Śalyaparva Adhyāya 19
शल्यपर्व • अध्यायः 19
Śalyaparva Adhyāya 19 of the classical Mahābhārata with 27 verses.
Total: 27 Verses
•
Citations: MBh 9.19.1–27
•
250 Lexicon Terms
संनिवृत्ते बलौघे तु शाल्वो म्लेच्छगणाधिपः । अभ्यवर्तत संक्रुद्धः पाण्डूनां सुमहद्बलम् ॥
English Translation
Sanjaya said After the (Kuru) army had been gathered Shalya, the king of the Mlechchhas, filled with rage, rushed against the large army of the Pandavas, riding on a gigantic clephant, with temporal juice trickling, looking like a hill, elated with pride, resembling Airavata himself and capable of crushing large numbers of foes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संनिवृत्ते
संनिवृत् [1. Ā.]
बलौघे
बल [mn]
बलौघे
ओघ [m]
तु
तु [ind]
शाल्वो
शाल्व [m]
म्लेच्छगणाधिपः
म्लेच्छ [m]
म्लेच्छगणाधिपः
गण [m]
म्लेच्छगणाधिपः
अधिप [m]
अभ्यवर्तत
अभिवृत् [1. Ā.]
संक्रुद्धः
संक्रुध् [4. Ā.]
पाण्डूनां
पाण्डु [m]
सुमहद्
सु [ind]
सुमहद्
महत् [adj]
बलम्
बल [mn]
आस्थाय सुमहानागं प्रभिन्नं पर्वतोपमम् । दृप्तमैरावतप्रख्यममित्रगणमर्दनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
सुमहानागं
सु [ind]
सुमहानागं
महत् [adj]
सुमहानागं
नाग [m]
प्रभिन्नं
प्रभिद् [7. P.]
पर्वतोपमम्
पर्वत [mn]
पर्वतोपमम्
उपम [adj]
दृप्तम्
दृप् [4. P.]
ऐरावतप्रख्यम्
ऐरावत [m]
ऐरावतप्रख्यम्
प्रख्या [f]
अमित्रगणमर्दनम्
अमित्र [mf]
अमित्रगणमर्दनम्
गण [m]
अमित्रगणमर्दनम्
मर्दन [adj]
योऽसौ महाभद्रकुलप्रसूतः; सुपूजितो धार्तराष्ट्रेण नित्यम् । सुकल्पितः शास्त्रविनिश्चयज्ञैः; सदोपवाह्यः समरेषु राजन् ॥
English Translation
Shalya's animal was of a good breed, was always adored by Dhritarashtra's sons and was properly equipped and properly trained for battle, O king, by persons well conversant with the science of elephant training. Riding on that elephant, that foremost of kings looked like the morning sun at the close of summer.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
ऽसौ
अदस् [pron]
महाभद्रकुलप्रसूतः
महत् [adj]
महाभद्रकुलप्रसूतः
भद्र [adj]
महाभद्रकुलप्रसूतः
कुल [n]
महाभद्रकुलप्रसूतः
प्रसू [2. P.]
सुपूजितो
सु [ind]
सुपूजितो
पूजय् [10. Ā.]
धार्तराष्ट्रेण
धार्तराष्ट्र [m]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
सुकल्पितः
सु [ind]
सुकल्पितः
कल्पय् [10. Ā.]
शास्त्रविनिश्चयज्ञैः
शास्त्र [n]
शास्त्रविनिश्चयज्ञैः
विनिश्चय [m]
शास्त्रविनिश्चयज्ञैः
ज्ञ [adj]
सदोपवाह्यः
सदा [ind]
सदोपवाह्यः
उपवह् [1. P.]
समरेषु
समर [mn]
राजन्
राजन् [m]
तमास्थितो राजवरो बभूव; यथोदयस्थः सविता क्षपान्ते । स तेन नागप्रवरेण राज;न्नभ्युद्ययौ पाण्डुसुतान्समन्तात् । शितैः पृषत्कैर्विददार चापि; महेन्द्रवज्रप्रतिमैः सुघोरैः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
आस्थितो
आस्था [1. Ā.]
