Śāntiparva Adhyāya 194
शान्तिपर्व • अध्यायः 194
Śāntiparva Adhyāya 194 of the classical Mahābhārata with 25 verses.
Total: 25 Verses
•
Citations: MBh 12.194.1–25
•
250 Lexicon Terms
किं फलं ज्ञानयोगस्य वेदानां नियमस्य च । भूतात्मा वा कथं ज्ञेयस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥
English Translation
Yudhishthira said What are the fruits of the Jnana Yoga, of all the Vedas, and of the (various) observances and vows? How also may the individual soul be known? Tell me this, O grand father.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
क [pron]
फलं
फल [n]
ज्ञानयोगस्य
ज्ञान [n]
ज्ञानयोगस्य
योग [m]
वेदानां
वेद [m]
नियमस्य
नियम [m]
च
च [ind]
यया
यद् [pron]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
नुदेच्छोकं
नुद् [2. P.]
नुदेच्छोकं
शोक [m]
तन्मे
तद् [pron]
तन्मे
मद् [pron]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
पितामह
पितामह [m]
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । मनोः प्रजापतेर्वादं महर्षेश्च बृहस्पतेः ॥
English Translation
Bhishma said Regarding it is cited the old narrative of the conversation between that lord of creatures, viz., Manu, and the great Rishi Brihaspati.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अत्र [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अपि [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
उदाहृ [2. P.]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
इदम् [pron]
इतिहासं
इतिहास [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
मनोः
मनु [m]
प्रजापतेर्
प्रजापति [m]
वादं
वाद [m]
महर्षेश्च
महत् [adj]
महर्षेश्च
ऋषि [m]
महर्षेश्च
च [ind]
बृहस्पतेः
बृहस्पति [m]
प्रजापतिं श्रेष्ठतमं पृथिव्यां; देवर्षिसंघप्रवरो महर्षिः । बृहस्पतिः प्रश्नमिमं पुराणं; पप्रच्छ शिष्योऽथ गुरुं प्रणम्य ॥
English Translation
In days of yore, the foremost of celestial Rishis, viz., Brihaspati, who was a disciple of Manu bowed to his preceptor and addressing that king and first of all creatures, said,-What is the origin of the universe? Whence have the ordinances originated? What are those fruits attributed by the learned to Knowledge? Tell me also truly, O illustrious one, what is that which the Vedas have not been able to show?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रजापतिं
प्रजापति [m]
श्रेष्ठतमं
श्रेष्ठतम [adj]
पृथिव्यां
पृथिवी [f]
देवर्षिसंघप्रवरो
देवर्षि [m]
देवर्षिसंघप्रवरो
संघ [m]
देवर्षिसंघप्रवरो
प्रवर [adj]
महर्षिः
महत् [adj]
महर्षिः
ऋषि [m]
बृहस्पतिः
बृहस्पति [m]
प्रश्नम्
प्रश्न [m]
इमं
इदम् [pron]
पुराणं
पुराण [n]
पप्रच्छ
प्रच्छ् [1. P.]
शिष्यो
शिष्य [m]
ऽथ
अथ [ind]
गुरुं
गुरु [m]
प्रणम्य
प्रणम् [1. Ā.]
यत्कारणं मन्त्रविधिः प्रवृत्तो; ज्ञाने फलं यत्प्रवदन्ति विप्राः । यन्मन्त्रशब्दैरकृतप्रकाशं; तदुच्यतां मे भगवन्यथावत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्कारणं
यद् [pron]
यत्कारणं
कारण [n]
मन्त्रविधिः
मन्त्र [mn]
मन्त्रविधिः
विधि [m]
प्रवृत्तो
प्रवृत् [1. Ā.]
ज्ञाने
ज्ञान [n]
फलं
फल [n]
यत्
यद् [pron]
प्रवदन्ति
प्रवद् [1. Ā.]
