अथ संवत्सरे पूर्णे तस्मिन्प्राप्ते तुरङ्गमे । सरय्वाश्चोत्तरे तीरे राज्ञो यज्ञोऽभ्यवर्तत ॥
atha saṃvatsare pūrṇe tasminprāpte turaṅgame | sarayvāścottare tīre rājño yajño'bhyavartata ||
English Translation
After the expiry of full one year, when the sacrificial horse had returned, the sacrifice, of the king commenced on the north bank of the Sarayu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
संवत्सरे
संवत्सर [mn]
पूर्णे
पृ [9. Ā.]
तस्मिन्
तद् [pron]
प्राप्ते
प्राप् [1. P.]
तुरंगमे
तुरंगम [m]
सरय्वाश्
सरयू [f]
चोत्तरे
च [ind]
चोत्तरे
उत्तर [adj]
तीरे
तीर [n]
राज्ञो
राजन् [m]
यज्ञो
यज्ञ [m]
ऽभ्यवर्तत
अभिवृत् [1. Ā.]
ऋश्यशृङ्गं पुरस्कृत्य कर्म चक्रुर्द्विजर्षभाः । अश्वमेधे महायज्ञे राज्ञोऽस्य सुमहात्मनः ॥
ṛśyaśṛṅgaṃ puraskṛtya karma cakrurdvijarṣabhāḥ | aśvamedhe mahāyajñe rājño'sya sumahātmanaḥ ||
English Translation
And with Rşyasſága at their head, the principal twice-born ones began the proceedings in that mighty horse-sacrifice of that high-souled monarch.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋष्यशृङ्गं
ऋष्यशृङ्ग [m]
पुरस्कृत्य
पुरस्कृ [8. Ā.]
कर्म
कर्मन् [n]
चक्रुर्
कृ [2. Ā.]
द्विजर्षभाः
द्विजर्षभ [m]
अश्वमेधे
अश्वमेध [m]
महायज्ञे
महत् [adj]
महायज्ञे
यज्ञ [m]
राज्ञो
राजन् [m]
ऽस्य
इदम् [pron]
सुमहात्मनः
सु [ind]
सुमहात्मनः
महात्मन् [adj]
कर्म कुर्वन्ति विधिवद्याजका वेदपारगाः । यथाविधि यथान्यायं परिक्रामन्ति शास्त्रतः ॥
karma kurvanti vidhivadyājakā vedapāragāḥ | yathāvidhi yathānyāyaṃ parikrāmanti śāstrataḥ ||
English Translation
And the priests, each duly and according to the ordinance performing his proper part, engaged in the ceremony in consonance with the scriptures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कर्म
कर्मन् [n]
कुर्वन्ति
कृ [2. Ā.]
विधिवद्
विधिवत् [ind]
याजका
याजक [m]
वेदपारगाः
वेदपारग [m]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
परिक्रामन्ति
परिक्रम् [6. P.]
शास्त्रतः
शास्त्र [n]
प्रवर्ग्यं शास्त्रतः कृत्वा तथैवोपसदं द्विजाः । चक्रुश्च विधिवत्सर्वमधिकं कर्म शास्त्रतः ॥
pravargyaṃ śāstrataḥ kṛtvā tathaivopasadaṃ dvijāḥ | cakruśca vidhivatsarvamadhikaṃ karma śāstrataḥ ||
English Translation
And the regenerate ones, having performed the pravargya as well as the upasada according to the ordinance, duly completed the additional ceremonies. Then, worshipping the deities with glad hearts, those foremost of ascetics duly performed the morning ablutions and the other prescribed rites.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रवर्ग्यं
प्रवर्ग्य [m]
शास्त्रतः
शास्त्र [n]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
तथैवोपसदं
तथा [ind]
तथैवोपसदं
एव [ind]
तथैवोपसदं
उपसद् [f]
द्विजाः
द्विज [m]
चक्रुश्
कृ [2. Ā.]
