Śāntiparva Adhyāya 308
शान्तिपर्व • अध्यायः 308
Śāntiparva Adhyāya 308 of the classical Mahābhārata with 192 verses.
Total: 192 Verses
•
Citations: MBh 12.308.1–192
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 7 (Verses 30 shown)
अपरित्यज्य गार्हस्थ्यं कुरुराजर्षिसत्तम । कः प्राप्तो विनयं बुद्ध्या मोक्षतत्त्वं वदस्व मे ॥
English Translation
Yudhishthira said. Without giving up the domestic mode of life, O royal sage of Kuru's race, who ever acquired Liberation which is the annihilation of the Understanding? Do tell me this.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपरित्यज्य
अ [ind]
अपरित्यज्य
परित्यज् [1. Ā.]
गार्हस्थ्यं
गार्हस्थ्य [n]
कुरुराजर्षिसत्तम
कुरु [m]
कुरुराजर्षिसत्तम
राजन् [m]
कुरुराजर्षिसत्तम
ऋषि [m]
कुरुराजर्षिसत्तम
सत्तम [adj]
कः
क [pron]
प्राप्तो
प्राप् [1. P.]
विनयं
विनय [m]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
मोक्षतत्त्वं
मोक्ष [m]
मोक्षतत्त्वं
तत्त्व [n]
वदस्व
वद् [1. Ā.]
मे
मद् [pron]
संन्यस्यते यथात्मायं संन्यस्तात्मा यथा च यः । परं मोक्षस्य यच्चापि तन्मे ब्रूहि पितामह ॥
English Translation
How may the gross and the subtile form be renounced? Do you also, O grandfather, tell me what the supreme excellence of Liberation is.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संन्यस्यते
संन्यस् [1. Ā.]
यथात्मायं
यथा [ind]
यथात्मायं
आत्मन् [m]
यथात्मायं
इदम् [pron]
संन्यस्तात्मा
संन्यस् [1. Ā.]
संन्यस्तात्मा
आत्मन् [m]
यथा
यथा [ind]
च
च [ind]
यः
यद् [pron]
उभयं
उभय [adj]
मे
मद् [pron]
यथा
यथा [ind]
न
न [ind]
स्यात्
अस् [2. P.]
तन्मे
तद् [pron]
तन्मे
मद् [pron]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
पितामह
पितामह [m]
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । जनकस्य च संवादं सुलभायाश्च भारत ॥
English Translation
Bhishma said Regarding it is cited the old discourse between Janaka and Sulabha, O Bharata!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्रैवोदाहरन्तीमम्
अत्र [ind]
अत्रैवोदाहरन्तीमम्
एव [ind]
अत्रैवोदाहरन्तीमम्
उदाहृ [2. P.]
अत्रैवोदाहरन्तीमम्
इदम् [pron]
इतिहासं
इतिहास [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
नारदस्य
नारद [m]
च
च [ind]
संवादं
संवाद [m]
समङ्गस्य
समङ्ग [m]
च
च [ind]
भारत
भारत [m]
संन्यासफलिकः कश्चिद्बभूव नृपतिः पुरा । मैथिलो जनको नाम धर्मध्वज इति श्रुतः ॥
English Translation
Formerly there was a king of Mithila, of the name of Dharmadhyaja, of Janaka's race. He was given to the religion of Renunciation,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संन्यासफलिकः
संन्यास [m]
संन्यासफलिकः
फलिक [adj]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
बभूव
भू [1. Ā.]
नृपतिः
नृपति [m]
पुरा
पुरा [ind]
मैथिलो
मैथिल [m]
जनको
जनक [m]
नाम
नाम [ind]
धर्मध्वज
धर्म [mn]
धर्मध्वज
ध्वज [mn]
इति
इति [ind]
श्रुतः
श्रु [4. P.]
स वेदे मोक्षशास्त्रे च स्वे च शास्त्रे कृतागमः । इन्द्रियाणि समाधाय शशास वसुधामिमाम् ॥
English Translation
He was well conversant with the Veda, with the scriptures on Liberation, and with the scriptures dealing with royal duties. Governing his senses, he ruled this Earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
वेदे
वेद [m]
मोक्षशास्त्रे
मोक्ष [m]
मोक्षशास्त्रे
शास्त्र [n]
च
च [ind]
स्वे
स्व [adj]
च
च [ind]
शास्त्रे
शास्त्र [n]
कृतागमः
कृ [2. Ā.]
