भित्त्वा तु तां गदां बाणै राघवो धर्मवत्सलः । स्मयमानः खरं वाक्यं संरब्धमिदमब्रवीत् ॥
bhittvā tu tāṃ gadāṃ bāṇai rāghavo dharmavatsalaḥ | smayamānaḥ kharaṃ vākyaṃ saṃrabdhamidamabravīt ||
English Translation
Cutting off the mace with his shafts, Rāghava attached to righteousness with a smile said to Khara these angry words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भित्त्वा
भिद् [6. P.]
तु
तु [ind]
तां
तद् [pron]
गदां
गदा [f]
बाणै
बाण [m]
राघवो
राघव [m]
धर्मवत्सलः
धर्म [mn]
धर्मवत्सलः
वत्सल [adj]
स्मयमानः
स्मि [1. P.]
खरं
खर [m]
वाक्यं
वाक्य [n]
संरब्धम्
संरब्ध [adj]
इदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
एतत्ते बलसर्वस्वं दर्शितं राक्षसाधम । शक्तिहीनतरो मत्तो वृथा त्वमुपगर्जितम् ॥
etatte balasarvasvaṃ darśitaṃ rākṣasādhama | śaktihīnataro matto vṛthā tvamupagarjitam ||
English Translation
You vile of Rākșasas, this is the utmost of your might, which you have displayed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतत्
एतद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
बलसर्वस्वं
बल [mn]
बलसर्वस्वं
सर्वस्व [n]
दर्शितं
दर्शय् [10. Ā.]
राक्षसाधम
राक्षस [m]
राक्षसाधम
अधम [adj]
शक्तिहीनतरो
शक्ति [f]
शक्तिहीनतरो
हीनतर [adj]
मत्तो
मद् [pron]
वृथा
वृथा [ind]
त्वम्
त्वद् [pron]
अवगर्जसि
अवगर्ज् [1. P.]
एषा बाणविनिर्भिन्ना गदा भूमितलं गता । अभिधानप्रगल्भस्य तव प्रत्ययघातिनी ॥
eṣā bāṇavinirbhinnā gadā bhūmitalaṃ gatā | abhidhānapragalbhasya tava pratyayaghātinī ||
English Translation
Rendered more nerveless at my hands, in vain do you storm. Riven by my shafts, your mace, belonging to you who are prolix in the matter of vocabulary, destroying your confidence, has sought the earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एषा
एतद् [pron]
बाणविनिर्भिन्ना
बाण [m]
बाणविनिर्भिन्ना
विनिर्भिद् [7. P.]
गदा
गदा [f]
भूमितलं
भूमि [f]
भूमितलं
तल [mn]
गता
गम् [6. Ā.]
अभिधानप्रगल्भस्य
अभिधान [n]
अभिधानप्रगल्भस्य
प्रगल्भ [adj]
तव
त्वद् [pron]
प्रत्ययघातिनी
प्रत्यय [m]
प्रत्ययघातिनी
घातिन् [adj]
यत्त्वयोक्तं विनष्टानामिदमश्रुप्रमार्जनम् । राक्षसानां करोमीति मिथ्या तदपि ते वचः ॥
yattvayoktaṃ vinaṣṭānāmidamaśrupramārjanam | rākṣasānāṃ karomīti mithyā tadapi te vacaḥ ||
English Translation
And what you had said, will wipe the tears of the Rākşasas that have been slain, has also proved false.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यद् [pron]
त्वयोक्तं
त्वद् [pron]
त्वयोक्तं
वच् [2. P.]
विनष्टानाम्
विनश् [4. Ā.]
इदम्
इदम् [pron]
अश्रुप्रमार्जनम्
अश्रु [mn]
अश्रुप्रमार्जनम्
प्रमार्जन [n]
राक्षसानां
राक्षस [m]
करोमीति
कृ [2. Ā.]
करोमीति
इति [ind]
मिथ्या
मिथ्या [ind]
तद्
तद् [pron]
अपि
अपि [ind]
ते
त्वद् [pron]
वचः
वचस् [n]
नीचस्य क्षुद्रशीलस्य मिथ्यावृत्तस्य रक्षसः । प्राणानपहरिष्यामि गरुत्मानमृतं यथा ॥
nīcasya kṣudraśīlasya mithyāvṛttasya rakṣasaḥ | prāṇānapahariṣyāmi garutmānamṛtaṃ yathā ||
English Translation
As Garuda stole ambrosia, will I deprive you, O Rāksasa, who are base, of a mean disposition and a false character, of your life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नीचस्य
नीच [adj]
क्षुद्रशीलस्य
क्षुद्र [adj]
क्षुद्रशीलस्य
शील [mn]
मिथ्यावृत्तस्य
मिथ्या [ind]
मिथ्यावृत्तस्य
वृत् [3. P.]
