Udyogaparva Adhyāya 103
उद्योगपर्व • अध्यायः 103
Udyogaparva Adhyāya 103 of the classical Mahābhārata with 39 verses.
Total: 39 Verses
•
Citations: MBh 5.103.1–39
•
250 Lexicon Terms
गरुडस्तत्तु शुश्राव यथावृत्तं महाबलः । आयुःप्रदानं शक्रेण कृतं नागस्य भारत ॥
English Translation
Kanya said In the meantime Garuda endued with great might, heard what had happened, namely the bestowal of a long life on the Naga by Shakra, OBharata.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गरुडस्तत्
गरुड [m]
गरुडस्तत्
तद् [pron]
तु
तु [ind]
शुश्राव
श्रु [4. P.]
यथावृत्तं
यथावृत्त [n]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
आयुःप्रदानं
आयुस् [n]
आयुःप्रदानं
प्रदान [n]
शक्रेण
शक्र [m]
कृतं
कृ [2. Ā.]
नागस्य
नाग [m]
भारत
भारत [m]
पक्षवातेन महता रुद्ध्वा त्रिभुवनं खगः । सुपर्णः परमक्रुद्धो वासवं समुपाद्रवत् ॥
English Translation
And Suparna, the wanderer of the sky, obstructing the there worlds as it were by the heavy wind caused by his wings and being very, came to Vasava.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पक्षवातेन
पक्ष [m]
पक्षवातेन
वात [m]
महता
महत् [adj]
रुद्ध्वा
रुध् [6. P.]
त्रिभुवनं
त्रिभुवन [n]
खगः
खग [mn]
सुपर्णः
सुपर्ण [m]
परमक्रुद्धो
परम [adj]
परमक्रुद्धो
क्रुध् [4. Ā.]
वासवं
वासव [m]
समुपाद्रवत्
समुपद्रु [1. P.]
भगवन्किमवज्ञानात्क्षुधां प्रति भये मम । कामकारवरं दत्त्वा पुनश्चलितवानसि ॥
English Translation
Garuda said O lord, for what shortcoming on my part have you, forbidden me my subsistence-having granted me a boon of your own accord you have withheld it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भगवन्
भगवत् [adj]
किम्
किम् [ind]
अवज्ञानात्
अवज्ञान [n]
क्षुधां
क्षुधा [f]
प्रति
प्रति [ind]
भये
भय [n]
मम
मद् [pron]
कामकारवरं
कामकार [m]
कामकारवरं
वर [mn]
दत्त्वा
दा [1. Ā.]
पुनश्
पुनर् [ind]
चलितवान्
चल् [1. Ā.]
असि
अस् [2. P.]
निसर्गात्सर्वभूतानां सर्वभूतेश्वरेण मे । आहारो विहितो धात्रा किमर्थं वार्यते त्वया ॥
English Translation
Since the very creation of all creatures my food has been settled by the Supreme Being, the of all creatures and for what reason have you interfered with it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निसर्गात्
निसर्ग [m]
सर्वभूतानां
सर्व [pron]
सर्वभूतानां
भूत [mn]
सर्वभूतेश्वरेण
सर्व [pron]
सर्वभूतेश्वरेण
भूत [mn]
सर्वभूतेश्वरेण
ईश्वर [m]
मे
मद् [pron]
आहारो
आहार [m]
विहितो
विधा [3. Ā.]
धात्रा
धातृ [m]
किमर्थं
किमर्थम् [ind]
वार्यते
वारय् [10. Ā.]
त्वया
त्वद् [pron]
वृतश्चैष महानागः स्थापितः समयश्च मे । अनेन च मया देव भर्तव्यः प्रसवो महान् ॥
English Translation
This great Naga had been chosen by me (for my food) and the limit of his time had been fixed by me and on him was I to have subsisted, 0 lord, as also my numerous progeny.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृतश्चैष
वृ [5. Ā.]
वृतश्चैष
च [ind]
वृतश्चैष
एतद् [pron]
महानागः
महत् [adj]
महानागः
नाग [m]
स्थापितः
स्थापय् [10. Ā.]