राजवरो
राजन् [m]
राजवरो
वर [adj]
बभूव
भू [1. Ā.]
यथोदयस्थः
यथा [ind]
यथोदयस्थः
उदय [m]
यथोदयस्थः
स्थ [adj]
सविता
सवितृ [m]
क्षपान्ते
क्षपा [f]
क्षपान्ते
अन्त [m]
स
तद् [pron]
तेन
तद् [pron]
नागप्रवरेण
नाग [m]
नागप्रवरेण
प्रवर [adj]
राजन्न्
राजन् [m]
अभ्युद्ययौ
अभ्युद्या [2. Ā.]
पाण्डुसुतान्
पाण्डु [m]
पाण्डुसुतान्
सुत [m]
समन्तात्
समन्तात् [ind]
शितैः
शा [4. P.]
पृषत्कैर्
पृषत्क [m]
विददार
विदृ [4. P.]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
महेन्द्रवज्रप्रतिमैः
महत् [adj]
महेन्द्रवज्रप्रतिमैः
इन्द्र [m]
महेन्द्रवज्रप्रतिमैः
वज्र [mn]
महेन्द्रवज्रप्रतिमैः
प्रतिमा [f]
सुघोरैः
सु [ind]
सुघोरैः
घोर [adj]
ततः शरान्वै सृजतो महारणे; योधांश्च राजन्नयतो यमाय । नास्यान्तरं ददृशुः स्वे परे वा; यथा पुरा वज्रधरस्य दैत्याः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
शरान्
शर [m]
वै
वै [ind]
सृजतो
सृज् [2. P.]
महारणे
महत् [adj]
महारणे
रण [m]
योधांश्च
योध [m]
योधांश्च
च [ind]
राजन्नयतो
राजन् [m]
राजन्नयतो
नी [2. P.]
यमाय
यम [m]
नास्यान्तरं
न [ind]
नास्यान्तरं
इदम् [pron]
नास्यान्तरं
अन्तर [n]
ददृशुः
दृश् [6. P.]
स्वे
स्व [adj]
परे
पर [pron]
वा
वा [ind]
यथा
यथा [ind]
पुरा
पुरा [ind]
वज्रधरस्य
वज्रधर [m]
दैत्याः
दैत्य [m]
ते पाण्डवाः सोमकाः सृञ्जयाश्च; तमेव नागं ददृशुः समन्तात् । सहस्रशो वै विचरन्तमेकं; यथा महेन्द्रस्य गजं समीपे ॥
English Translation
The Pandavas, the Somakes and the Srinjayas, saw one elephant look like a thousand elephants moving around them as the enemies of the gods had in days of yore seen the elephant of Indra in battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
सोमकाः
सोमक [m]
सृञ्जयाश्च
सृञ्जय [m]
सृञ्जयाश्च
च [ind]
तम्
तद् [pron]
एव
एव [ind]
नागं
नाग [m]
ददृशुः
दृश् [6. P.]
समन्तात्
समन्तात् [ind]
सहस्रशो
सहस्रशस् [ind]
वै
वै [ind]
विचरन्तम्
विचर् [1. Ā.]
एकं
एक [pron]
यथा
यथा [ind]
महेन्द्रस्य
महत् [adj]
महेन्द्रस्य
इन्द्र [m]
गजं
गज [m]
समीपे
समीप [n]
संद्राव्यमाणं तु बलं परेषां; परीतकल्पं विबभौ समन्तात् । नैवावतस्थे समरे भृशं भया;द्विमर्दमानं तु परस्परं तदा ॥
English Translation
The army so driven by thai elephant seemed as if trapped from all sides. It could not stay for moments in the battle-field on account of sheer fright. All soldiers started crushing in hue and cry over mutual pull and push.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संद्राव्यमाणं
संद्रावय् [10. Ā.]
तु
तु [ind]
बलं
बल [mn]
परेषां
पर [pron]
परीतकल्पं
परी [2. Ā.]
