Śāntiparva Adhyāya 142
शान्तिपर्व • अध्यायः 142
Śāntiparva Adhyāya 142 of the classical Mahābhārata with 45 verses.
Total: 45 Verses
•
Citations: MBh 12.142.1–45
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
अथ वृक्षस्य शाखायां विहंगः ससुहृज्जनः । दीर्घकालोषितो राजंस्तत्र चित्रतनूरुहः ॥
English Translation
In one of the branches of that tree, a pigeon having beautiful feather, o king, lived for many years with his family.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
वृक्षस्य
वृक्ष [m]
शाखायां
शाखा [f]
विहंगः
विहंग [m]
ससुहृज्जनः
स [ind]
ससुहृज्जनः
सुहृद् [m]
ससुहृज्जनः
जन [m]
दीर्घकालोषितो
दीर्घ [adj]
दीर्घकालोषितो
काल [m]
दीर्घकालोषितो
वस् [2. P.]
राजंस्तत्र
राजन् [m]
राजंस्तत्र
तत्र [ind]
चित्रतनूरुहः
चित्र [adj]
चित्रतनूरुहः
तनूरुह [mn]
तस्य काल्यं गता भार्या चरितुं नाभ्यवर्तत । प्राप्तां च रजनीं दृष्ट्वा स पक्षी पर्यतप्यत ॥
English Translation
That morning his wife had gone out in quest of food but had not yet come back. Seeing the approach of night and his wife still not returning, the bird began be bewail, saying
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
काल्यं
काल्य [adj]
गता
गम् [6. Ā.]
भार्या
भार्या [f]
चरितुं
चर् [1. Ā.]
नाभ्यवर्तत
न [ind]
नाभ्यवर्तत
अभिवृत् [1. Ā.]
प्राप्तां
प्राप् [1. P.]
च
च [ind]
रजनीं
रजनी [f]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
स
तद् [pron]
पक्षी
पक्षिन् [m]
पर्यतप्यत
परितप् [4. Ā.]
वातवर्षं महच्चासीन्न चागच्छति मे प्रिया । किं नु तत्कारणं येन साद्यापि न निवर्तते ॥
English Translation
O, what a great storm and a terrible shower took place to-day! Alas, you have come not come back yet, O dear wife! Woe is on me, what must be the cause of her not returning yet.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वातवर्षं
वात [m]
वातवर्षं
वर्ष [mn]
महच्चासीन्न
महत् [adj]
महच्चासीन्न
च [ind]
महच्चासीन्न
अस् [2. P.]
महच्चासीन्न
न [ind]
चागच्छति
च [ind]
चागच्छति
आगम् [6. P.]
मे
मद् [pron]
प्रिया
प्रिय [adj]
किं
क [pron]
नु
नु [ind]
तत्
तद् [pron]
कारणं
कारण [n]
येन
यद् [pron]
साद्यापि
तद् [pron]
साद्यापि
अद्य [ind]
साद्यापि
अपि [ind]
न
न [ind]
निवर्तते
निवृत् [1. Ā.]
अपि स्वस्ति भवेत्तस्याः प्रियाया मम कानने । तया विरहितं हीदं शून्यमद्य गृहं मम ॥
English Translation
In cverything right with that dear wife of mine in the forest? Separated from her, this my home appears to me void.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपि
अपि [ind]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
भवेत्
भू [1. Ā.]
तस्याः
तद् [pron]
प्रियाया
प्रिय [adj]
मम
मद् [pron]
कानने
कानन [n]
तया
तद् [pron]
विरहितं
विरह् [1. P.]
हीदं
हि [ind]
हीदं
इदम् [pron]
शून्यम्
शून्य [adj]
अद्य
अद्य [ind]
गृहं
गृह [mn]
मम
मद् [pron]
यदि सा रक्तनेत्रान्ता चित्राङ्गी मधुरस्वरा । अद्य नाभ्येति मे कान्ता न कार्यं जीवितेन मे ॥
English Translation
If that dear wife of mine, having red eyes, variegated plumes, and sweet voice, does not return to-day, my life itself will have no value.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
सा
तद् [pron]
रक्तनेत्रान्ता
रक्त [adj]
रक्तनेत्रान्ता
नेत्र [mn]
रक्तनेत्रान्ता
अन्त [m]
चित्राङ्गी
चित्र [adj]
चित्राङ्गी
अङ्ग [adj]
मधुरस्वरा
मधुर [adj]
मधुरस्वरा
स्वर [m]
अद्य
अद्य [ind]
नाभ्येति
न [ind]
नाभ्येति
अभी [4. Ā.]