समयश्च
समय [m]
समयश्च
च [ind]
मे
मद् [pron]
अनेन
इदम् [pron]
च
च [ind]
मया
मद् [pron]
देव
देव [m]
भर्तव्यः
भृ [1. Ā.]
प्रसवो
प्रसव [m]
महान्
महत् [adj]
एतस्मिंस्त्वन्यथाभूते नान्यं हिंसितुमुत्सहे । क्रीडसे कामकारेण देवराज यथेच्छकम् ॥
English Translation
I dare not now kill another of the species, which is used such (i.e., on whom you have granted a boon); you play as you like, of your own will, O king the gods.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतस्मिंस्त्वन्यथाभूते
एतद् [pron]
एतस्मिंस्त्वन्यथाभूते
तु [ind]
एतस्मिंस्त्वन्यथाभूते
अन्यथाभूत [adj]
नान्यं
न [ind]
नान्यं
अन्य [pron]
हिंसितुम्
हिंस् [7. Ā.]
उत्सहे
उत्सह् [1. P.]
क्रीडसे
क्रीड् [1. Ā.]
कामकारेण
कामकार [m]
देवराज
देवराज [m]
यथेच्छकम्
यथेच्छक [adj]
सोऽहं प्राणान्विमोक्ष्यामि तथा परिजनो मम । ये च भृत्या मम गृहे प्रीतिमान्भव वासव ॥
English Translation
Reduced to this I shall lose my life as also will the members of my family and these that are attendants at my house. Be gratified Vasava.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
प्राणान्
प्राण [m]
विमोक्ष्यामि
विमुच् [6. Ā.]
तथा
तथा [ind]
परिजनो
परिजन [m]
मम
मद् [pron]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
भृत्या
भृत्य [m]
मम
मद् [pron]
गृहे
गृह [mn]
प्रीतिमान्
प्रीतिमत् [adj]
भव
भू [1. Ā.]
वासव
वासव [m]
एतच्चैवाहमर्हामि भूयश्च बलवृत्रहन् । त्रैलोक्यस्येश्वरो योऽहं परभृत्यत्वमागतः ॥
English Translation
O slayer of Bala and Vritra, this indeed do I deserve not; though lord of the three worlds I have been reduced to the state of a servant of another.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतच्चैवाहम्
एतद् [pron]
एतच्चैवाहम्
च [ind]
एतच्चैवाहम्
एव [ind]
एतच्चैवाहम्
मद् [pron]
अर्हामि
अर्ह् [1. Ā.]
भूयश्च
भूयस् [ind]
भूयश्च
च [ind]
बलवृत्रहन्
बल [m]
बलवृत्रहन्
वृत्र [m]
बलवृत्रहन्
हन् [adj]
त्रैलोक्यस्येश्वरो
त्रैलोक्य [n]
त्रैलोक्यस्येश्वरो
ईश्वर [m]
यो
यद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
परभृत्यत्वम्
पर [pron]
परभृत्यत्वम्
भृत्य [m]
परभृत्यत्वम्
त्व [n]
आगतः
आगम् [6. P.]
त्वयि तिष्ठति देवेश न विष्णुः कारणं मम । त्रैलोक्यराज राज्यं हि त्वयि वासव शाश्वतम् ॥
English Translation
O lord of the celestial whilst you suppress me, I find no cause for going to Vishnu; O Vasava, you are the eternal sovereign of the three worlds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वयि
त्वद् [pron]
तिष्ठति
स्था [1. Ā.]
देवेश
देवेश [m]
न
न [ind]
विष्णुः
विष्णु [m]
कारणं
कारण [n]
मम
मद् [pron]
त्रैलोक्यराज
त्रैलोक्य [n]
त्रैलोक्यराज
राज [m]
राज्यं
राज्य [n]
हि
हि [ind]
त्वयि
त्वद् [pron]
वासव
वासव [m]
शाश्वतम्
शाश्वत [adj]
ममापि दक्षस्य सुता जननी कश्यपः पिता । अहमप्युत्सहे लोकान्समस्तान्वोढुमञ्जसा ॥
English Translation
O too have daughter of Daksha for my mother and Kashyapa also for my father and I too can venture to bear easily the weight of the three worlds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ममापि
मद् [pron]
ममापि
अपि [ind]
दक्षस्य
दक्ष [m]
सुता
सुता [f]
जननी
जननी [f]
कश्यपः
कश्यप [m]
पिता
पितृ [m]
अहम्
मद् [pron]
अप्युत्सहे
अपि [ind]
अप्युत्सहे
उत्सह् [1. P.]