परीतकल्पं
कल्प [adj]
विबभौ
विभा [2. P.]
समन्तात्
समन्तात् [ind]
नैवावतस्थे
न [ind]
नैवावतस्थे
एव [ind]
नैवावतस्थे
अवस्था [1. Ā.]
समरे
समर [mn]
भृशं
भृशम् [ind]
भयाद्
भय [n]
विमर्दमानं
विमृद् [9. Ā.]
तु
तु [ind]
परस्परं
परस्पर [adj]
तदा
तदा [ind]
ततः प्रभग्ना सहसा महाचमूः; सा पाण्डवी तेन नराधिपेन । दिशश्चतस्रः सहसा प्रधाविता; गजेन्द्रवेगं तमपारयन्ती ॥
English Translation
Agitated by that animal, the hostile army looked life-less. Unable to stand in battle, they then fled away in great fear, crushing one another. Then the huge army of the Pandavas, routed by king Shalya, suddenly fled on all sides unable to stand the vigor of that elephant.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रभग्ना
प्रभञ्ज् [4. P.]
सहसा
सहसा [ind]
महाचमूः
महत् [adj]
महाचमूः
चमू [f]
सा
तद् [pron]
पाण्डवी
पाण्डव [adj]
तेन
तद् [pron]
नराधिपेन
नराधिप [m]
दिशश्चतस्रः
दिश् [f]
दिशश्चतस्रः
चतुर् [nr]
सहसा
सहसा [ind]
प्रधाविता
प्रधाव् [1. Ā.]
गजेन्द्रवेगं
गज [m]
गजेन्द्रवेगं
इन्द्र [m]
गजेन्द्रवेगं
वेग [m]
तम्
तद् [pron]
अपारयन्ती
अ [ind]
अपारयन्ती
पारय् [10. Ā.]
दृष्ट्वा च तां वेगवता प्रभग्नां; सर्वे त्वदीया युधि योधमुख्याः । अपूजयंस्तत्र नराधिपं तं; दध्मुश्च शङ्खाञ्शशिसंनिकाशान् ॥
English Translation
Seeing the Pandava army routed and flying away quickly all your leading warriors worshipped king Shalya and blew their moonwhite conchs.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
च
च [ind]
तां
तद् [pron]
वेगवता
वेगवत् [adj]
प्रभग्नां
प्रभञ्ज् [4. P.]
सर्वे
सर्व [pron]
त्वदीया
त्वदीय [adj]
युधि
युध् [f]
योधमुख्याः
योध [m]
योधमुख्याः
मुख्य [adj]
अपूजयंस्तत्र
पूजय् [10. Ā.]
अपूजयंस्तत्र
तत्र [ind]
नराधिपं
नराधिप [m]
तं
तद् [pron]
दध्मुश्च
धम् [1. Ā.]
दध्मुश्च
च [ind]
शङ्खाञ्
शङ्ख [mn]
शशिसंनिकाशान्
शशिन् [m]
शशिसंनिकाशान्
संनिकाश [adj]
श्रुत्वा निनादं त्वथ कौरवाणां; हर्षाद्विमुक्तं सह शङ्खशब्दैः । सेनापतिः पाण्डवसृञ्जयानां; पाञ्चालपुत्रो न ममर्ष रोषात् ॥
English Translation
Hearing the war-cries of the Kauravas uttered in joy and the blare of their conchs, the commander of the Pandava and the Srinjaya forces, viz., the Panchala prince Dhrishtadyumna could not, from wrath, bear it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
निनादं
निनाद [m]
त्वथ
तु [ind]
त्वथ
अथ [ind]
कौरवाणां
कौरव [m]
हर्षाद्
हर्ष [m]
विमुक्तं
विमुच् [6. Ā.]
सह
सह [ind]
शङ्खशब्दैः
शङ्ख [mn]
शङ्खशब्दैः
शब्द [m]
सेनापतिः
सेनापति [m]
पाण्डवसृञ्जयानां
पाण्डव [m]
पाण्डवसृञ्जयानां
सृञ्जय [m]
पाञ्चालपुत्रो
पाञ्चाल [m]
पाञ्चालपुत्रो
पुत्र [m]
न
न [ind]
ममर्ष
मृष् [2. P.]