विप्राः
विप्र [m]
यन्मन्त्रशब्दैर्
यद् [pron]
यन्मन्त्रशब्दैर्
मन्त्र [mn]
यन्मन्त्रशब्दैर्
शब्द [m]
अकृतप्रकाशं
अकृत [adj]
अकृतप्रकाशं
प्रकाश [m]
तद्
तद् [pron]
उच्यतां
वच् [2. P.]
मे
मद् [pron]
भगवन्
भगवत् [adj]
यथावत्
यथावत् [ind]
यदर्थशास्त्रागममन्त्रविद्भि;र्यज्ञैरनेकैर्वरगोप्रदानैः । फलं महद्भिर्यदुपास्यते च; तत्किं कथं वा भविता क्व वा तत् ॥
English Translation
What are those fruits which are respected by eminent sages conversant with the science of Artha, with the Vedas, and with the mantras, through sacrifices and profuse gifts of kine? Whence do those fruits originate? Where are they do be found?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्
यद् [pron]
अर्थशास्त्रागममन्त्रविद्भिर्
अर्थ [mn]
अर्थशास्त्रागममन्त्रविद्भिर्
शास्त्र [n]
अर्थशास्त्रागममन्त्रविद्भिर्
आगम [m]
अर्थशास्त्रागममन्त्रविद्भिर्
मन्त्र [mn]
अर्थशास्त्रागममन्त्रविद्भिर्
विद् [adj]
यज्ञैर्
यज्ञ [m]
अनेकैर्
अनेक [adj]
वरगोप्रदानैः
वर [adj]
वरगोप्रदानैः
गो [mf]
वरगोप्रदानैः
प्रदान [n]
फलं
फल [n]
महद्भिर्
महत् [adj]
यद्
यद् [pron]
उपास्यते
उपास् [4. P.]
च
च [ind]
तत्
तद् [pron]
किं
क [pron]
कथं
कथम् [ind]
वा
वा [ind]
भविता
भू [1. Ā.]
क्व
क्व [ind]
वा
वा [ind]
तत्
तद् [pron]
मही महीजाः पवनोऽन्तरिक्षं; जलौकसश्चैव जलं दिवं च । दिवौकसश्चैव यतः प्रसूता;स्तदुच्यतां मे भगवन्पुराणम् ॥
English Translation
Tell me also this old history, viz., whence have the Earth, all earthly objects, wind, sky aquatic animals, water, heaven, and the dwellers of heaven, all originated.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मही
मही [f]
महीजाः
महीज [m]
पवनो
पवन [m]
ऽन्तरिक्षं
अन्तरिक्ष [n]
जलौकसश्चैव
जलौकस् [m]
जलौकसश्चैव
च [ind]
जलौकसश्चैव
एव [ind]
जलं
जल [n]
दिवं
दिव [n]
च
च [ind]
दिवौकसश्चैव
दिवौकस् [m]
दिवौकसश्चैव
च [ind]
दिवौकसश्चैव
एव [ind]
यतः
यतस् [ind]
प्रसूतास्
प्रसू [2. P.]
तद्
तद् [pron]
उच्यतां
वच् [2. P.]
मे
मद् [pron]
भगवन्
भगवत् [adj]
पुराणम्
पुराण [n]
ज्ञानं यतः प्रार्थयते नरो वै; ततस्तदर्था भवति प्रवृत्तिः । न चाप्यहं वेद परं पुराणं; मिथ्याप्रवृत्तिं च कथं नु कुर्याम् ॥
English Translation
Man is inclined towards that object which he seeks to know. I have no knowledge of that Ancient and Supreme Being. How shall I free myself from a false display of my leaning towards Him?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ज्ञानं
ज्ञान [n]
यतः
यतस् [ind]
प्रार्थयते
प्रार्थय् [Denom. Ā.]
नरो
नर [m]
वै
वै [ind]
ततस्तदर्था
ततस् [ind]
ततस्तदर्था
तद् [pron]
ततस्तदर्था
अर्थ [mn]
भवति
भू [1. Ā.]
