Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 2 (Ayodhyākāṇḍa) • Sarga 28

Ayodhyākāṇḍa Sarga 28

अयोध्याकाण्डम् • सर्गः 28

Ayodhyākāṇḍa Sarga 28 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 20 verses.

Total: 20 Verses • Citations: VR 2.28.1–20 • 175 Lexicon Terms
VR 2.28.1 अनुष्टुप्
ततोऽब्रवीन्महातेजा रामो लक्ष्मणमग्रतः । स्थितं प्राग्गामिनं वीरं याचमानं कृताञ्जलिम् ॥
tato'bravīnmahātejā rāmo lakṣmaṇamagrataḥ | sthitaṃ prāggāminaṃ vīraṃ yācamānaṃ kṛtāñjalim ||
English Translation
Addressing the heroic Lakshmana in front of him imploring with folded hands to take him to the forest so that he may walk ahead (and guard them), the effulgent Rama said:
VR 2.28.2 अनुष्टुप्
मयाद्य सह सौमित्रे त्वयि गच्छति तद्वनम् । को भरिष्यति कौसल्यां सुमित्रां वा यशस्विनीम् ॥
mayādya saha saumitre tvayi gacchati tadvanam | ko bhariṣyati kausalyāṃ sumitrāṃ vā yaśasvinīm ||
English Translation
O Lakshmana, if you also accompany me to the forest, who will take care of mother Kausalya and the illustrious Sumitra?
VR 2.28.3 अनुष्टुप्
अभिवर्षति कामैर्यः पर्जन्यः पृथिवीमिव । स कामपाशपर्यस्तो महातेजा महीपतिः ॥
abhivarṣati kāmairyaḥ parjanyaḥ pṛthivīmiva | sa kāmapāśaparyasto mahātejā mahīpatiḥ ||
English Translation
Dasaratha, the mighty king like Parjanya (the raingod), lord of the earth used to shower favours on earth. But now he is bound by the noose of passion.
VR 2.28.4 अनुष्टुप्
सा हि राज्यमिदं प्राप्य नृपस्याश्वपतेः सुता । दुःखितानां सपत्नीनां न करिष्यति शोभनम् ॥
sā hi rājyamidaṃ prāpya nṛpasyāśvapateḥ sutā | duḥkhitānāṃ sapatnīnāṃ na kariṣyati śobhanam ||
English Translation
Once the daughter of king Aswapati (Kaikeyi) gains control over the kingdom, she will do nothing to help her afflicted cowives (Kausalya and Sumitra).
VR 2.28.5 अनुष्टुप्
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः श्लक्ष्णया गिरा । प्रत्युवाच तदा रामं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम् ॥
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ ślakṣṇayā girā | pratyuvāca tadā rāmaṃ vākyajño vākyakovidam ||
English Translation
At these words of Rama, unshakable in action, auspiciouslooking Kausalya, exceedingly pleased said 'Be it so'.
VR 2.28.6 अनुष्टुप्
तवैव तेजसा वीर भरतः पूजयिष्यति । कौसल्यां च सुमित्रां च प्रयतो नात्र संशयः ॥
tavaiva tejasā vīra bharataḥ pūjayiṣyati | kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca prayato nātra saṃśayaḥ ||
English Translation
Aware of your power O valiant one, Bharata will undoubtedly pay respect to Kausalya and Sumitra with all humility.
VR 2.28.7 अनुष्टुप्
कौसल्या बिभृयादार्या सहस्रमपि मद्विधान् । यस्याः सहस्रं ग्रामाणां संप्राप्तमुपजीवनम् ॥
kausalyā bibhṛyādāryā sahasramapi madvidhān | yasyāḥ sahasraṃ grāmāṇāṃ saṃprāptamupajīvanam ||
English Translation
Noble Kausalya has under her charge a thousand villages for her sustenance. She can support a thousand men like me.
VR 2.28.8 अनुष्टुप्
धनुरादाय सशरं खनित्रपिटकाधरः । अग्रतस्ते गमिष्यामि पन्थानमनुदर्शयन् ॥
dhanurādāya saśaraṃ khanitrapiṭakādharaḥ | agrataste gamiṣyāmi panthānamanudarśayan ||
English Translation
Holding the bow and arrows and carrying a crowbar and a basket, I shall go in front of you leading the way.
VR 2.28.9 अनुष्टुप्
आहरिष्यामि ते नित्यं मूलानि च फलानि च । वन्यानि यानि चान्यानि स्वाहाराणि तपस्विनाम् ॥
āhariṣyāmi te nityaṃ mūlāni ca phalāni ca | vanyāni yāni cānyāni svāhārāṇi tapasvinām ||
English Translation
I shall daily collect roots, fruits and other forest products fit for ascetics.
VR 2.28.10 अनुष्टुप्
भवांस्तु सह वैदेह्या गिरिसानुषु रंस्यते । अहं सर्वं करिष्यामि जाग्रतः स्वपतश्च ते ॥
