Aśvamedhikaparva Adhyāya 70
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 70
Aśvamedhikaparva Adhyāya 70 of the classical Mahābhārata with 26 verses.
Total: 26 Verses
•
Citations: MBh 14.70.1–26
•
250 Lexicon Terms
तान्समीपगताञ्श्रुत्वा पाण्डवाञ्शत्रुकर्शनः । वासुदेवः सहामात्यः प्रत्युद्यातो दिदृक्षया ॥
English Translation
Vaishampayana said Hearing that the Pandavas were near, that destroyer of enemies, viz., Vasudeva, accompanicd by his ministers, went out for seeing them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तान्
तद् [pron]
समीपगताञ्
समीप [n]
समीपगताञ्
गम् [6. Ā.]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
पाण्डवाञ्
पाण्डव [m]
शत्रुकर्शनः
शत्रु [m]
शत्रुकर्शनः
कर्शन [adj]
वासुदेवः
वासुदेव [m]
सहामात्यः
सह [ind]
सहामात्यः
अमात्य [m]
प्रत्युद्यातो
प्रत्युद्या [2. P.]
दिदृक्षया
दिदृक्षा [f]
ते समेत्य यथान्यायं पाण्डवा वृष्णिभिः सह । विविशुः सहिता राजन्पुरं वारणसाह्वयम् ॥
English Translation
They all proceeded forward to see and greeted them warnly. The Pandavas then, uniting with the Vrishnis according to the us usual formalities, together entered, O king, the city of Hastinapur.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
समेत्य
समे [2. P.]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
पाण्डवा
पाण्डव [m]
वृष्णिभिः
वृष्णि [m]
सह
सह [ind]
उपायाद्
उपाया [2. P.]
वृष्णिभिः
वृष्णि [m]
सार्धं
सार्धम् [ind]
पुरं
पुर [n]
वारणसाह्वयम्
वारणसाह्वय [n]
महतस्तस्य सैन्यस्य खुरनेमिस्वनेन च । द्यावापृथिव्यौ खं चैव शब्देनासीत्समावृतम् ॥
English Translation
With the voices and the clatter of cars of that powerful host, the Earth and the sky, and the firmament itself, became of it were, entirely filled.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महतस्तस्य
महत् [adj]
महतस्तस्य
तद् [pron]
सैन्यस्य
सैन्य [n]
खुरनेमिस्वनेन
खुर [mn]
खुरनेमिस्वनेन
नेमि [mf]
खुरनेमिस्वनेन
स्वन [m]
च
च [ind]
द्यावापृथिव्यौ
द्यावापृथिवी [f]
खं
ख [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
शब्देनासीत्
शब्द [m]
शब्देनासीत्
अस् [2. P.]
समावृतम्
समावृ [5. P.]
ते कोशमग्रतः कृत्वा विविशुः स्वपुरं तदा । पाण्डवाः प्रीतमनसः सामात्याः ससुहृद्गणाः ॥
English Translation
With rejoicing hearts, the Pandavas, accompanied by their officers and friends, entered the capital, placing that treasure in their van.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सो
तद् [pron]
ऽतित्वरः
अति [ind]
ऽतित्वरः
त्वरा [f]
कृष्णो
कृष्ण [m]
विवेशान्तःपुरं
विश् [4. P.]
विवेशान्तःपुरं
अन्तःपुर [n]
तदा
तदा [ind]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
प्रीतमनसः
प्री [9. Ā.]
प्रीतमनसः
मनस् [n]
सामात्याः
स [ind]
सामात्याः
अमात्य [m]
ससुहृद्गणाः
स [ind]
ससुहृद्गणाः
सुहृद् [m]
ससुहृद्गणाः
गण [m]
ते समेत्य यथान्यायं धृतराष्ट्रं जनाधिपम् । कीर्तयन्तः स्वनामानि तस्य पादौ ववन्दिरे ॥
English Translation
Going according to custom, to king Dhritarashtra first, they adored his feet, announcing their respective names.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ददृशाते
दृश् [6. P.]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
धृतराष्ट्रं
धृतराष्ट्र [m]
जनेश्वरम्
जनेश्वर [m]
कीर्तयन्तः
कीर्तय् [10. Ā.]
स्वनामानि
स्व [adj]
स्वनामानि
नामन् [n]
तस्य
तद् [pron]
पादौ
पाद [m]
ववन्दिरे
वन्द् [1. P.]