च
च [ind]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
सर्वम्
सर्व [pron]
अधिकं
अधिक [adj]
कर्म
कर्मन् [n]
शास्त्रतः
शास्त्र [n]
अभिपूज्य ततो हृष्टाः सर्वे चक्रुर्यथाविधि । प्रातःसवनपूर्वाणि कर्माणि मुनिपुंगवाः ॥
abhipūjya tato hṛṣṭāḥ sarve cakruryathāvidhi | prātaḥsavanapūrvāṇi karmāṇi munipuṃgavāḥ ||
English Translation
And the regenerate ones, having performed the pravargya as well as the upasada according to the ordinance, duly completed the additional ceremonies. Then, worshipping the deities with glad hearts, those foremost of ascetics duly performed the morning ablutions and the other prescribed rites.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिपूज्य
अभिपूजय् [10. P.]
ततो
ततस् [ind]
हृष्टाः
हृष् [1. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
चक्रुर्
कृ [2. Ā.]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
प्रातःसवनपूर्वाणि
प्रातःसवन [n]
प्रातःसवनपूर्वाणि
पूर्व [pron]
कर्माणि
कर्मन् [n]
मुनिपुंगवाः
मुनि [m]
मुनिपुंगवाः
पुंगव [m]
न चाहुतमभूत्तत्र स्खलितं वापि किंचन । दृश्यते ब्रह्मवत्सर्वं क्षेमयुक्तं हि चक्रिरे ॥
na cāhutamabhūttatra skhalitaṃ vāpi kiṃcana | dṛśyate brahmavatsarvaṃ kṣemayuktaṃ hi cakrire ||
English Translation
And no part of the ceremony was performed improperly, or left out, and every thing was satisfactorily celebrated with mantras.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चाहुतम्
च [ind]
चाहुतम्
अहुत [adj]
अभूत्
भू [1. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
स्खलितं
स्खलित [n]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
किंचन
कश्चन [pron]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
ब्रह्मवत्
ब्रह्मवत् [adj]
सर्वं
सर्व [pron]
क्षेमयुक्तं
क्षेम [mn]
क्षेमयुक्तं
युज् [6. Ā.]
हि
हि [ind]
चक्रिरे
कृ [2. Ā.]
न तेष्वहःसु श्रान्तो वा क्षुधितो वापि दृश्यते । नाविद्वान्ब्राह्मणस्तत्र नाशतानुचरस्तथा ॥
na teṣvahaḥsu śrānto vā kṣudhito vāpi dṛśyate | nāvidvānbrāhmaṇastatra nāśatānucarastathā ||
English Translation
And on that day no Brāhmaṇa ever felt tired, or hungry and there was none that was not learned, or that was not followed by an hundred persons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तेष्व्
तद् [pron]
अहःसु
अहर् [n]
श्रान्तो
श्रम् [1. Ā.]
वा
वा [ind]
क्षुधितो
क्षुध् [4. P.]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
नाविद्वान्
न [ind]
नाविद्वान्
अविद्वस् [adj]
ब्राह्मणस्
ब्राह्मण [m]
तत्र
तत्र [ind]
नाशतानुचरस्
न [ind]
नाशतानुचरस्
अशत [n]
नाशतानुचरस्
अनुचर [m]
तथा
तथा [ind]
ब्राह्मणा भुञ्जते नित्यं नाथवन्तश्च भुञ्जते । तापसा भुञ्जते चापि श्रमणा भुञ्जते तथा ॥
brāhmaṇā bhuñjate nityaṃ nāthavantaśca bhuñjate | tāpasā bhuñjate cāpi śramaṇā bhuñjate tathā ||
English Translation
Brāhmaṇas, and Śūdras having among them ascetics, and Sramanas, and the aged, and the infirm, and women, and children, were continually fed. And although they ate their fill, yet they know no repletion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणा
ब्राह्मण [m]
भुञ्जते
भुज् [6. P.]
नित्यं
नित्यम् [ind]
नाथवन्तश्
नाथवत् [adj]
च
च [ind]
भुञ्जते
भुज् [6. P.]
तापसा
तापस [m]
भुञ्जते
भुज् [6. P.]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
श्रमणा
श्रमण [m]
भुञ्जते
भुज् [6. P.]