मे
मद् [pron]
कान्ता
कान्ता [f]
न
न [ind]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
जीवितेन
जीवित [n]
मे
मद् [pron]
पतिधर्मरता साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । सा हि श्रान्तं क्षुधार्तं च जानीते मां तपस्विनी ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पतिधर्मरता
पति [m]
पतिधर्मरता
धर्म [mn]
पतिधर्मरता
रम् [4. Ā.]
साध्वी
साध्वी [f]
प्राणेभ्यो
प्राण [m]
ऽपि
अपि [ind]
गरीयसी
गरीयस् [adj]
सा
तद् [pron]
हि
हि [ind]
श्रान्तं
श्रम् [1. Ā.]
क्षुधार्तं
क्षुधा [f]
क्षुधार्तं
आर्त [adj]
च
च [ind]
जानीते
ज्ञा [4. Ā.]
मां
मद् [pron]
तपस्विनी
तपस्विनी [f]
अनुरक्ता हिता चैव स्निग्धा चैव पतिव्रता । यस्य वै तादृशी भार्या धन्यः स मनुजो भुवि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनुरक्ता
अनुरञ्ज् [4. Ā.]
हिता
हित [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
स्निग्धा
स्निग्ध [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
पतिव्रता
पतिव्रता [f]
यस्य
यद् [pron]
वै
वै [ind]
तादृशी
तादृश [adj]
भार्या
भार्या [f]
धन्यः
धन्य [adj]
स
तद् [pron]
मनुजो
मनुज [m]
भुवि
भू [f]
भार्या हि परमो नाथः पुरुषस्येह पठ्यते । असहायस्य लोकेऽस्मिँल्लोकयात्रासहायिनी ॥
English Translation
It is said that the wife is the richest treasure of her husband. In this world the wife is the only companion of her husband in all the worldly affairs.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भार्या
भार्या [f]
हि
हि [ind]
परमो
परम [adj]
नाथः
नाथ [m]
पुरुषस्येह
पुरुष [m]
पुरुषस्येह
इह [ind]
पठ्यते
पठ् [1. Ā.]
असहायस्य
असहाय [adj]
लोके
लोक [m]
ऽस्मिंल्
इदम् [pron]
लोकयात्रासहायिनी
लोकयात्रा [f]
लोकयात्रासहायिनी
सहायिन् [adj]
तथा रोगाभिभूतस्य नित्यं कृच्छ्रगतस्य च । नास्ति भार्यासमं किंचिन्नरस्यार्तस्य भेषजम् ॥
English Translation
One, who is suffered from disease and surrounded with many troubles, his wife is the best of panaceas and good medicine in sickness of that person.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
रोगाभिभूतस्य
रोग [mn]
रोगाभिभूतस्य
अभिभू [1. P.]
नित्यं
नित्यम् [ind]
कृच्छ्रगतस्य
कृच्छ्र [mn]
कृच्छ्रगतस्य
गम् [6. Ā.]
च
च [ind]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
भार्यासमं
भार्या [f]
भार्यासमं
सम [pron]
किंचिन्नरस्यार्तस्य
कश्चित् [pron]
किंचिन्नरस्यार्तस्य
नर [m]
किंचिन्नरस्यार्तस्य
आर्त [adj]
भेषजम्
भेषज [n]
नास्ति भार्यासमो बन्धुर्नास्ति भार्यासमा गतिः । नास्ति भार्यासमो लोके सहायो धर्मसाधनः ॥
English Translation
There is no friend like wife. There is no refuge better than the wife. There is no better associate in the world than the wife in acts undertaken for the acquisition of religious merit.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
भार्यासमो
भार्या [f]
भार्यासमो
सम [pron]
बन्धुर्
बन्धु [m]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
भार्यासमा
भार्या [f]
भार्यासमा
सम [pron]
गतिः
गति [f]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
भार्यासमो
भार्या [f]
भार्यासमो
सम [pron]
लोके
लोक [m]
सहायो
सहाय [m]
धर्मसाधनः
धर्म [mn]
धर्मसाधनः
साधन [adj]
एवं विलपतस्तस्य द्विजस्यार्तस्य तत्र वै । गृहीता शकुनघ्नेन भार्या शुश्राव भारतीम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
विलपतस्तस्य
विलप् [4. P.]