प्रवृत्तिः
प्रवृत्ति [f]
न
न [ind]
चाप्यहं
च [ind]
चाप्यहं
अपि [ind]
चाप्यहं
मद् [pron]
वेद
विद् [6. Ā.]
परं
पर [pron]
पुराणं
पुराण [n]
मिथ्याप्रवृत्तिं
मिथ्या [ind]
मिथ्याप्रवृत्तिं
प्रवृत्ति [f]
च
च [ind]
कथं
कथम् [ind]
नु
नु [ind]
कुर्याम्
कृ [2. Ā.]
ऋक्सामसंघांश्च यजूंषि चाहं; छन्दांसि नक्षत्रगतिं निरुक्तम् । अधीत्य च व्याकरणं सकल्पं; शिक्षां च भूतप्रकृतिं न वेद्मि ॥
English Translation
I have read the Riks, all the Samans, all the Yajuses, the Chhandas, Astronomy, Nirukta, Grammar, Sankalpa, and Shiksha. But I have no knowledge of the nature of the five principal elements which forin everything.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋक्सामसंघांश्च
ऋच् [f]
ऋक्सामसंघांश्च
सामन् [n]
ऋक्सामसंघांश्च
संघ [m]
ऋक्सामसंघांश्च
च [ind]
यजूंषि
यजुस् [n]
चाहं
च [ind]
चाहं
मद् [pron]
छन्दांसि
छन्दस् [n]
नक्षत्रगतिं
नक्षत्र [mn]
नक्षत्रगतिं
गति [f]
निरुक्तम्
निरुक्त [n]
अधीत्य
अधी [4. P.]
च
च [ind]
व्याकरणं
व्याकरण [n]
सकल्पं
स [ind]
सकल्पं
कल्प [mn]
शिक्षां
शिक्षा [f]
च
च [ind]
भूतप्रकृतिं
भूत [mn]
भूतप्रकृतिं
प्रकृति [f]
न
न [ind]
वेद्मि
विद् [6. Ā.]
स मे भवाञ्शंसतु सर्वमेत;ज्ज्ञाने फलं कर्मणि वा यदस्ति । यथा च देहाच्च्यवते शरीरी; पुनः शरीरं च यथाभ्युपैति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
मे
मद् [pron]
भवाञ्
भवत् [adj]
शंसतु
शंस् [2. Ā.]
सर्वम्
सर्व [pron]
एतज्
एतद् [pron]
ज्ञाने
ज्ञान [n]
फलं
फल [n]
कर्मणि
कर्मन् [n]
वा
वा [ind]
यद्
यद् [pron]
अस्ति
अस् [2. P.]
यथा
यथा [ind]
च
च [ind]
देहाच्च्यवते
देह [mn]
देहाच्च्यवते
च्यु [1. P.]
शरीरी
शरीरिन् [m]
पुनः
पुनर् [ind]
शरीरं
शरीर [n]
च
च [ind]
यथाभ्युपैति
यथा [ind]
यथाभ्युपैति
अभ्युपे [2. P.]
यद्यत्प्रियं यस्य सुखं तदाहु;स्तदेव दुःखं प्रवदन्त्यनिष्टम् । इष्टं च मे स्यादितरच्च न स्या;देतत्कृते कर्मविधिः प्रवृत्तः । इष्टं त्वनिष्टं च न मां भजेते;त्येतत्कृते ज्ञानविधिः प्रवृत्तः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्
यद् [pron]
यत्
यद् [pron]
प्रियं
प्रिय [adj]
यस्य
यद् [pron]
सुखं
सुख [n]
तद्
तद् [pron]
आहुस्
अह् [1. P.]
तद्
तद् [pron]
एव
एव [ind]
दुःखं
दुःख [n]
प्रवदन्त्यनिष्टम्
प्रवद् [1. Ā.]