धृतराष्ट्रादनु च ते गान्धारीं सुबलात्मजाम् । कुन्तीं च राजशार्दूल तदा भरतसत्तमाः ॥
English Translation
Those foremost ones of Bharata's race, O chief of kings, then paid their respectful salutations to Gandhari, the daughter of Subala, and to Kunti.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धृतराष्ट्राद्
धृतराष्ट्र [m]
अनु
अनु [ind]
च
च [ind]
ते
तद् [pron]
गान्धारीं
गान्धारी [f]
सुबलात्मजाम्
सुबल [m]
सुबलात्मजाम्
आत्मजा [f]
कुन्तीं
कुन्ती [f]
च
च [ind]
राजशार्दूल
राजन् [m]
राजशार्दूल
शार्दूल [m]
तदा
तदा [ind]
भरतसत्तमाः
भरत [m]
भरतसत्तमाः
सत्तम [adj]
विदुरं पूजयित्वा च वैश्यापुत्रं समेत्य च । पूज्यमानाः स्म ते वीरा व्यराजन्त विशां पते ॥
English Translation
They next adored (their uncle) Vidura and Yuyutsu, the son of Dhritarashtra by his Vaishya wife. Those heroes were then adored by others and they shone forth in beauty, O king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विदुरं
विदुर [m]
पूजयित्वा
पूजय् [10. Ā.]
च
च [ind]
वैश्यापुत्रं
वैश्यापुत्र [m]
समेत्य
समे [2. P.]
च
च [ind]
पूज्यमानाः
पूजय् [10. Ā.]
स्म
स्म [ind]
ते
तद् [pron]
वीरा
वीर [m]
व्यराजन्त
विराज् [1. Ā.]
विशां
विश् [f]
पते
पति [m]
ततस्तत्परमाश्चर्यं विचित्रं महदद्भुतम् । शुश्रुवुस्ते तदा वीराः पितुस्ते जन्म भारत ॥
English Translation
After this, O Bharata, those heroes heard the news of that highly wonderful and marvellous and glad some birth of your father.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तत्
ततस् [ind]
ततस्तत्
तद् [pron]
परम्
पर [pron]
आश्चर्यं
आश्चर्य [n]
विचित्रं
विचित्र [adj]
महद्
महत् [adj]
अद्भुतम्
अद्भुत [adj]
शुश्रुवुस्ते
श्रु [4. P.]
शुश्रुवुस्ते
तद् [pron]
तदा
तदा [ind]
वीराः
वीर [m]
पितुस्ते
पितृ [m]
पितुस्ते
त्वद् [pron]
जन्म
जन्मन् [n]
भारत
भारत [m]
तदुपश्रुत्य ते कर्म वासुदेवस्य धीमतः । पूजार्हं पूजयामासुः कृष्णं देवकिनन्दनम् ॥
English Translation
Hearing of that feat of the highly intelligent Vasudeva, they all adored Krishna, the delighter of Devaki, who was every way worthy of adoration.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
उपश्रुत्य
उपश्रु [5. Ā.]
ते
तद् [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
वासुदेवस्य
वासुदेव [m]
धीमतः
धीमत् [adj]
पूजार्हं
पूजा [f]
पूजार्हं
अर्ह [adj]
पूजयामासुः
पूजय् [10. Ā.]
कृष्णं
कृष्ण [m]
देवकिनन्दनम्
देवकी [f]
देवकिनन्दनम्
नन्दन [m]
ततः कतिपयाहस्य व्यासः सत्यवतीसुतः । आजगाम महातेजा नगरं नागसाह्वयम् ॥
English Translation
Then, after a few days, Vyasa, the son of Satyavati, gifted with great cnergy, came to the city of Hastinapur.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कतिपयाहस्य
कतिपय [adj]
कतिपयाहस्य
अह [mn]
व्यासः
व्यास [m]
सत्यवतीसुतः
सत्यवती [f]
सत्यवतीसुतः
सुत [m]
आजगाम
आगम् [6. P.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
नगरं
नगर [mn]
नागसाह्वयम्
नागसाह्वय [n]
तस्य सर्वे यथान्यायं पूजां चक्रुः कुरूद्वहाः । सह वृष्ण्यन्धकव्याघ्रैरुपासां चक्रिरे तदा ॥
English Translation
The perpctuators of Kuru's race adored the great Rishi according to the usual custom. Indeed, those heroes, with those foremost princes of the Vrihini and the Andhaka-races worshipped the sage.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
पूजां
पूजा [f]
चक्रुः
कृ [2. Ā.]