लोकान्
लोक [m]
समस्तान्
समस्त [adj]
वोढुम्
वह् [2. P.]
अञ्जसा
अञ्जसा [ind]
असह्यं सर्वभूतानां ममापि विपुलं बलम् । मयापि सुमहत्कर्म कृतं दैतेयविग्रहे ॥
English Translation
My great strength too is unendurable by all creature and by me too have been done great deeds in the war the sons of Diti.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असह्यं
असह्य [adj]
सर्वभूतानां
सर्व [pron]
सर्वभूतानां
भूत [mn]
ममापि
मद् [pron]
ममापि
अपि [ind]
विपुलं
विपुल [adj]
बलम्
बल [mn]
मयापि
मद् [pron]
मयापि
अपि [ind]
सुमहत्
सु [ind]
सुमहत्
महत् [adj]
कर्म
कर्मन् [n]
कृतं
कृ [2. Ā.]
दैतेयविग्रहे
दैतेय [m]
दैतेयविग्रहे
विग्रह [mn]
श्रुतश्रीः श्रुतसेनश्च विवस्वान्रोचनामुखः । प्रसभः कालकाक्षश्च मयापि दितिजा हताः ॥
English Translation
Shrutashri and Shrutsena, Vivasvata Rochanamukha and Prasrita and Kalka Aksha, these sons of Diti have by me been slain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुतसेनश्च
श्रुतसेन [m]
श्रुतसेनश्च
च [ind]
विवस्वान्
विवस्वन्त् [m]
रोचनामुखः
रोचनामुख [m]
प्रसभः
प्रसभ [adj]
कालकाक्षश्च
कालकाक्ष [m]
कालकाक्षश्च
च [ind]
मयापि
मद् [pron]
मयापि
अपि [ind]
दितिजा
दितिज [m]
हताः
हन् [6. P.]
यत्तु ध्वजस्थानगतो यत्नात्परिचराम्यहम् । वहामि चैवानुजं ते तेन मामवमन्यसे ॥
English Translation
Stationing myself on the flag I fear your younger and attend on him; Therefore do you disregard me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यत् [ind]
तु
तु [ind]
ध्वजस्थानगतो
ध्वज [mn]
ध्वजस्थानगतो
स्थान [n]
ध्वजस्थानगतो
गम् [6. Ā.]
यत्नात्
यत्न [m]
परिचराम्यहम्
परिचर् [1. Ā.]
परिचराम्यहम्
मद् [pron]
वहामि
वह् [2. P.]
चैवानुजं
च [ind]
चैवानुजं
एव [ind]
चैवानुजं
अनुज [m]
ते
त्वद् [pron]
तेन
तेन [ind]
माम्
मद् [pron]
अवमन्यसे
अवमन् [4. P.]
कोऽन्यो भारसहो ह्यस्ति कोऽन्योऽस्ति बलवत्तरः । मया योऽहं विशिष्टः सन्वहामीमं सबान्धवम् ॥
English Translation
What other being can bear that load? What other being is stronger? Though thus qualified, I yet bear your younger brother with his friends.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
को
क [pron]
ऽन्यो
अन्य [pron]
भारसहो
भार [m]
भारसहो
सह [adj]
ह्यस्ति
हि [ind]
ह्यस्ति
अस् [2. P.]
को
क [pron]
ऽन्यो
अन्य [pron]
ऽस्ति
अस् [2. P.]
बलवत्तरः
बलवत्तर [adj]
मया
मद् [pron]
यो
यद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
विशिष्टः
विशिष् [7. P.]
सन्
अस् [2. P.]
वहामीमं
वह् [2. P.]
वहामीमं
इदम् [pron]
सबान्धवम्
स [ind]
सबान्धवम्
बान्धव [m]
अवज्ञाय तु यत्तेऽहं भोजनाद्व्यपरोपितः । तेन मे गौरवं नष्टं त्वत्तश्चास्माच्च वासव ॥
English Translation
Since however disregarding me, O Vishnu, as for yourself, you have interfered with my subsistence, you have made me lose my respect, as your brother has done.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवज्ञाय
अवज्ञा [9. Ā.]
