Śāntiparva Adhyāya 141
शान्तिपर्व • अध्यायः 141
Śāntiparva Adhyāya 141 of the classical Mahābhārata with 28 verses.
Total: 28 Verses
•
Citations: MBh 12.141.1–28
•
250 Lexicon Terms
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद । शरणं पालयानस्य यो धर्मस्तं वदस्व मे ॥
English Translation
Yudhishthira said O grandfather, O you of great wisdom, O you who are a master of scriptures, tell me what the merit is of one who supports a person seeking his protection.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मार्थकुशल
धर्म [mn]
धर्मार्थकुशल
अर्थ [mn]
धर्मार्थकुशल
कुशल [adj]
प्राज्ञ
प्राज्ञ [adj]
सर्वशास्त्रविशारद
सर्व [pron]
सर्वशास्त्रविशारद
शास्त्र [n]
सर्वशास्त्रविशारद
विशारद [adj]
शरणं
शरण [n]
पालयानस्य
पालय् [10. Ā.]
यो
यद् [pron]
धर्मस्तं
धर्म [mn]
धर्मस्तं
तद् [pron]
वदस्व
वद् [1. Ā.]
मे
मद् [pron]
महान्धर्मो महाराज शरणागतपालने । अर्हः प्रष्टुं भवांश्चैव प्रश्नं भरतसत्तम ॥
English Translation
Bhishma said Great is the merit, O king, in supporting a suppliant. It is worthy of you, O best of the Bharatas, to ask such a question.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महान्
महत् [adj]
धर्मो
धर्म [mn]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
शरणागतपालने
शरण [n]
शरणागतपालने
आगम् [6. P.]
शरणागतपालने
पालन [n]
अर्हः
अर्ह [adj]
प्रष्टुं
प्रच्छ् [1. P.]
भवांश्चैव
भवत् [adj]
भवांश्चैव
च [ind]
भवांश्चैव
एव [ind]
प्रश्नं
प्रश्न [m]
भरतसत्तम
भरत [m]
भरतसत्तम
सत्तम [adj]
नृगप्रभृतयो राजन्राजानः शरणागतान् । परिपाल्य महाराज संसिद्धिं परमां गताः ॥
English Translation
Those great kings of yore, viz., Shivi and others, o king, acquired supreme heavenly bliss by having supported suppliants.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नृगप्रभृतयो
नृग [m]
नृगप्रभृतयो
प्रभृति [f]
राजन्
राजन् [m]
राजानः
राजन् [m]
शरणागतान्
शरण [n]
शरणागतान्
आगम् [6. P.]
परिपाल्य
परिपालय् [10. Ā.]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
संसिद्धिं
संसिद्धि [f]
परमां
परम [adj]
गताः
गम् [6. Ā.]
श्रूयते हि कपोतेन शत्रुः शरणमागतः । पूजितश्च यथान्यायं स्वैश्च मांसैर्निमन्त्रितः ॥
English Translation
We have heard that a pigeon received reverentially a suppliant enemy according to due rites and even fed him with his own flesh.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रूयते
श्रु [4. P.]
हि
हि [ind]
कपोतेन
कपोत [mn]
शत्रुः
शत्रु [m]
शरणम्
शरण [n]
आगतः
आगम् [6. P.]
पूजितश्च
पूजय् [10. Ā.]
पूजितश्च
च [ind]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
स्वैश्च
स्व [adj]
स्वैश्च
च [ind]
मांसैर्
मांस [n]
निमन्त्रितः
निमन्त्रय् [Denom. Ā.]
कथं कपोतेन पुरा शत्रुः शरणमागतः । स्वमांसैर्भोजितः कां च गतिं लेभे स भारत ॥
English Translation
Yudhishthira said How, indeed, did a pigeon in days of yore feed a suppliant enemy with his own flesh? What end, O Bharata, did he win by such conduct.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रूयते
श्रु [4. P.]
हि
हि [ind]
कपोतेन
कपोत [mn]
शत्रुः
शत्रु [m]
शरणम्
शरण [n]
आगतः
आगम् [6. P.]
स्वमांसैर्
स्व [adj]
स्वमांसैर्
मांस [n]
भोजितः
भोजय् [10. Ā.]