रोषात्
रोष [m]
ततस्तु तं वै द्विरदं महात्मा; प्रत्युद्ययौ त्वरमाणो जयाय । जम्भो यथा शक्रसमागमे वै; नागेन्द्रमैरावणमिन्द्रवाह्यम् ॥
English Translation
The illustrious Dhrishtadyumna then quickly proceeded for defeating that elephant, as the Asura Jainbha had proceed against Airavata, the carrier of Indra, while he fought with Indra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तु
ततस् [ind]
ततस्तु
तु [ind]
तं
तद् [pron]
वै
वै [ind]
द्विरदं
द्विरद [m]
महात्मा
महात्मन् [adj]
प्रत्युद्ययौ
प्रत्युद्या [2. P.]
त्वरमाणो
त्वर् [1. P.]
जयाय
जय [m]
जम्भो
जम्भ [m]
यथा
यथा [ind]
शक्रसमागमे
शक्र [m]
शक्रसमागमे
समागम [m]
वै
वै [ind]
नागेन्द्रम्
नाग [m]
नागेन्द्रम्
इन्द्र [m]
ऐरावणम्
ऐरावण [m]
इन्द्रवाह्यम्
इन्द्र [m]
इन्द्रवाह्यम्
वाह्य [n]
तमापतन्तं सहसा तु दृष्ट्वा; पाञ्चालराजं युधि राजसिंहः । तं वै द्विपं प्रेषयामास तूर्णं; वधाय राजन्द्रुपदात्मजस्य ॥
English Translation
Beholding the king of the Pandavas proceed against him, Shalya, the foremost of kings, quickly urged his elephant, O king, for the destruction of Drupada's son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
आपतन्तं
आपत् [1. Ā.]
सहसा
सहसा [ind]
तु
तु [ind]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
पाञ्चालराजं
पाञ्चाल [m]
पाञ्चालराजं
राज [m]
युधि
युध् [f]
राजसिंहः
राजन् [m]
राजसिंहः
सिंह [m]
तं
तद् [pron]
वै
वै [ind]
द्विपं
द्विप [m]
प्रेषयामास
प्रेषय् [10. Ā.]
तूर्णं
तूर्णम् [ind]
वधाय
वध [m]
राजन्
राजन् [m]
द्रुपदात्मजस्य
द्रुपद [m]
द्रुपदात्मजस्य
आत्मज [m]
स तं द्विपं सहसाभ्यापतन्त;मविध्यदर्कप्रतिमैः पृषत्कैः । कर्मारधौतैर्निशितैर्ज्वलद्भि;र्नाराचमुख्यैस्त्रिभिरुग्रवेगैः ॥
English Translation
Seeing the animal approaching the latter struck it with three best arrows, polished, keen, blazing, powerful and resembling fire itself in effulgence and force.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
द्विपं
द्विप [m]
सहसाभ्यापतन्तम्
सहसा [ind]
सहसाभ्यापतन्तम्
अभ्यापत् [1. P.]
अविध्यद्
व्यध् [4. Ā.]
अर्कप्रतिमैः
अर्क [m]
अर्कप्रतिमैः
प्रतिम [adj]
पृषत्कैः
पृषत्क [m]
कर्मारधौतैर्
कर्मार [m]
कर्मारधौतैर्
धाव् [1. Ā.]
निशितैर्
निशा [3. Ā.]
ज्वलद्भिर्
ज्वल् [1. Ā.]