रक्षसः
रक्षस् [n]
प्राणान्
प्राण [m]
अपहरिष्यामि
अपहृ [1. Ā.]
गरुत्मान्
गरुत्मन्त् [m]
अमृतं
अमृत [n]
यथा
यथा [ind]
अद्य ते भिन्नकण्ठस्य फेनबुद्बुदभूषितम् । विदारितस्य मद्बाणैर्मही पास्यति शोणितम् ॥
adya te bhinnakaṇṭhasya phenabudbudabhūṣitam | vidāritasya madbāṇairmahī pāsyati śoṇitam ||
English Translation
To day the earth shall drink the blood vitiated with foamy bubbles, of you, having your throat severed, and riven by my shafts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्य
अद्य [ind]
ते
त्वद् [pron]
भिन्नकण्ठस्य
भिद् [6. P.]
भिन्नकण्ठस्य
कण्ठ [m]
फेनबुद्बुदभूषितम्
फेन [mn]
फेनबुद्बुदभूषितम्
बुद्बुद [mn]
फेनबुद्बुदभूषितम्
भूषय् [10. Ā.]
विदारितस्य
विदारय् [10. Ā.]
मद्बाणैर्
मद् [pron]
मद्बाणैर्
बाण [m]
मही
मही [f]
पास्यति
पा [1. Ā.]
शोणितम्
शोणित [n]
पांसुरूषितसर्वाङ्गः स्रस्तन्यस्तभुजद्वयः । स्वप्स्यसे गां समाश्लिष्य दुर्लभां प्रमदामिव ॥
pāṃsurūṣitasarvāṅgaḥ srastanyastabhujadvayaḥ | svapsyase gāṃ samāśliṣya durlabhāṃ pramadāmiva ||
English Translation
Having all your body covered with dust, and your two arms lopped off, you shall, difficult to win, take your nap, embracing the earth, like a damsel difficult to win.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पांसुरूषितसर्वाङ्गः
पांसु [m]
पांसुरूषितसर्वाङ्गः
रूषित [adj]
पांसुरूषितसर्वाङ्गः
सर्व [pron]
पांसुरूषितसर्वाङ्गः
अङ्ग [n]
स्रस्तन्यस्तभुजद्वयः
स्रंस् [1. P.]
स्रस्तन्यस्तभुजद्वयः
न्यस् [2. P.]
स्रस्तन्यस्तभुजद्वयः
भुज [m]
स्रस्तन्यस्तभुजद्वयः
द्वय [n]
स्वप्स्यसे
स्वप् [1. Ā.]
गां
गो [mf]
समाश्लिष्य
समाश्लिष् [6. P.]
दुर्लभां
दुर्लभ [adj]
प्रमदाम्
प्रमदा [f]
इव
इव [ind]
प्रवृद्धनिद्रे शयिते त्वयि राक्षसपांसने । भविष्यन्त्यशरण्यानां शरण्या दण्डका इमे ॥
pravṛddhanidre śayite tvayi rākṣasapāṃsane | bhaviṣyantyaśaraṇyānāṃ śaraṇyā daṇḍakā ime ||
English Translation
On you, disgrace of Raksasas, lying down, and being fast asleep, this Dandaka shall be refuge of those that shall resort to it for shelter.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रवृद्धनिद्रे
प्रवृध् [1. Ā.]
प्रवृद्धनिद्रे
निद्रा [f]
शयिते
शी [1. Ā.]
त्वयि
त्वद् [pron]
राक्षसपांसने
राक्षस [m]
राक्षसपांसने
पांसन [adj]
भविष्यन्त्य्
भू [1. Ā.]
अशरण्यानां
अशरण्य [adj]
शरण्या
शरण्य [adj]
दण्डका
दण्डक [mfn]
इमे
इदम् [pron]
जनस्थाने हतस्थाने तव राक्षसमच्छरैः । निर्भया विचरिष्यन्ति सर्वतो मुनयो वने ॥
janasthāne hatasthāne tava rākṣasamaccharaiḥ | nirbhayā vicariṣyanti sarvato munayo vane ||
English Translation
O Rākşasa, in your Janasthāna, with its (Rāks asas) slain by my shafts, ascetics shall fearlessly go about in the wood.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जनस्थाने
जनस्थान [n]
हतस्थाने
हन् [6. P.]
