Śalyaparva Adhyāya 4
शल्यपर्व • अध्यायः 4
Śalyaparva Adhyāya 4 of the classical Mahābhārata with 51 verses.
Total: 51 Verses
•
Citations: MBh 9.4.1–51
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
एवमुक्तस्ततो राजा गौतमेन यशस्विना । निःश्वस्य दीर्घमुष्णं च तूष्णीमासीद्विशां पते ॥
English Translation
Sanjaya said Thus addressed by the famous son of Gotama, the king Duryodhana, breathing hard, remained silent, O king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्ततो
वच् [2. P.]
उक्तस्ततो
ततस् [ind]
राजा
राजन् [m]
गौतमेन
गौतम [m]
यशस्विना
यशस्विन् [adj]
निःश्वस्य
निःश्वस् [2. Ā.]
दीर्घम्
दीर्घ [adj]
उष्णं
उष्ण [adj]
च
च [ind]
तूष्णीम्
तूष्णीम् [ind]
आसीद्
अस् [2. P.]
विशां
विश् [f]
पते
पति [m]
ततो मुहूर्तं स ध्यात्वा धार्तराष्ट्रो महामनाः । कृपं शारद्वतं वाक्यमित्युवाच परंतपः ॥
English Translation
Having thought for a little while, the great son of Dhritarashtra, that scorcher of foes, then said these words to Sharadvat's son Kripa-
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एते
एतद् [pron]
द्रवन्ति
द्रु [1. Ā.]
समरे
समर [mn]
धार्तराष्ट्रा
धार्तराष्ट्र [m]
महारथाः
महत् [adj]
महारथाः
रथ [m]
कृपं
कृप [mf]
शारद्वतं
शारद्वत [m]
वाक्यम्
वाक्य [n]
इत्युवाच
इति [ind]
इत्युवाच
वच् [2. P.]
परंतपः
परंतप [adj]
यत्किंचित्सुहृदा वाच्यं तत्सर्वं श्रावितो ह्यहम् । कृतं च भवता सर्वं प्राणान्संत्यज्य युध्यता ॥
English Translation
"You have said to me whatever a friend should say. You have also, whilst fighting, done everything for ine, without caring for your very life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यद् [pron]
किंचित्
कश्चित् [pron]
सुहृदा
सुहृद् [m]
वाच्यं
वच् [2. P.]
तत्
तद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
श्रावितो
श्रावय् [10. Ā.]
ह्यहम्
हि [ind]
ह्यहम्
मद् [pron]
कृतं
कृ [2. Ā.]
च
च [ind]
भवता
भवत् [adj]
सर्वं
सर्व [pron]
प्राणान्
प्राण [m]
संत्यज्य
संत्यज् [1. Ā.]
युध्यता
युध् [2. P.]
गाहमानमनीकानि युध्यमानं महारथैः । पाण्डवैरतितेजोभिर्लोकस्त्वामनुदृष्टवान् ॥
English Translation
People have seen you enter into the midst of the Pandavas army and fight with the mighty and energetic car-warriors of the Pandavas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गाहमानम्
गाह् [1. P.]
अनीकानि
अनीक [mn]
युध्यमानं
युध् [2. P.]
महारथैः
महत् [adj]
महारथैः
रथ [m]
पाण्डवैर्
पाण्डव [m]
अतितेजोभिर्
अति [ind]
अतितेजोभिर्
तेजस् [n]
लोकस्त्वाम्
लोक [m]
लोकस्त्वाम्
त्वद् [pron]
अनुदृष्टवान्
अनुदृश् [4. P.]
सुहृदा यदिदं वाच्यं भवता श्रावितो ह्यहम् । न मां प्रीणाति तत्सर्वं मुमूर्षोरिव भेषजम् ॥
English Translation
What a friend should say has been said by you. Your words, however, do not please me like medicine that pleases not the person who is no the verge of death.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यद् [pron]
किंचित्
कश्चित् [pron]
सुहृदा
सुहृद् [m]
वाच्यं
वच् [2. P.]
तत्
तद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
श्रावितो
श्रावय् [10. Ā.]
ह्यहम्
हि [ind]
ह्यहम्
मद् [pron]
न
न [ind]
मां
मद् [pron]
प्रीणाति
प्री [9. Ā.]