विलपतस्तस्य
तद् [pron]
द्विजस्यार्तस्य
द्विज [m]
द्विजस्यार्तस्य
आर्त [adj]
तत्र
तत्र [ind]
वै
वै [ind]
गृहीता
ग्रह् [6. Ā.]
शकुनघ्नेन
शकुन [m]
शकुनघ्नेन
घ्न [adj]
भार्या
भार्या [f]
शुश्राव
श्रु [4. P.]
भारतीम्
भारती [f]
न सा स्त्रीत्यभिभाषा स्याद्यस्या भर्ता न तुष्यति । अग्निसाक्षिकमप्येतद्भर्ता हि शरणं स्त्रियः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
सा
तद् [pron]
स्त्रीत्यभिभाषा
स्त्री [f]
स्त्रीत्यभिभाषा
इति [ind]
स्त्रीत्यभिभाषा
अभिभाषा [f]
स्याद्
अस् [2. P.]
यस्या
यद् [pron]
भर्ता
भर्तृ [m]
न
न [ind]
तुष्यति
तुष् [4. Ā.]
अग्निसाक्षिकम्
अग्नि [m]
अग्निसाक्षिकम्
साक्षिक [n]
अप्येतद्
अपि [ind]
अप्येतद्
एतद् [pron]
भर्ता
भर्तृ [m]
हि
हि [ind]
शरणं
शरण [n]
स्त्रियः
स्त्री [f]
इति संचिन्त्य दुःखार्ता भर्तारं दुःखितं तदा । कपोती लुब्धकेनाथ यत्ता वचनमब्रवीत् ॥
English Translation
Having thought thus, the she-pigeon, stricken with woe, and encaged by the fowler, thus spoke to her woe-stricken husband.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
संचिन्त्य
संचिन्तय् [10. Ā.]
दुःखार्ता
दुःख [n]
दुःखार्ता
आर्त [adj]
भर्तारं
भर्तृ [m]
दुःखितं
दुःखित [adj]
तदा
तदा [ind]
कपोती
कपोती [f]
लुब्धकेनाथ
लुब्धक [m]
लुब्धकेनाथ
अथ [ind]
यत्ता
यत् [1. P.]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
हन्त वक्ष्यामि ते श्रेयः श्रुत्वा च कुरु तत्तथा । शरणागतसंत्राता भव कान्त विशेषतः ॥
English Translation
I shall say what is now good for you. Hearing me follow my advice, O dear husband, be you the rescuer of a suppliant.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हन्त
हन्त [ind]
वक्ष्यामि
वच् [2. P.]
ते
त्वद् [pron]
श्रेयः
श्रेयस् [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
च
च [ind]
कुरु
कृ [2. Ā.]
तत्
तद् [pron]
तथा
तथा [ind]
शरणागतसंत्राता
शरण [n]
शरणागतसंत्राता
आगम् [6. P.]
शरणागतसंत्राता
संत्रातृ [adj]
भव
भू [1. Ā.]
कान्त
कान्त [m]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
एष शाकुनिकः शेते तव वासं समाश्रितः । शीतार्तश्च क्षुधार्तश्च पूजामस्मै प्रयोजय ॥
English Translation
This fowler lies here by your house stricken with cold and hunger. Treat him hospitably.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एष
एतद् [pron]
शाकुनिकः
शाकुनिक [m]
शेते
शी [1. Ā.]
तव
त्वद् [pron]
वासं
वास [m]
समाश्रितः
समाश्रि [1. Ā.]
शीतार्तश्च
शीत [n]
शीतार्तश्च
आर्त [adj]
शीतार्तश्च
च [ind]
क्षुधार्तश्च
क्षुधा [f]
क्षुधार्तश्च
आर्त [adj]
क्षुधार्तश्च
च [ind]
पूजाम्
पूजा [f]
अस्मै
इदम् [pron]
प्रयोजय
प्रयोजय् [10. P.]