हतस्थाने
स्थान [n]
तव
त्वद् [pron]
राक्षस
राक्षस [m]
मच्छरैः
मद् [pron]
मच्छरैः
शर [m]
निर्भया
निर्भय [adj]
विचरिष्यन्ति
विचर् [1. Ā.]
सर्वतो
सर्वतस् [ind]
मुनयो
मुनि [m]
वने
वन [n]
अद्य विप्रसरिष्यन्ति राक्षस्यो हतबान्धवाः । बाष्पार्द्रवदना दीना भयादन्यभयावहाः ॥
adya viprasariṣyanti rākṣasyo hatabāndhavāḥ | bāṣpārdravadanā dīnā bhayādanyabhayāvahāḥ ||
English Translation
Today Rākṣasas, capable of exciting fear in others, rendered forlorn and with their friends slain, shall from fear, with their faces wet with tears, fly (this place).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्य
अद्य [ind]
विप्रसरिष्यन्ति
विप्रसृ [3. P.]
राक्षस्यो
राक्षसी [f]
हतबान्धवाः
हन् [6. P.]
हतबान्धवाः
बान्धव [m]
बाष्पार्द्रवदना
बाष्प [mn]
बाष्पार्द्रवदना
आर्द्र [adj]
बाष्पार्द्रवदना
वदन [n]
दीना
दीन [adj]
भयाद्
भय [n]
अन्यभयावहाः
अन्य [pron]
अन्यभयावहाः
भय [n]
अन्यभयावहाः
आवह [adj]
अद्य शोकरसज्ञास्ता भविष्यन्ति निशाचर । अनुरूपकुलाः पत्न्यो यासां त्वं पतिरीदृशः ॥
adya śokarasajñāstā bhaviṣyanti niśācara | anurūpakulāḥ patnyo yāsāṃ tvaṃ patirīdṛśaḥ ||
English Translation
To day your wives whose husband are you of such a nature, and who are of a like lineage (with yourself), shall experience the sentiment of sorrow, and be deprived of their all.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्य
अद्य [ind]
शोकरसज्ञास्
शोक [m]
शोकरसज्ञास्
रसज्ञ [adj]
ता
तद् [pron]
भविष्यन्ति
भू [1. Ā.]
निशाचर
निशाचर [m]
अनुरूपकुलाः
अनुरूप [adj]
अनुरूपकुलाः
कुल [n]
पत्न्यो
पत्नी [f]
यासां
यद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
पतिर्
पति [m]
ईदृशः
ईदृश [adj]
नृशंसशील क्षुद्रात्मन्नित्यं ब्राह्मणकण्टक । त्वत्कृते शङ्कितैरग्नौ मुनिभिः पात्यते हविः ॥
nṛśaṃsaśīla kṣudrātmannityaṃ brāhmaṇakaṇṭaka | tvatkṛte śaṅkitairagnau munibhiḥ pātyate haviḥ ||
English Translation
You of a cruel disposition, you of ignoble soul, you that are aye a thorn (in the side) of Brāhmanas, it is for you that ascetics, frightened and dispirited, have so long been pouring the clarified butter.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नृशंसशील
नृशंस [adj]
नृशंसशील
शील [mn]
क्षुद्रात्मन्
क्षुद्र [adj]
क्षुद्रात्मन्
आत्मन् [m]
नित्यं
नित्यम् [ind]
ब्राह्मणकण्टक
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणकण्टक
कण्टक [mn]
त्वत्कृते
त्वद् [pron]
त्वत्कृते
कृ [2. Ā.]
शङ्कितैर्
शङ्क् [1. P.]
अग्नौ
अग्नि [m]
मुनिभिः
मुनि [m]
पात्यते
पातय् [10. Ā.]
हविः
हविस् [n]
तमेवमभिसंरब्धं ब्रुवाणं राघवं रणे । खरो निर्भर्त्सयामास रोषात्खरतर स्वनः ॥
tamevamabhisaṃrabdhaṃ bruvāṇaṃ rāghavaṃ raṇe | kharo nirbhartsayāmāsa roṣātkharatara svanaḥ ||
English Translation
As Rāghava, influenced by anger, said this in the field, Khara f. wrath, with accents rendered harsher, fell to censuring (Rāma),
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
एवम्
एवम् [ind]
अभिसंरब्धं
अभिसंरब्ध [adj]
ब्रुवाणं
ब्रू [2. Ā.]
राघवं
राघव [m]
रणे
रण [m]
खरो
खर [m]
निर्भर्त्सयामास
निर्भर्त्सय् [10. P.]