तत्
तद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
मुमूर्षोर्
मुमूर्षु [adj]
इव
इव [ind]
भेषजम्
भेषज [n]
हेतुकारणसंयुक्तं हितं वचनमुत्तमम् । उच्यमानं महाबाहो न मे विप्राग्र्य रोचते ॥
English Translation
These beneficial and excellent words, pregnant with reason, which you, O mightyarmed one, have said, do not scem acceptable to me, O foremost of Brahmanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हेतुकारणसंयुक्तं
हेतु [m]
हेतुकारणसंयुक्तं
कारण [n]
हेतुकारणसंयुक्तं
संयुज् [7. Ā.]
हितं
हित [adj]
वचनम्
वचन [n]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
उच्यमानं
वच् [2. P.]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
विप्राग्र्य
विप्र [m]
विप्राग्र्य
अग्र्य [adj]
रोचते
रुच् [1. P.]
राज्याद्विनिकृतोऽस्माभिः कथं सोऽस्मासु विश्वसेत् । अक्षद्यूते च नृपतिर्जितोऽस्माभिर्महाधनः । स कथं मम वाक्यानि श्रद्दध्याद्भूय एव तु ॥
English Translation
Deprived by us of his kingdom on a former occasion, why will the son of Pandu trust us? That great king was once defeated by us at dice. Why will we again believe my words?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राज्याद्
राज्य [n]
विनिकृतो
विनिकृ [8. Ā.]
ऽस्माभिः
मद् [pron]
कथं
कथम् [ind]
सो
तद् [pron]
ऽस्मासु
मद् [pron]
विश्वसेत्
विश्वस् [1. Ā.]
अक्षद्यूते
अक्ष [m]
अक्षद्यूते
द्यूत [n]
च
च [ind]
नृपतिर्
नृपति [m]
जितो
जि [9. P.]
ऽस्माभिर्
मद् [pron]
महाधनः
महत् [adj]
महाधनः
धन [n]
स
तद् [pron]
कथं
कथम् [ind]
मम
मद् [pron]
वाक्यानि
वाक्य [n]
श्रद्दध्याद्
श्रद्धा [1. P.]
भूय
भूयस् [ind]
एव
एव [ind]
तु
तु [ind]
तथा दौत्येन संप्राप्तः कृष्णः पार्थहिते रतः । प्रलब्धश्च हृषीकेशस्तच्च कर्म विरोधितम् । स च मे वचनं ब्रह्मन्कथमेवाभिमंस्यते ॥
English Translation
The princess Krishna, while standing in the midst of the assembly, wept piteously. Krishna will never forget that act of ours, nor, the deprivation of Yudhishthira by us of his kingdom.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
दौत्येन
दौत्य [n]
सम्प्राप्तः
सम्प्राप् [5. Ā.]
कृष्णः
कृष्ण [m]
पार्थहिते
पार्थ [m]
पार्थहिते
हित [n]
रतः
रम् [4. Ā.]
प्रलब्धश्च
प्रलभ् [1. Ā.]
प्रलब्धश्च
च [ind]
हृषीकेशस्तच्च
हृषीकेश [m]
हृषीकेशस्तच्च
तद् [pron]
हृषीकेशस्तच्च
च [ind]
कर्म
कर्मन् [n]
विरोधितम्
विरोधय् [10. P.]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
वचनं
वचन [n]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
कथम्
कथम् [ind]
एवाभिमंस्यते
एव [ind]
एवाभिमंस्यते
अभिमन् [4. P.]
विललाप हि यत्कृष्णा सभामध्ये समेयुषी । न तन्मर्षयते कृष्णो न राज्यहरणं तथा ॥
English Translation
Formerly it was heard by us that the two Krishnas are of the same mind and are firmly attached to each other. Today, O lord, we have seen it with our eyes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विललाप
विलप् [4. P.]
हि
हि [ind]
यत्
यत् [ind]
कृष्णा
कृष्णा [f]
सभामध्ये
सभा [f]
सभामध्ये
मध्य [n]
समेयुषी
समे [2. P.]
नातिक्रमिष्यते
न [ind]
नातिक्रमिष्यते
अतिक्रम् [6. P.]
कृष्णो
कृष्ण [m]
वचनं
वचन [n]
कौरवस्य
कौरव [m]
ह
ह [ind]
एकप्राणावुभौ कृष्णावन्योन्यं प्रति संहतौ । पुरा यच्छ्रुतमेवासीदद्य पश्यामि तत्प्रभो ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकप्राणावुभौ
एक [pron]
एकप्राणावुभौ
प्राण [m]
एकप्राणावुभौ
उभ् [pron]
कृष्णावन्योन्यं
कृष्ण [m]
कृष्णावन्योन्यं
अन्योन्य [adj]
प्रति
प्रति [ind]
संहतौ
संहन् [2. P.]