कृतागमः
आगम [m]
इन्द्रियाणि
इन्द्रिय [n]
समाधाय
समाधा [1. P.]
शशास
शास् [1. P.]
वसुधाम्
वसुधा [f]
इमाम्
इदम् [pron]
तस्य वेदविदः प्राज्ञाः श्रुत्वा तां साधुवृत्तताम् । लोकेषु स्पृहयन्त्यन्ये पुरुषाः पुरुषेश्वर ॥
English Translation
Hearing of his good conduct in the world, many wise men, well-conversant with wisdom, O foremost of men, wished to imitate him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
वेदविदः
वेद [m]
वेदविदः
विद् [adj]
प्राज्ञाः
प्राज्ञ [adj]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तां
तद् [pron]
साधुवृत्तताम्
साधु [adj]
साधुवृत्तताम्
वृत्त [n]
साधुवृत्तताम्
ता [f]
लोकेषु
लोक [m]
स्पृहयन्त्यन्ये
स्पृहय् [10. Ā.]
स्पृहयन्त्यन्ये
अन्य [pron]
पुरुषाः
पुरुष [m]
पुरुषेश्वर
पुरुष [m]
पुरुषेश्वर
ईश्वर [m]
अथ धर्मयुगे तस्मिन्योगधर्ममनुष्ठिता । महीमनुचचारैका सुलभा नाम भिक्षुकी ॥
English Translation
In the saine golden age, a woman by name sulabha, belonging to the mendicant order, practised the duties of Yoga and travelled over the entire Earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
धर्मयुगे
धर्मयुग [n]
तस्मिन्
तद् [pron]
योगधर्मम्
योग [m]
योगधर्मम्
धर्म [mn]
अनुष्ठिता
अनुष्ठा [1. Ā.]
महीम्
मही [f]
अनुचचारैका
अनुचर् [1. Ā.]
अनुचचारैका
एक [pron]
सुलभा
सुलभा [f]
नाम
नाम [ind]
भिक्षुकी
भिक्षुकी [f]
तया जगदिदं सर्वमटन्त्या मिथिलेश्वरः । तत्र तत्र श्रुतो मोक्षे कथ्यमानस्त्रिदण्डिभिः ॥
English Translation
In course of her wanderings over the Earth, Sulabha heard from many ascetics of different places that the king of Mithila was given to the religion of Liberation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तया
तद् [pron]
जगद्
जगन्त् [n]
इदं
इदम् [pron]
सर्वम्
सर्व [pron]
अटन्त्या
अट् [1. Ā.]
मिथिलेश्वरः
मिथिला [f]
मिथिलेश्वरः
ईश्वर [m]
तत्र
तत्र [ind]
तत्र
तत्र [ind]
श्रुतो
श्रु [4. P.]
मोक्षे
मोक्ष [m]
कथ्यमानस्त्रिदण्डिभिः
कथय् [10. Ā.]
कथ्यमानस्त्रिदण्डिभिः
त्रिदण्डिन् [m]
सा सुसूक्ष्मां कथां श्रुत्वा तथ्यं नेति ससंशया । दर्शने जातसंकल्पा जनकस्य बभूव ह ॥
English Translation
Hearing this report about king Janaka and desirous of learning whether it was true or not, Sulabha became desirous of seeing Janaka.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
सुसूक्ष्मां
सु [ind]
सुसूक्ष्मां
सूक्ष्म [adj]
कथां
कथा [f]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तथ्यं
तथ्य [adj]
नेति
न [ind]
नेति
इति [ind]
ससंशया
स [ind]
ससंशया
संशय [m]
दर्शने
दर्शन [n]
जातसंकल्पा
जन् [4. P.]
जातसंकल्पा
संकल्पा [f]
जनकस्य
जनक [m]
बभूव
भू [1. Ā.]
ह
ह [ind]
ततः सा विप्रहायाथ पूर्वरूपं हि योगतः । अबिभ्रदनवद्याङ्गी रूपमन्यदनुत्तमम् ॥
English Translation
Abandoning, by her Yoga powers, her former body and features, Sulabha assumed the most perfect features and peerless beauty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सा
तद् [pron]
विप्रहायाथ
विप्रहा [3. P.]
विप्रहायाथ
अथ [ind]
पूर्वरूपं
पूर्व [pron]
पूर्वरूपं
रूप [n]
हि
हि [ind]
योगतः
योग [m]
अबिभ्रद्
भृ [1. Ā.]
