Āśramavāsikaparva Adhyāya 22
आश्रमवासिकपर्व • अध्यायः 22
Āśramavāsikaparva Adhyāya 22 of the classical Mahābhārata with 33 verses.
Total: 33 Verses
•
Citations: MBh 15.22.1–33
•
250 Lexicon Terms
ततः प्रासादहर्म्येषु वसुधायां च पार्थिव । स्त्रीणां च पुरुषाणां च सुमहान्निस्वनोऽभवत् ॥
English Translation
Great was the uproar, at that time, O king, of both men and women standing on the terraces of palaces or on the Earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रासादहर्म्येषु
प्रासाद [m]
प्रासादहर्म्येषु
हर्म्य [n]
वसुधायां
वसुधा [f]
च
च [ind]
पार्थिव
पार्थिव [m]
स्त्रीणां
स्त्री [f]
च
च [ind]
पुरुषाणां
पुरुष [m]
च
च [ind]
सुमहान्निस्वनो
सु [ind]
सुमहान्निस्वनो
महत् [adj]
सुमहान्निस्वनो
निस्वन [m]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
स राजा राजमार्गेण नृनारीसंकुलेन च । कथंचिन्निर्ययौ धीमान्वेपमानः कृताञ्जलिः ॥
English Translation
Endued with great intelligence, the old king, with joined hands, and trembling with weakness, passed with difficulty along the principal street which was crowded with persons of both sexes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
राजमार्गेण
राजमार्ग [m]
नृनारीसंकुलेन
नृ [m]
नृनारीसंकुलेन
नारी [f]
नृनारीसंकुलेन
संकुल [adj]
च
च [ind]
कथंचिन्निर्ययौ
कथंचिद् [ind]
कथंचिन्निर्ययौ
निर्या [2. P.]
धीमान्
धीमत् [adj]
वेपमानः
विप् [1. P.]
कृताञ्जलिः
कृताञ्जलि [adj]
स वर्धमानद्वारेण निर्ययौ गजसाह्वयात् । विसर्जयामास च तं जनौघं स मुहुर्मुहुः ॥
English Translation
He left the city of Hastinapur by the principal gate, and then repeatedly asked that crowd of people to return to their homes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
वर्धमानद्वारेण
वर्धमानद्वार [n]
निर्ययौ
निर्या [2. P.]
गजसाह्वयात्
गजसाह्वय [n]
विसर्जयामास
विसर्जय् [10. Ā.]
च
च [ind]
तं
तद् [pron]
जनौघं
जन [m]
जनौघं
ओघ [m]
स
तद् [pron]
मुहुर्
मुहुर् [ind]
मुहुः
मुहुर् [ind]
वनं गन्तुं च विदुरो राज्ञा सह कृतक्षणः । संजयश्च महामात्रः सूतो गावल्गणिस्तथा ॥
English Translation
Vidura had made up his mind for going to the forest with the king. The Suta Sanjaya also, the son of Gavalgani, the chief minister of Dhritarashtra, was of the same heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वनं
वन [n]
गन्तुं
गम् [6. Ā.]
च
च [ind]
विदुरो
विदुर [m]
राज्ञा
राजन् [m]
सह
सह [ind]
कृतक्षणः
कृतक्षण [adj]
संजयश्च
संजय [m]
संजयश्च
च [ind]
महामात्रः
महामात्र [m]
सूतो
सूत [m]
गावल्गणिस्तथा
गावल्गणि [m]
गावल्गणिस्तथा
तथा [ind]
कृपं निवर्तयामास युयुत्सुं च महारथम् । धृतराष्ट्रो महीपालः परिदाय युधिष्ठिरे ॥
English Translation
King Dhritarashtra, however, caused Kripa and the powerful car-warrior Yuyutsu 10 refrain from following him. He made them over to Yudhishthira's hands.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृपं
कृप [mf]
निवर्तयामास
निवर्तय् [10. Ā.]