पुरा
पुरा [ind]
यच्छ्रुतम्
यद् [pron]
यच्छ्रुतम्
श्रु [4. P.]
एवासीद्
एव [ind]
एवासीद्
अस् [2. P.]
अद्य
अद्य [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
तत्
तद् [pron]
प्रभो
प्रभु [adj]
स्वस्रीयं च हतं श्रुत्वा दुःखं स्वपिति केशवः । कृतागसो वयं तस्य स मदर्थं कथं क्षमेत् ॥
English Translation
Having heard of the death of his sister's son, Keshava passes his nights in sorrow. We have offended him highly. Why will he forgive us then?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वस्रीयं
स्वस्रीय [m]
च
च [ind]
हतं
हन् [6. P.]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
दुःखं
दुःखम् [ind]
स्वपिति
स्वप् [1. Ā.]
केशवः
केशव [m]
कृतागसो
कृ [2. Ā.]
कृतागसो
आगस् [n]
वयं
मद् [pron]
तस्य
तद् [pron]
स
तद् [pron]
मदर्थं
मद् [pron]
मदर्थं
अर्थ [mn]
कथं
कथम् [ind]
क्षमेत्
क्षम् [1. P.]
अभिमन्योर्विनाशेन न शर्म लभतेऽर्जुनः । स कथं मद्धिते यत्नं प्रकरिष्यति याचितः ॥
English Translation
Arjuna also, in consequence of Abhimanyu's death, has become very miserable. Even if requested, why will he try for iny good?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिमन्योर्
अभिमन्यु [m]
विनाशेन
विनाश [m]
न
न [ind]
शर्म
शर्मन् [n]
लभते
लभ् [1. P.]
ऽर्जुनः
अर्जुन [m]
स
तद् [pron]
कथं
कथम् [ind]
मद्धिते
मद् [pron]
मद्धिते
हित [n]
यत्नं
यत्न [m]
प्रकरिष्यति
प्रकृ [8. Ā.]
याचितः
याच् [1. Ā.]
मध्यमः पाण्डवस्तीक्ष्णो भीमसेनो महाबलः । प्रतिज्ञातं च तेनोग्रं स भज्येत न संनमेत् ॥
English Translation
The second son of Pandu, Bhimascna, is highly powerful. He has taken a terrible vow. He will break but not bend.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मध्यमः
मध्यम [adj]
पाण्डवस्तीक्ष्णो
पाण्डव [m]
पाण्डवस्तीक्ष्णो
तीक्ष्ण [adj]
भीमसेनो
भीमसेन [m]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
प्रतिज्ञातं
प्रतिज्ञा [9. Ā.]
च
च [ind]
तेनोग्रं
तद् [pron]
तेनोग्रं
उग्र [adj]
स
तद् [pron]
भज्येत
भञ्ज् [4. P.]
न
न [ind]
संनमेत्
संनम् [1. Ā.]
उभौ तौ बद्धनिस्त्रिंशावुभौ चाबद्धकङ्कटौ । कृतवैरावुभौ वीरौ यमावपि यमोपमौ ॥
English Translation
The heroic twins, cherishing hostility against us, when clad in mail and armed with their swords, resemble a pair of Yamas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उभौ
उभ् [pron]
तौ
तद् [pron]
बद्धनिस्त्रिंशावुभौ
बन्ध् [4. P.]
बद्धनिस्त्रिंशावुभौ
निस्त्रिंश [m]
बद्धनिस्त्रिंशावुभौ
उभ् [pron]
चाबद्धकङ्कटौ
च [ind]
चाबद्धकङ्कटौ
आबन्ध् [9. Ā.]
चाबद्धकङ्कटौ
कङ्कट [m]
कृतवैरावुभौ
कृ [2. Ā.]