प्रवदन्त्यनिष्टम्
अनिष्ट [adj]
इष्टं
इष् [1. P.]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
स्याद्
अस् [2. P.]
इतरच्च
इतर [pron]
इतरच्च
च [ind]
न
न [ind]
स्याद्
अस् [2. P.]
एतत्कृते
एतद् [pron]
एतत्कृते
कृते [ind]
कर्मविधिः
कर्मन् [n]
कर्मविधिः
विधि [m]
प्रवृत्तः
प्रवृत् [1. Ā.]
इष्टं
इष् [1. P.]
त्वनिष्टं
तु [ind]
त्वनिष्टं
अनिष्ट [adj]
च
च [ind]
न
न [ind]
मां
मद् [pron]
भजेतेत्य्
भज् [1. Ā.]
भजेतेत्य्
इति [ind]
एतत्कृते
एतद् [pron]
एतत्कृते
कृते [ind]
ज्ञानविधिः
ज्ञान [n]
ज्ञानविधिः
विधि [m]
प्रवृत्तः
प्रवृत् [1. Ā.]
कामात्मकाश्छन्दसि कर्मयोगा; एभिर्विमुक्तः परमश्नुवीत । नानाविधे कर्मपथे सुखार्थी; नरः प्रवृत्तो न परं प्रयाति । परं हि तत्कर्मपथादपेतं; निराशिषं ब्रह्मपरं ह्यवश्यम् ॥
English Translation
The ordinances about sacrifices and other observances, which are in the Vedas, all originate from desire. He, however, who frees himself from desire of acquiring happiness, performs various acts is constrained to go to hell.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कामात्मकाश्छन्दसि
काम [m]
कामात्मकाश्छन्दसि
आत्मक [adj]
कामात्मकाश्छन्दसि
छन्दस् [n]
कर्मयोगा
कर्मन् [n]
कर्मयोगा
योग [m]
एभिर्
इदम् [pron]
विमुक्तः
विमुच् [6. Ā.]
परम्
पर [pron]
अश्नुवीत
अश् [1. P.]
नानाविधे
नानाविध [adj]
कर्मपथे
कर्मन् [n]
कर्मपथे
पथ [m]
सुखार्थी
सुख [n]
सुखार्थी
अर्थिन् [adj]
नरः
नर [m]
प्रवृत्तो
प्रवृत् [1. Ā.]
न
न [ind]
परं
पर [pron]
प्रयाति
प्रया [2. Ā.]
परं
पर [pron]
हि
हि [ind]
तत्
तद् [pron]
कर्मपथाद्
कर्मन् [n]
कर्मपथाद्
पथ [m]
अपेतं
अपे [2. Ā.]
ब्रह्मपरं
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मपरं
पर [pron]
ह्यवश्यम्
हि [ind]
ह्यवश्यम्
अवश्यम् [ind]
प्रजाः सृष्टा मनसा कर्मणा च; द्वावप्येतौ सत्पथौ लोकजुष्टौ । दृष्ट्वा कर्म शाश्वतं चान्तवच्च; मनस्त्यागः कारणं नान्यदस्ति ॥
English Translation
Creatures have all been engendered by Mind and Act. These are the two best paths adored of all. External acts yields fruits that are both transitory as also eternal. For acquiring the latter there is no other means than relinquishing the desire for fruits by the mind,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रजाः
प्रजा [f]
सृष्टा
सृज् [2. P.]
मनसा
मनस् [n]
कर्मणा
कर्मन् [n]
च
च [ind]
द्वावप्येतौ
द्वि [nr]
द्वावप्येतौ
अपि [ind]
द्वावप्येतौ
एतद् [pron]
सत्पथौ
सत् [adj]
सत्पथौ
पथिन् [m]
लोकजुष्टौ
लोक [m]
लोकजुष्टौ
जुष् [6. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
कर्म
कर्मन् [n]
शाश्वतं
शाश्वत [adj]
चान्तवच्च
च [ind]
चान्तवच्च
अन्तवत् [adj]
चान्तवच्च
च [ind]
मनस्त्यागः
मनस् [n]
मनस्त्यागः
त्याग [m]
कारणं
कारण [n]
नान्यद्
न [ind]
नान्यद्
अन्य [pron]
अस्ति
अस् [2. P.]