कां
क [pron]
च
च [ind]
गतिं
गति [f]
लेभे
लभ् [1. P.]
स
तद् [pron]
भारत
भारत [m]
शृणु राजन्कथां दिव्यां सर्वपापप्रणाशिनीम् । नृपतेर्मुचुकुन्दस्य कथितां भार्गवेण ह ॥
English Translation
Listen, O king, to this most Beautiful story which cleanses the hearer of every sin, and which Bhrigu's son (Rama) had recited to king Muchukunda.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शृणु
श्रु [4. P.]
राजन्
राजन् [m]
कथां
कथा [f]
दिव्यां
दिव्य [adj]
सर्वपापप्रणाशिनीम्
सर्व [pron]
सर्वपापप्रणाशिनीम्
पाप [n]
सर्वपापप्रणाशिनीम्
प्रणाशिन् [adj]
नृपतेर्
नृपति [m]
मुचुकुन्दस्य
मुचुकुन्द [m]
कथितां
कथय् [10. Ā.]
भार्गवेण
भार्गव [m]
ह
ह [ind]
इममर्थं पुरा पार्थ मुचुकुन्दो नराधिपः । भार्गवं परिपप्रच्छ प्रणतो भरतर्षभ ॥
English Translation
This very question, O son of Pritha, had been put humbly to Bhrigu's son by Muchukunda.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमम्
इदम् [pron]
अर्थं
अर्थ [mn]
पुरा
पुरा [ind]
पार्थ
पार्थ [m]
मुचुकुन्दो
मुचुकुन्द [m]
नराधिपः
नराधिप [m]
भार्गवं
भार्गव [m]
परिपप्रच्छ
परिप्रच्छ् [6. Ā.]
प्रणतो
प्रणम् [1. Ā.]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
तस्मै शुश्रूषमाणाय भार्गवोऽकथयत्कथाम् । इयं यथा कपोतेन सिद्धिः प्राप्ता नराधिप ॥
English Translation
The son of Bhrigu described this story to him of how a pigeon, O king, won success.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मै
तद् [pron]
शुश्रूषमाणाय
शुश्रूष् [1. P.]
भार्गवो
भार्गव [m]
ऽकथयत्
कथय् [10. Ā.]
कथाम्
कथा [f]
इयं
इदम् [pron]
यथा
यथा [ind]
कपोतेन
कपोत [mn]
सिद्धिः
सिद्धि [f]
प्राप्ता
प्राप् [1. P.]
नराधिप
नराधिप [m]
धर्मनिश्चयसंयुक्तां कामार्थसहितां कथाम् । शृणुष्वावहितो राजन्गदतो मे महाभुज ॥
English Translation
The sage said O mighty-armed king, listen to me as I describe to you this story containing lessons of Virtue, profit, and Desire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मनिश्चयसंयुक्तां
धर्म [mn]
धर्मनिश्चयसंयुक्तां
निश्चय [m]
धर्मनिश्चयसंयुक्तां
संयुज् [7. Ā.]
कामार्थसहितां
काम [m]
कामार्थसहितां
अर्थ [mn]
कामार्थसहितां
सहित [adj]
कथाम्
कथा [f]
शृणुष्वावहितो
श्रु [4. P.]
शृणुष्वावहितो
अवहित [adj]
राजन्
राजन् [m]
गदतो
गद् [1. Ā.]
मे
मद् [pron]
महाभुज
महत् [adj]
महाभुज
भुज [m]
कश्चित्क्षुद्रसमाचारः पृथिव्यां कालसंमतः । चचार पृथिवीं पापो घोरः शकुनिलुब्धकः ॥
English Translation
A wicked and dreadful fowler, resembling the Destroyer himself, used in days of yore to wander through the great wilderness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कश्चित्
कश्चित् [pron]
क्षुद्रसमाचारः
क्षुद्र [adj]
क्षुद्रसमाचारः
समाचार [m]
पृथिव्यां
पृथिवी [f]
कालसंमतः
काल [m]
कालसंमतः
सम्मन् [8. Ā.]