तथा
तथा [ind]
वृद्धाश्च व्याधिताश्चैव स्त्रियो बालास्तथैव च । अनिशं भुञ्जमानानां न तृप्तिरुपलभ्यते ॥
vṛddhāśca vyādhitāścaiva striyo bālāstathaiva ca | aniśaṃ bhuñjamānānāṃ na tṛptirupalabhyate ||
English Translation
Brāhmaṇas, and Śūdras having among them ascetics, and Sramanas, and the aged, and the infirm, and women, and children, were continually fed. And although they ate their fill, yet they know no repletion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृद्धाश्
वृद्ध [adj]
च
च [ind]
व्याधिताश्
व्याधित [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
स्त्रियो
स्त्री [f]
बालास्
बाल [m]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
अनिशं
अनिशम् [ind]
भुञ्जमानानां
भुज् [6. P.]
न
न [ind]
तृप्तिर्
तृप्ति [f]
उपलभ्यते
उपलभ् [1. P.]
दीयतां दीयतामन्नं वासांसि विविधानि च । इति संचोदितास्तत्र तथा चक्रुरनेकशः ॥
dīyatāṃ dīyatāmannaṃ vāsāṃsi vividhāni ca | iti saṃcoditāstatra tathā cakruranekaśaḥ ||
English Translation
And Give food, and clothes of various kinds (was heard all around) And those employed in the task gave away profusely.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दीयतां
दा [1. Ā.]
दीयताम्
दा [1. Ā.]
अन्नं
अन्न [n]
वासांसि
वासस् [n]
विविधानि
विविध [adj]
च
च [ind]
इति
इति [ind]
संचोदितास्
संचोदय् [10. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
तथा
तथा [ind]
चक्रुर्
कृ [2. Ā.]
अनेकशः
अनेकशस् [ind]
अन्नकूटाश्च बहवो दृश्यन्ते पर्वतोपमाः । दिवसे दिवसे तत्र सिद्धस्य विधिवत्तदा ॥
annakūṭāśca bahavo dṛśyante parvatopamāḥ | divase divase tatra siddhasya vidhivattadā ||
English Translation
And every day food dressed properly in due form was to be seen in countless heaps resembling hills.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्नकूटाश्
अन्न [n]
अन्नकूटाश्
कूट [mn]
च
च [ind]
बहवो
बहु [adj]
दृश्यन्ते
दृश् [6. P.]
पर्वतोपमाः
पर्वत [mn]
पर्वतोपमाः
उपम [adj]
दिवसे
दिवस [mn]
दिवसे
दिवस [mn]
तत्र
तत्र [ind]
सिद्धस्य
सिध् [4. Ā.]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
तदा
तदा [ind]
अन्नं हि विधिवत्स्वादु प्रशंसन्ति द्विजर्षभाः । अहो तृप्ताः स्म भद्रं ते इति शुश्राव राघवः ॥
annaṃ hi vidhivatsvādu praśaṃsanti dvijarṣabhāḥ | aho tṛptāḥ sma bhadraṃ te iti śuśrāva rāghavaḥ ||
English Translation
The foremost regenerate ones said, The viands have been prepared in the prescribed form, and they taste excellent. We have been gratified. God bless you! All this was heard by the descendant of Raghu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्नं
अन्न [n]
हि
हि [ind]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
स्वादु
स्वादु [adj]
प्रशंसन्ति
प्रशंस् [1. Ā.]
द्विजर्षभाः
द्विजर्षभ [m]
अहो
अहो [ind]
तृप्ताः
तृप् [6. P.]
स्म
स्म [ind]
भद्रं
भद्र [n]
ते
त्वद् [pron]
इति
इति [ind]
शुश्राव
श्रु [4. P.]
राघवः
राघव [m]
स्वलंकृताश्च पुरुषा ब्राह्मणान्पर्यवेषयन् । उपासते च तानन्ये सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥
svalaṃkṛtāśca puruṣā brāhmaṇānparyaveṣayan | upāsate ca tānanye sumṛṣṭamaṇikuṇḍalāḥ ||
English Translation
Persons adorned with ornaments distributed the victuals among the Brāhmaṇas, and they were assisted by others wearing jewelled pendants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वलंकृताश्
सु [ind]
स्वलंकृताश्
अलंकृ [8. Ā.]