युयुत्सुं
युयुत्सु [m]
च
च [ind]
महारथम्
महत् [adj]
महारथम्
रथ [m]
धृतराष्ट्रं
धृतराष्ट्र [m]
महीपालम्
महीपाल [m]
उपतस्थे
उपस्था [1. Ā.]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
निवृत्ते पौरवर्गे तु राजा सान्तःपुरस्तदा । धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातो निवर्तितुमियेष सः ॥
English Translation
After the citizens had ceased following the monarch, king Yudhishthira, with the ladies of his house, prepared to stop, at the command of Dhritarashtra you desist.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निवृत्ते
निवृत् [1. Ā.]
पौरवर्गे
पौर [m]
पौरवर्गे
वर्ग [m]
तु
तु [ind]
राजा
राजन् [m]
सान्तःपुरस्तदा
स [ind]
सान्तःपुरस्तदा
अन्तःपुर [n]
सान्तःपुरस्तदा
तदा [ind]
धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातो
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातो
अभ्यनुज्ञा [9. Ā.]
विदुरस्तान्यकारयत्
विदुर [m]
विदुरस्तान्यकारयत्
तद् [pron]
विदुरस्तान्यकारयत्
कारय् [10. Ā.]
सोऽब्रवीन्मातरं कुन्तीमुपेत्य भरतर्षभ । अहं राजानमन्विष्ये भवती विनिवर्तताम् ॥
English Translation
Seeing that his other Kunti was desirous of retiring into the forest, the king said to her, 'I shall follow the old king. Do
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽब्रवीन्महाराज
ब्रू [2. Ā.]
ऽब्रवीन्महाराज
महत् [adj]
ऽब्रवीन्महाराज
राज [m]
कुन्तीपुत्रम्
कुन्ती [f]
कुन्तीपुत्रम्
पुत्र [m]
उपह्वरे
उपह्वर [n]
अहं
मद् [pron]
राजानम्
राजन् [m]
अन्विष्ये
अन्विष् [6. Ā.]
भवती
भवत् [adj]
विनिवर्तताम्
विनिवृत् [1. Ā.]
वधूपरिवृता राज्ञि नगरं गन्तुमर्हसि । राजा यात्वेष धर्मात्मा तपसे धृतनिश्चयः ॥
English Translation
You should, O queen, return to the city, accompanied by these your daughters-in-law! This king, goes to the forest, determined upon practicing penances.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वधूपरिवृता
वधू [f]
वधूपरिवृता
परिवृ [5. Ā.]
राज्ञि
राज्ञी [f]
नगरं
नगर [mn]
गन्तुम्
गम् [6. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
राजा
राजन् [m]
यात्वेष
या [2. Ā.]
यात्वेष
एतद् [pron]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
तपसे
तपस् [n]
धृतनिश्चयः
धृ [4. P.]
धृतनिश्चयः
निश्चय [m]
इत्युक्ता धर्मराजेन बाष्पव्याकुललोचना । जगादैवं तदा कुन्ती गान्धारीं परिगृह्य ह ॥
English Translation
Though king Yudhishthira said these words to her, with his eyes bathed in tears, Kunti, however, without answering him, continued to go, catching hold of Gandhari.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्ता
इति [ind]
इत्युक्ता
वच् [2. P.]
धर्मराजेन
धर्मराज [m]
बाष्पव्याकुललोचना
बाष्प [mn]
बाष्पव्याकुललोचना
व्याकुल [adj]
बाष्पव्याकुललोचना
लोचन [n]
जगादैवं
गद् [1. Ā.]
जगादैवं
एवम् [ind]
तदा
तदा [ind]
कुन्ती
कुन्ती [f]
गान्धारीं
गान्धारी [f]
परिगृह्य
परिग्रह् [9. Ā.]
ह
ह [ind]
सहदेवे महाराज मा प्रमादं कृथाः क्वचित् । एष मामनुरक्तो हि राजंस्त्वां चैव नित्यदा ॥
English Translation
Kunti said O king, never neglect Sahadeva. He is very much attached to me, O monarch, and to you also always.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सहदेवे
सहदेव [m]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
मा
मा [ind]
प्रमादं
प्रमाद [m]
कृथाः
कृ [2. Ā.]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
एष
एतद् [pron]
माम्
मद् [pron]
अनुरक्तो
अनुरञ्ज् [4. Ā.]