अनवद्याङ्गी
अनवद्य [adj]
अनवद्याङ्गी
अङ्ग [adj]
रूपम्
रूप [n]
अन्यद्
अन्य [pron]
अनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
चक्षुर्निमेषमात्रेण लघ्वस्त्रगतिगामिनी । विदेहानां पुरीं सुभ्रूर्जगाम कमलेक्षणा ॥
English Translation
In the twinkling of an eye and with the speed of the quickest arrow the fair browed lady having eyes like lotus-petals went to the capital of the Videhas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चक्षुर्निमेषमात्रेण
चक्षुस् [n]
चक्षुर्निमेषमात्रेण
निमेष [m]
चक्षुर्निमेषमात्रेण
मात्र [n]
लघ्वस्त्रगतिगामिनी
लघु [adj]
लघ्वस्त्रगतिगामिनी
अस्त्र [mn]
लघ्वस्त्रगतिगामिनी
गति [f]
लघ्वस्त्रगतिगामिनी
गामिन् [adj]
विदेहानां
विदेह [m]
पुरीं
पुरी [f]
सुभ्रूर्
सु [ind]
सुभ्रूर्
भ्रू [f]
जगाम
गम् [6. Ā.]
कमलेक्षणा
कमल [mn]
कमलेक्षणा
ईक्षण [n]
सा प्राप्य मिथिलां रम्यां समृद्धजनसंकुलाम् । भैक्षचर्यापदेशेन ददर्श मिथिलेश्वरम् ॥
English Translation
Arrived at the metropolis of Mithila having a large population, she adopted the guise of a mendicant and appeared before the king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
मिथिलां
मिथिला [f]
रम्यां
रम्य [adj]
समृद्धजनसंकुलाम्
समृध् [4. Ā.]
समृद्धजनसंकुलाम्
जन [m]
समृद्धजनसंकुलाम्
संकुल [adj]
भैक्षचर्यापदेशेन
भैक्ष [n]
भैक्षचर्यापदेशेन
चर्या [f]
भैक्षचर्यापदेशेन
अपदेश [m]
ददर्श
दृश् [6. P.]
मिथिलेश्वरम्
मिथिला [f]
मिथिलेश्वरम्
ईश्वर [m]
राजा तस्याः परं दृष्ट्वा सौकुमार्यं वपुस्तथा । केयं कस्य कुतो वेति बभूवागतविस्मयः ॥
English Translation
The king, beholding her delicate form, became filed with wonder and enquired who she was, whose she was, and whence she came.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजा
राजन् [m]
तस्याः
तद् [pron]
परं
पर [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
सौकुमार्यं
सौकुमार्य [adj]
वपुस्तथा
वपुस् [n]
वपुस्तथा
तथा [ind]
केयं
क [pron]
केयं
इदम् [pron]
कस्य
क [pron]
कुतो
कुतस् [ind]
वेति
वा [ind]
वेति
इति [ind]
बभूवागतविस्मयः
भू [1. Ā.]
बभूवागतविस्मयः
आगम् [6. P.]
बभूवागतविस्मयः
विस्मय [m]
ततोऽस्याः स्वागतं कृत्वा व्यादिश्य च वरासनम् । पूजितां पादशौचेन वरान्नेनाप्यतर्पयत् ॥
English Translation
Welcoming her, he assigned her an excellent seat, honoured her by offering water to wash her feet, and pleased her with excellent refreshments.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽस्याः
इदम् [pron]
स्वागतं
स्वागत [n]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
व्यादिश्य
व्यादिश् [6. P.]
च
च [ind]
वरासनम्
वरासन [n]
पूजितां
पूजय् [10. Ā.]
पादशौचेन
पाद [m]
पादशौचेन
शौच [n]
वरान्नेनाप्यतर्पयत्
वर [adj]
वरान्नेनाप्यतर्पयत्
अन्न [n]
वरान्नेनाप्यतर्पयत्
अपि [ind]
वरान्नेनाप्यतर्पयत्
तर्पय् [10. Ā.]
अथ भुक्तवती प्रीता राजानं मन्त्रिभिर्वृतम् । सर्वभाष्यविदां मध्ये चोदयामास भिक्षुकी ॥
English Translation
Refreshed duly and pleased with the rites of hospitality offered to her, Sulabha, the female mendicant, urged the king, who was encircled by his ministers and seated in the midst of learned scholars, (to speak out his fidelity to the religion of Liberation).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
भुक्तवती
भुज् [6. P.]
प्रीता
प्री [9. Ā.]