च
च [ind]
पुरुषा
पुरुष [m]
ब्राह्मणान्
ब्राह्मण [m]
पर्यवेषयन्
परिवेषय् [10. Ā.]
उपासते
उपास् [4. P.]
च
च [ind]
तान्
तद् [pron]
अन्ये
अन्य [pron]
सुमृष्टमणिकुण्डलाः
सु [ind]
सुमृष्टमणिकुण्डलाः
मृज् [7. Ā.]
सुमृष्टमणिकुण्डलाः
मणि [m]
सुमृष्टमणिकुण्डलाः
कुण्डल [n]
कर्मान्तरे तदा विप्रा हेतुवादान्बहूनपि । प्राहुः सुवाग्मिनो धीराः परस्परजिगीषया ॥
karmāntare tadā viprā hetuvādānbahūnapi | prāhuḥ suvāgmino dhīrāḥ parasparajigīṣayā ||
English Translation
In the interval between the completion of one bath and the beginning of the next, mild and eloquent Vipras, desirous of victory, engaged in various disputations.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कर्मान्तरे
कर्मान्तर [n]
तदा
तदा [ind]
विप्रा
विप्र [m]
हेतुवादान्
हेतुवाद [m]
बहून्
बहु [adj]
अपि
अपि [ind]
प्राहुः
प्राह् [1. P.]
सुवाग्मिनो
सु [ind]
सुवाग्मिनो
वाग्मिन् [adj]
धीराः
धीर [adj]
परस्परजिगीषया
परस्पर [adj]
परस्परजिगीषया
जिगीषा [f]
दिवसे दिवसे तत्र संस्तरे कुशला द्विजाः । सर्वकर्माणि चक्रुस्ते यथाशास्त्रं प्रचोदिताः ॥
divase divase tatra saṃstare kuśalā dvijāḥ | sarvakarmāṇi cakruste yathāśāstraṃ pracoditāḥ ||
English Translation
Every day in that sacrifice, skilful Brāhmaṇas, engaged in the ceremony, did everything, according to the ritual.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिवसे
दिवस [mn]
दिवसे
दिवस [mn]
तत्र
तत्र [ind]
संस्तरे
संस्तर [m]
कुशला
कुशल [adj]
द्विजाः
द्विज [m]
सर्वकर्माणि
सर्व [pron]
सर्वकर्माणि
कर्मन् [n]
चक्रुस्
कृ [2. Ā.]
ते
तद् [pron]
यथाशास्त्रं
यथाशास्त्रम् [ind]
प्रचोदिताः
प्रचोदय् [10. P.]
नाषडङ्गविदत्रासीन्नाव्रतो नाबहुश्रुतः । सदस्यस्तस्य वै राज्ञो नावादकुशलो द्विजः ॥
nāṣaḍaṅgavidatrāsīnnāvrato nābahuśrutaḥ | sadasyastasya vai rājño nāvādakuśalo dvijaḥ ||
English Translation
There was no twice-born one that was not versed in the Vedas and the Vedāngas, or that did not observe vows, or that was not profoundly learned, nor did any assist at the sacrifice that could not argue ably.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाषडङ्गविद्
न [ind]
नाषडङ्गविद्
अ [ind]
नाषडङ्गविद्
षष् [adj]
नाषडङ्गविद्
अङ्ग [n]
नाषडङ्गविद्
विद् [adj]
अत्रासीन्
अत्र [ind]
अत्रासीन्
अस् [2. P.]
