पूर्वं तपोवीर्यमहत्सु कुण्ठं त्वं सर्वतोगामि च साधकं च॥ ४६॥
उपालम्भार्थं यथा—(कुसं. ५.६६)
अवस्तुनिर्बन्धपरे! कथं नु ते करोऽयमामुक्तविवाहकौतुकः।
करेण शम्भोर्वलयीकृताहिना सहिष्यते तत्प्रथमावलम्बनम्॥ ४७॥
प्रश्नार्थं यथा—(रघु. १६.८)
का त्वं शुभे! कस्य परिग्रहो वा किं वा मदभ्यागमकारणं ते।
आचक्ष्व मत्वा वशिनां रघूणां मनः परस्त्रीविमुखप्रवृत्ति॥
आख्यानार्थं यथा—(कुसं. ८.५८)
नूनमुन्नमति यज्वनां पतिश्शार्वरस्य तमसो निषिद्धये।
पुण्डरीकमुखि! दिङ्मुखं यतः कैतकैरिव रजोभिराहतम्॥ ४९॥
(३. क्रियाविशेषणम्—६)
प्रकृतिप्रत्ययसमुदायस्य प्रकृत्यर्थभागमुखेन भेदकं क्रियाविशेषणम्; भावोत्पन्ने हि प्रत्यये कदाचित् समुदायः प्रत्ययमुखेन विशेष्यते, कदाचित् प्रकृतिमुखेन। तीव्रः पाकः, तीव्रं पाक इति। तत् षोढा— नामरूपम्, अव्ययरूपं, कृद्रूपं, तद्धितरूपं, समासरूपम्, उपसर्गादिरूपमिति। तेषु—
नामरूपं यथा—
मन्दं मन्दं नुदति पवनश्चानुकूलो यथा त्वां वामश्चायं नदति मधुरं चातकस्ते सगन्धः।
गर्भाधान—क्षण—परिचयान्नूनमाबद्धमाला— स्सेविष्यन्ते नयनसुभगं खे भवन्तं वलाकाः॥ ५०॥
(मेघ.९)
अव्ययरूपं यथा—(किराता. ८.२८)
प्रशान्तधर्माभिभवश्शनैर्विवान् विलासिनीभ्यः परिमृष्टपङ्कजः।
ददौ भुजालम्बमिवात्तशीकरस्तरङ्गमालान्तगोचरोऽनिलः॥ ५१॥
कृद्रूपं यथा—
शय्यन्ते हतशायिकाः पथि तरुच्छायानिषण्णाध्वगैः श्रीकण्ठायतनेषु धार्मिकजनैरास्यन्त उष्ट्रासिकाः।
शून्ये तत्र निकुञ्जशाखिनि सखि! ग्रीष्मस्य मध्यन्दिने सज्जानां दयिताभिसारणविधौ रम्यः क्षणो वर्तते॥ ५२॥
तद्धितरूपं यथा—
शतं वारानुक्तः प्रियसखि! वचोभिस्सुपरुषै— स्सहस्रं निर्धूतः पदनिपतितः पार्ष्णिहतिभिः।
कियत्कृत्वो बद्धाः पुनरपि न वेद्मि भ्रुकुटय— स्तथापि क्लिश्नन्मां क्षणमपि न धृष्टो विरमति॥ ५३॥
समासरूपं यथा—(कुसं. ५.५१)
इति प्रविश्याभिहिता द्विजन्मना मनोगतं सा न शशाक शंसितुम्।
अथो वयस्यां परिपार्श्ववर्तिनीं विवर्तितानञ्जननेत्रमैक्षत॥ ५४॥
उपसर्गादिरूपं यथा—(कुसं. ३.९)
प्रसीद विश्राम्यतु वीर! वज्रं शरैर्मदीयैः कतमस्तवारिः।