चचार
चर् [1. Ā.]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
पापो
पाप [adj]
घोरः
घोर [adj]
शकुनिलुब्धकः
शकुनि [m]
शकुनिलुब्धकः
लुब्धक [m]
काकोल इव कृष्णाङ्गो रूक्षः पापसमाहितः । यवमध्यः कृशग्रीवो ह्रस्वपादो महाहनुः ॥
English Translation
He was black as a raven and his eyes were blood red. He looked like Yama himself. He had long legs, short feet, large mouth, and protruding cheeks.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
काकोल
काकोल [m]
इव
इव [ind]
कृष्णाङ्गो
कृष्ण [adj]
कृष्णाङ्गो
अङ्ग [n]
रूक्षः
रूक्ष [adj]
पापसमाहितः
पाप [adj]
पापसमाहितः
समाधा [1. P.]
यवमध्यः
यव [mn]
यवमध्यः
मध्य [n]
कृशग्रीवो
कृश [adj]
कृशग्रीवो
ग्रीवा [f]
ह्रस्वपादो
ह्रस्व [adj]
ह्रस्वपादो
पाद [m]
महाहनुः
महत् [adj]
महाहनुः
हनु [mf]
नैव तस्य सुहृत्कश्चिन्न संबन्धी न बान्धवः । स हि तैः संपरित्यक्तस्तेन घोरेण कर्मणा ॥
English Translation
He had no friend, no relative, no kinsman. He had been discarded by them all for the exceedingly cruel life he led.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नैव
न [ind]
नैव
एव [ind]
तस्य
तद् [pron]
सुहृत्
सुहृद् [m]
कश्चिन्न
कश्चित् [pron]
कश्चिन्न
न [ind]
संबन्धी
सम्बन्धिन् [adj]
न
न [ind]
बान्धवः
बान्धव [m]
स
तद् [pron]
हि
हि [ind]
तैः
तद् [pron]
सम्परित्यक्तस्तेन
सम्परित्यज् [1. P.]
सम्परित्यक्तस्तेन
तद् [pron]
घोरेण
घोर [adj]
कर्मणा
कर्मन् [n]
स वै क्षारकमादाय द्विजान्हत्वा वने सदा । चकार विक्रयं तेषां पतंगानां नराधिप ॥
English Translation
Taking his nets with him, and killing birds in the forests, he used to sell the meat, О king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
वै
वै [ind]
क्षारकम्
क्षारक [m]
आदाय
आदा [4. Ā.]
द्विजान्
द्विज [m]
हत्वा
हन् [6. P.]
वने
वन [n]
सदा
सदा [ind]
चकार
कृ [2. Ā.]
विक्रयं
विक्रय [m]
तेषां
तद् [pron]
पतंगानां
पतंग [m]
नराधिप
नराधिप [m]
एवं तु वर्तमानस्य तस्य वृत्तिं दुरात्मनः । अगमत्सुमहान्कालो न चाधर्ममबुध्यत ॥
English Translation
Thus working, the wicked wretch lived for many long years without ever understanding the sinfulness of his life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
तु
तु [ind]
वर्तमानस्य
वृत् [3. P.]
तस्य
तद् [pron]
वृत्तिं
वृत्ति [f]
दुरात्मनः
दुरात्मन् [adj]
अगमत्
गम् [6. Ā.]
सुमहान्
सु [ind]
सुमहान्
महत् [adj]
कालो
काल [m]
न
न [ind]
चाधर्मम्
च [ind]
चाधर्मम्
अधर्म [m]
अबुध्यत
बुध् [1. Ā.]
तस्य भार्यासहायस्य रममाणस्य शाश्वतम् । दैवयोगविमूढस्य नान्या वृत्तिररोचत ॥
English Translation
He was in the habit of sporting with his wife in the forest for many long years in the pursuit of this profession, and stupefied by destiny, he liked no other profession.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
तस्य
तद् [pron]
निकायस्य
निकाय [m]
चकारैकैकम्
कृ [2. Ā.]
चकारैकैकम्
एकैक [adj]
ईश्वरम्
ईश्वर [m]
दैवयोगविमूढस्य
दैव [n]
दैवयोगविमूढस्य
योग [m]
दैवयोगविमूढस्य
विमुह् [4. Ā.]