हि
हि [ind]
राजंस्त्वां
राजन् [m]
राजंस्त्वां
त्वद् [pron]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
नित्यदा
नित्यदा [ind]
कर्णं स्मरेथाः सततं संग्रामेष्वपलायिनम् । अवकीर्णो हि स मया वीरो दुष्प्रज्ञया तदा ॥
English Translation
You should always bear in mind Karna who never retreated from battle. Through my folly that hero has been killed in the field of battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हतं
हन् [6. P.]
पुत्रशतं
पुत्र [m]
पुत्रशतं
शत [mn]
शूरं
शूर [m]
संग्रामेष्वपलायिनम्
संग्राम [mn]
संग्रामेष्वपलायिनम्
अपलायिन् [adj]
अवकीर्णो
अवकृ [6. Ā.]
हि
हि [ind]
स
तद् [pron]
मया
मद् [pron]
वीरो
वीर [m]
दुष्प्रज्ञया
दुष्प्रज्ञ [adj]
तदा
तदा [ind]
आयसं हृदयं नूनं मन्दाया मम पुत्रक । यत्सूर्यजमपश्यन्त्याः शतधा न विदीर्यते ॥
English Translation
Surely, my son, this heart of mine is made of steel, since it does not break into a hundred pieces at not sceing that child born of the SunGod.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आयसं
आयस [adj]
हृदयं
हृदय [n]
नूनं
नूनम् [ind]
मन्दाया
मन्द [adj]
मम
मद् [pron]
पुत्रक
पुत्रक [m]
यत्
यद् [pron]
सूर्यजम्
सूर्यज [m]
अपश्यन्त्याः
अ [ind]
अपश्यन्त्याः
दृश् [6. P.]
शतधा
शतधा [ind]
न
न [ind]
विदीर्यते
विदृ [4. P.]
एवंगते तु किं शक्यं मया कर्तुमरिंदम । मम दोषोऽयमत्यर्थं ख्यापितो यन्न सूर्यजः । तन्निमित्तं महाबाहो दानं दद्यास्त्वमुत्तमम् ॥
English Translation
When such has been the case, O chastise of enemies, what can I now do? I am very much to blame for 1101 having said the truth about the birth of Surya's child.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवंगते
एवंगत [adj]
तु
तु [ind]
किं
क [pron]
शक्यं
शक्य [adj]
मया
मद् [pron]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
अरिंदम
अरिंदम [adj]
मम
मद् [pron]
दोषो
दोष [mn]
ऽयम्
इदम् [pron]
अत्यर्थं
अत्यर्थम् [ind]
ख्यापितो
ख्यापय् [10. Ā.]
यन्न
यत् [ind]
यन्न
न [ind]
सूर्यजः
सूर्यज [m]
तन्निमित्तं
तद् [pron]
तन्निमित्तं
निमित्त [n]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
दानं
दान [n]
दद्यास्त्वम्
दा [1. Ā.]
दद्यास्त्वम्
त्वद् [pron]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
सदैव भ्रातृभिः सार्धमग्रजस्यारिमर्दन । द्रौपद्याश्च प्रिये नित्यं स्थातव्यमरिकर्शन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सदैव
सदा [ind]
सदैव
एव [ind]
भ्रातृभिः
भ्रातृ [m]
सार्धम्
सार्धम् [ind]
अग्रजस्यारिमर्दन
अग्रज [m]
अग्रजस्यारिमर्दन
अरिमर्दन [m]
द्रौपद्याश्च
द्रौपदी [f]
द्रौपद्याश्च
च [ind]
प्रिये
प्रिय [n]
नित्यं
नित्यम् [ind]
स्थातव्यम्
स्था [1. Ā.]