नाराचमुख्यैस्त्रिभिर्
नाराच [m]
नाराचमुख्यैस्त्रिभिर्
मुख्य [adj]
नाराचमुख्यैस्त्रिभिर्
त्रि [nr]
उग्रवेगैः
उग्र [adj]
उग्रवेगैः
वेग [m]
ततोऽपरान्पञ्च शितान्महात्मा; नाराचमुख्यान्विससर्ज कुम्भे । स तैस्तु विद्धः परमद्विपो रणे; तदा परावृत्य भृशं प्रदुद्रुवे ॥
English Translation
Then that illustrious hero struck the animal on the trunk with five other whetted and best arrows. Struck therewith, that prince of elephants, turning away from the battle, ran quickly away.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽपरान्
अपर [pron]
पञ्च
पञ्चन् [adj]
शितान्महात्मा
शा [4. P.]
शितान्महात्मा
महात्मन् [adj]
नाराचमुख्यान्
नाराच [m]
नाराचमुख्यान्
मुख्य [adj]
विससर्ज
विसृज् [4. Ā.]
कुम्भे
कुम्भ [m]
स
तद् [pron]
तैस्तु
तद् [pron]
तैस्तु
तु [ind]
विद्धः
व्यध् [4. Ā.]
परमद्विपो
परम [adj]
परमद्विपो
द्विप [m]
रणे
रण [m]
तदा
तदा [ind]
परावृत्य
परावृत् [1. Ā.]
भृशं
भृशम् [ind]
प्रदुद्रुवे
प्रद्रु [1. Ā.]
तं नागराजं सहसा प्रणुन्नं; विद्राव्यमाणं च निगृह्य शाल्वः । तोत्त्राङ्कुशैः प्रेषयामास तूर्णं; पाञ्चालराजस्य रथं प्रदिश्य ॥
English Translation
Suddenly checking that foremost of elephants which had been greatly wounded and compelled to retreat Shalya, however, caused it to turn back and with hooks and keen lances urged it forward against the car of the Panchala king, pointing it out to the infuriate animal.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
नागराजं
नाग [m]
नागराजं
राज [m]
सहसा
सहसा [ind]
प्रणुन्नं
प्रणुद् [6. Ā.]
विद्राव्यमाणं
विद्रावय् [10. Ā.]
च
च [ind]
निगृह्य
निग्रह् [9. Ā.]
शाल्वः
शाल्व [m]
तोत्त्राङ्कुशैः
तोत्त्र [mn]
तोत्त्राङ्कुशैः
अङ्कुश [mn]
प्रेषयामास
प्रेषय् [10. Ā.]
तूर्णं
तूर्णम् [ind]
पाञ्चालराजस्य
पाञ्चाल [m]
पाञ्चालराजस्य
राज [m]
रथं
रथ [m]
प्रदिश्य
प्रदिश् [6. Ā.]
दृष्ट्वापतन्तं सहसा तु नागं; धृष्टद्युम्नः स्वरथाच्छीघ्रमेव । गदां प्रगृह्याशु जवेन वीरो; भूमिं प्रपन्नो भयविह्वलाङ्गः ॥
English Translation
Beholding the animal rushing forcibly at him, the heroic Dhrishtadyumna, taking up a mace, quickly leaped down on the Earth from his car, his limbs benumbed with fear.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्ट्वापतन्तं
दृश् [6. P.]
दृष्ट्वापतन्तं
आपत् [1. Ā.]
सहसा
सहसा [ind]
तु
तु [ind]
नागं
नाग [m]
धृष्टद्युम्नः
धृष्टद्युम्न [m]
स्वरथाच्छीघ्रम्
स्व [adj]
स्वरथाच्छीघ्रम्
रथ [m]
स्वरथाच्छीघ्रम्
शीघ्रम् [ind]
एव
एव [ind]
गदां
गदा [f]
प्रगृह्याशु
प्रग्रह् [9. Ā.]
प्रगृह्याशु
आशु [ind]
जवेन
जव [m]
वीरो
वीर [m]
भूमिं
भूमि [f]
प्रपन्नो
प्रपद् [4. P.]