राजानं
राजन् [m]
मन्त्रिभिर्
मन्त्रिन् [m]
वृतम्
वृ [1. Ā.]
सर्वभाष्यविदां
सर्व [pron]
सर्वभाष्यविदां
भाष्य [n]
सर्वभाष्यविदां
विद् [adj]
मध्ये
मध्य [n]
चोदयामास
चोदय् [10. Ā.]
भिक्षुकी
भिक्षुकी [f]
सुलभा त्वस्य धर्मेषु मुक्तो नेति ससंशया । सत्त्वं सत्त्वेन योगज्ञा प्रविवेश महीपते ॥
English Translation
Doubting whether Janaka has succeeded in acquiring Liberation by following the religion of Renunciation, Sulabha, gifted with Yogapower, entered the understanding of the king by her own understanding.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुलभा
सुलभा [f]
त्वस्य
तु [ind]
त्वस्य
इदम् [pron]
धर्मेषु
धर्म [mn]
मुक्तो
मुच् [6. Ā.]
नेति
न [ind]
नेति
इति [ind]
ससंशया
स [ind]
ससंशया
संशय [m]
सत्त्वं
सत्त्व [n]
सत्त्वेन
सत्त्व [n]
योगज्ञा
योग [m]
योगज्ञा
ज्ञ [adj]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
महीपते
महीपति [m]
नेत्राभ्यां नेत्रयोरस्य रश्मीन्संयोज्य रश्मिभिः । सा स्म संचोदयिष्यन्तं योगबन्धैर्बबन्ध ह ॥
English Translation
Controlling, by means of the rays of light that came out from her own eyes, the rays issuing from the eyes of the king, the lady, desirous of ascertaining the truth, bound up king Janaka with Yoga fetters,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नेत्राभ्यां
नेत्र [mn]
नेत्रयोर्
नेत्र [mn]
अस्य
इदम् [pron]
रश्मीन्
रश्मि [mf]
संयोज्य
संयोजय् [10. Ā.]
रश्मिभिः
रश्मि [mf]
सा
तद् [pron]
स्म
स्म [ind]
संचोदयिष्यन्तं
संचोदय् [10. Ā.]
योगबन्धैर्
योग [m]
योगबन्धैर्
बन्ध [m]
बबन्ध
बन्ध् [4. P.]
ह
ह [ind]
जनकोऽप्युत्स्मयन्राजा भावमस्या विशेषयन् । प्रतिजग्राह भावेन भावमस्या नृपोत्तमः ॥
English Translation
Own Priding himself upon his invincibleness and defeating the intentions of Sulabha, that best of kings seized her resolution with his own resolution.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जनको
जनक [m]
ऽप्युत्स्मयन्
अपि [ind]
ऽप्युत्स्मयन्
उत्स्मि [1. P.]
राजा
राज [m]
भावम्
भाव [m]
अस्या
इदम् [pron]
विशेषयन्
विशेषय् [10. Ā.]
प्रतिजग्राह
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
भावेन
भाव [m]
भावम्
भाव [m]
अस्या
इदम् [pron]
नृपोत्तमः
नृप [m]
नृपोत्तमः
उत्तम [adj]
तदेकस्मिन्नधिष्ठाने संवादः श्रूयतामयम् । छत्रादिषु विमुक्तस्य मुक्तायाश्च त्रिदण्डके ॥
English Translation
The king, in his subtile form, had no royal umbrella and sceptre. The lady Sulabha, in hers, was without the threefold stick. Both staying then in the same form, thus conversed with each other. Listen to that conversation as it took place between the king and Sulabha.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
एकस्मिन्न्
एक [pron]
अधिष्ठाने
अधिष्ठान [n]
संवादः
संवाद [m]
श्रूयताम्
श्रु [4. P.]
अयम्
इदम् [pron]
छत्रादिषु
छत्त्र [n]
छत्रादिषु
आदि [m]
विमुक्तस्य
विमुच् [6. Ā.]
मुक्तायाश्च
मुच् [6. Ā.]
मुक्तायाश्च
च [ind]
त्रिदण्डके
त्रिदण्डक [n]
भगवत्याः क्व चर्येयं कृता क्व च गमिष्यसि । कस्य च त्वं कुतो वेति पप्रच्छैनां महीपतिः ॥
English Translation
Janaka said O holy lady, to what course of conduct are you given? Whose are you? Whence have you come? After finishing your business here, where will you go?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भगवत्याः
भगवत् [adj]
क्व
क्व [ind]
चर्येयं
चर्या [f]
चर्येयं
इदम् [pron]
कृता
कृ [2. Ā.]