अरिकर्शन
अरि [m]
अरिकर्शन
कर्शन [adj]
भीमसेनार्जुनौ चैव नकुलश्च कुरूद्वह । समाधेयास्त्वया वीर त्वय्यद्य कुलधूर्गता ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भीमसेनार्जुनौ
भीमसेन [m]
भीमसेनार्जुनौ
अर्जुन [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
तथा
तथा [ind]
माद्रवतीसुतौ
माद्रवती [f]
माद्रवतीसुतौ
सुत [m]
समाधेयास्त्वया
समाधा [1. P.]
समाधेयास्त्वया
त्वद् [pron]
वीर
वीर [m]
त्वय्यद्य
त्वद् [pron]
त्वय्यद्य
अद्य [ind]
कुलधूर्
कुल [n]
कुलधूर्
धू [f]
गता
गम् [6. Ā.]
श्वश्रूश्वशुरयोः पादाञ्शुश्रूषन्ती वने त्वहम् । गान्धारीसहिता वत्स्ये तापसी मलपङ्किनी ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्वश्रूश्वशुरयोः
श्वश्रू [f]
श्वश्रूश्वशुरयोः
श्वशुर [m]
पादाञ्शुश्रूषन्ती
पाद [m]
पादाञ्शुश्रूषन्ती
शुश्रूष् [1. P.]
वने
वन [n]
त्वहम्
तु [ind]
त्वहम्
मद् [pron]
गान्धारीसहिता
गान्धारी [f]
गान्धारीसहिता
सहित [adj]
वत्स्ये
वस् [2. P.]
तापसी
तापसी [f]
मलपङ्किनी
मल [mn]
मलपङ्किनी
पङ्किन् [adj]
एवमुक्तः स धर्मात्मा भ्रातृभिः सहितो वशी । विषादमगमत्तीव्रं न च किंचिदुवाच ह ॥
English Translation
Vaishampayana said Thus addressed by her, the virtuous Yudhishthira, with passions under complete restraint, became, with all his brothers, plunged into great sorrow. Gifted with grcat intelligence, the king said not a word.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
भ्रातरं
भ्रातृ [m]
सव्यसाचिनम्
सव्यसाचिन् [m]
विषादम्
विषाद [m]
अगमत्
गम् [6. Ā.]
तीव्रं
तीव्र [adj]
न
न [ind]
च
च [ind]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । उवाच मातरं दीनश्चिन्ताशोकपरायणः ॥
English Translation
Having thought for a inoment, king Yudhishthira just, dispirited and plunged in anxiety and sorrow, said to his mother, saying,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
क [pron]
नु
नु [ind]
वक्ष्यति
वच् [2. P.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
धर्मराजो
धर्मराज [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
उवाच
वच् [2. P.]
मातरं
मातृ [f]
दीनश्चिन्ताशोकपरायणः
दीन [adj]
दीनश्चिन्ताशोकपरायणः
चिन्ता [f]
दीनश्चिन्ताशोकपरायणः
शोक [m]
दीनश्चिन्ताशोकपरायणः
परायण [n]
किमिदं ते व्यवसितं नैवं त्वं वक्तुमर्हसि । न त्वामभ्यनुजानामि प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥
English Translation
What, indeed, is your object? You should not do it. I can never grant you permission! you should show us mercy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कल्याणवृत्ते
कल्याण [adj]
कल्याणवृत्ते
वृत्त [n]
कल्याणि
कल्याण [adj]
नैवं
न [ind]
नैवं
एवम् [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
वक्तुम्
वच् [2. P.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
आगस्कारिणम्
आगस्कारिन् [adj]
अत्यर्थं
अत्यर्थम् [ind]
प्रसादं
प्रसाद [m]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
व्यरोचयः पुरा ह्यस्मानुत्साह्य प्रियदर्शने । विदुराया वचोभिस्त्वमस्मान्न त्यक्तुमर्हसि ॥
English Translation
Formerly, when we were about to leave Hastinapur for the forest, O you of agreeable features, It was you who, reciting to us the story of Vidula's instructions to her son, stimulated us to exertion. You should not leave us now.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्यरोचयः
विरोचय् [10. P.]