भयविह्वलाङ्गः
भय [n]
भयविह्वलाङ्गः
विह्वल [adj]
भयविह्वलाङ्गः
अङ्ग [n]
स तं रथं हेमविभूषिताङ्गं; साश्वं ससूतं सहसा विमृद्य । उत्क्षिप्य हस्तेन तदा महाद्विपो; विपोथयामास वसुंधरातले ॥
English Translation
That huge elephant, meanwhile, suddenly crushing that gold-decked car with its horses and driver, raised it up in the air with his trunk and then dashed it down on the Earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
रथं
रथ [m]
हेमविभूषिताङ्गं
हेमन् [n]
हेमविभूषिताङ्गं
विभूषय् [10. P.]
हेमविभूषिताङ्गं
अङ्ग [n]
साश्वं
स [ind]
साश्वं
अश्व [m]
ससूतं
स [ind]
ससूतं
सूत [m]
सहसा
सहसा [ind]
विमृद्य
विमृद् [9. Ā.]
उत्क्षिप्य
उत्क्षिप् [6. P.]
हस्तेन
हस्त [mn]
तदा
तदा [ind]
महाद्विपो
महत् [adj]
महाद्विपो
द्विप [m]
विपोथयामास
विपोथय् [10. Ā.]
वसुंधरातले
वसुंधरा [f]
वसुंधरातले
तल [mn]
पाञ्चालराजस्य सुतं स दृष्ट्वा; तदार्दितं नागवरेण तेन । तमभ्यधावत्सहसा जवेन; भीमः शिखण्डी च शिनेश्च नप्ता ॥
English Translation
Beholding the driver of Panchala king thus crushed by that best of elephants. Bhima and Shikhandin and the grandson of Shini rushed with great force against that animal.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पाञ्चालराजस्य
पाञ्चाल [m]
पाञ्चालराजस्य
राज [m]
सुतं
सुत [m]
स
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तदार्दितं
तदा [ind]
तदार्दितं
अर्दय् [10. Ā.]
नागवरेण
नाग [m]
नागवरेण
वर [adj]
तेन
तद् [pron]
तम्
तद् [pron]
अभ्यधावत्
अभिधाव् [1. Ā.]
सहसा
सहसा [ind]
जवेन
जव [m]
भीमः
भीम [m]
शिखण्डी
शिखण्डिन् [m]
च
च [ind]
शिनेश्च
शिनि [m]
शिनेश्च
च [ind]
नप्ता
नप्तृ [m]
शरैश्च वेगं सहसा निगृह्य; तस्याभितोऽभ्यापततो गजस्य । स संगृहीतो रथिभिर्गजो वै; चचाल तैर्वार्यमाणश्च संख्ये ॥
English Translation
With their arrows they quickly restrained that animal. Thus restrained by them in battle, the elephant began to tremble.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शरैश्च
शर [m]
शरैश्च
च [ind]
वेगं
वेग [m]
सहसा
सहसा [ind]
निगृह्य
निग्रह् [9. Ā.]
तस्याभितो
तद् [pron]
तस्याभितो
अभितस् [ind]
ऽभ्यापततो
अभ्यापत् [1. P.]
गजस्य
गज [m]
स
तद् [pron]
संगृहीतो
संग्रह् [6. P.]
रथिभिर्
रथिन् [m]
गजो
गज [m]
वै
वै [ind]
चचाल
चल् [1. Ā.]
तैर्
तद् [pron]
वार्यमाणश्च
वारय् [10. Ā.]
वार्यमाणश्च
च [ind]
संख्ये
संख्य [n]
ततः पृषत्कान्प्रववर्ष राजा; सूर्यो यथा रश्मिजालं समन्तात् । तेनाशुगैर्वध्यमाना रथौघाः; प्रदुद्रुवुस्तत्र ततस्तु सर्वे ॥
English Translation
Meanwhile king Shalya began to discharge arrows like the Sun shedding his rays on all sides. Struck with those arrows, the (Pandava) car-warriors began to fly away.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पृषत्कान्
पृषत्क [m]
प्रववर्ष
प्रवृष् [1. Ā.]
राजा
राजन् [m]
सूर्यो
सूर्य [m]
यथा
यथा [ind]
रश्मिजालं
रश्मि [mf]
रश्मिजालं
जाल [n]
समन्तात्
समन्तात् [ind]
तेनाशुगैर्
तद् [pron]
तेनाशुगैर्
आशुग [m]
वध्यमाना
वध् [4. P.]