नाव्रतो
न [ind]
नाव्रतो
अव्रत [adj]
नाबहुश्रुतः
न [ind]
नाबहुश्रुतः
अ [ind]
नाबहुश्रुतः
बहु [adj]
नाबहुश्रुतः
श्रुत [n]
सदस्यस्
सदस्य [m]
तस्य
तद् [pron]
वै
वै [ind]
राज्ञो
राजन् [m]
नावादकुशलो
न [ind]
नावादकुशलो
अ [ind]
नावादकुशलो
वाद [m]
नावादकुशलो
कुशल [adj]
द्विजः
द्विज [m]
प्राप्ते यूपोच्छ्रये तस्मिन्षड्बैल्वाः खादिरास्तथा । तावन्तो बिल्वसहिताः पर्णिनश्च तथापरे ॥
prāpte yūpocchraye tasminṣaḍbailvāḥ khādirāstathā | tāvanto bilvasahitāḥ parṇinaśca tathāpare ||
English Translation
And when the time came for planting the Yüpas of bilva, as many of catechu, and as many of Palasa, and one of Sleşmätaka, and two of Devadāru well-made and measuring two outstretched arms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राप्ते
प्राप् [1. P.]
यूपोच्छ्रये
यूपोच्छ्रय [m]
तस्मिन्
तद् [pron]
षड्
षष् [adj]
बैल्वाः
बैल्व [adj]
खादिरास्
खादिर [adj]
तथा
तथा [ind]
तावन्तो
तावत् [adj]
बिल्वसहिताः
बिल्व [m]
बिल्वसहिताः
सहित [adj]
पर्णिनश्
पर्णिन् [m]
च
च [ind]
तथापरे
तथा [ind]
तथापरे
अपर [pron]
श्लेष्मातकमयो दिष्टो देवदारुमयस्तथा । द्वावेव तत्र विहितौ बाहुव्यस्तपरिग्रहौ ॥
śleṣmātakamayo diṣṭo devadārumayastathā | dvāveva tatra vihitau bāhuvyastaparigrahau ||
English Translation
And when the time came for planting the Yüpas of bilva, as many of catechu, and as many of Palasa, and one of Sleşmätaka, and two of Devadāru well-made and measuring two outstretched arms.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्लेष्मातकमयो
श्लेष्मातक [mn]
श्लेष्मातकमयो
मय [adj]
दिष्टो
दिश् [6. Ā.]
देवदारुमयस्
देवदारु [mn]
देवदारुमयस्
मय [adj]
तथा
तथा [ind]
द्वाव्
द्वि [nr]
एव
एव [ind]
तत्र
तत्र [ind]
विहितौ
विधा [3. Ā.]
बाहुव्यस्तपरिग्रहौ
बाहु [mf]
बाहुव्यस्तपरिग्रहौ
व्यस् [4. P.]
बाहुव्यस्तपरिग्रहौ
परिग्रह [m]
कारिताः सर्व एवैते शास्त्रज्ञैर्यज्ञकोविदैः । शोभार्थं तस्य यज्ञस्य काञ्चनालंकृता भवन् ॥
kāritāḥ sarva evaite śāstrajñairyajñakovidaiḥ | śobhārthaṃ tasya yajñasya kāñcanālaṃkṛtā bhavan ||
English Translation
All these posts were prepared by knowers of sastras and by those wellversed in the performance of sacrifices. They were decorated with gold to add elegance to the sacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कारिताः
कारय् [10. Ā.]
सर्व
सर्व [pron]
एवैते
एव [ind]
एवैते
एतद् [pron]
शास्त्रज्ञैर्
शास्त्र [n]
शास्त्रज्ञैर्
ज्ञ [adj]
यज्ञकोविदैः
यज्ञ [m]
यज्ञकोविदैः
कोविद [adj]
शोभार्थं
शोभा [f]
शोभार्थं
अर्थ [mn]
तस्य
तद् [pron]
यज्ञस्य
यज्ञ [m]
काञ्चनालंकृता
काञ्चन [n]
काञ्चनालंकृता
अलंकृ [8. Ā.]
भवन्
भू [1. Ā.]
विन्यस्ता विधिवत्सर्वे शिल्पिभिः सुकृता दृढाः । अष्टाश्रयः सर्व एव श्लक्ष्णरूपसमन्विताः ॥
vinyastā vidhivatsarve śilpibhiḥ sukṛtā dṛḍhāḥ | aṣṭāśrayaḥ sarva eva ślakṣṇarūpasamanvitāḥ ||
English Translation
All those posts, strong with eight sides and finely finished surfaces, wellcarved by sculptors were duly erected.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विन्यस्ता
विन्यस् [4. P.]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
शिल्पिभिः
शिल्पिन् [m]
सुकृता
सु [ind]
सुकृता
कृ [2. Ā.]