तु
तु [ind]
यत्
यत् [ind]
ते
त्वद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
भोजनाद्
भोजन [n]
व्यपरोपितः
व्यपरोपय् [10. P.]
तेन
तेन [ind]
मे
मद् [pron]
गौरवं
गौरव [n]
नष्टं
नश् [1. P.]
त्वत्तश्चास्माच्च
त्वद् [pron]
त्वत्तश्चास्माच्च
च [ind]
त्वत्तश्चास्माच्च
इदम् [pron]
त्वत्तश्चास्माच्च
च [ind]
वासव
वासव [m]
अदित्यां य इमे जाता बलविक्रमशालिनः । त्वमेषां किल सर्वेषां विशेषाद्बलवत्तरः ॥
English Translation
Among those endued with might and prowess that are begotten in the race of Aditi-you are the strongest in might.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अदित्यां
अदिति [f]
य
यद् [pron]
इमे
इदम् [pron]
जाता
जन् [4. P.]
बलविक्रमशालिनः
बल [mn]
बलविक्रमशालिनः
विक्रम [m]
बलविक्रमशालिनः
शालिन् [adj]
त्वम्
त्वद् [pron]
एषां
इदम् [pron]
किल
किल [ind]
सर्वेषां
सर्व [pron]
विशेषाद्
विशेषात् [ind]
बलवत्तरः
बलवत्तर [adj]
सोऽहं पक्षैकदेशेन वहामि त्वां गतक्लमः । विमृश त्वं शनैस्तात को न्वत्र बलवानिति ॥
English Translation
I bear you who are such on one portion of my wings without experiencing any fatigue. Think, O dear as to who is the stronger.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
पक्षैकदेशेन
पक्ष [m]
पक्षैकदेशेन
एक [pron]
पक्षैकदेशेन
देश [m]
वहामि
वह् [2. P.]
त्वां
त्वद् [pron]
गतक्लमः
गम् [6. Ā.]
गतक्लमः
क्लम [m]
विमृश
विमृश् [6. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
शनैस्तात
शनैस् [ind]
शनैस्तात
तात [m]
को
क [pron]
न्वत्र
नु [ind]
न्वत्र
अत्र [ind]
बलवान्
बलवत् [adj]
इति
इति [ind]
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा खगस्योदर्कदारुणम् । अक्षोभ्यं क्षोभयंस्तार्क्ष्यमुवाच रथचक्रभृत् ॥
English Translation
Kanva said The wielder of the discus, having heard the words marked with vanity of the wanderer of the sky, which were at the same time indicative of peril, said to Tarkshya, who was annoyed, annoying him the more.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
मातलिः
मातलि [m]
शक्रसारथिः
शक्र [m]
शक्रसारथिः
सारथि [m]
अक्षोभ्यं
अक्षोभ्य [adj]
क्षोभयंस्तार्क्ष्यम्
क्षोभय् [10. Ā.]
क्षोभयंस्तार्क्ष्यम्
तार्क्ष्य [mn]
उवाच
वच् [2. P.]
रथचक्रभृत्
रथ [m]
रथचक्रभृत्
चक्र [n]
रथचक्रभृत्
भृत् [adj]
गरुत्मन्मन्यसेऽऽत्मानं बलवन्तं सुदुर्बलम् । अलमस्मत्समक्षं ते स्तोतुमात्मानमण्डज ॥
English Translation
"O Garuda, you consider yourself strong, though you are weak. It is not right that you should thus speak in flattering terms of yourself in presence, O you born of egg.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गरुत्मन्मन्यसे
गरुत्मन्त् [m]
गरुत्मन्मन्यसे
मन् [8. P.]
बलवन्तं
बलवत् [adj]
सुदुर्बलम्
सु [ind]
सुदुर्बलम्
दुर्बल [adj]
अलम्
अलम् [ind]
अस्मत्समक्षं
मद् [pron]
अस्मत्समक्षं
समक्ष [adj]
ते
त्वद् [pron]
स्तोतुम्
स्तु [1. Ā.]