नान्या
न [ind]
नान्या
अन्य [pron]
वृत्तिर्
वृत्ति [f]
अरोचत
रुच् [1. P.]
ततः कदाचित्तस्याथ वनस्थस्य समुद्गतः । पातयन्निव वृक्षांस्तान्सुमहान्वातसंभ्रमः ॥
English Translation
One day as he was wandering through the forest carrying on his business a great storm took place that shook the trees, almost uprooting them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कदाचित्
कदाचिद् [ind]
तस्याथ
तद् [pron]
तस्याथ
अथ [ind]
वनस्थस्य
वन [n]
वनस्थस्य
स्थ [adj]
समुद्गतः
समुद्गम् [1. P.]
पातयन्न्
पातय् [10. Ā.]
इव
इव [ind]
वृक्षांस्तान्
वृक्ष [m]
वृक्षांस्तान्
तद् [pron]
सुमहान्
सु [ind]
सुमहान्
महत् [adj]
वातसंभ्रमः
वात [m]
वातसंभ्रमः
सम्भ्रम [m]
मेघसंकुलमाकाशं विद्युन्मण्डलमण्डितम् । संछन्नं सुमुहूर्तेन नौस्थानेनेव सागरः ॥
English Translation
In a moment dense masses of clouds set in the sky, accompanied with lightning and presenting the view of a sea covered with merchant boats and vessels.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मेघसंकुलम्
मेघ [m]
मेघसंकुलम्
संकुल [adj]
आकाशं
आकाश [mn]
विद्युन्मण्डलमण्डितम्
विद्युत् [fn]
विद्युन्मण्डलमण्डितम्
मण्डल [mfn]
विद्युन्मण्डलमण्डितम्
मण्डय् [Denom. Ā.]
संछन्नं
संछद् [1. P.]
सुमुहूर्तेन
सु [ind]
सुमुहूर्तेन
मुहूर्त [mn]
सागरः
सागर [m]
वारिधारासमूहैश्च संप्रहृष्टः शतक्रतुः । क्षणेन पूरयामास सलिलेन वसुंधराम् ॥
English Translation
The god of a hundred sacrifices having entered the clouds with a profuse supply of rain, the Earth became flooded with water in a moment.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वारिधारासमूहैश्च
वारि [n]
वारिधारासमूहैश्च
धारा [f]
वारिधारासमूहैश्च
समूह [mn]
वारिधारासमूहैश्च
च [ind]
सम्प्रहृष्टः
सम्प्रहृष् [6. P.]
शतक्रतुः
शतक्रतु [m]
क्षणेन
क्षण [m]
पूरयामास
पूरय् [10. Ā.]
सलिलेन
सलिल [n]
वसुंधराम्
वसुंधरा [f]
ततो धाराकुले लोके संभ्रमन्नष्टचेतनः । शीतार्तस्तद्वनं सर्वमाकुलेनान्तरात्मना ॥
English Translation
While the rain fell in torrents, the flower lost his sense from fear. Trembling with cold and stricken with fear, he roamed through the forest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
धाराकुले
धारा [f]
धाराकुले
आकुल [adj]
लोके
लोक [m]
संभ्रमन्नष्टचेतनः
सम्भ्रम् [1. P.]
संभ्रमन्नष्टचेतनः
नश् [1. P.]
संभ्रमन्नष्टचेतनः
चेतना [f]
शीतार्तस्तद्
शीत [n]
शीतार्तस्तद्
आर्त [adj]
शीतार्तस्तद्
तद् [pron]
वनं
वन [n]
सर्वम्
सर्व [pron]
आकुलेनान्तरात्मना
आकुल [adj]
आकुलेनान्तरात्मना
अन्तरात्मन् [m]
नैव निम्नं स्थलं वापि सोऽविन्दत विहंगहा । पूरितो हि जलौघेन मार्गस्तस्य वनस्य वै ॥
English Translation
He could not find any elevated spot (which was not under water). The paths of the forest were all under water.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नैव
न [ind]
नैव
एव [ind]
निम्नं
निम्न [adj]
स्थलं
स्थल [n]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
सो
तद् [pron]
ऽविन्दत
विद् [2. Ā.]