दृढाः
दृढ [adj]
अष्टाश्रयः
अष्टाश्रि [adj]
सर्व
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
श्लक्ष्णरूपसमन्विताः
श्लक्ष्ण [adj]
श्लक्ष्णरूपसमन्विताः
रूप [n]
श्लक्ष्णरूपसमन्विताः
समन्वित [adj]
आच्छादितास्ते वासोभिः पुष्पैर्गन्धैश्च भूषिताः । सप्तर्षयो दीप्तिमन्तो विराजन्ते यथा दिवि ॥
ācchāditāste vāsobhiḥ puṣpairgandhaiśca bhūṣitāḥ | saptarṣayo dīptimanto virājante yathā divi ||
English Translation
And being wrapped up in cloths, and worshipped with flowers, they looked like the seven Rșis appearing in the welkin.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आच्छादितास्
आच्छादय् [10. Ā.]
ते
तद् [pron]
वासोभिः
वासस् [n]
पुष्पैर्
पुष्प [n]
गन्धैश्
गन्ध [mn]
च
च [ind]
भूषिताः
भूषय् [10. Ā.]
सप्तर्षयो
सप्तर्षि [m]
दीप्तिमन्तो
दीप्तिमत् [adj]
विराजन्ते
विराज् [1. Ā.]
यथा
यथा [ind]
दिवि
दिव् [m]
इष्टकाश्च यथान्यायं कारिताश्च प्रमाणतः । चितोऽग्निर्ब्राह्मणैस्तत्र कुशलैः शुल्बकर्मणि ॥
iṣṭakāśca yathānyāyaṃ kāritāśca pramāṇataḥ | cito'gnirbrāhmaṇaistatra kuśalaiḥ śulbakarmaṇi ||
English Translation
And an adequate number of bricks was also duly made (for the ceremony.) And Brāhmaṇas accomplished in the arts constructed the sacrificial fire-place with those bricks.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इष्टकाश्
इष्टका [fn]
च
च [ind]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
कारिताश्
कारय् [10. Ā.]
च
च [ind]
प्रमाणतः
प्रमाण [mn]
चितो
चि [1. Ā.]
ऽग्निर्
अग्नि [m]
ब्राह्मणैस्
ब्राह्मण [m]
तत्र
तत्र [ind]
कुशलैः
कुशल [adj]
शुल्बकर्मणि
शुल्ब [n]
शुल्बकर्मणि
कर्मन् [n]
स चित्यो राजसिंहस्य संचितः कुशलैर्द्विजैः । गरुडो रुक्मपक्षो वै त्रिगुणोऽष्टादशात्मकः ॥
sa cityo rājasiṃhasya saṃcitaḥ kuśalairdvijaiḥ | garuḍo rukmapakṣo vai triguṇo'ṣṭādaśātmakaḥ ||
English Translation
That sacrificial altar of the lion among kings, (Dasaratha), erected by welltrained brahmins was in the shape of the golden winged 'Garuda' it had three ranges and thrice as many fireplaces i.e eighteen in number.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
चित्यो
चि [1. Ā.]
राजसिंहस्य
राजन् [m]
राजसिंहस्य
सिंह [m]
संचितः
संचि [5. Ā.]