पुरा
पुरा [ind]
ह्यस्मान्
हि [ind]
ह्यस्मान्
मद् [pron]
उत्साह्य
उत्साहय् [10. P.]
प्रियदर्शने
प्रिय [adj]
प्रियदर्शने
दर्शन [n]
विदुराया
विदुरा [f]
वचोभिस्त्वम्
वचस् [n]
वचोभिस्त्वम्
त्वद् [pron]
अस्मान्न
मद् [pron]
अस्मान्न
न [ind]
त्यक्तुम्
त्यज् [1. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
निहत्य पृथिवीपालान्राज्यं प्राप्तमिदं मया । तव प्रज्ञामुपश्रुत्य वासुदेवान्नरर्षभात् ॥
English Translation
Having killed the kings of Earth, I have acquired sovereignty, guided by your wise words communicated through Vasudeva.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निहत्य
निहन् [2. Ā.]
पृथिवीपालान्
पृथिवीपाल [m]
सहस्रशतसंघशः
सहस्र [mn]
सहस्रशतसंघशः
शत [mn]
सहस्रशतसंघशः
संघशस् [ind]
तव
त्वद् [pron]
प्रज्ञाम्
प्रज्ञा [f]
उपश्रुत्य
उपश्रु [5. Ā.]
वासुदेवान्नरर्षभात्
वासुदेव [m]
वासुदेवान्नरर्षभात्
नर [m]
वासुदेवान्नरर्षभात्
ऋषभ [m]
क्व सा बुद्धिरियं चाद्य भवत्या या श्रुता मया । क्षत्रधर्मे स्थितिं ह्युक्त्वा तस्याश्चलितुमिच्छसि ॥
English Translation
Where now is that understanding of yours about which I had heard from Vasudeva? Do you wish now to deviate from those Kshatriya practices about which you had instructed us?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्व
क्व [ind]
सा
तद् [pron]
बुद्धिर्
बुद्धि [f]
इयं
इदम् [pron]
चाद्य
च [ind]
चाद्य
अद्य [ind]
भवत्या
भवत् [adj]
या
यद् [pron]
श्रुता
श्रु [4. P.]
मया
मद् [pron]
क्षत्रधर्मे
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मे
धर्म [mn]
स्थितिं
स्थिति [f]
ह्युक्त्वा
हि [ind]
ह्युक्त्वा
वच् [2. P.]
तस्याश्चलितुम्
तद् [pron]
तस्याश्चलितुम्
चल् [1. Ā.]
इच्छसि
इष् [1. P.]
अस्मानुत्सृज्य राज्यं च स्नुषां चेमां यशस्विनीम् । कथं वत्स्यसि शून्येषु वनेष्वम्ब प्रसीद मे ॥
English Translation
Leaving ourselves, this kingdom, and this illustrious daughter-in-law of yours, how will you live in the inaccessible forest? Do you relent.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्मान्
मद् [pron]
उत्सृज्य
उत्सृज् [6. Ā.]
राज्यं
राज्य [n]
च
च [ind]
स्नुषां
स्नुषा [f]
चेमां
च [ind]
चेमां
इदम् [pron]
यशस्विनीम्
यशस्विन् [adj]
कथं
कथम् [ind]
वत्स्यसि
वस् [2. P.]
शून्येषु
शून्य [adj]
वनेष्व्
वन [n]
अम्ब
अम्बा [f]
प्रसीद
प्रसद् [1. Ā.]
मे
मद् [pron]
इति बाष्पकलां वाचं कुन्ती पुत्रस्य शृण्वती । जगामैवाश्रुपूर्णाक्षी भीमस्तामिदमब्रवीत् ॥
English Translation
Kunti, with tears in her eyes, heard these words of her son, but continued to go her way. Then Bhima addressed her, saying,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
बाष्पकलां
बाष्प [mn]
बाष्पकलां
कल [adj]
वाचं
वाच् [f]
कुन्ती
कुन्ती [f]
पुत्रस्य
पुत्र [m]
शृण्वती
श्रु [4. P.]
