप्ताभरणसर्वाङ्गी
सर्व [pron]
तप्ताभरणसर्वाङ्गी
अङ्ग [adj]
पीतकौशेयवासनी
पीत [adj]
पीतकौशेयवासनी
कौशेय [n]
पीतकौशेयवासनी
वासन [n]
रराज
राज् [2. P.]
राजपुत्री
राजन् [m]
राजपुत्री
पुत्री [f]
तु
तु [ind]
विद्युत्
विद्युत् [fn]
सौदामनी
सौदामनी [f]
यथा
यथा [ind]
उद्धूतेन च वस्त्रेण तस्याः पीतेन रावणः । अधिकं परिबभ्राज गिरिर्दीप इवाग्निना ॥
uddhūtena ca vastreṇa tasyāḥ pītena rāvaṇaḥ | adhikaṃ paribabhrāja girirdīpa ivāgninā ||
English Translation
And on her yellow cloth streaming up, Rāvaņa looked surpassingly graceful like a hill aflame with fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उद्धूतेन
उद्धू [5. P.]
च
च [ind]
वस्त्रेण
वस्त्र [mn]
तस्याः
तद् [pron]
पीतेन
पीत [adj]
रावणः
रावण [m]
अधिकं
अधिक [adj]
परिबभ्राज
परिभ्राज् [1. P.]
गिरिर्
गिरि [m]
दीप्त
दीप् [4. P.]
इवाग्निना
इव [ind]
इवाग्निना
अग्नि [m]
तस्याः परमकल्याण्यास्ताम्राणि सुरभीणि च । पद्मपत्राणि वैदेह्या अभ्यकीर्यन्त रावणम् ॥
tasyāḥ paramakalyāṇyāstāmrāṇi surabhīṇi ca | padmapatrāṇi vaidehyā abhyakīryanta rāvaṇam ||
English Translation
And coppery fragrant lotus-leaves belonging to the eminently auspicious Vaidehī showered upon Ravana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्याः
तद् [pron]
परमकल्याण्यास्
परम [adj]
परमकल्याण्यास्
कल्याण [adj]
ताम्राणि
ताम्र [adj]
सुरभीणि
सुरभि [adj]
च
च [ind]
पद्मपत्त्राणि
पद्म [mn]
पद्मपत्त्राणि
पत्त्र [mn]
वैदेह्या
वैदेही [f]
अभ्यकीर्यन्त
अभिकृ [6. P.]
रावणम्
रावण [m]
तस्याः कौशेयमुद्धूतमाकाशे कनकप्रभम् । बभौ चादित्यरागेण ताम्रमभ्रमिवातपे ॥
tasyāḥ kauśeyamuddhūtamākāśe kanakaprabham | babhau cādityarāgeṇa tāmramabhramivātape ||
English Translation
And her gold-glowing silken cloth, flying in the air, appeared like clouds coloured by the sunken sun.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्याः
तद् [pron]
कौशेयम्
कौशेय [n]
उद्धूतम्
उद्धू [5. P.]
आकाशे
आकाश [mn]
कनकप्रभम्
कनक [n]
कनकप्रभम्
प्रभा [f]
बभौ
भा [2. Ā.]
चादित्यरागेण
च [ind]
चादित्यरागेण
आदित्य [m]
चादित्यरागेण
राग [m]
ताम्रम्
ताम्र [adj]
अभ्रम्
अभ्र [mn]
इवातपे
इव [ind]
इवातपे
आतप [m]
तस्यास्तद्विमलं वक्त्रमाकाशे रावणाङ्कगम् । न रराज विना रामं विनालमिव पङ्कजम् ॥
tasyāstadvimalaṃ vaktramākāśe rāvaṇāṅkagam | na rarāja vinā rāmaṃ vinālamiva paṅkajam ||
English Translation
And her blameless countenance on Rāvana's lap in the sky did not appear beauteous without Rāma, like a lotus without its stalk;
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्यास्
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
विमलं
विमल [adj]
वक्त्रम्
वक्त्र [n]
आकाशे
आकाश [mn]
रावणाङ्कगम्
रावण [m]
रावणाङ्कगम्
अङ्क [mn]
रावणाङ्कगम्
ग [adj]
न
न [ind]
रराज
राज् [2. P.]