स्वेनात्मना चक्षुरिव प्रणेता; निशात्यये तमसा संवृतात्मा । ज्ञानं तु विज्ञानगुणेन युक्तं; कर्माशुभं पश्यति वर्जनीयम् ॥
English Translation
As the eye, when night passes away and the veil of darkness is gone, leads its possessor by its own power, so the Understanding, when it becomes endued with Knowledge, sees all evils which should be shunned.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वेनात्मना
स्व [adj]
स्वेनात्मना
आत्मन् [m]
चक्षुर्
चक्षुस् [n]
इव
इव [ind]
प्रणेता
प्रणेतृ [m]
निशात्यये
निशा [f]
निशात्यये
अत्यय [m]
तमसा
तमस् [n]
संवृतात्मा
संवृ [9. P.]
संवृतात्मा
आत्मन् [m]
ज्ञानं
ज्ञान [n]
तु
तु [ind]
विज्ञानगुणेन
विज्ञान [n]
विज्ञानगुणेन
गुण [mn]
युक्तं
युज् [6. Ā.]
कर्माशुभं
कर्मन् [n]
कर्माशुभं
अशुभ [adj]
पश्यति
दृश् [6. P.]
वर्जनीयम्
वर्जय् [10. Ā.]
सर्पान्कुशाग्राणि तथोदपानं; ज्ञात्वा मनुष्याः परिवर्जयन्ति । अज्ञानतस्तत्र पतन्ति मूढा; ज्ञाने फलं पश्य यथा विशिष्टम् ॥
English Translation
Men avoid snakes, sharp blades, of Kusha and pits, when they find them on their way. If some tread upon or fall into them, they do so by ignorance. Mark the superiority of the fruits of knowledge.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्पान्
सर्प [m]
कुशाग्राणि
कुश [mn]
कुशाग्राणि
अग्र [n]
तथोदपानं
तथा [ind]
तथोदपानं
उदपान [mn]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
मनुष्याः
मनुष्य [m]
परिवर्जयन्ति
परिवर्जय् [10. Ā.]
अज्ञानतस्तत्र
अज्ञान [n]
अज्ञानतस्तत्र
तत्र [ind]
पतन्ति
पत् [1. Ā.]
मूढा
मुह् [4. Ā.]
ज्ञाने
ज्ञान [n]
फलं
फल [n]
पश्य
पश् [4. Ā.]
यथा
यथा [ind]
विशिष्टम्
विशिष् [7. P.]
कृत्स्नस्तु मन्त्रो विधिवत्प्रयुक्तो; यज्ञा यथोक्तास्त्वथ दक्षिणाश्च । अन्नप्रदानं मनसः समाधिः; पञ्चात्मकं कर्मफलं वदन्ति ॥
English Translation
Duly administered Mantras, sacrifices, the presents called Dakshina, gift of food and concentration of the mind are the five acts which yield fruits, there being none else.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृत्स्नस्तु
कृत्स्न [adj]
कृत्स्नस्तु
तु [ind]
मन्त्रो
मन्त्र [mn]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
प्रयुक्तो
प्रयुज् [7. Ā.]
यज्ञा
यज्ञ [m]
यथोक्तास्त्वथ
यथा [ind]
यथोक्तास्त्वथ
वच् [2. P.]
यथोक्तास्त्वथ
तु [ind]
यथोक्तास्त्वथ
अथ [ind]
दक्षिणाश्च
दक्षिणा [f]
दक्षिणाश्च
च [ind]
अन्नप्रदानं
अन्न [n]
अन्नप्रदानं
प्रदान [n]
मनसः
मनस् [n]
समाधिः
समाधि [m]
पञ्चात्मकं
पञ्चन् [adj]
पञ्चात्मकं
आत्मक [adj]
कर्मफलं
कर्मन् [n]
कर्मफलं
फल [n]
वदन्ति
वद् [1. Ā.]