bhavāṃstu saha vaidehyā girisānuṣu raṃsyate | ahaṃ sarvaṃ kariṣyāmi jāgrataḥ svapataśca te ||
English Translation
When you go about for pleasure on mountain slopes along with Sita, I shall do everything for you, whether you are awake or asleep.
VR 2.28.11 अनुष्टुप्
रामस्त्वनेन वाक्येन सुप्रीतः प्रत्युवाच तम् । व्रजापृच्छस्व सौमित्रे सर्वमेव सुहृज्जनम् ॥
rāmastvanena vākyena suprītaḥ pratyuvāca tam | vrajāpṛcchasva saumitre sarvameva suhṛjjanam ||
English Translation
Pleased with his words Rama said, O Lakshmana go and take leave of all your friends.
VR 2.28.12 अनुष्टुप्
ये च राज्ञो ददौ दिव्ये महात्मा वरुणः स्वयम् । जनकस्य महायज्ञे धनुषी रौद्रदर्शने ॥
ye ca rājño dadau divye mahātmā varuṇaḥ svayam | janakasya mahāyajñe dhanuṣī raudradarśane ||
VR 2.28.13 अनुष्टुप्
अभेद्यकवचे दिव्ये तूणी चाक्षयसायकौ । आदित्यविमलौ चोभौ खड्गौ हेमपरिष्कृतौ ॥
abhedyakavace divye tūṇī cākṣayasāyakau | ādityavimalau cobhau khaḍgau hemapariṣkṛtau ||
VR 2.28.14 अनुष्टुप्
सत्कृत्य निहितं सर्वमेतदाचार्यसद्मनि । स त्वमायुधमादाय क्षिप्रमाव्रज लक्ष्मण ॥
satkṛtya nihitaṃ sarvametadācāryasadmani | sa tvamāyudhamādāya kṣipramāvraja lakṣmaṇa ||
VR 2.28.15 अनुष्टुप्
स सुहृज्जनमामन्त्र्य वनवासाय निश्चितः । इक्ष्वाकुगुरुमामन्त्र्य जग्राहायुधमुत्तमम् ॥
sa suhṛjjanamāmantrya vanavāsāya niścitaḥ | ikṣvākugurumāmantrya jagrāhāyudhamuttamam ||
English Translation
Lakshmana, who was resolved to go to the forest, took leave of his friends, and collected from the house of Vasistha, preceptor of the Ikshvaku race, the powerful weapons deposited with him.
VR 2.28.16 अनुष्टुप्
तद्दिव्यं राजशार्दूलः सत्कृतं माल्यभूषितम् । रामाय दर्शयामास सौमित्रिः सर्वमायुधम् ॥
taddivyaṃ rājaśārdūlaḥ satkṛtaṃ mālyabhūṣitam | rāmāya darśayāmāsa saumitriḥ sarvamāyudham ||
English Translation
Lakshmana, tiger among princes, brought all those divine weapons sanctified and decorated with garlands and showed them to Rama.
VR 2.28.17 अनुष्टुप्
तमुवाचात्मवान्रामः प्रीत्या लक्ष्मणमागतम् । काले त्वमागतः सौम्य काङ्क्षिते मम लक्ष्मण ॥
tamuvācātmavānrāmaḥ prītyā lakṣmaṇamāgatam | kāle tvamāgataḥ saumya kāṅkṣite mama lakṣmaṇa ||
English Translation
O handsome Lakshmana, you have come at the expected time, said the selfpossessed Rama affectionately when he saw him arrive.
VR 2.28.18 अनुष्टुप्
अहं प्रदातुमिच्छामि यदिदं मामकं धनम् । ब्राह्मणेभ्यस्तपस्विभ्यस्त्वया सह परंतप ॥
ahaṃ pradātumicchāmi yadidaṃ māmakaṃ dhanam | brāhmaṇebhyastapasvibhyastvayā saha paraṃtapa ||
English Translation
Let us give away, O tormentor of enemies (Lakshmana) my belogings to the ascetic brahmins.
VR 2.28.19 अनुष्टुप्
वसन्तीह दृढं भक्त्या गुरुषु द्विजसत्तमाः । तेषामपि च मे भूयः सर्वेषां चोपजीविनाम् ॥
vasantīha dṛḍhaṃ bhaktyā guruṣu dvijasattamāḥ | teṣāmapi ca me bhūyaḥ sarveṣāṃ copajīvinām ||
English Translation
Here live the best of brahmins who are deeply devoted to their teachers along with those who are dependent on me for their livelihood.
VR 2.28.20 उपजातिः
वसिष्ठपुत्रं तु सुयज्ञमार्यं; त्वमानयाशु प्रवरं द्विजानाम् । अभिप्रयास्यामि वनं समस्ता;नभ्यर्च्य शिष्टानपरान्द्विजातीन् ॥
vasiṣṭhaputraṃ tu suyajñamāryaṃ; tvamānayāśu pravaraṃ dvijānām | abhiprayāsyāmi vanaṃ samastā;nabhyarcya śiṣṭānaparāndvijātīn ||
English Translation
Fetch Suyajna, son of Vasistha, best among the brahmins along with all other distinguished brahmins to whom I will pay my homage and leave for the forest.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकत्रिंशस्सर्गः॥Thus ends the thirtyfirst sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.
← Previous (Ch. 103) Full Table of Contents Next (Ch. 105) →