विना
विना [ind]
रामं
राम [m]
विनालम्
विनाल [adj]
इव
इव [ind]
पङ्कजम्
पङ्कज [n]
बभूव जलदं नीलं भित्त्वा चन्द्र इवोदितः । सुललाटं सुकेशान्तं पद्मगर्भाभमव्रणम् । शुक्लैः सुविमलैर्दन्तैः प्रभावद्भिरलंकृतम् ॥
babhūva jaladaṃ nīlaṃ bhittvā candra ivoditaḥ | sulalāṭaṃ sukeśāntaṃ padmagarbhābhamavraṇam | śuklaiḥ suvimalairdantaiḥ prabhāvadbhiralaṃkṛtam ||
English Translation
Sita's face looked beautiful with her smooth forehead, shining hair and spotless complexion like the inside of a lotus, with clean, white, shining teeth, a nice nose and lovely red lips. She was continuously weeping and wiping her tears. Her face which was pleasing like the Moon on the lap of Ravana appeared as though the Moon was rising through dark clouds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बभूव
भू [1. Ā.]
जलदं
जलद [m]
नीलं
नील [adj]
भित्त्वा
भिद् [6. P.]
चन्द्र
चन्द्र [m]
इवोदितः
इव [ind]
इवोदितः
उदि [4. Ā.]
सुललाटं
सु [ind]
सुललाटं
ललाट [mn]
सुकेशान्तं
सु [ind]
सुकेशान्तं
केशान्त [m]
पद्मगर्भाभम्
पद्मगर्भ [m]
पद्मगर्भाभम्
आभ [adj]
अव्रणम्
अव्रण [adj]
शुक्लैः
शुक्ल [adj]
सुविमलैर्
सु [ind]
सुविमलैर्
विमल [adj]
दन्तैः
दन्त [mn]
प्रभावद्भिर्
प्रभावत् [adj]
अलंकृतम्
अलंकृ [8. Ā.]
रुदितं व्यपमृष्टास्त्रं चन्द्रवत्प्रियदर्शनम् । सुनासं चारुताम्रौष्ठमाकाषे हाटकप्रभम् ॥
ruditaṃ vyapamṛṣṭāstraṃ candravatpriyadarśanam | sunāsaṃ cārutāmrauṣṭhamākāṣe hāṭakaprabham ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रुदितं
रुद् [1. P.]
व्यपमृष्टास्रं
व्यपमृष् [6. P.]
व्यपमृष्टास्रं
अस्र [n]
चन्द्रवत्
चन्द्र [m]
चन्द्रवत्
वत् [ind]
प्रियदर्शनम्
प्रिय [adj]
प्रियदर्शनम्
दर्शन [n]
सुनासं
सु [ind]
सुनासं
नासा [f]
चारुताम्रौष्ठम्
चारु [adj]
चारुताम्रौष्ठम्
ताम्र [adj]
चारुताम्रौष्ठम्
ओष्ठ [m]
आकाशे
आकाश [mn]
हाटकप्रभम्
हाटक [n]
हाटकप्रभम्
प्रभा [f]
राक्षसेन्द्रसमाधूतं तस्यास्तद्वचनं शुभम् । शुशुभे न विना रामं दिवा चन्द्र इवोदितः ॥
rākṣasendrasamādhūtaṃ tasyāstadvacanaṃ śubham | śuśubhe na vinā rāmaṃ divā candra ivoditaḥ ||
English Translation
Shaken up by the demon and deprived of Rama's company, Sita's beautiful face looked like the Moon during daytime without any glow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राक्षसेन्द्रसमाधूतं
राक्षस [m]
राक्षसेन्द्रसमाधूतं
इन्द्र [m]
राक्षसेन्द्रसमाधूतं
समाधू [9. P.]
तस्यास्
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
वचनं
वचन [n]
शुभम्
शुभ [adj]
शुशुभे
शुभ् [6. Ā.]
न
न [ind]
विना
विना [ind]
रामं
राम [m]
दिवा
दिवा [ind]
चन्द्र
चन्द्र [m]
इवोदितः
इव [ind]
इवोदितः
उदि [4. Ā.]
सा हेमवर्णा नीलाङ्गं मैथिली राक्षसाधिपम् । शुशुभे काञ्चनी काञ्ची नीलं मणिमिवाश्रिता ॥
sā hemavarṇā nīlāṅgaṃ maithilī rākṣasādhipam | śuśubhe kāñcanī kāñcī nīlaṃ maṇimivāśritā ||
English Translation
And furnished with the hue of gold, Mithila's daughter beside the dark-bodied lord of the Rākşasas, looked like a golden girth round a sable elephant.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
हेमवर्णा
हेमन् [n]
हेमवर्णा
वर्ण [mn]
नीलाङ्गं
नील [adj]
नीलाङ्गं
अङ्ग [n]
मैथिली
मैथिली [f]
राक्षसाधिपम्
राक्षस [m]
राक्षसाधिपम्
अधिप [m]
शुशुभे
शुभ् [6. Ā.]