कृतवैरावुभौ
वैर [mn]
कृतवैरावुभौ
उभ् [pron]
वीरौ
वीर [m]
यमावपि
यम [m]
यमावपि
अपि [ind]
यमोपमौ
यम [m]
यमोपमौ
उपम [adj]
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च कृतवैरौ मया सह । तौ कथं मद्धिते यत्नं प्रकुर्यातां द्विजोत्तम ॥
English Translation
Dhrishtadyumna and Shikhandin have taken up their swords against me. Why will those two, O best of Brahmanas, try for my good?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धृष्टद्युम्नः
धृष्टद्युम्न [m]
शिखण्डी
शिखण्डिन् [m]
च
च [ind]
पाण्डुपाञ्चालसृञ्जयाः
पाण्डु [m]
पाण्डुपाञ्चालसृञ्जयाः
पाञ्चाल [m]
पाण्डुपाञ्चालसृञ्जयाः
सृञ्जय [m]
स
तद् [pron]
कथं
कथम् [ind]
मद्धिते
मद् [pron]
मद्धिते
हित [n]
यत्नं
यत्न [m]
प्रकरिष्यति
प्रकृ [8. Ā.]
याचितः
याच् [1. Ā.]
दुःशासनेन यत्कृष्णा एकवस्त्रा रजस्वला । परिक्लिष्टा सभामध्ये सर्वलोकस्य पश्यतः ॥
English Translation
Clad in onc piece of cloth and in her scason, the princess Krishna was treated cruelly by Dushasana in the midst of the assembly and before all.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुःशासनेन
दुःशासन [m]
यत्
यत् [ind]
कृष्णा
कृष्णा [f]
एकवस्त्रा
एक [pron]
एकवस्त्रा
वस्त्र [mn]
रजस्वला
रजस्वला [f]
परिक्लिष्टा
परिक्लिश् [9. P.]
सभामध्ये
सभा [f]
सभामध्ये
मध्य [n]
सर्वलोकस्य
सर्व [pron]
सर्वलोकस्य
लोक [m]
पश्यतः
दृश् [6. P.]
तथा विवसनां दीनां स्मरन्त्यद्यापि पाण्डवाः । न निवारयितुं शक्याः संग्रामात्ते परंतपाः ॥
English Translation
Those scorchers of focs, the Pandavas, who still remember the naked Draupadi greatly distressed, can never be dissuaded from batile.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
विवसनां
विवसन [adj]
दीनां
दीन [adj]
स्मरन्त्यद्यापि
स्मृ [1. Ā.]
स्मरन्त्यद्यापि
अद्य [ind]
स्मरन्त्यद्यापि
अपि [ind]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
न
न [ind]
निवारयितुं
निवारय् [10. Ā.]
शक्याः
शक्य [adj]
संग्रामात्
संग्राम [mn]
ते
तद् [pron]
परंतपाः
परंतप [adj]
यदा च द्रौपदी कृष्णा मद्विनाशाय दुःखिता । उग्रं तेपे तपः कृष्णा भर्तॄणामर्थसिद्धये । स्थण्डिले नित्यदा शेते यावद्वैरस्य यातना ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
च
च [ind]
द्रौपदी
द्रौपदी [f]
कृष्णा
कृष्णा [f]
मद्विनाशाय
मद् [pron]
मद्विनाशाय
विनाश [m]
दुःखिता
दुःखित [adj]
उग्रं
उग्र [adj]
तेपे
तप् [4. Ā.]
तपः
तपस् [n]
कृष्णा
कृष्णा [f]
भर्तॄणाम्
भर्तृ [m]
अर्थसिद्धये
अर्थ [mn]
अर्थसिद्धये
सिद्धि [f]
स्थण्डिले
स्थण्डिल [n]
नित्यदा
नित्यदा [ind]
शेते
शी [1. Ā.]
यावद्
यावत् [ind]
वैरस्य
वैर [mn]
यातना
यातना [f]
निक्षिप्य मानं दर्पं च वासुदेवसहोदरा । कृष्णायाः प्रेष्यवद्भूत्वा शुश्रूषां कुरुते सदा ॥
English Translation
Casting off honour and pride, the sister of Vasudeva, Subhadra, is always serving Draupadi like a waiting woman.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निक्षिप्य
निक्षिप् [6. Ā.]
मानं
मान [m]
दर्पं
दर्प [m]
च
च [ind]
वासुदेवसहोदरा
वासुदेव [m]
वासुदेवसहोदरा
सहोदरा [f]
कृष्णायाः
कृष्णा [f]
प्रेष्यवद्
प्रेष्य [m]
प्रेष्यवद्
वत् [ind]
भूत्वा
भू [1. Ā.]
शुश्रूषां
शुश्रूषा [f]
कुरुते
कृ [2. Ā.]