गुणात्मकं कर्म वदन्ति वेदा;स्तस्मान्मन्त्रा मन्त्रमूलं हि कर्म । विधिर्विधेयं मनसोपपत्तिः; फलस्य भोक्ता तु यथा शरीरी ॥
English Translation
Acts have the three Gunas (of Satva Rajas, and Tamas) for their soul. The Vedas say this. The Mantras, therefore, have the same three qualities, since it is with Mantras that acts are performed. The ritual also is possessed by the same three qualities. The fruits of action depend upon the mind. It is the embodied creature who enjoys those fruits.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गुणात्मकं
गुण [mn]
गुणात्मकं
आत्मक [adj]
कर्म
कर्मन् [n]
वदन्ति
वद् [1. Ā.]
वेदास्
वेद [m]
तस्मान्मन्त्रा
तस्मात् [ind]
तस्मान्मन्त्रा
मन्त्र [mn]
मन्त्रमूलं
मन्त्र [mn]
मन्त्रमूलं
मूल [mn]
हि
हि [ind]
कर्म
कर्मन् [n]
विधिर्
विधि [m]
विधेयं
विधा [3. Ā.]
मनसोपपत्तिः
मनस् [n]
मनसोपपत्तिः
उपपत्ति [f]
फलस्य
फल [n]
भोक्ता
भोक्तृ [adj]
तु
तु [ind]
यथा
यथा [ind]
शरीरी
शरीरिन् [m]
शब्दाश्च रूपाणि रसाश्च पुण्याः; स्पर्शाश्च गन्धाश्च शुभास्तथैव । नरो नसंस्थानगतः प्रभुः स्या;देतत्फलं सिध्यति कर्मलोके ॥
English Translation
All excellent sorts of sound, form, tastes, touch, and scent, are the fruits of acts, being acquired in the region of acts. As for, however, the fruits of knowledge, man acquires them even here before death.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शब्दाश्च
शब्द [m]
शब्दाश्च
च [ind]
रूपाणि
रूप [n]
रसाश्च
रस [mn]
रसाश्च
च [ind]
पुण्याः
पुण्य [adj]
स्पर्शाश्च
स्पर्श [m]
स्पर्शाश्च
च [ind]
गन्धाश्च
गन्ध [mn]
गन्धाश्च
च [ind]
शुभास्तथैव
शुभ [adj]
शुभास्तथैव
तथा [ind]
शुभास्तथैव
एव [ind]
नरो
नर [m]
नसंस्थानगतः
न [ind]
नसंस्थानगतः
संस्थान [n]
नसंस्थानगतः
गम् [6. Ā.]
प्रभुः
प्रभु [adj]
स्याद्
अस् [2. P.]
एतत्
एतद् [pron]
फलं
फल [n]
सिध्यति
सिध् [4. Ā.]
कर्मलोके
कर्मन् [n]
कर्मलोके
लोक [m]
यद्यच्छरीरेण करोति कर्म; शरीरयुक्तः समुपाश्नुते तत् । शरीरमेवायतनं सुखस्य; दुःखस्य चाप्यायतनं शरीरम् ॥
English Translation
Whatever acts are perforined by means of the body, one enjoys the fruits thereof in this body. The body is, indeed, the structure to which adhere both happiness and misery.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्
यद् [pron]
यच्छरीरेण
यद् [pron]
यच्छरीरेण
शरीर [n]
करोति
कृ [2. Ā.]
कर्म
कर्मन् [n]
शरीरयुक्तः
शरीर [n]
शरीरयुक्तः
युज् [6. Ā.]
समुपाश्नुते
समुपाश् [5. Ā.]