रोषात्
रोष [m]
खरतरस्वनः
खरतर [adj]
खरतरस्वनः
स्वन [m]
दृढं खल्ववलिप्तोऽसि भयेष्वपि च निर्भयः । वाच्यावाच्यं ततो हि त्वं मृत्युवश्यो न बुध्यसे ॥
dṛḍhaṃ khalvavalipto'si bhayeṣvapi ca nirbhayaḥ | vācyāvācyaṃ tato hi tvaṃ mṛtyuvaśyo na budhyase ||
English Translation
You are wondrous proud; and you are fearless albeit fear is present to you. And come under the sway of Death, you do not understand what should be said and what left unspoken.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृढं
दृढ [adj]
खल्व्
खलु [ind]
अवलिप्तो
अवलिप् [6. P.]
ऽसि
अस् [2. P.]
भयेष्व्
भय [n]
अपि
अपि [ind]
च
च [ind]
निर्भयः
निर्भय [adj]
वाच्यावाच्यं
वाच्य [adj]
वाच्यावाच्यं
अवाच्य [adj]
ततो
ततस् [ind]
हि
हि [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
मृत्युवश्यो
मृत्यु [m]
मृत्युवश्यो
वश्य [adj]
न
न [ind]
बुध्यसे
बुध् [1. Ā.]
कालपाशपरिक्षिप्ता भवन्ति पुरुषा हि ये । कार्याकार्यं न जानन्ति ते निरस्तषडिन्द्रियाः ॥
kālapāśaparikṣiptā bhavanti puruṣā hi ye | kāryākāryaṃ na jānanti te nirastaṣaḍindriyāḥ ||
English Translation
Those persons that have been fast bound by the noose of death, do not in consequence of their senses having ceased to perform their functions, discern what is proper and what improper.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कालपाशपरिक्षिप्ता
काल [m]
कालपाशपरिक्षिप्ता
पाश [m]
कालपाशपरिक्षिप्ता
परिक्षिप् [6. P.]
भवन्ति
भू [1. Ā.]
पुरुषा
पुरुष [m]
हि
हि [ind]
ये
यद् [pron]
कार्याकार्यं
कार्य [n]
कार्याकार्यं
अकार्य [n]
न
न [ind]
जानन्ति
ज्ञा [4. Ā.]
ते
तद् [pron]
निरस्तषडिन्द्रियाः
निरस् [4. Ā.]
निरस्तषडिन्द्रियाः
षष् [adj]
निरस्तषडिन्द्रियाः
इन्द्रिय [n]
एवमुक्त्वा ततो रामं संरुध्य भृकुटिं ततः । स ददर्श महासालमविदूरे निशाचरः ॥
evamuktvā tato rāmaṃ saṃrudhya bhṛkuṭiṃ tataḥ | sa dadarśa mahāsālamavidūre niśācaraḥ ||
English Translation
Saying this to Rāma, that ranger of the night (Khara), pursing his brows, espied a mighty Sāla hard by. And looking about him on all sides in the field for a weapon, he uprooted it, biting his Nether lip.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
ततो
ततस् [ind]
रामं
राम [m]
संरुध्य
संरुध् [7. P.]
भ्रुकुटिं
भ्रुकुटि [f]
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
ददर्श
दृश् [6. P.]
महासालम्
महत् [adj]
महासालम्
साल [m]
अविदूरे
अविदूर [n]
निशाचरः
निशाचर [m]
रणे प्रहरणस्यार्थे सर्वतो ह्यवलोकयन् । स तमुत्पाटयामास संदृश्य दशनच्छदम् ॥
raṇe praharaṇasyārthe sarvato hyavalokayan | sa tamutpāṭayāmāsa saṃdṛśya daśanacchadam ||
English Translation
Saying this to Rāma, that ranger of the night (Khara), pursing his brows, espied a mighty Sāla hard by. And looking about him on all sides in the field for a weapon, he uprooted it, biting his Nether lip.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रणे
रण [m]
प्रहरणस्यार्थे
प्रहरण [n]
प्रहरणस्यार्थे
अर्थ [mn]
सर्वतो
सर्वतस् [ind]
ह्य्
हि [ind]
अवलोकयन्
अवलोकय् [10. Ā.]
स
तद् [pron]
तम्
तद् [pron]
उत्पाटयामास
उत्पाटय् [10. P.]
संदृश्य
संदृश् [4. Ā.]
दशनच्छदम्
दशनच्छद [m]
तं समुत्क्षिप्य बाहुभ्यां विनर्दित्वा महाबलः । राममुद्दिश्य चिक्षेप हतस्त्वमिति चाब्रवीत् ॥
taṃ samutkṣipya bāhubhyāṃ vinarditvā mahābalaḥ | rāmamuddiśya cikṣepa hatastvamiti cābravīt ||
English Translation
And raising up the tree with his arms, and uttering a roar, that exceedingly powerful one aiming at Rāma discharged it, exclaiming, Dead you are.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
समुत्क्षिप्य
समुत्क्षिप् [6. P.]