रथौघाः
रथ [m]
रथौघाः
ओघ [m]
प्रदुद्रुवुस्तत्र
प्रद्रु [1. Ā.]
प्रदुद्रुवुस्तत्र
तत्र [ind]
ततस्तु
ततस् [ind]
ततस्तु
तु [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
तत्कर्म शाल्वस्य समीक्ष्य सर्वे; पाञ्चालमत्स्या नृप सृञ्जयाश्च । हाहाकारैर्नादयन्तः स्म युद्धे; द्विपं समन्ताद्रुरुधुर्नराग्र्याः ॥
English Translation
Beholding that feat of Shalya, the Panchalas, the Srinjayas and the Matsyas. O king, bewailed aloud in that battle. All those foremost of men however, surrounded the animal entirely.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
शाल्वस्य
शाल्व [m]
समीक्ष्य
समीक्ष् [1. Ā.]
सर्वे
सर्व [pron]
पाञ्चालमत्स्या
पाञ्चाल [m]
पाञ्चालमत्स्या
मत्स्य [m]
नृप
नृप [m]
सृञ्जयाश्च
सृञ्जय [m]
सृञ्जयाश्च
च [ind]
हाहाकारैर्
हाहाकार [m]
नादयन्तः
नादय् [10. Ā.]
स्म
स्म [ind]
युद्धे
युद्ध [n]
द्विपं
द्विप [m]
समन्ताद्
समन्तात् [ind]
रुरुधुर्
रुध् [6. P.]
नराग्र्याः
नर [m]
नराग्र्याः
अग्र्य [adj]
पाञ्चालराजस्त्वरितस्तु शूरो; गदां प्रगृह्याचलशृङ्गकल्पाम् । असंभ्रमं भारत शत्रुघाती; जवेन वीरोऽनुससार नागम् ॥
English Translation
Then, taking up his mace resembling the crest of a mountain, the brave Panchalas appeared there. Fearlessly, O king, that hero, that striker of foes, rushed quickly against the clephant.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पाञ्चालराजस्त्वरितस्तु
पाञ्चाल [m]
पाञ्चालराजस्त्वरितस्तु
राज [m]
पाञ्चालराजस्त्वरितस्तु
त्वर् [1. P.]
पाञ्चालराजस्त्वरितस्तु
तु [ind]
शूरो
शूर [m]
गदां
गदा [f]
प्रगृह्याचलशृङ्गकल्पाम्
प्रग्रह् [9. Ā.]
प्रगृह्याचलशृङ्गकल्पाम्
अचल [m]
प्रगृह्याचलशृङ्गकल्पाम्
शृङ्ग [n]
प्रगृह्याचलशृङ्गकल्पाम्
कल्प [adj]
असंभ्रमं
असंभ्रम [adj]
भारत
भारत [m]
शत्रुघाती
शत्रु [m]
शत्रुघाती
घातिन् [adj]
जवेन
जव [m]
वीरो
वीर [m]
ऽनुससार
अनुसृ [1. Ā.]
नागम्
नाग [m]
ततोऽथ नागं धरणीधराभं; मदं स्रवन्तं जलदप्रकाशम् । गदां समाविध्य भृशं जघान; पाञ्चालराजस्य सुतस्तरस्वी ॥
English Translation
The active prince of the Panchala, approaching, began to strike with his mace that animal which was huge as a hill and which shed temporal juice like a mass of pouring clouds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽथ
अथ [ind]
नागं
नाग [m]
धरणीधराभं
धरणीधर [m]
धरणीधराभं
आभ [adj]
मदं
मद [m]
स्रवन्तं
स्रु [1. Ā.]
जलदप्रकाशम्
जलद [m]
जलदप्रकाशम्
प्रकाश [m]
गदां
गदा [f]
समाविध्य
समाव्यध् [4. P.]