कुरूद्वहाः
कुरु [m]
कुरूद्वहाः
उद्वह [m]
सह
सह [ind]
वृष्ण्यन्धकव्याघ्रैर्
वृष्णि [m]
वृष्ण्यन्धकव्याघ्रैर्
अन्धक [m]
वृष्ण्यन्धकव्याघ्रैर्
व्याघ्र [m]
उपासां
उपासा [f]
चक्रिरे
कृ [2. Ā.]
तदा
तदा [ind]
तत्र नानाविधाकाराः कथाः समनुकीर्त्य वै । युधिष्ठिरो धर्मसुतो व्यासं वचनमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
नानाविधाकाराः
नानाविध [adj]
नानाविधाकाराः
आकार [m]
कथाः
कथा [f]
समनुकीर्त्य
समनुकीर्तय् [10. Ā.]
वै
वै [ind]
युधिष्ठिरो
युधिष्ठिर [m]
धर्मसुतो
धर्म [mn]
धर्मसुतो
सुत [m]
व्यासं
व्यास [m]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
भवत्प्रसादाद्भगवन्यदिदं रत्नमाहृतम् । उपयोक्तुं तदिच्छामि वाजिमेधे महाक्रतौ ॥
English Translation
After having conversed on various topics, Dharma's son Yudhishthira addressed Vyasa and said, This treasure, O holy one, which has been brought through your favour, I desire to devote to that great Horse-Sacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भवत्प्रसादाद्
भवत् [adj]
भवत्प्रसादाद्
प्रसाद [m]
भगवन्
भगवत् [adj]
यद्
यद् [pron]
इदं
इदम् [pron]
रत्नम्
रत्न [mn]
आहृतम्
आहृ [1. Ā.]
उपयोक्तुं
उपयुज् [7. Ā.]
तद्
तद् [pron]
इच्छामि
इष् [1. P.]
वाजिमेधे
वाजिमेध [m]
महाक्रतौ
महत् [adj]
महाक्रतौ
क्रतु [m]
तदनुज्ञातुमिच्छामि भवता मुनिसत्तम । त्वदधीना वयं सर्वे कृष्णस्य च महात्मनः ॥
English Translation
0 best of ascetics, I wish to have your permission. We are all, O Rishi, at your disposal, and at that of the great Krishna.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
अनुज्ञातुम्
अनुज्ञा [9. Ā.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
भवता
भवत् [adj]
मुनिसत्तम
मुनि [m]
मुनिसत्तम
सत्तम [adj]
त्वदधीना
त्वद् [pron]
त्वदधीना
अधीन [adj]
वयं
मद् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
कृष्णस्य
कृष्ण [m]
च
च [ind]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
अनुजानामि राजंस्त्वां क्रियतां यदनन्तरम् । यजस्व वाजिमेधेन विधिवद्दक्षिणावता ॥
English Translation
Vyasa said I give you permission, O king, Do what should be done after this. Do you adore the deities duly by performing the Horse-Sacrifice with profuse gifts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनुजानामि
अनुज्ञा [9. Ā.]
राजंस्त्वां
राजन् [m]
राजंस्त्वां
त्वद् [pron]
क्रियतां
कृ [2. Ā.]
यद्
यद् [pron]
अनन्तरम्
अनन्तर [adj]
यजस्व
यज् [2. P.]
वाजिमेधेन
वाजिमेध [m]
विधिवद्
विधिवत् [ind]
दक्षिणावता
दक्षिणावत् [adj]
अश्वमेधो हि राजेन्द्र पावनः सर्वपाप्मनाम् । तेनेष्ट्वा त्वं विपाप्मा वै भविता नात्र संशयः ॥
English Translation
The Horse-Sacrifice, O king, is a purifier of all sins. Forsooth, having adored the deities by that sacrifice you will surely be purged of all sins.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अश्वमेधो
अश्वमेध [m]
हि
हि [ind]
राजेन्द्र
राजन् [m]
राजेन्द्र
इन्द्र [m]
पावनः
पावन [adj]
सर्वपाप्मनाम्
सर्व [pron]
सर्वपाप्मनाम्
पाप्मन् [m]
तेनेष्ट्वा
तद् [pron]
तेनेष्ट्वा
यज् [2. P.]