सदा
सदा [ind]
इति सर्वं समुन्नद्धं न निर्वाति कथंचन । अभिमन्योर्विनाशेन स संधेयः कथं मया ॥
English Translation
Everything, therefore, is on fire. That fire can never be extinguished. Peace with them is impossible on account of the death of Abhimanyu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
सर्वं
सर्व [pron]
समुन्नद्धं
समुन्नह् [4. P.]
न
न [ind]
निर्वाति
निर्वा [2. P.]
कथंचन
कथंचन [ind]
अभिमन्योर्
अभिमन्यु [m]
विनाशेन
विनाश [m]
स
तद् [pron]
संधेयः
संधा [1. P.]
कथं
कथम् [ind]
मया
मद् [pron]
कथं च नाम भुक्त्वेमां पृथिवीं सागराम्बराम् । पाण्डवानां प्रसादेन भुञ्जीयां राज्यमल्पकम् ॥
English Translation
Having reigned as the sovereign of this Earth bounded by the ocean, how shall I be able to enjoy, by the favor of the Pandavas, a kingdom in peace?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
च
च [ind]
नाम
नाम [ind]
भुक्त्वेमां
भुज् [6. P.]
भुक्त्वेमां
इदम् [pron]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
सागराम्बराम्
सागराम्बरा [f]
पाण्डवानां
पाण्डव [m]
प्रसादेन
प्रसाद [m]
भुञ्जीयां
भुज् [6. P.]
राज्यम्
राज्य [n]
अल्पकम्
अल्पक [adj]
उपर्युपरि राज्ञां वै ज्वलितो भास्करो यथा । युधिष्ठिरं कथं पश्चादनुयास्यामि दासवत् ॥
English Translation
Having spread rays like the sun upon the heads of all the kings, how shall I walk behind Yudhishthira as slave?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपर्युपरि
उपरि [ind]
उपर्युपरि
उपरि [ind]
राज्ञां
राजन् [m]
वै
वै [ind]
ज्वलितो
ज्वल् [1. Ā.]
भास्करो
भास्कर [m]
यथा
यथा [ind]
युधिष्ठिरं
युधिष्ठिर [m]
कथं
कथम् [ind]
पश्चाद्
पश्चात् [ind]
अनुयास्यामि
अनुया [2. Ā.]
दासवत्
दास [m]
दासवत्
वत् [ind]
कथं भुक्त्वा स्वयं भोगान्दत्त्वा दायांश्च पुष्कलान् । कृपणं वर्तयिष्यामि कृपणैः सह जीविकाम् ॥
English Translation
Having enjoyed all luxuries and shown cat mercy, how shall I lead a miserable life now with wretched men as my companions?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
भुक्त्वा
भुज् [6. P.]
स्वयं
स्वयम् [ind]
भोगान्
भोग [m]
दत्त्वा
दा [1. Ā.]
दायांश्च
दाय [m]
दायांश्च
च [ind]
पुष्कलान्
पुष्कल [adj]
कृपणं
कृपण [adj]
वर्तयिष्याम
वर्तय् [10. Ā.]
पातयित्वा
पातय् [10. Ā.]
नृपान्
नृप [m]
बहून्
बहु [adj]
नाभ्यसूयामि ते वाक्यमुक्तं स्निग्धं हितं त्वया । न तु संधिमहं मन्ये प्राप्तकालं कथंचन ॥
English Translation
I do not disapprove those mild and wholesome words you have spoken. I, however do not think that this is the time for peace.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाभ्यसूयामि
न [ind]
नाभ्यसूयामि
अभ्यसूय् [Denom. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
वाक्यम्
वाक्य [n]
उक्तं
वच् [2. P.]
स्निग्धं
स्निग्ध [adj]
हितं
हित [adj]
त्वया
त्वद् [pron]
न
न [ind]
तु
तु [ind]
संधिम्
संधि [mf]
अहं
मद् [pron]
मन्ये
मन् [8. P.]
प्राप्तकालं
प्राप् [1. P.]
प्राप्तकालं
काल [m]
कथंचन
कथंचन [ind]
सुनीतमनुपश्यामि सुयुद्धेन परंतप । नायं क्लीबयितुं कालः संयोद्धुं काल एव नः ॥
English Translation
A righteous fight is, O scorcher of foes, is regarded by me to be a good policy. This is not the time for acting like a eunuch. On the other hand, this is the time for fighting.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुनीतम्
सु [ind]
सुनीतम्
नी [2. P.]