क्व
क्व [ind]
च
च [ind]
गमिष्यसि
गम् [6. Ā.]
कस्य
क [pron]
च
च [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
कुतो
कुतस् [ind]
वेति
वा [ind]
वेति
इति [ind]
पप्रच्छैनां
प्रच्छ् [1. P.]
पप्रच्छैनां
एनद् [pron]
महीपतिः
महीपति [m]
श्रुते वयसि जातौ च सद्भावो नाधिगम्यते । एष्वर्थेषूत्तरं तस्मात्प्रवेद्यं सत्समागमे ॥
English Translation
No one can, without questioning, determine another's proficiency in the scriptures, or age, or order of birth. You should, therefore, answer these questions of mine, when you have come to me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुते
श्रुत [n]
वयसि
वयस् [n]
जातौ
जाति [f]
च
च [ind]
सद्भावो
सद्भाव [m]
नाधिगम्यते
न [ind]
नाधिगम्यते
अधिगम् [1. Ā.]
एष्वर्थेषूत्तरं
इदम् [pron]
एष्वर्थेषूत्तरं
अर्थ [mn]
एष्वर्थेषूत्तरं
उत्तर [n]
तस्मात्
तस्मात् [ind]
प्रवेद्यं
प्रवेदय् [10. Ā.]
सत्समागमे
सत् [adj]
सत्समागमे
समागम [m]
छत्रादिषु विशेषेषु मुक्तं मां विद्धि सर्वशः । स त्वां संमन्तुमिच्छामि मानार्हासि मता हि मे ॥
English Translation
Know that I am truly shorn of all vanity about my royal umbrella and sceptre. I wish to know you thoroughly. You are deserving, I think, of my respect.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
छत्रादिषु
छत्त्र [n]
छत्रादिषु
आदि [m]
विशेषेषु
विशेष [m]
मुक्तं
मुच् [6. Ā.]
मां
मद् [pron]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
स
तद् [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
संमन्तुम्
सम्मन् [8. Ā.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
मानार्हासि
मान [m]
मानार्हासि
अर्ह [adj]
मानार्हासि
अस् [2. P.]
मता
मन् [8. P.]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
यस्माच्चैतन्मया प्राप्तं ज्ञानं वैशेषिकं पुरा । यस्य नान्यः प्रवक्तास्ति मोक्षे तमपि मे शृणु ॥
English Translation
Do you hear me as I describe to you Liberation, for there is none else who describe to you that subject. Hear me also as I tell you who that person is from whom in days of yore I acquired this distinguishing knowledge.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्माच्चैतन्मया
यद् [pron]
यस्माच्चैतन्मया
च [ind]
यस्माच्चैतन्मया
एतद् [pron]
यस्माच्चैतन्मया
मद् [pron]
प्राप्तं
प्राप् [1. P.]
ज्ञानं
ज्ञान [n]
वैशेषिकं
वैशेषिक [adj]
पुरा
पुरा [ind]
यस्य
यद् [pron]
नान्यः
न [ind]
नान्यः
अन्य [pron]
प्रवक्तास्ति
प्रवक्तृ [adj]
प्रवक्तास्ति
अस् [2. P.]
मोक्षे
मोक्ष [m]
तम्
तद् [pron]
अपि
अपि [ind]
मे
मद् [pron]
शृणु
श्रु [4. P.]
पाराशर्यसगोत्रस्य वृद्धस्य सुमहात्मनः । भिक्षोः पञ्चशिखस्याहं शिष्यः परमसंमतः ॥
English Translation
I am the beloved disciple of the great and venerable Panchashikha, belonging to the mendicant order, or Parasara's family.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पाराशर्यसगोत्रस्य
पाराशर्य [m]
पाराशर्यसगोत्रस्य
सगोत्र [adj]
वृद्धस्य
वृद्ध [adj]
सुमहात्मनः
सु [ind]
सुमहात्मनः
महात्मन् [adj]
भिक्षोः
भिक्षु [m]
पञ्चशिखस्याथ
पञ्चशिख [m]
पञ्चशिखस्याथ
अथ [ind]
कपिलस्य
कपिल [m]
शुकस्य
शुक [m]
च
च [ind]
सांख्यज्ञाने तथा योगे महीपालविधौ तथा । त्रिविधे मोक्षधर्मेऽस्मिन्गताध्वा छिन्नसंशयः ॥
English Translation
My doubts have been removed and I am fully conversant with the Sankhya and the Yoga systems, and the ordinances about sacrifices and other rites, which form the three well known paths of Liberation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सांख्यज्ञाने
सांख्य [n]
सांख्यज्ञाने
ज्ञान [n]
तथा
तथा [ind]
योगे
योग [m]
महीपालविधौ
महीपाल [m]
महीपालविधौ
विधि [m]
तथा
तथा [ind]
त्रिविधे
त्रिविध [adj]
मोक्षधर्मे
मोक्ष [m]
मोक्षधर्मे
धर्म [mn]
ऽस्मिन्
इदम् [pron]
गताध्वा
गताध्वन् [adj]
छिन्नसंशयः
छिद् [1. P.]