बाहुभ्यां
बाहु [mf]
विनर्दित्वा
विनर्द् [1. Ā.]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
रामम्
राम [m]
उद्दिश्य
उद्दिश् [6. Ā.]
चिक्षेप
क्षिप् [6. Ā.]
हतस्
हन् [6. P.]
त्वम्
त्वद् [pron]
इति
इति [ind]
चाब्रवीत्
च [ind]
चाब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
तमापतन्तं बाणौघैश्छित्त्वा रामः प्रतापवान् । रोषमाहारयत्तीव्रं निहन्तुं समरे खरम् ॥
tamāpatantaṃ bāṇaughaiśchittvā rāmaḥ pratāpavān | roṣamāhārayattīvraṃ nihantuṃ samare kharam ||
English Translation
And as it descended, the puissant Rāma cut it off by means of a multitude of shafts, got into a mighty rage for the purpose of slaying Khara is battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
आपतन्तं
आपत् [1. Ā.]
बाणौघैश्
बाण [m]
बाणौघैश्
ओघ [m]
छित्त्वा
छिद् [1. P.]
रामः
राम [m]
प्रतापवान्
प्रतापवत् [adj]
रोषम्
रोष [m]
आहारयत्
आहारय् [10. Ā.]
तीव्रं
तीव्र [adj]
निहन्तुं
निहन् [2. Ā.]
समरे
समर [mn]
खरम्
खर [m]
जातस्वेदस्ततो रामो रोषाद्रक्तान्तलोचनः । निर्बिभेद सहस्रेण बाणानां समरे खरम् ॥
jātasvedastato rāmo roṣādraktāntalocanaḥ | nirbibheda sahasreṇa bāṇānāṃ samare kharam ||
English Translation
Then Rāma perspiring, with eyes reddened in wrath, pierced Khara in battle with a thousand shafts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जातस्वेदस्
जन् [4. P.]
जातस्वेदस्
स्वेद [m]
ततो
ततस् [ind]
रामो
राम [m]
रोषाद्
रोष [m]
रक्तान्तलोचनः
रक्त [adj]
रक्तान्तलोचनः
अन्त [m]
रक्तान्तलोचनः
लोचन [n]
निर्बिभेद
निर्भिद् [6. P.]
सहस्रेण
सहस्र [mn]
बाणानां
बाण [m]
समरे
समर [mn]
खरम्
खर [m]
तस्य बाणान्तराद्रक्तं बहु सुस्राव फेनिलम् । गिरेः प्रस्रवणस्येव तोयधारापरिस्रवः ॥
tasya bāṇāntarādraktaṃ bahu susrāva phenilam | gireḥ prasravaṇasyeva toyadhārāparisravaḥ ||
English Translation
And blood mixed with froth gushed by the sides of the shafts, like torrents flowing from fountain in a hill* stupefied in battle by the shafts shot by Rāina, and maddened by the smell of blood Khara furiously inade for Rāma. The text varies slightly in other texts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
बाणान्तराद्
बाण [m]
बाणान्तराद्
अन्तर [adj]
रक्तं
रक्त [n]
बहु
बहु [adj]
सुस्राव
स्रु [1. Ā.]
फेनिलम्
फेनिल [adj]
गिरेः
गिरि [m]
प्रस्रवणस्येव
प्रस्रवण [n]
प्रस्रवणस्येव
इव [ind]
तोयधारापरिस्रवः
तोय [n]
तोयधारापरिस्रवः
धारा [f]
तोयधारापरिस्रवः
परिस्रव [m]
विह्वलः स कृतो बाणैः खरो रामेण संयुगे । मत्तो रुधिरगन्धेन तमेवाभ्यद्रवद्द्रुतम् ॥
vihvalaḥ sa kṛto bāṇaiḥ kharo rāmeṇa saṃyuge | matto rudhiragandhena tamevābhyadravaddrutam ||
English Translation
And blood mixed with froth gushed by the sides of the shafts, like torrents flowing from fountain in a hill* stupefied in battle by the shafts shot by Rāina, and maddened by the smell of blood Khara furiously inade for Rāma. The text varies slightly in other texts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विह्वलः
विह्वल [adj]
स
तद् [pron]
कृतो
कृ [2. Ā.]
बाणैः
बाण [m]
खरो
खर [m]
रामेण
राम [m]
संयुगे
संयुग [n]
मत्तो
मद् [3. P.]