जगामैवाश्रुपूर्णाक्षी
गम् [6. Ā.]
जगामैवाश्रुपूर्णाक्षी
एव [ind]
जगामैवाश्रुपूर्णाक्षी
अश्रु [mn]
जगामैवाश्रुपूर्णाक्षी
पृ [9. Ā.]
जगामैवाश्रुपूर्णाक्षी
अक्ष [adj]
भीमस्ताम्
भीम [m]
भीमस्ताम्
तद् [pron]
इदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
यदा राज्यमिदं कुन्ति भोक्तव्यं पुत्रनिर्जितम् । प्राप्तव्या राजधर्माश्च तदेयं ते कुतो मतिः ॥
English Translation
When, O Kunti, sovereignty has been acquired, and when the time has coine for you to enjoy that sovereignty thus acquired by your children, when the duties of royalty await discharge by you, whence has this desire entered into your mind?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
राज्यम्
राज्य [n]
इदं
इदम् [pron]
कुन्ति
कुन्ती [f]
भोक्तव्यं
भुज् [6. P.]
पुत्रनिर्जितम्
पुत्र [m]
पुत्रनिर्जितम्
निर्जि [1. P.]
प्राप्तव्या
प्राप् [1. P.]
राजधर्माश्च
राजन् [m]
राजधर्माश्च
धर्म [mn]
राजधर्माश्च
च [ind]
तदेयं
तदा [ind]
तदेयं
इदम् [pron]
ते
त्वद् [pron]
कुतो
कुतस् [ind]
मतिः
मति [f]
किं वयं कारिताः पूर्वं भवत्या पृथिवीक्षयम् । कस्य हेतोः परित्यज्य वनं गन्तुमभीप्ससि ॥
English Translation
Why then did you causc us to exterminate the Earth? Why would you leave all and wish to take up your residence in the forest?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
किम् [ind]
वयं
मद् [pron]
कारिताः
कारय् [10. Ā.]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
भवत्या
भवत् [adj]
पृथिवीक्षयम्
पृथिवी [f]
पृथिवीक्षयम्
क्षय [m]
परैर्
पर [pron]
विनिहतापत्यो
विनिहन् [2. P.]
विनिहतापत्यो
अपत्य [n]
वनं
वन [n]
गन्तुम्
गम् [6. Ā.]
अभीप्सति
अभीप्स् [Desid. Ā.]
वनाच्चापि किमानीता भवत्या बालका वयम् । दुःखशोकसमाविष्टौ माद्रीपुत्राविमौ तथा ॥
English Translation
We were born in the forest. Why then did you bring us from the forest while we were children? See, the two sons of Madri are overwhelmed with sorrow and grief.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वनाच्चापि
वन [n]
वनाच्चापि
च [ind]
वनाच्चापि
अपि [ind]
किम्
किम् [ind]
आनीता
आनी [1. Ā.]
भवत्या
भवत् [adj]
बालका
बालक [m]
वयम्
मद् [pron]
दुःखशोकसमाविष्टौ
दुःख [n]
दुःखशोकसमाविष्टौ
शोक [m]
दुःखशोकसमाविष्टौ
समाविश् [6. Ā.]
माद्रीपुत्राविमौ
माद्री [f]
माद्रीपुत्राविमौ
पुत्र [m]
माद्रीपुत्राविमौ
इदम् [pron]
तथा
तथा [ind]
प्रसीद मातर्मा गास्त्वं वनमद्य यशस्विनि । श्रियं यौधिष्ठिरीं तावद्भुङ्क्ष्व पार्थबलार्जिताम् ॥
English Translation
Relent, O mother! O you of great fame, do not go into the forest now! Do you enjoy that prosperity which, acquired by power, has become Yudhishthira's today.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रसीद
प्रसद् [1. Ā.]
मातर्
मातृ [f]
मा
मा [ind]
गास्त्वं
गा [4. Ā.]