यो हि कश्चिद्द्विजं हन्याद्गां वा लोकस्य मातरम् । शरणागतं च यो हन्यात्तुल्यं तेषां च पातकम् ॥
English Translation
The sin that a person commits by killing a Brahmana or that mother of the world, viz., a cow, is equal to what one commits by allowing suppliant to die.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
हि
हि [ind]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
द्विजं
द्विज [m]
हन्याद्
हन् [6. P.]
गां
गो [mf]
वा
वा [ind]
लोकस्य
लोक [m]
मातरम्
मातृ [f]
शरणागतं
शरण [n]
शरणागतं
आगम् [6. P.]
च
च [ind]
यो
यद् [pron]
हन्यात्
हन् [6. P.]
तुल्यं
तुल्य [adj]
तेषां
तद् [pron]
च
च [ind]
पातकम्
पातक [mn]
यास्माकं विहिता वृत्तिः कापोती जातिधर्मतः । सा न्याय्यात्मवता नित्यं त्वद्विधेनाभिवर्तितुम् ॥
English Translation
You are endued with the knowledge of self. You should, therefore, follow that course which has been ordained for us as pigeons on account of our birth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यास्माकं
यद् [pron]
यास्माकं
मद् [pron]
विहिता
विधा [3. Ā.]
वृत्तिः
वृत्ति [f]
कापोती
कापोत [adj]
जातिधर्मतः
जाति [f]
जातिधर्मतः
धर्म [mn]
सा
तद् [pron]
न्याय्यात्मवता
न्याय्य [adj]
न्याय्यात्मवता
आत्मवत् [adj]
नित्यं
नित्यम् [ind]
त्वद्विधेनाभिवर्तितुम्
त्वद्विध [adj]
त्वद्विधेनाभिवर्तितुम्
अभिवृत् [1. Ā.]
यस्तु धर्मं यथाशक्ति गृहस्थो ह्यनुवर्तते । स प्रेत्य लभते लोकानक्षयानिति शुश्रुम ॥
English Translation
We have heard that the house-holder who practises virtue according to his abilities, acquires hereafter endless regions of bliss.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्तु
यद् [pron]
यस्तु
तु [ind]
धर्मं
धर्म [mn]
यथाशक्ति
यथाशक्ति [ind]
गृहस्थो
गृहस्थ [m]
ह्यनुवर्तते
हि [ind]
ह्यनुवर्तते
अनुवृत् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
प्रेत्य
प्रे [2. P.]
लभते
लभ् [1. P.]
लोकान्
लोक [m]
अक्षयान्
अक्षय [adj]
इति
इति [ind]
शुश्रुम
श्रु [4. P.]
स त्वं संतानवानद्य पुत्रवानपि च द्विज । तत्स्वदेहे दयां त्यक्त्वा धर्मार्थौ परिगृह्य वै । पूजामस्मै प्रयुङ्क्ष्व त्वं प्रीयेतास्य मनो यथा ॥
English Translation
You have sons. You have progeny. O bird, casting off all love for your own body, therefore, and for acquiring virtue and profit, adore this fowler so that he may be pleased.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
संतानवान्
संतानवत् [adj]
अद्य
अद् [2. Ā.]
पुत्रवान्
पुत्रवत् [adj]
अपि
अपि [ind]
च
च [ind]
द्विज
द्विज [m]
तत्
तद् [pron]
स्वदेहे
स्व [adj]
स्वदेहे
देह [mn]
दयां
दया [f]
त्यक्त्वा
त्यज् [1. Ā.]
धर्मार्थौ
धर्म [mn]
धर्मार्थौ
अर्थ [mn]
परिगृह्य
परिग्रह् [9. Ā.]
वै
वै [ind]
पूजाम्
पूजा [f]
अस्मै
इदम् [pron]
प्रयुङ्क्ष्व
प्रयुज् [7. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
प्रीयेतास्य
प्री [9. Ā.]