भृशं
भृशम् [ind]
जघान
हन् [6. P.]
पाञ्चालराजस्य
पाञ्चाल [m]
पाञ्चालराजस्य
राज [m]
सुतस्तरस्वी
सुत [m]
सुतस्तरस्वी
तरस्विन् [adj]
स भिन्नकुम्भः सहसा विनद्य; मुखात्प्रभूतं क्षतजं विमुञ्चन् । पपात नागो धरणीधराभः; क्षितिप्रकम्पाच्चलितो यथाद्रिः ॥
English Translation
Its trunk cut open, the animal cried aloud; and vomiting enough blood, the animal, huge as a hill, suddenly dropped down as a mountain falling down during an earthquake.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
भिन्नकुम्भः
भिद् [6. P.]
भिन्नकुम्भः
कुम्भ [m]
सहसा
सहसा [ind]
विनद्य
विनद् [1. Ā.]
मुखात्
मुख [n]
प्रभूतं
प्रभूत [adj]
क्षतजं
क्षतज [n]
विमुञ्चन्
विमुच् [6. Ā.]
पपात
पत् [1. Ā.]
नागो
नाग [m]
धरणीधराभः
धरणीधर [m]
धरणीधराभः
आभ [adj]
क्षितिप्रकम्पाच्चलितो
क्षिति [f]
क्षितिप्रकम्पाच्चलितो
प्रकम्प [m]
क्षितिप्रकम्पाच्चलितो
चल् [1. Ā.]
यथाद्रिः
यथा [ind]
यथाद्रिः
अद्रि [m]
निपात्यमाने तु तदा गजेन्द्रे; हाहाकृते तव पुत्रस्य सैन्ये । स शाल्वराजस्य शिनिप्रवीरो; जहार भल्लेन शिरः शितेन ॥
English Translation
While that best of elephants was falling down and while your son's ariny were bewailing at the spectacle, that best of warriors among the Shinis cut off the head of king Shalya with a sharp and broad-headed arrow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निपात्यमाने
निपातय् [10. Ā.]
तु
तु [ind]
तदा
तदा [ind]
गजेन्द्रे
गज [m]
गजेन्द्रे
इन्द्र [m]
हाहाकृते
हाहाकृत [adj]
तव
त्वद् [pron]
पुत्रस्य
पुत्र [m]
सैन्ये
सैन्य [n]
स
तद् [pron]
शाल्वराजस्य
शाल्व [m]
शाल्वराजस्य
राज [m]
शिनिप्रवीरो
शिनि [m]
शिनिप्रवीरो
प्रवीर [m]
जहार
हृ [2. P.]
भल्लेन
भल्ल [m]
शिरः
शिरस् [n]
शितेन
शा [4. P.]
हृतोत्तमाङ्गो युधि सात्वतेन; पपात भूमौ सह नागराज्ञा । यथाद्रिशृङ्गं सुमहत्प्रणुन्नं; वज्रेण देवाधिपचोदितेन ॥
English Translation
His head having been sundered by the Satwata hero, Shalya dropped down on the Earth along with his best of elephants, like a mountain summit suddenly clapped by the thunder-bolt discharged by the best of the celestials.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हृतोत्तमाङ्गो
हृ [2. P.]
हृतोत्तमाङ्गो
उत्तमाङ्ग [n]
युधि
युध् [f]
सात्वतेन
सात्वत [m]
पपात
पत् [1. Ā.]
भूमौ
भूमि [f]
सह
सह [ind]
नागराज्ञा
नाग [mn]
नागराज्ञा
राजन् [m]
यथाद्रिशृङ्गं
यथा [ind]
यथाद्रिशृङ्गं
अद्रि [m]
यथाद्रिशृङ्गं
शृङ्ग [n]
सुमहत्
सु [ind]
सुमहत्
महत् [adj]
प्रणुन्नं
प्रणुद् [6. Ā.]
वज्रेण
वज्र [mn]
देवाधिपचोदितेन
देवाधिप [m]
देवाधिपचोदितेन
चोदय् [10. Ā.]