रुधिरगन्धेन
रुधिर [n]
रुधिरगन्धेन
गन्ध [mn]
तम्
तद् [pron]
एवाभ्यद्रवद्
एव [ind]
एवाभ्यद्रवद्
अभिद्रु [1. Ā.]
द्रुतम्
द्रु [1. Ā.]
तमापतन्तं संरब्धं कृतास्त्रो रुधिराप्लुतम् । अपसर्पत्प्रतिपदं किंचित्त्वरितविक्रमः ॥
tamāpatantaṃ saṃrabdhaṃ kṛtāstro rudhirāplutam | apasarpatpratipadaṃ kiṃcittvaritavikramaḥ ||
English Translation
And as he (Khara) was rushing on, bathed with blood, Rāma cquipped with arms, suddenly summoning his strength walked backward two or three paces.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
आपतन्तं
आपत् [1. Ā.]
संरब्धं
संरब्ध [adj]
कृतास्त्रो
कृ [2. Ā.]
कृतास्त्रो
अस्त्र [mn]
रुधिराप्लुतम्
रुधिर [n]
रुधिराप्लुतम्
आप्लु [1. P.]
अपासर्पत्
अपसृप् [1. P.]
प्रतिपदं
प्रतिपद् [f]
किंचित्
कश्चित् [pron]
त्वरितविक्रमः
त्वर् [1. P.]
त्वरितविक्रमः
विक्रम [m]
ततः पावकसंकाशं बधाय समरे शरम् । खरस्य रामो जग्राह ब्रह्मदण्डमिवापरम् ॥
tataḥ pāvakasaṃkāśaṃ badhāya samare śaram | kharasya rāmo jagrāha brahmadaṇḍamivāparam ||
English Translation
Then with the view of bringing about (Khara's end) Rāma took up in the conflict an arrow resembling fire or another weapon of Brahmã himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पावकसंकाशं
पावक [m]
पावकसंकाशं
संकाश [m]
वधाय
वध [m]
समरे
समर [mn]
शरम्
शर [m]
खरस्य
खर [m]
रामो
राम [m]
जग्राह
ग्रह् [6. Ā.]
ब्रह्मदण्डम्
ब्रह्मदण्ड [m]
इवापरम्
इव [ind]
इवापरम्
अपर [pron]
स तद्दत्तं मघवता सुरराजेन धीमता । संदधे च स धर्मात्मा मुमोच च खरं प्रति ॥
sa taddattaṃ maghavatā surarājena dhīmatā | saṃdadhe ca sa dharmātmā mumoca ca kharaṃ prati ||
English Translation
And that righteous one shot at Khara, that (arrow), which had been conferred on him by the intelligent Maghavān.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
दत्तं
दा [1. Ā.]
मघवता
मघवन् [m]
सुरराजेन
सुरराज [m]
धीमता
धीमत् [adj]
संदधे
संधा [1. P.]
च
च [ind]
स
तद् [pron]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
मुमोच
मुच् [6. Ā.]
च
च [ind]
खरं
खर [m]
प्रति
प्रति [ind]
स विमुक्तो महाबाणो निर्घातसमनिःस्वनः । रामेण धनुरुद्यम्य खरस्योरसि चापतत् ॥
sa vimukto mahābāṇo nirghātasamaniḥsvanaḥ | rāmeṇa dhanurudyamya kharasyorasi cāpatat ||
English Translation
And discharged by Rāma from his bent bow, that mighty arrow with the roaring of the thunderbolt fell at Khara's breast.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
विमुक्तो
विमुच् [6. Ā.]
महाबाणो
महत् [adj]
महाबाणो
बाण [m]
निर्घातसमनिःस्वनः
निर्घात [m]
निर्घातसमनिःस्वनः
सम [pron]
निर्घातसमनिःस्वनः
निःस्वन [m]
रामेण
राम [m]
धनुर्
धनुस् [n]
उद्यम्य
उद्यम् [6. P.]
खरस्योरसि
खर [m]
खरस्योरसि
उरस् [n]
चापतत्
च [ind]
चापतत्
पत् [1. Ā.]
स पपात खरो भूमौ दह्यमानः शराग्निना । रुद्रेणैव विनिर्दग्धः श्वेतारण्ये यथान्धकः ॥
sa papāta kharo bhūmau dahyamānaḥ śarāgninā | rudreṇaiva vinirdagdhaḥ śvetāraṇye yathāndhakaḥ ||
English Translation
And burning in the fire of the arrow, Khara fell down on the earth, like the giant Andakha* in the forest of Svetā, consumed by Rudra. The Asura Andhaka was slain in the forest of Svetă by Rudra. This is related in the Purāṇas. Another reading is Svetarayge yathantaka like the Destroyer in the forest of Svetā. Sva, according to the Kūrma Purāņa Uttara Khanda, in the Kalanyara hill, by a kick with his left leg. slew the Destroyer, engaged in penance's, who had come to kill the Rajarsi Svetā, who was a great votary of Siva.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
पपात
पत् [1. Ā.]