त्वं
त्वद् [pron]
विपाप्मा
विपाप्मन् [adj]
वै
वै [ind]
भविता
भू [1. Ā.]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
संशयः
संशय [m]
इत्युक्तः स तु धर्मात्मा कुरुराजो युधिष्ठिरः । अश्वमेधस्य कौरव्य चकाराहरणे मतिम् ॥
English Translation
Vaishmpayana said Thus addressed, the Kuru-King Yudhishthira of righteous soul, O monarch, began to make the necessary preparations for the Horse-Sacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असपत्नां
असपत्न [adj]
महीं
मही [f]
भुङ्क्ते
भुज् [6. P.]
धर्मराजो
धर्मराज [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
अश्वमेधस्य
अश्वमेध [m]
कौरव्य
कौरव्य [m]
चकाराहरणे
कृ [2. Ā.]
चकाराहरणे
आहरण [n]
मतिम्
मति [f]
समनुज्ञाप्य तु स तं कृष्णद्वैपायनं नृपः । वासुदेवमथामन्त्र्य वाग्मी वचनमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समनुज्ञाप्य
समनुज्ञापय् [10. P.]
तु
तु [ind]
स
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
कृष्णद्वैपायनं
कृष्णद्वैपायन [m]
नृपः
नृप [m]
वासुदेवो
वासुदेव [m]
वरः
वर [adj]
पुंसाम्
पुंस् [m]
इदं
इदम् [pron]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
देवकी सुप्रजा देवी त्वया पुरुषसत्तम । यद्ब्रूयां त्वां महाबाहो तत्कृथास्त्वमिहाच्युत ॥
English Translation
Having represented all this to the Islandborn Krishna, the king gifted with great eloquence, approached Vasudeva and said, 'O foremost of all beings, the goddess Devaki has, through you come to be considered as the most fortunate of mothers. O you of undercaying glory, do you perform what I shall now tell you, O mighty-armed one.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वासुदेव
वासुदेव [m]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
सुप्रजा
सु [ind]
सुप्रजा
प्रजा [f]
देवकी
देवकी [f]
त्वया
त्वद् [pron]
यद्
यद् [pron]
ब्रूयां
ब्रू [2. Ā.]
त्वां
त्वद् [pron]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
तत्
तद् [pron]
कृथास्त्वम्
कृ [2. Ā.]
कृथास्त्वम्
त्वद् [pron]
इहाच्युत
इह [ind]
इहाच्युत
अच्युत [m]
त्वत्प्रभावार्जितान्भोगानश्नीम यदुनन्दन । पराक्रमेण बुद्ध्या च त्वयेयं निर्जिता मही ॥
English Translation
O delighter of the Kurus, the various enjoyments we enjoy, have all been acquired are are through your power. The whole Earth has been subjugated by you with the help of your prowess and intelligence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वत्प्रभावार्जितान्
त्वद् [pron]
त्वत्प्रभावार्जितान्
प्रभाव [m]
त्वत्प्रभावार्जितान्
अर्जय् [10. Ā.]
भोगान्
भोग [m]
अश्नीम
अश् [1. Ā.]
यदुनन्दन
यदुनन्दन [m]
पराक्रमेण
पराक्रम [m]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
च
च [ind]
त्वयेयं
त्वद् [pron]
त्वयेयं
इदम् [pron]
निर्जिता
निर्जि [1. P.]
मही
मही [f]
दीक्षयस्व त्वमात्मानं त्वं नः परमको गुरुः । त्वयीष्टवति धर्मज्ञ विपाप्मा स्यामहं विभो । त्वं हि यज्ञोऽक्षरः सर्वस्त्वं धर्मस्त्वं प्रजापतिः ॥
English Translation
Do you, therefore, cause yourself to undergo the rites of initiation. You are our highest preceptor and master. If you perform the sacrifice, O you of the Dasharha-race, I shall be purified from every sin.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दीक्षयस्व
दीक्षय् [10. Ā.]
त्वम्
त्वद् [pron]
आत्मानं
आत्मन् [m]
त्वं
त्वद् [pron]
नः
मद् [pron]
परमको
परमक [adj]
गुरुः
गुरु [m]
त्वयीष्टवति
त्वद् [pron]
त्वयीष्टवति
यज् [2. P.]
धर्मज्ञ
धर्म [mn]
धर्मज्ञ
ज्ञ [adj]
विपाप्मा
विपाप्मन् [adj]
स्याम्
अस् [2. P.]