छिन्नसंशयः
संशय [m]
स यथाशास्त्रदृष्टेन मार्गेणेह परिव्रजन् । वार्षिकांश्चतुरो मासान्पुरा मयि सुखोषितः ॥
English Translation
Wandering over the Earth and following path that is pointed out by the scriptures, the learned Panchashika formerly lived happily in my abode for four months during the rains.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
यथाशास्त्रदृष्टेन
यथा [ind]
यथाशास्त्रदृष्टेन
शास्त्र [n]
यथाशास्त्रदृष्टेन
दृश् [6. P.]
मार्गेणेह
मार्ग [m]
मार्गेणेह
इह [ind]
परिव्रजन्
परिव्रज् [1. P.]
वार्षिकांश्चतुरो
वार्षिक [adj]
वार्षिकांश्चतुरो
चतुर् [nr]
मासान्
मास [mn]
पुरा
पुरा [ind]
मयि
मद् [pron]
सुखोषितः
सुख [n]
सुखोषितः
वस् [2. P.]
तेनाहं सांख्यमुख्येन सुदृष्टार्थेन तत्त्वतः । श्रावितस्त्रिविधं मोक्षं न च राज्याद्विचालितः ॥
English Translation
That foremost of Sankhyas described to me, according to the truth, and in an intelligible manner suited to my understanding, the several kinds of means for acquiring Liberation. He did not, however, order me to give up my kingdom.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेनाहं
तद् [pron]
तेनाहं
मद् [pron]
सांख्यमुख्येन
सांख्य [m]
सांख्यमुख्येन
मुख्य [adj]
सुदृष्टार्थेन
सु [ind]
सुदृष्टार्थेन
दृश् [6. P.]
सुदृष्टार्थेन
अर्थ [mn]
तत्त्वतः
तत्त्व [n]
श्रावितस्त्रिविधं
श्रावय् [10. Ā.]
श्रावितस्त्रिविधं
त्रिविध [adj]
मोक्षं
मोक्ष [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
राज्याद्
राज्य [n]
विचालितः
विचालय् [10. P.]
सोऽहं तामखिलां वृत्तिं त्रिविधां मोक्षसंहिताम् । मुक्तरागश्चराम्येकः पदे परमके स्थितः ॥
English Translation
Freed from attachments, and fixing my Soul on Supreme Brahma, and unaffected by companionship, I live, practising in all its minute details that threefold conduct which is laid down in treatises on Liberation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
ताम्
तद् [pron]
अखिलां
अखिल [adj]
वृत्तिं
वृत्ति [f]
त्रिविधां
त्रिविध [adj]
मोक्षसंहिताम्
मोक्ष [m]
मोक्षसंहिताम्
संहिता [f]
मुक्तरागश्चराम्येकः
मुच् [6. Ā.]
मुक्तरागश्चराम्येकः
राग [m]
मुक्तरागश्चराम्येकः
चर् [1. Ā.]
मुक्तरागश्चराम्येकः
एक [pron]
पदे
पद [mn]
परमके
परमक [adj]
स्थितः
स्था [1. Ā.]
वैराग्यं पुनरेतस्य मोक्षस्य परमो विधिः । ज्ञानादेव च वैराग्यं जायते येन मुच्यते ॥
English Translation
Renunciation in the highest prescribed for Liberation. Renunciation, by which one becomes freed, emanate from Knowledge.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वैराग्यं
वैराग्य [mn]
पुनर्
पुनर् [ind]
एतस्य
एतद् [pron]
मोक्षस्य
मोक्ष [m]
परमो
परम [adj]
विधिः
विधि [m]
ज्ञानाद्
ज्ञान [n]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
वैराग्यं
वैराग्य [mn]
जायते
जन् [4. P.]
येन
यद् [pron]
मुच्यते
मुच् [6. Ā.]