प्रीयेतास्य
इदम् [pron]
मनो
मनस् [n]
यथा
यथा [ind]
इति सा शकुनी वाक्यं क्षारकस्था तपस्विनी । अतिदुःखान्विता प्रोच्य भर्तारं समुदैक्षत ॥
English Translation
The amiable she-pigeon, laden with sorrow, and casting her eyes upon her husband from the fowler's cage within which she had been put, said these words to him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
सा
तद् [pron]
शकुनी
शकुनी [f]
वाक्यं
वाक्य [n]
क्षारकस्था
क्षारक [m]
क्षारकस्था
स्थ [adj]
तपस्विनी
तपस्विनी [f]
अतिदुःखान्विता
अति [ind]
अतिदुःखान्विता
दुःख [n]
अतिदुःखान्विता
अन्वित [adj]
प्रोच्य
प्रवच् [2. P.]
भर्तारं
भर्तृ [m]
समुदैक्षत
समुदीक्ष् [1. P.]
स पत्न्या वचनं श्रुत्वा धर्मयुक्तिसमन्वितम् । हर्षेण महता युक्तो बाष्पव्याकुललोचनः ॥
English Translation
Bhishma said Hearing these words of morality and reason spoken by his wife, the pigeon was filled with great delight and his eyes were bathed in tears of joy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
पत्न्या
पत्नी [f]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
धर्मयुक्तिसमन्वितम्
धर्म [mn]
धर्मयुक्तिसमन्वितम्
युक्ति [f]
धर्मयुक्तिसमन्वितम्
समन्वित [adj]
हर्षेण
हर्ष [m]
महता
महत् [adj]
युक्तो
युज् [6. Ā.]
बाष्पव्याकुललोचनः
बाष्प [mn]
बाष्पव्याकुललोचनः
व्याकुल [adj]
बाष्पव्याकुललोचनः
लोचन [n]
तं वै शाकुनिकं दृष्ट्वा विधिदृष्टेन कर्मणा । पूजयामास यत्नेन स पक्षी पक्षिजीविनम् ॥
English Translation
Seeing that fowler whose profession was to kill birds, the pigeon honoured him scrupulously according to scriptural rites.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
वै
वै [ind]
शाकुनिकं
शाकुनिक [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
विधिदृष्टेन
विधि [m]
विधिदृष्टेन
दृश् [6. P.]
कर्मणा
कर्मन् [n]
पूजयामास
पूजय् [10. Ā.]
यत्नेन
यत्न [m]
स
तद् [pron]
पक्षी
पक्षिन् [m]
पक्षिजीविनम्
पक्षिन् [m]
पक्षिजीविनम्
जीविन् [adj]
उवाच च स्वागतं ते ब्रूहि किं करवाण्यहम् । संतापश्च न कर्तव्यः स्वगृहे वर्तते भवान् ॥
English Translation
Addressing him, he said,-You are welcome to-day. Tell me what I shall do for you. You should not repent. This is your home.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उवाच
वच् [2. P.]
च
च [ind]
स्वागतं
स्वागत [n]
ते
त्वद् [pron]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
किं
क [pron]
करवाण्यहम्
कृ [2. Ā.]
करवाण्यहम्
मद् [pron]
संतापश्च
संताप [m]
संतापश्च
च [ind]
न
न [ind]
कर्तव्यः
कृ [2. Ā.]
स्वगृहे
स्व [adj]
स्वगृहे
गृह [mn]
वर्तते
वृत् [3. P.]
भवान्
भवत् [adj]
तद्ब्रवीतु भवान्क्षिप्रं किं करोमि किमिच्छसि । प्रणयेन ब्रवीमि त्वां त्वं हि नः शरणागतः ॥
English Translation
Tell me quickly what I am to do and what is your pleasure. I ask you this in good spirit, for you have sought protection of us.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
ब्रवीतु
ब्रू [2. Ā.]
भवान्
भवत् [adj]
क्षिप्रं
क्षिप्रम् [ind]
किं
क [pron]
करोमि
कृ [2. Ā.]
किम्
क [pron]
इच्छसि
इष् [1. P.]
प्रणयेन
प्रणय [m]
ब्रवीमि
ब्रू [2. Ā.]
त्वां
त्वद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
नः
मद् [pron]
शरणागतः
शरण [n]
शरणागतः
आगम् [6. P.]