तत्
तद् [pron]
शरीरम्
शरीर [n]
एवायतनं
एव [ind]
एवायतनं
आयतन [n]
सुखस्य
सुख [n]
दुःखस्य
दुःख [n]
चाप्यायतनं
च [ind]
चाप्यायतनं
अपि [ind]
चाप्यायतनं
आयतन [n]
शरीरम्
शरीर [n]
वाचा तु यत्कर्म करोति किंचि;द्वाचैव सर्वं समुपाश्नुते तत् । मनस्तु यत्कर्म करोति किंचि;न्मनःस्थ एवायमुपाश्नुते तत् ॥
English Translation
Whatever acts are performed by means of words, their fruits are enjoyed in a state in which words can be spoken. Likewise, whatever acts are performed by the mind, their fruits are enjoyed in a state in which one is not treed from the mind.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वाचा
वाच् [f]
तु
तु [ind]
यत्
यद् [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
करोति
कृ [2. Ā.]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
वाचैव
वाच् [f]
वाचैव
एव [ind]
सर्वं
सर्व [pron]
समुपाश्नुते
समुपाश् [5. Ā.]
तत्
तद् [pron]
वाचा
वाच् [f]
तु
तु [ind]
यत्
यद् [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
करोति
कृ [2. Ā.]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
वाचैव
वाच् [f]
वाचैव
एव [ind]
सर्वं
सर्व [pron]
समुपाश्नुते
समुपाश् [5. Ā.]
तत्
तद् [pron]
यथागुणं कर्मगणं फलार्थी; करोत्ययं कर्मफले निविष्टः । तथा तथायं गुणसंप्रयुक्तः; शुभाशुभं कर्मफलं भुनक्ति ॥
English Translation
Seeking the fruits of acts, whatever acts (Satvika or Rajasika or Tamasika) a person performs, the fruits, good or bad, that he actually enjoys are permeated by their nature.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथागुणं
यथागुणम् [ind]
कर्मगणं
कर्मन् [n]
कर्मगणं
गण [m]
फलार्थी
फल [n]
फलार्थी
अर्थिन् [adj]
करोत्ययं
कृ [2. Ā.]
करोत्ययं
इदम् [pron]
कर्मफले
कर्मन् [n]
कर्मफले
फल [n]
निविष्टः
निविश् [6. Ā.]
तथा
तथा [ind]
तथायं
तथा [ind]
तथायं
इदम् [pron]
गुणसम्प्रयुक्तः
गुण [mn]
गुणसम्प्रयुक्तः
सम्प्रयुज् [7. P.]
शुभाशुभं
शुभ [adj]
शुभाशुभं
अशुभ [adj]
कर्मफलं
कर्मन् [n]
कर्मफलं
फल [n]
भुनक्ति
भुज् [6. P.]
मत्स्यो यथा स्रोत इवाभिपाती; तथा कृतं पूर्वमुपैति कर्म । शुभे त्वसौ तुष्यति दुष्कृते तु; न तुष्यते वै परमः शरीरी ॥
English Translation
Like fishes going against a current of water, pristine acts visit the actor. The embodied creature enjoys happiness for his good acts, and suffers misery for his evil ones.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मत्स्यो
मत्स्य [m]
यथा
यथा [ind]
स्रोत
स्रोतस् [n]
इवाभिपाती
इव [ind]
इवाभिपाती
अभिपातिन् [adj]
तथा
तथा [ind]
कृतं
कृ [2. Ā.]
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
उपैति
उपे [2. Ā.]
कर्म
कर्मन् [n]
शुभे
शुभ [n]
त्वसौ
तु [ind]
त्वसौ
अदस् [pron]
तुष्यति
तुष् [4. Ā.]
दुष्कृते
दुष्कृत [n]
तु
तु [ind]
न
न [ind]
तुष्यते
तुष् [4. Ā.]