अहं
मद् [pron]
विभो
विभु [adj]
त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
यज्ञो
यज्ञ [m]
ऽक्षरः
अक्षर [adj]
सर्वस्त्वं
सर्व [pron]
सर्वस्त्वं
त्वद् [pron]
धर्मस्त्वं
धर्म [mn]
धर्मस्त्वं
त्वद् [pron]
प्रजापतिः
प्रजापति [m]
त्वमेवैतन्महाबाहो वक्तुमर्हस्यरिंदम । त्वं गतिः सर्वभूतानामिति मे निश्चिता मतिः ॥
English Translation
Vasudeva said O mighty-armed one, what you say is worthy of you, O chastiser of enemies! You are the goal of all creatures. This is my certain conclusion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वम्
त्वद् [pron]
एवैतन्महाबाहो
एव [ind]
एवैतन्महाबाहो
एतद् [pron]
एवैतन्महाबाहो
महत् [adj]
एवैतन्महाबाहो
बाहु [mf]
वक्तुम्
वच् [2. P.]
अर्हस्यरिंदम
अर्ह् [1. Ā.]
अर्हस्यरिंदम
अरिंदम [adj]
त्वं
त्वद् [pron]
गतिः
गति [f]
सर्वभूतानाम्
सर्व [pron]
सर्वभूतानाम्
भूत [mn]
इति
इति [ind]
मे
मद् [pron]
निश्चिता
निश्चि [5. Ā.]
मतिः
मति [f]
त्वं चाद्य कुरुवीराणां धर्मेणाभिविराजसे । गुणभूताः स्म ते राजंस्त्वं नो राजन्मतो गुरुः ॥
English Translation
Of the heroes of the Kuru-race, you shine today in great glory for your virtue! They have all been cast into the shade, O king, by you! You are our king, and you are our senior.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वं
त्वद् [pron]
चाद्य
च [ind]
चाद्य
अद्य [ind]
कुरुवीराणां
कुरु [m]
कुरुवीराणां
वीर [m]
धर्मेणाभिविराजसे
धर्म [mn]
धर्मेणाभिविराजसे
अभिविराज् [1. Ā.]
गुणभूताः
गुण [mn]
गुणभूताः
भू [1. Ā.]
स्म
स्म [ind]
ते
तद् [pron]
राजंस्त्वं
राजन् [m]
राजंस्त्वं
त्वद् [pron]
नो
मद् [pron]
राजन्मतो
राजन् [m]
राजन्मतो
मन् [8. P.]
गुरुः
गुरु [m]
यजस्व मदनुज्ञातः प्राप्त एव क्रतुर्मया । युनक्तु नो भवान्कार्ये यत्र वाञ्छसि भारत । सत्यं ते प्रतिजानामि सर्वं कर्तास्मि तेऽनघ ॥
English Translation
With my approval freely granted, do you worship the celestials in the sacrifice suggested. Do you, O Bharata, appoint us to whatever task you like. Truly, do I pledge myself that I shall accomplish all, O sinless one, that you may bid me accomplish,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यजस्व
यज् [2. P.]
मदनुज्ञातः
मद् [pron]
मदनुज्ञातः
अनुज्ञा [9. Ā.]
प्राप्त
प्राप् [1. P.]
एव
एव [ind]
क्रतुर्
क्रतु [m]
मया
मद् [pron]
युनक्तु
युज् [6. Ā.]
नो
मद् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
कार्ये
कार्य [n]
यत्र
यत्र [ind]
वाञ्छसि
वाञ्छ् [1. Ā.]
भारत
भारत [m]
सत्यं
सत्य [n]
ते
त्वद् [pron]
प्रतिजानामि
प्रतिज्ञा [9. Ā.]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
मिथ्यास्ति
मिथ्या [ind]
मिथ्यास्ति
अस् [2. P.]
किंचन
कश्चन [pron]
भीमसेनार्जुनौ चैव तथा माद्रवतीसुतौ । इष्टवन्तो भविष्यन्ति त्वयीष्टवति भारत ॥
English Translation
Bhimasena and Arjuna and the two sons of Madravati will be sacrificing when you, O king, sacrifice Bhimasena and Arjuna and the two sons of Madravati will be sacrificing when you, O king, sacrifice
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भीमसेनार्जुनौ
भीमसेन [m]
भीमसेनार्जुनौ
अर्जुन [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
माद्रवत्याः
माद्रवती [f]
सुतौ
सुत [m]
च
च [ind]
तौ
तद् [pron]
इष्टवन्तो
यज् [2. P.]
भविष्यन्ति
भू [1. Ā.]
त्वयीष्टवति
त्वद् [pron]
त्वयीष्टवति
यज् [2. P.]
भारत
भारत [m]