आत्मानम्
आत्मन् [m]
अण्डज
अण्डज [m]
त्रैलोक्यमपि मे कृत्स्नमशक्तं देहधारणे । अहमेवात्मनात्मानं वहामि त्वां च धारये ॥
English Translation
The three worlds, even when united together are incapable are incapable of bearing the load of my body; I myself bear the weight of my-self and also uphold you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रैलोक्यम्
त्रैलोक्य [n]
अपि
अपि [ind]
मे
मद् [pron]
कृत्स्नम्
कृत्स्न [adj]
अशक्तं
अशक्त [adj]
देहधारणे
देह [mn]
देहधारणे
धारण [n]
अहम्
मद् [pron]
एवात्मनात्मानं
एव [ind]
एवात्मनात्मानं
आत्मन् [m]
एवात्मनात्मानं
आत्मन् [m]
वहामि
वह् [2. P.]
त्वां
त्वद् [pron]
च
च [ind]
धारये
धारय् [10. Ā.]
इमं तावन्ममैकं त्वं बाहुं सव्येतरं वह । यद्येनं धारयस्येकं सफलं ते विकत्थितम् ॥
English Translation
To prove your words, bear the weight of my right arm and if you can carry it then what you say will have some reason in it."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमं
इदम् [pron]
तावन्ममैकं
तावत् [ind]
तावन्ममैकं
मद् [pron]
तावन्ममैकं
एक [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
बाहुं
बाहु [mf]
सव्येतरं
सव्येतर [adj]
वह
वह् [2. P.]
यद्येनं
यदि [ind]
यद्येनं
एनद् [pron]
धारयस्येकं
धारय् [10. Ā.]
धारयस्येकं
एक [pron]
सफलं
स [ind]
सफलं
फल [n]
ते
त्वद् [pron]
विकत्थितम्
विकत्थ् [1. P.]
ततः स भगवांस्तस्य स्कन्धे बाहुं समासजत् । निपपात स भारार्तो विह्वलो नष्टचेतनः ॥
English Translation
Then did that prosperous being place his arm on his shoulder. He fell down struck by the lord stupefied and deprived of his senses.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
भगवांस्तस्य
भगवन्त् [m]
भगवांस्तस्य
तद् [pron]
स्कन्धे
स्कन्ध [m]
बाहुं
बाहु [mf]
समासजत्
समासञ्ज् [1. Ā.]
निपपात
निपत् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
भारार्तो
भार [m]
भारार्तो
आर्त [adj]
विह्वलो
विह्वल [adj]
नष्टचेतनः
नश् [1. P.]
नष्टचेतनः
चेतना [f]
यावान्हि भारः कृत्स्नायाः पृथिव्याः पर्वतैः सह । एकस्या देहशाखायास्तावद्भारममन्यत ॥
English Translation
The weight, that was in the earth united with the mountains, was in one branch of the body (of Vishnu).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यावान्
यावत् [adj]
हि
हि [ind]
भारः
भार [m]
कृत्स्नायाः
कृत्स्न [adj]
पृथिव्याः
पृथिवी [f]
पर्वतैः
पर्वत [mn]
सह
सह [ind]
एकस्या
एक [pron]
देहशाखायास्तावद्
देह [mn]
देहशाखायास्तावद्
शाखा [f]
देहशाखायास्तावद्
तावत् [ind]
भारम्
भार [m]
अमन्यत
मन् [8. P.]
न त्वेनं पीडयामास बलेन बलवत्तरः । ततो हि जीवितं तस्य न व्यनीनशदच्युतः ॥
English Translation
The one who was by far the stronger did not press him (Garuda) with any force and thus was he alive for Achyuta did not want to kill him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
त्वेनं
तु [ind]
त्वेनं
एनद् [pron]
पीडयामास
पीडय् [10. Ā.]
बलेन
बल [mn]
बलवत्तरः
बलवत्तर [adj]
ततो
ततस् [ind]
हि
हि [ind]
जीवितं
जीवित [n]
तस्य
तद् [pron]
न
न [ind]
व्यनीनशद्
विनश् [4. Ā.]