कुशलैर्
कुशल [adj]
द्विजैः
द्विज [m]
गरुडो
गरुड [m]
रुक्मपक्षो
रुक्म [n]
रुक्मपक्षो
पक्ष [m]
वै
वै [ind]
त्रिगुणो
त्रिगुण [adj]
ऽष्टादशात्मकः
अष्टादशन् [adj]
ऽष्टादशात्मकः
आत्मक [adj]
नियुक्तास्तत्र पशवस्तत्तदुद्दिश्य दैवतम् । उरगाः पक्षिणश्चैव यथाशास्त्रं प्रचोदिताः । शामित्रे तु हयस्तत्र तथा जल चराश्च ये ॥
niyuktāstatra paśavastattaduddiśya daivatam | uragāḥ pakṣiṇaścaiva yathāśāstraṃ pracoditāḥ | śāmitre tu hayastatra tathā jala carāśca ye ||
English Translation
That fire-place of that lion among kings, set by skilful Brāhmaṇas, consisting on three sides of eighteen bricks, looked like the goldenwinged Garuda. And for the purpose of sacrificing them to the respective deities were collect beasts and reptiles, and birds, and horses, and aquatic animals. And the priests sacrificed all these in proper form.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नियुक्तास्
नियुज् [7. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
पशवस्
पशु [m]
तत्
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
उद्दिश्य
उद्दिश् [6. Ā.]
दैवतम्
दैवत [n]
उरगाः
उरग [mn]
पक्षिणश्
पक्षिन् [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
यथाशास्त्रं
यथाशास्त्रम् [ind]
प्रचोदिताः
प्रचोदय् [10. P.]
शामित्रे
शामित्र [m]
तु
तु [ind]
हयस्
हय [m]
तत्र
तत्र [ind]
तथा
तथा [ind]
जलचराश्
जलचर [m]
च
च [ind]
ये
यद् [pron]
ऋत्विग्भिः सर्वमेवैतन्नियुक्तं शास्त्रतस्तदा । पशूनां त्रिशतं तत्र यूपेषु नियतं तदा । अश्वरत्नोत्तमं तस्य राज्ञो दशरथस्य ह ॥
ṛtvigbhiḥ sarvamevaitanniyuktaṃ śāstratastadā | paśūnāṃ triśataṃ tatra yūpeṣu niyataṃ tadā | aśvaratnottamaṃ tasya rājño daśarathasya ha ||
English Translation
And to these Yūpas were bound, three hundred beasts, as well as the foremost of the best horses belonging to king Dasaratha.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋत्विग्भिः
ऋत्विज् [m]
सर्वम्
सर्व [pron]
एवैतन्
एव [ind]
एवैतन्
एतद् [pron]
नियुक्तं
नियुज् [7. Ā.]
शास्त्रतस्
शास्त्र [n]
तदा
तदा [ind]
पशूनां
पशु [m]
त्रिशतं
त्रि [nr]
त्रिशतं
शत [mn]
तत्र
तत्र [ind]
यूपेषु
यूप [m]
नियतं
नियम् [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
अश्वरत्नोत्तमं
अश्व [m]
अश्वरत्नोत्तमं
रत्न [mn]
अश्वरत्नोत्तमं
उत्तम [adj]
तस्य
तद् [pron]
राज्ञो
राजन् [m]
दशरथस्य
दशरथ [m]
ह
ह [ind]
कौसल्या तं हयं तत्र परिचर्य समन्ततः । कृपाणैर्विशशासैनं त्रिभिः परमया मुदा ॥
kausalyā taṃ hayaṃ tatra paricarya samantataḥ | kṛpāṇairviśaśāsainaṃ tribhiḥ paramayā mudā ||
English Translation
Then Kausalyā, having performed the preliminary rites, with three strokes slew that horse, experiencing great glee.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कौसल्या
कौसल्या [f]
तं
तद् [pron]
हयं
हय [m]
तत्र
तत्र [ind]
परिचर्य
परिचर् [1. Ā.]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
कृपाणैर्
कृपाण [m]
विशशासैनं
विशास् [2. P.]
विशशासैनं
एनद् [pron]
त्रिभिः
त्रि [nr]
परमया
परम [adj]
मुदा
मुद् [f]
पतत्रिणा तदा सार्धं सुस्थितेन च चेतसा । अवसद्रजनीमेकां कौसल्या धर्मकाम्यया ॥
patatriṇā tadā sārdhaṃ susthitena ca cetasā | avasadrajanīmekāṃ kausalyā dharmakāmyayā ||
English Translation
And with the view of reaping merit, Kausalyā, with an undisturbed heart passed one night with that horse furnished with wings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पतत्रिणा
पतत्रिन् [m]
तदा
तदा [ind]
सार्धं
सार्धम् [ind]
सुस्थितेन
सु [ind]
सुस्थितेन
स्था [1. Ā.]