गास्त्वं
त्वद् [pron]
वनम्
वन [n]
अद्य
अद्य [ind]
यशस्विनि
यशस्विन् [adj]
श्रियं
श्री [f]
यौधिष्ठिरीं
यौधिष्ठिर [adj]
तावद्
तावत् [ind]
भुङ्क्ष्व
भुज् [6. P.]
पार्थबलार्जिताम्
पार्थ [m]
पार्थबलार्जिताम्
बल [mn]
पार्थबलार्जिताम्
अर्जय् [10. Ā.]
इति सा निश्चितैवाथ वनवासकृतक्षणा । लालप्यतां बहुविधं पुत्राणां नाकरोद्वचः ॥
English Translation
Firmly resolved to retire into the forest, Kunti disregarded these lamentations of her sons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
सा
तद् [pron]
निश्चितैवाथ
निश्चि [5. Ā.]
निश्चितैवाथ
एव [ind]
निश्चितैवाथ
अथ [ind]
वनवासकृतक्षणा
वन [n]
वनवासकृतक्षणा
वास [m]
वनवासकृतक्षणा
कृतक्षण [adj]
लालप्यतां
लालप्य् [Int. P.]
बहुविधं
बहुविध [adj]
पुत्राणां
पुत्र [m]
नाकरोद्
न [ind]
नाकरोद्
कृ [2. Ā.]
वचः
वचस् [n]
द्रौपदी चान्वयाच्छ्वश्रूं विषण्णवदना तदा । वनवासाय गच्छन्तीं रुदती भद्रया सह ॥
English Translation
Then Draupadi, with a cheerless face, accompanied by Subhadra, followed her weeping mother-in-law who was proceeding on from desire of going into the forest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्रौपदी
द्रौपदी [f]
चान्वयाच्छ्वश्रूं
च [ind]
चान्वयाच्छ्वश्रूं
अनुया [2. Ā.]
चान्वयाच्छ्वश्रूं
श्वश्रू [f]
विषण्णवदना
विषद् [1. Ā.]
विषण्णवदना
वदन [n]
तदा
तदा [ind]
वनवासाय
वन [n]
वनवासाय
वास [m]
गच्छन्तीं
गम् [6. Ā.]
रुदती
रुद् [1. P.]
भद्रया
भद्रा [f]
सह
सह [ind]
सा पुत्रान्रुदतः सर्वान्मुहुर्मुहुरवेक्षती । जगामैव महाप्राज्ञा वनाय कृतनिश्चया ॥
English Translation
Highly wise and firmly resolved on retirement from the world, the blessed dame walked on, frequently loO king at her weeping children.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
पुत्रान्
पुत्र [m]
रुदतः
रुद् [1. P.]
सर्वान्मुहुर्
सर्व [pron]
सर्वान्मुहुर्
मुहुर् [ind]
मुहुर्
मुहुर् [ind]
अवेक्षती
अवेक्ष् [1. P.]
जगामैव
गम् [6. Ā.]
जगामैव
एव [ind]
महाप्राज्ञा
महत् [adj]
महाप्राज्ञा
प्राज्ञ [adj]
वनाय
वन [n]
कृतनिश्चया
कृ [2. Ā.]
कृतनिश्चया
निश्चय [m]
अन्वयुः पाण्डवास्तां तु सभृत्यान्तःपुरास्तदा । ततः प्रमृज्य साश्रूणि पुत्रान्वचनमब्रवीत् ॥
English Translation
The Pandavas, with all their wives and servitors, continued to follow her. Restraining then her tears, she addressed her children in these words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्वयुः
अनुया [2. Ā.]
पाण्डवास्तां
पाण्डव [m]
पाण्डवास्तां
तद् [pron]
तु
तु [ind]
सभृत्यान्तःपुरास्तदा
स [ind]
सभृत्यान्तःपुरास्तदा
भृत्य [m]
सभृत्यान्तःपुरास्तदा
अन्तःपुर [n]
सभृत्यान्तःपुरास्तदा
तदा [ind]
एवं
एवम् [ind]
ते
तद् [pron]
धर्मराजस्य
धर्मराज [m]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
वचनम्
वचन [n]
अर्थवत्
अर्थवत् [adj]