अच्युतः
अच्युत [adj]
विपक्षः स्रस्तकायश्च विचेता विह्वलः खगः । मुमोच पत्राणि तदा गुरुभारप्रपीडितः ॥
English Translation
Writhing under that heavy load that wanderer of the sky gasped for breath, was stupefied, lost his senses and his energies were all dried up and he was stripped off his feathers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विपक्षः
विपक्ष [adj]
स्रस्तकायश्च
स्रंस् [1. P.]
स्रस्तकायश्च
काय [m]
स्रस्तकायश्च
च [ind]
विचेता
विचेतस् [adj]
विह्वलः
विह्वल [adj]
खगः
खग [mn]
मुमोच
मुच् [6. Ā.]
पत्राणि
पत्त्र [mn]
तदा
तदा [ind]
गुरुभारप्रपीडितः
गुरु [adj]
गुरुभारप्रपीडितः
भार [m]
गुरुभारप्रपीडितः
प्रपीडय् [10. P.]
स विष्णुं शिरसा पक्षी प्रणम्य विनतासुतः । विचेता विह्वलो दीनः किंचिद्वचनमब्रवीत् ॥
English Translation
Then the bird, the son of Vinata, bowed with his head to Vishnu and feebly said to him these words, being stupefied and rendered helpless and regretting his folly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
स [ind]
विष्णुं
विष्णु [m]
शिरसा
शिरस् [n]
पक्षी
पक्षिन् [m]
प्रणम्य
प्रणम् [1. Ā.]
विनतासुतः
विनता [f]
विनतासुतः
सुत [m]
विचेता
विचेतस् [adj]
विह्वलो
विह्वल [adj]
दीनः
दीन [adj]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
भगवँल्लोकसारस्य सदृशेन वपुष्मता । भुजेन स्वैरमुक्तेन निष्पिष्टोऽस्मि महीतले ॥
English Translation
"O lord, what is the wonder that I should be crushed down to the earth by the arm which belongs to a body which is like the essence of the universe.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भगवंल्
भगवन्त् [m]
लोकसारस्य
लोक [m]
लोकसारस्य
सार [mn]
सदृशेन
सदृश [adj]
वपुष्मता
वपुष्मत् [adj]
भुजेन
भुज [m]
स्वैरमुक्तेन
स्वैर [adj]
स्वैरमुक्तेन
मुच् [6. Ā.]
निष्पिष्टो
निष्पिष् [6. P.]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
महीतले
मही [f]
महीतले
तल [mn]
क्षन्तुमर्हसि मे देव विह्वलस्याल्पचेतसः । बलदाहविदग्धस्य पक्षिणो ध्वजवासिनः ॥
English Translation
It is proper, O lord, that you should forgiven me am rendered helpless, who am of mean intelligence, intoxicated with the vanity of might and but a bird bearing a flag.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षन्तुम्
क्षम् [1. P.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
मे
मद् [pron]
देव
देव [m]
विह्वलस्याल्पचेतसः
विह्वल [adj]
विह्वलस्याल्पचेतसः
अल्प [adj]
विह्वलस्याल्पचेतसः
चेतस् [n]
बलदाहविदग्धस्य
बल [mn]
बलदाहविदग्धस्य
दाह [m]
बलदाहविदग्धस्य
विदह् [4. Ā.]
पक्षिणो
पक्षिन् [m]
ध्वजवासिनः
ध्वज [mn]
ध्वजवासिनः
वासिन् [adj]
न विज्ञातं बलं देव मया ते परमं विभो । तेन मन्याम्यहं वीर्यमात्मनोऽसदृशं परैः ॥
English Translation
O god, O lord, your strength was not known to me and for that reason did I think myself possessed of heroism not equaled by others.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
विज्ञातं
विज्ञा [9. Ā.]
बलं
बल [mn]
देव
देव [m]
मया
मद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
परमं
परम [adj]
विभो
विभु [adj]
तेन
तेन [ind]
मन्याम्यहं
मन् [8. P.]