काञ्चनी
काञ्चन [adj]
काञ्ची
काञ्ची [f]
नीलं
नील [n]
मणिम्
मणि [m]
इवाश्रिता
इव [ind]
इवाश्रिता
आश्रि [1. Ā.]
सा पद्मगौरी हेमाभा रावणं जनकात्मजा । विद्युद्घनमिवाविश्य शुशुभे तप्तभूषणा ॥
sā padmagaurī hemābhā rāvaṇaṃ janakātmajā | vidyudghanamivāviśya śuśubhe taptabhūṣaṇā ||
English Translation
Janaka's daughter, yellow-hued like lotus, having the lustre of gold-and adorned with shining ornaments, coming in contact with Rāvana, appeared like lightning embosomed among clouds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
पद्मगौरी
पद्म [mn]
पद्मगौरी
गौर [adj]
हेमाभा
हेमन् [n]
हेमाभा
आभ [adj]
रावणं
रावण [m]
जनकात्मजा
जनकात्मजा [f]
विद्युद्घनम्
विद्युत् [fn]
विद्युद्घनम्
घन [mn]
इवाविश्य
इव [ind]
इवाविश्य
आविश् [6. Ā.]
शुशुभे
शुभ् [6. Ā.]
तप्तभूषणा
तप् [4. Ā.]
तप्तभूषणा
भूषण [n]
तस्या भूषणघोषेण वैदेह्या राक्षसाधिपः । बभूव विमलो नीलः सघोष इव तोयदः ॥
tasyā bhūṣaṇaghoṣeṇa vaidehyā rākṣasādhipaḥ | babhūva vimalo nīlaḥ saghoṣa iva toyadaḥ ||
English Translation
And in consequence of Vaidehi's ornaments sending sounds, the lord of Rākşasas resembled an entirely dark rumbling cloud.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्या
तद् [pron]
भूषणघोषेण
भूषण [n]
भूषणघोषेण
घोष [m]
वैदेह्या
वैदेही [f]
राक्षसाधिपः
राक्षस [m]
राक्षसाधिपः
अधिप [m]
बभूव
भू [1. Ā.]
विमलो
विमल [adj]
नीलः
नील [adj]
सघोष
स [ind]
सघोष
घोष [m]
इव
इव [ind]
तोयदः
तोयद [m]
उत्तमाङ्गच्युता तस्याः पुष्पवृष्टिः समन्ततः । सीताया ह्रियमाणायाः पपात धरणीतले ॥
uttamāṅgacyutā tasyāḥ puṣpavṛṣṭiḥ samantataḥ | sītāyā hriyamāṇāyāḥ papāta dharaṇītale ||
English Translation
As Sītā was being borne away, showers of blossoms, falling off from her head, were scattered all around on the earth beneath.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्तमाङ्गच्युता
उत्तमाङ्ग [n]
उत्तमाङ्गच्युता
च्यु [1. P.]
तस्याः
तद् [pron]
पुष्पवृष्टिः
पुष्प [n]
पुष्पवृष्टिः
वृष्टि [f]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
सीताया
सीता [f]
ह्रियमाणायाः
हृ [2. P.]
पपात
पत् [1. Ā.]
धरणीतले
धरणी [f]
धरणीतले
तल [mn]
सा तु रावणवेगेन पुष्पवृष्टिः समन्ततः । समाधूता दशग्रीवं पुनरेवाभ्यवर्तत ॥
sā tu rāvaṇavegena puṣpavṛṣṭiḥ samantataḥ | samādhūtā daśagrīvaṃ punarevābhyavartata ||
English Translation
And that blossoms shower all around, drawn up by the vehemence of the ten-headed Rāvana, again alighted beside him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
तु
तु [ind]
रावणवेगेन
रावण [m]
रावणवेगेन
वेग [m]
पुष्पवृष्टिः
पुष्प [n]
पुष्पवृष्टिः
वृष्टि [f]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
समाधूता
समाधू [9. P.]
दशग्रीवं
दशग्रीव [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
एवाभ्यवर्तत
एव [ind]
एवाभ्यवर्तत
अभिवृत् [1. Ā.]
अभ्यवर्तत पुष्पाणां धारा वैश्रवणानुजम् । नक्षत्रमालाविमला मेरुं नगमिवोत्तमम् ॥
abhyavartata puṣpāṇāṃ dhārā vaiśravaṇānujam | nakṣatramālāvimalā meruṃ nagamivottamam ||
English Translation
And the showers of blossoms scattered around Vaisravana's younger brother, looked like rows of burning stars round the foremost of mountains*. Sumerus
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभ्यवर्तत
अभिवृत् [1. Ā.]