वै
वै [ind]
परमः
परम [adj]
शरीरी
शरीरिन् [m]
यतो जगत्सर्वमिदं प्रसूतं; ज्ञात्वात्मवन्तो व्यतियान्ति यत्तत् । यन्मन्त्रशब्दैरकृतप्रकाशं; तदुच्यमानं शृणु मे परं यत् ॥
English Translation
I will now describe Him from whom this universe has originated, Him by knowing whom persons of purified souls cross this world, Him who has not been expressed by Vedic Mantras and Words. Listen to me as I speak of that greatest of the grcat.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यतो
यतस् [ind]
जगत्
जगन्त् [n]
सर्वम्
सर्व [pron]
इदं
इदम् [pron]
प्रसूतं
प्रसू [2. P.]
ज्ञात्वात्मवन्तो
ज्ञा [4. Ā.]
ज्ञात्वात्मवन्तो
आत्मवत् [adj]
व्यतियान्ति
व्यतिया [2. P.]
यत्
यद् [pron]
तत्
तद् [pron]
यन्मन्त्रशब्दैर्
यद् [pron]
यन्मन्त्रशब्दैर्
मन्त्र [mn]
यन्मन्त्रशब्दैर्
शब्द [m]
अकृतप्रकाशं
अकृत [adj]
अकृतप्रकाशं
प्रकाश [m]
तद्
तद् [pron]
उच्यतां
वच् [2. P.]
मे
मद् [pron]
भगवन्
भगवत् [adj]
यथावत्
यथावत् [ind]
रसैर्वियुक्तं विविधैश्च गन्धै;रशब्दमस्पर्शमरूपवच्च । अग्राह्यमव्यक्तमवर्णमेकं; पञ्चप्रकारं ससृजे प्रजानाम् ॥
English Translation
Himself freed from the several sorts of tasto and scent, and sound and touch and forin, He is incapable of being comprehended by the senses, unmanifest, without colour, the One, and He has created the five kinds of objects for His creatures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रसैर्
रस [mn]
वियुक्तं
वियुज् [4. P.]
विविधैश्च
विविध [adj]
विविधैश्च
च [ind]
गन्धैर्
गन्ध [mn]
अशब्दम्
अशब्द [adj]
अस्पर्शम्
अस्पर्श [adj]
अरूपवच्च
अरूपवत् [adj]
अरूपवच्च
च [ind]
अग्राह्यम्
अग्राह्य [adj]
अव्यक्तम्
अव्यक्त [n]
अवर्णम्
अवर्ण [adj]
एकं
एक [pron]
पञ्चप्रकारं
पञ्चन् [adj]
पञ्चप्रकारं
प्रकार [m]
ससृजे
सृज् [2. P.]
प्रजानाम्
प्रजा [f]
न स्त्री पुमान्वापि नपुंसकं च; न सन्न चासत्सदसच्च तन्न । पश्यन्ति यद्ब्रह्मविदो मनुष्या;स्तदक्षरं न क्षरतीति विद्धि ॥
English Translation
He is neither female, nor male, nor of the neuter sex. He is neither existent, nor nonexistent, nor existent-non-existent. Only those that are acquainted with Bralıma see Him. He knows no deterioration.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
स्त्री
स्त्री [f]
पुमान्
पुंस् [m]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
नपुंसकं
नपुंसक [n]
च
च [ind]
न
न [ind]
सन्न
अस् [2. P.]
सन्न
न [ind]
चासत्
च [ind]
चासत्
असत् [adj]
सद्
अस् [2. P.]
असच्च
असत् [adj]
असच्च
च [ind]
तन्न
तद् [pron]
तन्न
न [ind]
पश्यन्ति
दृश् [6. P.]
यद्
यद् [pron]
ब्रह्मविदो
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मविदो
विद् [adj]
मनुष्यास्
मनुष्य [m]
तद्
तद् [pron]
अक्षरं
अक्षर [adj]
न
न [ind]
क्षरतीति
क्षर् [1. Ā.]
क्षरतीति
इति [ind]
विद्धि
विद् [6. Ā.]