मन्याम्यहं
मद् [pron]
वीर्यम्
वीर्य [n]
आत्मनो
आत्मन् [m]
ऽसदृशं
असदृश [adj]
परैः
पर [pron]
ततश्चक्रे स भगवान्प्रसादं वै गरुत्मतः । मैवं भूय इति स्नेहात्तदा चैनमुवाच ह ॥
English Translation
Then was the god pleased with Garuda and he said is the bird out of affection-"'Do not act so again."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततश्चक्रे
ततस् [ind]
ततश्चक्रे
कृ [2. Ā.]
स
तद् [pron]
भगवान्
भगवन्त् [m]
प्रसादं
प्रसाद [m]
वै
वै [ind]
गरुत्मतः
गरुत्मन्त् [m]
मैवं
मा [ind]
मैवं
एवम् [ind]
भूय
भूयस् [ind]
इति
इति [ind]
स्नेहात्
स्नेह [mn]
तदा
तदा [ind]
चैनम्
च [ind]
चैनम्
एनद् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
तथा त्वमपि गान्धारे यावत्पाण्डुसुतान्रणे । नासादयसि तान्वीरांस्तावज्जीवसि पुत्रक ॥
English Translation
Kanva said In the same way, O son of Gandhari, you too, so long as you do not come face to face in battle with those heroes, the sons of Pandu, will be living, O dear, son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
त्वम्
त्वद् [pron]
अपि
अपि [ind]
गान्धारे
गान्धारि [m]
यावत्
यावत् [ind]
पाण्डुसुतान्
पाण्डु [m]
पाण्डुसुतान्
सुत [m]
रणे
रण [m]
नासादयसि
न [ind]
नासादयसि
आसादय् [10. Ā.]
तान्
तद् [pron]
वीरांस्तावज्जीवसि
वीर [m]
वीरांस्तावज्जीवसि
तावत् [ind]
वीरांस्तावज्जीवसि
जीव् [1. Ā.]
पुत्रक
पुत्रक [m]
भीमः प्रहरतां श्रेष्ठो वायुपुत्रो महाबलः । धनंजयश्चेन्द्रसुतो न हन्यातां तु कं रणे ॥
English Translation
Who is there whom Bhima the foremost among opponents, the son of Vayu and possessed of great strength and Dhananjaya the son of Shakra cannot kill in battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कर्णः
कर्ण [m]
प्रहरतां
प्रहृ [2. P.]
श्रेष्ठः
श्रेष्ठ [adj]
सर्वांश्चारीन्
सर्व [pron]
सर्वांश्चारीन्
च [ind]
सर्वांश्चारीन्
अरि [m]
महारथः
महत् [adj]
महारथः
रथ [m]
धनंजयश्चेन्द्रसुतो
धनंजय [m]
धनंजयश्चेन्द्रसुतो
च [ind]
धनंजयश्चेन्द्रसुतो
इन्द्र [m]
धनंजयश्चेन्द्रसुतो
सुत [m]
न
न [ind]
हन्यातां
हन् [6. P.]
तु
तु [ind]
कं
क [pron]
रणे
रण [m]
विष्णुर्वायुश्च शक्रश्च धर्मस्तौ चाश्विनावुभौ । एते देवास्त्वया केन हेतुना शक्यमीक्षितुम् ॥
English Translation
Vishnu, Vayu, Shakra, Dharma and both the Asvinis-all these are gods how are you capable of gazing at?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विष्णुर्
विष्णु [m]
वायुश्च
वायु [m]
वायुश्च
च [ind]
शक्रश्च
शक्र [m]
शक्रश्च
च [ind]
धर्मस्तौ
धर्म [mn]
धर्मस्तौ
तद् [pron]
चाश्विनावुभौ
च [ind]
चाश्विनावुभौ
अश्विन् [m]
चाश्विनावुभौ
उभ् [pron]
एते
एतद् [pron]
देवास्त्वया
देव [m]
देवास्त्वया
त्वद् [pron]
केन
क [pron]
हेतुना
हेतु [m]
शक्यम्
शक्य [adj]
ईक्षितुम्
ईक्ष् [4. P.]