पुष्पाणां
पुष्प [n]
धारा
धारा [f]
वैश्रवणानुजम्
वैश्रवणानुज [m]
नक्षत्रमालाविमला
नक्षत्र [mn]
नक्षत्रमालाविमला
माला [f]
नक्षत्रमालाविमला
विमल [adj]
मेरुं
मेरु [m]
नगम्
नग [m]
इवोत्तमम्
इव [ind]
इवोत्तमम्
उत्तम [adj]
चरणान्नूपुरं भ्रष्टं वैदेह्या रत्नभूषितम् । विद्युन्मण्डलसंकाशं पपात मधुरस्वनम् ॥
caraṇānnūpuraṃ bhraṣṭaṃ vaidehyā ratnabhūṣitam | vidyunmaṇḍalasaṃkāśaṃ papāta madhurasvanam ||
English Translation
And the bangles studded with gems, loosened . from Vaidehi's feet, fell on the earth, like the lighting circle. Instead of On the earth-some texts have [bangles] sweet-sounding.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चरणान्
चरण [mn]
नूपुरं
नूपुर [mn]
भ्रष्टं
भ्रंश् [1. P.]
वैदेह्या
वैदेही [f]
रत्नभूषितम्
रत्न [mn]
रत्नभूषितम्
भूषय् [10. Ā.]
विद्युन्मण्डलसंकाशं
विद्युत् [fn]
विद्युन्मण्डलसंकाशं
मण्डल [mfn]
विद्युन्मण्डलसंकाशं
संकाश [m]
पपात
पत् [1. Ā.]
मधुरस्वनम्
मधुर [adj]
मधुरस्वनम्
स्वन [m]
तरुप्रवालरक्ता सा नीलाङ्गं राक्षसेश्वरम् । प्राशोभयत वैदेही गजं कष्येव काञ्चनी ॥
tarupravālaraktā sā nīlāṅgaṃ rākṣaseśvaram | prāśobhayata vaidehī gajaṃ kaṣyeva kāñcanī ||
English Translation
O hue like the light red of tender twigs, Vaidehi set off the dark-bodied lord of Rākşasas, as does a golden cover an elephant.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तरुप्रवालरक्ता
तरु [m]
तरुप्रवालरक्ता
प्रवाल [mn]
तरुप्रवालरक्ता
रक्त [adj]
सा
तद् [pron]
नीलाङ्गं
नील [adj]
नीलाङ्गं
अङ्ग [n]
राक्षसेश्वरम्
राक्षस [m]
राक्षसेश्वरम्
ईश्वर [m]
प्राशोभयत
प्रशोभय् [10. Ā.]
वैदेही
वैदेही [f]
गजं
गज [m]
काञ्चनी
काञ्चन [adj]
तां महोल्कामिवाकाशे दीप्यमानां स्वतेजसा । जहाराकाशमाविश्य सीतां वैश्रवणानुजः ॥
tāṃ maholkāmivākāśe dīpyamānāṃ svatejasā | jahārākāśamāviśya sītāṃ vaiśravaṇānujaḥ ||
English Translation
Vaisravana's younger brother carried away Sītā, who, like a mighty meteor, filled the heavens with her splendour.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तां
तद् [pron]
महोल्काम्
महत् [adj]
महोल्काम्
उल्का [mf]
इवाकाशे
इव [ind]
इवाकाशे
आकाश [mn]
दीप्यमानां
दीप् [4. P.]
स्वतेजसा
स्व [adj]
स्वतेजसा
तेजस् [n]
जहाराकाशम्
हृ [2. P.]
जहाराकाशम्
आकाश [mn]
आविश्य
आविश् [6. Ā.]
सीतां
सीता [f]
वैश्रवणानुजः
वैश्रवणानुज [m]
तस्यास्तान्यग्निवर्णानि भूषणानि महीतले । सघोषाण्यवकीर्यन्त क्षीणास्तारा इवाम्बरात् ॥
tasyāstānyagnivarṇāni bhūṣaṇāni mahītale | saghoṣāṇyavakīryanta kṣīṇāstārā ivāmbarāt ||
English Translation
And like stars of exhausted religious merit dropping down from the sky, her fiery ornaments began to fall to the earth with sounds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्यास्
तद् [pron]
तान्य्
तद् [pron]
अग्निवर्णानि
अग्नि [m]
अग्निवर्णानि
वर्ण [mn]
भूषणानि
भूषण [n]
महीतले
मही [f]
महीतले
तल [mn]
सघोषाण्यवकीर्यन्त
स [ind]
सघोषाण्यवकीर्यन्त
घोष [m]
सघोषाण्यवकीर्यन्त
अवकृ [6. Ā.]
क्षीणास्
क्षि [9. Ā.]
तारा
तारा [f]
इवाम्बरात्
इव [ind]
इवाम्बरात्
अम्बर [n]