शरणागतस्य कर्तव्यमातिथ्यमिह यत्नतः । पञ्चयज्ञप्रवृत्तेन गृहस्थेन विशेषतः ॥
English Translation
One should, with diligence do the duties of hospitality towards a person who seeks shelter. Indeed, one is particularly bound to do so if he leads the life of a house-holder that consists of the five sacrifices.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शरणागतस्य
शरण [n]
शरणागतस्य
आगम् [6. P.]
कर्तव्यम्
कृ [2. Ā.]
आतिथ्यम्
आतिथ्य [n]
इह
इह [ind]
यत्नतः
यत्न [m]
पञ्चयज्ञप्रवृत्तेन
पञ्चयज्ञ [m]
पञ्चयज्ञप्रवृत्तेन
प्रवृत् [1. Ā.]
गृहस्थेन
गृहस्थ [m]
विशेषतः
विशेषतः [ind]
पञ्चयज्ञांस्तु यो मोहान्न करोति गृहाश्रमी । तस्य नायं न च परो लोको भवति धर्मतः ॥
English Translation
If one, while living like a house-holder, does, not from want of judgement, celebrate the five sacrifices, one loses, as laid down in the scriptures, both this and the next world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पञ्चयज्ञांस्तु
पञ्चयज्ञ [m]
पञ्चयज्ञांस्तु
तु [ind]
यो
यद् [pron]
मोहान्न
मोह [m]
मोहान्न
न [ind]
करोति
कृ [2. Ā.]
गृहाश्रमी
गृहाश्रमिन् [m]
तस्य
तद् [pron]
नायं
न [ind]
नायं
इदम् [pron]
न
न [ind]
च
च [ind]
परो
पर [pron]
लोको
लोक [m]
भवति
भू [1. Ā.]
धर्मतः
धर्म [mn]
तद्ब्रूहि त्वं सुविस्रब्धो यत्त्वं वाचा वदिष्यसि । तत्करिष्याम्यहं सर्वं मा त्वं शोके मनः कृथाः ॥
English Translation
Tell me then clearly and confidently what your wishes are. I will accomplish them all. Do not think of grieving.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
सुविस्रब्धो
सु [ind]
सुविस्रब्धो
विश्रम्भ् [1. Ā.]
यत्
यद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
वाचा
वाच् [f]
वदिष्यसि
वद् [1. Ā.]
तत्
तद् [pron]
करिष्याम्यहं
कृ [2. Ā.]
करिष्याम्यहं
मद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
मा
मा [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
शोके
शोक [m]
मनः
मनस् [n]
कृथाः
कृ [2. Ā.]
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शकुनेर्लुब्धकोऽब्रवीत् । बाधते खलु मा शीतं हिमत्राणं विधीयताम् ॥
English Translation
Hearing these words of the bird, the fowler replied to him, saying,-I am benumbed with cold. Just make arrangements for warming me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
शकुनेर्
शकुनि [m]
लुब्धको
लुब्धक [m]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
बाधते
बाध् [1. P.]
खलु
खलु [ind]
मा
मद् [pron]
शीतं
शीत [n]
हिमत्राणं
हिम [n]
हिमत्राणं
त्राण [n]
विधीयताम्
विधा [3. Ā.]
एवमुक्तस्ततः पक्षी पर्णान्यास्तीर्य भूतले । यथाशुष्काणि यत्नेन ज्वलनार्थं द्रुतं ययौ ॥
English Translation
Thus addressed, the bird collected a number of dry leaves on the ground, and taking a leaf in his beaks quickly went away for fetching fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
शिलायां
शिला [f]
शिरः
शिरस् [n]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
पर्णान्यास्तीर्य
पर्ण [mn]
पर्णान्यास्तीर्य
आस्तृ [5. P.]
भूतले
भू [f]
भूतले
तल [mn]
यथाशुष्काणि
यथा [ind]
यथाशुष्काणि
शुष्क [adj]
यत्नेन
यत्न [m]
ज्वलनार्थं
ज्वलन [m]
ज्वलनार्थं
अर्थ [mn]
द्रुतं
द्रुतम् [ind]
ययौ
या [2. Ā.]