च
च [ind]
चेतसा
चेतस् [n]
अवसद्
वस् [2. P.]
रजनीम्
रजनी [f]
एकां
एक [pron]
कौसल्या
कौसल्या [f]
धर्मकाम्यया
धर्म [mn]
धर्मकाम्यया
काम्या [f]
होताध्वर्युस्तथोद्गाता हयेन समयोजयन् । महिष्या परिवृक्त्याथ वावातामपरां तथा ॥
hotādhvaryustathodgātā hayena samayojayan | mahiṣyā parivṛktyātha vāvātāmaparāṃ tathā ||
English Translation
Hotás and Adhvaryus, and the Udgatás joined the king's Vāvātā along with his Mahișī and Parivrtti.* And priests of subdued senses, wellup in sacrificial rites, began to offer oblations with the fat of the winged-horse, according to the ordinance. *The Kșatriya kings could marry wives from among Kșatriyas, Vaişyas and Śūdras. The Kșatriya wife is called Mahiși, the Vaişya wife Vávātā and the Śūdra wife Parivrtti.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
होताध्वर्युस्
होतृ [m]
होताध्वर्युस्
अध्वर्यु [m]
तथोद्गाता
तथा [ind]
तथोद्गाता
उद्गातृ [m]
हयेन
हय [m]
समयोजयन्
संयोजय् [10. Ā.]
महिष्या
महिषी [f]
परिवृत्त्याथ
परिवृत्ति [f]
परिवृत्त्याथ
अथ [ind]
वावाताम्
वावाता [f]
अपरां
अपर [pron]
तथा
तथा [ind]
पतत्रिणस्तस्य वपामुद्धृत्य नियतेन्द्रियः । ऋत्विक्परम संपन्नः श्रपयामास शास्त्रतः ॥
patatriṇastasya vapāmuddhṛtya niyatendriyaḥ | ṛtvikparama saṃpannaḥ śrapayāmāsa śāstrataḥ ||
English Translation
Hotás and Adhvaryus, and the Udgatás joined the king's Vāvātā along with his Mahișī and Parivrtti.* And priests of subdued senses, wellup in sacrificial rites, began to offer oblations with the fat of the winged-horse, according to the ordinance. *The Kșatriya kings could marry wives from among Kșatriyas, Vaişyas and Śūdras. The Kșatriya wife is called Mahiși, the Vaişya wife Vávātā and the Śūdra wife Parivrtti.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पतत्रिणस्
पतत्रिन् [m]
तस्य
तद् [pron]
वपाम्
वपा [f]
उद्धृत्य
उद्धृ [1. Ā.]
नियतेन्द्रियः
नियम् [1. Ā.]
नियतेन्द्रियः
इन्द्रिय [n]
ऋत्विक्
ऋत्विज् [m]
परमसम्पन्नः
परम [adj]
परमसम्पन्नः
सम्पद् [4. P.]
श्रपयामास
श्रपय् [10. Ā.]
शास्त्रतः
शास्त्र [n]
धूमगन्धं वपायास्तु जिघ्रति स्म नराधिपः । यथाकालं यथान्यायं निर्णुदन्पापमात्मनः ॥
dhūmagandhaṃ vapāyāstu jighrati sma narādhipaḥ | yathākālaṃ yathānyāyaṃ nirṇudanpāpamātmanaḥ ||
English Translation
The lord of men, desirous of removing his sins, at the proper time smelt the odour of the smoke arising from the fat, agreeably to the scriptures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धूमगन्धं
धूम [mn]
धूमगन्धं
गन्ध [mn]
वपायास्
वपा [f]
तु
तु [ind]
जिघ्रति
घ्रा [3. Ā.]
स्म
स्म [ind]
नराधिपः
नराधिप [m]
यथाकालं
यथाकाल [m]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
निर्णुदन्
निर्णुद् [6. P.]
पापम्
पाप [n]
आत्मनः
आत्मन् [m]