खरो
खर [m]
भूमौ
भूमि [f]
दह्यमानः
दह् [2. P.]
शराग्निना
शर [m]
शराग्निना
अग्नि [m]
रुद्रेणैव
रुद्र [m]
रुद्रेणैव
एव [ind]
विनिर्दग्धः
विनिर्दह् [1. P.]
श्वेतारण्ये
श्वेत [adj]
श्वेतारण्ये
अरण्य [n]
यथान्धकः
यथा [ind]
यथान्धकः
अन्धक [m]
स वृत्र इव वज्रेण फेनेन नमुचिर्यथा । बलो वेन्द्राशनिहतो निपपात हतः खरः ॥
sa vṛtra iva vajreṇa phenena namuciryathā | balo vendrāśanihato nipapāta hataḥ kharaḥ ||
English Translation
And threat Khara slain fell down like Vritra slain by the thunder-bolt, or Namuci by foam, or Bala by Indra's Ašani. Namuci was slain by a thunder-bolt laid over with foam.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
वृत्र
वृत्र [m]
इव
इव [ind]
वज्रेण
वज्र [mn]
फेनेन
फेन [mn]
नमुचिर्
नमुचि [m]
यथा
यथा [ind]
बलो
बल [m]
वेन्द्राशनिहतो
वा [ind]
वेन्द्राशनिहतो
इन्द्र [m]
वेन्द्राशनिहतो
अशनि [mf]
वेन्द्राशनिहतो
हन् [6. P.]
निपपात
निपत् [1. Ā.]
हतः
हन् [6. P.]
खरः
खर [m]
ततो राजर्षयः सर्वे संगताः परमर्षयः । सभाज्य मुदिता राममिदं वचनमब्रुवन् ॥
tato rājarṣayaḥ sarve saṃgatāḥ paramarṣayaḥ | sabhājya muditā rāmamidaṃ vacanamabruvan ||
English Translation
Saying this all the deities went to from where they had come. Then the Rājarşis in company with supreme saints, with Agastya (at their head), gladly paying homage to Rāma, said the following words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
राजर्षयः
राजर्षि [m]
सर्वे
सर्व [pron]
संगताः
संगम् [6. Ā.]
परमर्षयः
परम [adj]
परमर्षयः
ऋषि [m]
सभाज्य
सभाजय् [Denom. Ā.]
मुदिता
मुद् [1. P.]
रामम्
राम [m]
इदं
इदम् [pron]
वचनम्
वचन [n]
अब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
एतदर्थं महातेजा महेन्द्रः पाकशासनः । शरभङ्गाश्रमं पुण्यमाजगाम पुरंदरः ॥
etadarthaṃ mahātejā mahendraḥ pākaśāsanaḥ | śarabhaṅgāśramaṃ puṇyamājagāma puraṃdaraḥ ||
English Translation
It is for this that the chastiser of Pāka, the great Indra, Purandra, had paid a visit to the sacred asylum of Sarabhanga. And the Maharşis had dextrously brought you to this place, for compassing the destruction of those foes-the wicked Rākşasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतदर्थं
एतद् [pron]
एतदर्थं
अर्थ [mn]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
महेन्द्रः
महत् [adj]
महेन्द्रः
इन्द्र [m]
पाकशासनः
पाकशासन [m]
शरभङ्गाश्रमं
शरभङ्ग [m]
शरभङ्गाश्रमं
आश्रम [mn]
पुण्यम्
पुण्य [adj]
आजगाम
आगम् [6. P.]
पुरंदरः
पुरंदर [m]
आनीतस्त्वमिमं देशमुपायेन महर्षिभिः । एषां वधार्थं क्रूराणां रक्षसां पापकर्मणाम् ॥
ānītastvamimaṃ deśamupāyena maharṣibhiḥ | eṣāṃ vadhārthaṃ krūrāṇāṃ rakṣasāṃ pāpakarmaṇām ||
English Translation
You are brought to this place by the great sages who had cleverly devised a plan to kill the cruel sinners, these demons৷৷
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आनीतस्
आनी [1. Ā.]