तदलं ते विरोधेन शमं गच्छ नृपात्मज । वासुदेवेन तीर्थेन कुलं रक्षितुमर्हसि ॥
English Translation
Fight would therefore be useless; effect peace, O son of a ruler of men, by means of Vasudeva; it is proper that you should save your family.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
अलं
अलम् [ind]
ते
त्वद् [pron]
विरोधेन
विरोध [m]
शमं
शम [m]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
नृपात्मज
नृप [m]
नृपात्मज
आत्मज [m]
वासुदेवेन
वासुदेव [m]
तीर्थेन
तीर्थ [mn]
क्षिप्रं
क्षिप्रम् [ind]
संशाम्य
संशामय् [10. Ā.]
पाण्डवैः
पाण्डव [m]
प्रत्यक्षो ह्यस्य सर्वस्य नारदोऽयं महातपाः । माहात्म्यं यत्तदा विष्णोर्योऽयं चक्रगदाधरः ॥
English Translation
This Narada, of great asceticism, saw all this with his own eyes and this Krishna held the mice and discus of that great souled Vishnu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रत्यक्षो
प्रत्यक्ष [adj]
ह्यस्य
हि [ind]
ह्यस्य
इदम् [pron]
सर्वस्य
सर्व [pron]
नारदो
नारद [m]
ऽयं
इदम् [pron]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
माहात्म्यं
माहात्म्य [n]
यत्
यद् [pron]
तदा
तदा [ind]
विष्णोर्
विष्णु [m]
यो
यद् [pron]
ऽयं
इदम् [pron]
चक्रगदाधरः
चक्र [n]
चक्रगदाधरः
गदा [f]
चक्रगदाधरः
धर [adj]
दुर्योधनस्तु तच्छ्रुत्वा निःश्वसन्भृकुटीमुखः । राधेयमभिसंप्रेक्ष्य जहास स्वनवत्तदा ॥
English Translation
Vaishampayana said Duryodhana, having heard all this, breathing herd with his eye-brows contracted and gazing on the son of Radica, laughed aloud at that time.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुर्योधनस्तु
दुर्योधन [m]
दुर्योधनस्तु
तु [ind]
तच्छ्रुत्वा
तद् [pron]
तच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
निःश्वसन्
निःश्वस् [2. Ā.]
भृकुटीमुखः
भृकुटी [f]
भृकुटीमुखः
मुख [n]
राधेयम्
राधेय [m]
अभिसम्प्रेक्ष्य
अभिसम्प्रेक्ष् [1. Ā.]
जहास
हस् [1. Ā.]
स्वनवत्
स्वनवत् [adj]
तदा
तदा [ind]
कदर्थीकृत्य तद्वाक्यमृषेः कण्वस्य दुर्मतिः । ऊरुं गजकराकारं ताडयन्निदमब्रवीत् ॥
English Translation
Without regarding those words of the Rishi Kanva, the one, of evil intellect, said these words slapping his thighs which were of the size of those of an elephant.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कदर्थीकृत्य
कदर्थीकृ [8. P.]
तद्
तद् [pron]
वाक्यम्
वाक्य [n]
ऋषेः
ऋषि [m]
कण्वस्य
कण्व [m]
दुर्मतिः
दुर्मति [adj]
ऊरुं
ऊरु [mf]
गजकराकारं
गज [m]
गजकराकारं
कर [m]
गजकराकारं
आकार [m]
ताडयन्न्
ताडय् [10. Ā.]
इदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
यथैवेश्वरसृष्टोऽस्मि यद्भावि या च मे गतिः । तथा महर्षे वर्तामि किं प्रलापः करिष्यति ॥
English Translation
"Since I have been created by god, I am what he has made me; what will happen must happen and so must my course be shaped. O great Rishi, I shall act in that way; what can these useless discussions do?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथैवेश्वरसृष्टो
यथा [ind]
यथैवेश्वरसृष्टो
एव [ind]
यथैवेश्वरसृष्टो
ईश्वर [m]
यथैवेश्वरसृष्टो
सृज् [2. P.]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
यद्
यद् [pron]
भावि
भाविन् [adj]
या
यद् [pron]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
गतिः
गति [f]
तथा
तथा [ind]
महर्षे
महत् [adj]
महर्षे
ऋषि [m]
वर्तामि
वृत् [3. P.]
किं
किम् [ind]
प्रलापः
प्रलाप [m]
करिष्यति
कृ [2. Ā.]