अनुपश्यामि
अनुपश् [4. Ā.]
सुयुद्धेन
सु [ind]
सुयुद्धेन
युद्ध [n]
परंतप
परंतप [adj]
नायं
न [ind]
नायं
इदम् [pron]
क्लीबयितुं
क्लीबय् [Denom. P.]
कालः
काल [m]
संयोद्धुं
संयुध् [4. Ā.]
काल
काल [m]
एव
एव [ind]
नः
मद् [pron]
इष्टं मे बहुभिर्यज्ञैर्दत्ता विप्रेषु दक्षिणाः । प्राप्ताः क्रमश्रुता वेदाः शत्रूणां मूर्ध्नि च स्थितम् ॥
English Translation
I have celebrated many sacrifices. I have given away presents to Brahmanas. I have achieved all my wishes. I have listened to the recitation of the Vedas. I have saved the heads of my foes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इष्टं
यज् [2. P.]
मे
मद् [pron]
बहुभिर्
बहु [adj]
यज्ञैर्
यज्ञ [m]
दत्ता
दा [1. Ā.]
विप्रेषु
विप्र [m]
दक्षिणाः
दक्षिणा [f]
प्राप्ताः
प्राप् [1. P.]
क्रमश्रुता
क्रम [m]
क्रमश्रुता
श्रु [4. P.]
वेदाः
वेद [m]
शत्रूणां
शत्रु [m]
मूर्ध्नि
मूर्धन् [m]
च
च [ind]
स्थितम्
स्था [1. Ā.]
भृत्या मे सुभृतास्तात दीनश्चाभ्युद्धृतो जनः । यातानि परराष्ट्राणि स्वराष्ट्रमनुपालितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भृत्या
भृत्य [m]
मे
मद् [pron]
सुभृतास्तात
सु [ind]
सुभृतास्तात
भृ [1. Ā.]
सुभृतास्तात
तात [m]
दीनश्चाभ्युद्धृतो
दीन [adj]
दीनश्चाभ्युद्धृतो
च [ind]
दीनश्चाभ्युद्धृतो
अभ्युद्धृ [1. P.]
जनः
जन [m]
यातानि
या [2. Ā.]
परराष्ट्राणि
पर [pron]
परराष्ट्राणि
राष्ट्र [mn]
स्वराष्ट्रम्
स्व [adj]
स्वराष्ट्रम्
राष्ट्र [mn]
अनुपालितम्
अनुपालय् [10. Ā.]
भुक्ताश्च विविधा भोगास्त्रिवर्गः सेवितो मया । पितॄणां गतमानृण्यं क्षत्रधर्मस्य चोभयोः ॥
English Translation
I have conquered foreign kingdoms. I have properly guverned by own kingdom. I have enjoyed various luxuries. I have pursued religion, profit and desire. I have paid off my debt to the departed manes and to Kshatriya duty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भुक्ताश्च
भुज् [6. P.]
भुक्ताश्च
च [ind]
विविधा
विविध [adj]
भोगास्त्रिवर्गः
भोग [m]
भोगास्त्रिवर्गः
त्रिवर्ग [m]
सेवितो
सेव् [4. P.]
मया
मद् [pron]
पितॄणां
पितृ [m]
गतम्
गम् [6. Ā.]
आनृण्यं
आनृण्य [n]
क्षत्रधर्मस्य
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मस्य
धर्म [mn]
चोभयोः
च [ind]
चोभयोः
उभय [adj]
न ध्रुवं सुखमस्तीह कुतो राज्यं कुतो यशः । इह कीर्तिर्विधातव्या सा च युद्धेन नान्यथा ॥
English Translation
Indeed, there is no happiness on this earth. What becomes of kingdom and what of good name? Fame is all that one should acquire here. That fame can be acquired by battle and by no other means.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
ध्रुवं
ध्रुव [adj]
सुखम्
सुख [n]
अस्तीह
अस् [2. P.]
अस्तीह
इह [ind]
कुतो
कुतस् [ind]
राज्यं
राज्य [n]
कुतो
कुतस् [ind]
यशः
यशस् [n]
इह
इह [ind]
कीर्तिर्
कीर्ति [f]
विधातव्या
विधा [3. Ā.]
सा
तद् [pron]
च
च [ind]
युद्धेन
युद्ध [n]
नान्यथा
न [ind]
नान्यथा
अन्यथा [ind]