त्वम्
त्वद् [pron]
इमं
इदम् [pron]
देशम्
देश [m]
उपायेन
उपाय [m]
महर्षिभिः
महत् [adj]
महर्षिभिः
ऋषि [m]
एषां
इदम् [pron]
वधार्थं
वध [m]
वधार्थं
अर्थ [mn]
क्रूराणां
क्रूर [adj]
रक्षसां
रक्षस् [n]
पापकर्मणाम्
पाप [adj]
पापकर्मणाम्
कर्मन् [n]
तदिदं नः कृतं कार्यं त्वया दशरथात्मज । सुखं धर्मं चरिष्यन्ति दण्डकेषु महर्षयः ॥
tadidaṃ naḥ kṛtaṃ kāryaṃ tvayā daśarathātmaja | sukhaṃ dharmaṃ cariṣyanti daṇḍakeṣu maharṣayaḥ ||
English Translation
And it is owing to this, that, O son of Dasaratha, you have performed this mighty deed. (Now) the Maharsis will carry on their proper pious offices in the Dandaka.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
इदं
इदम् [pron]
नः
मद् [pron]
कृतं
कृ [2. Ā.]
कार्यं
कार्य [n]
त्वया
त्वद् [pron]
दशरथात्मज
दशरथ [m]
दशरथात्मज
आत्मज [m]
सुखं
सुख [n]
धर्मं
धर्म [mn]
चरिष्यन्ति
चर् [1. Ā.]
दण्डकेषु
दण्डक [mfn]
महर्षयः
महत् [adj]
महर्षयः
ऋषि [m]
एतस्मिन्नन्तरे वीरो लक्ष्मणः सह सीतया । गिरिदुर्गाद्विनिष्क्रम्य संविवेशाश्रमं सुखी ॥
etasminnantare vīro lakṣmaṇaḥ saha sītayā | giridurgādviniṣkramya saṃviveśāśramaṃ sukhī ||
English Translation
After this, that hero, Laksmana, accompanied with Sītā came out of the mountain cavern, and joyfully entered the asylum.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतस्मिन्न्
एतद् [pron]
अन्तरे
अन्तर [n]
वीरो
वीर [m]
लक्ष्मणः
लक्ष्मण [m]
सह
सह [ind]
सीतया
सीता [f]
गिरिदुर्गाद्
गिरि [m]
गिरिदुर्गाद्
दुर्ग [n]
विनिष्क्रम्य
विनिष्क्रम् [6. P.]
संविवेशाश्रमं
संविश् [6. Ā.]
संविवेशाश्रमं
आश्रम [mn]
सुखी
सुखिन् [adj]
ततो रामस्तु विजयी पूज्यमानो महर्षिभिः । प्रविवेशाश्रमं वीरो लक्ष्मणेनाभिवादितः ॥
tato rāmastu vijayī pūjyamāno maharṣibhiḥ | praviveśāśramaṃ vīro lakṣmaṇenābhivāditaḥ ||
English Translation
Then the victorious and heroic, Rāma, honoured by the Maharsis, entered the asylum, worshipped by Lakṣmaṇa.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
रामस्
राम [m]
तु
तु [ind]
विजयी
विजयिन् [adj]
पूज्यमानो
पूजय् [10. Ā.]
महर्षिभिः
महत् [adj]
महर्षिभिः
ऋषि [m]
प्रविवेशाश्रमं
प्रविश् [4. P.]
प्रविवेशाश्रमं
आश्रम [mn]
वीरो
वीर [m]
लक्ष्मणेनाभिवादितः
लक्ष्मण [m]
लक्ष्मणेनाभिवादितः
अभिवादय् [10. Ā.]
तं दृष्ट्वा शत्रुहन्तारं महर्षीणां सुखावहम् । बभूव हृष्टा वैदेही भर्तारं परिषस्वजे ॥
taṃ dṛṣṭvā śatruhantāraṃ maharṣīṇāṃ sukhāvaham | babhūva hṛṣṭā vaidehī bhartāraṃ pariṣasvaje ||
English Translation
And seeing that destroyer of foes, and bringer of coinfort to the Maharsis, her husband, Vaidehi embraced him. And seeing the multitudes of Raksasas siain, Janaka's daughter, beholding the undeteriorating Rāma, ministered to him with supreme joy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
शत्रुहन्तारं
शत्रु [m]
शत्रुहन्तारं
हन्तृ [adj]
महर्षीणां
महत् [adj]
महर्षीणां
ऋषि [m]
सुखावहम्
सुख [n]
सुखावहम्
आवह [adj]
बभूव
भू [1. Ā.]
हृष्टा
हृष् [1. P.]
वैदेही
वैदेही [f]
भर्तारं
भर्तृ [m]
परिषस्वजे
परिष्वज् [1. P.]