विहंगहा
विहंग [m]
विहंगहा
हन् [adj]
पूरितो
पूरय् [10. Ā.]
हि
हि [ind]
जलौघेन
जल [n]
जलौघेन
ओघ [m]
मार्गस्तस्य
मार्ग [m]
मार्गस्तस्य
तद् [pron]
वनस्य
वन [n]
वै
वै [ind]
पक्षिणो वातवेगेन हता लीनास्तदाभवन् । मृगाः सिंहा वराहाश्च स्थलान्याश्रित्य तस्थिरे ॥
English Translation
For the force of the rain, many birds dropped down dead on the ground. Securing some elevated spots they had found, lions and bears and to her animals lay down to rest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पक्षिणो
पक्षिन् [m]
वातवेगेन
वात [m]
वातवेगेन
वेग [m]
हता
हन् [6. P.]
लीनास्तदाभवन्
ली [1. Ā.]
लीनास्तदाभवन्
तदा [ind]
लीनास्तदाभवन्
भू [1. Ā.]
मृगाः
मृग [m]
सिंहा
सिंह [m]
वराहाश्च
वराह [m]
वराहाश्च
च [ind]
स्थलान्याश्रित्य
स्थल [n]
स्थलान्याश्रित्य
आश्रि [1. Ā.]
तस्थिरे
स्था [1. Ā.]
महता वातवर्षेण त्रासितास्ते वनौकसः । भयार्ताश्च क्षुधार्ताश्च बभ्रमुः सहिता वने ॥
English Translation
All the dwellers of the forest were stricken with fear for that dreadful storm and rain. Terrified and hungry, they roved through the forest in small and large packs.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महता
महत् [adj]
वातवर्षेण
वात [m]
वातवर्षेण
वर्ष [mn]
त्रासितास्ते
त्रासय् [10. Ā.]
त्रासितास्ते
तद् [pron]
वनौकसः
वनौकस् [m]
भयार्ताश्च
भय [n]
भयार्ताश्च
आर्त [adj]
भयार्ताश्च
च [ind]
क्षुधार्ताश्च
क्षुधा [f]
क्षुधार्ताश्च
आर्त [adj]
क्षुधार्ताश्च
च [ind]
बभ्रमुः
भ्रम् [4. Ā.]
सहिता
सहित [adj]
वने
वन [n]
स तु शीतहतैर्गात्रैर्जगामैव न तस्थिवान् । सोऽपश्यद्वनषण्डेषु मेघनीलं वनस्पतिम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
शीतहतैर्
शीत [n]
शीतहतैर्
हन् [6. P.]
गात्रैर्
गात्र [n]
जगामैव
गम् [6. Ā.]
जगामैव
एव [ind]
न
न [ind]
तस्थिवान्
स्था [1. Ā.]
सो
तद् [pron]
ऽपश्यद्
पश् [4. Ā.]
वनषण्डेषु
वन [n]
वनषण्डेषु
षण्ड [mn]
मेघनीलं
मेघ [m]
मेघनीलं
नील [adj]
वनस्पतिम्
वनस्पति [mf]
ताराढ्यं कुमुदाकारमाकाशं निर्मलं च ह । मेघैर्मुक्तं नभो दृष्ट्वा लुब्धकः शीतविह्वलः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताराढ्यं
तारा [f]
ताराढ्यं
आढ्य [adj]
कुमुदाकारम्
कुमुद [mn]
कुमुदाकारम्
आकार [m]
आकाशं
आकाश [mn]
निर्मलं
निर्मल [adj]
च
च [ind]
ह
ह [ind]
मेघैर्
मेघ [m]
मुक्तं
मुच् [6. Ā.]
नभो
नभस् [n]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
लुब्धकः
लुब्धक [m]
शीतविह्वलः
शीत [n]
शीतविह्वलः
विह्वल [adj]
दिशोऽवलोकयामास वेलां चैव दुरात्मवान् । दूरे ग्रामनिवेशश्च तस्माद्देशादिति प्रभो । कृतबुद्धिर्वने तस्मिन्वस्तुं तां रजनीं तदा ॥
English Translation
My house is at a great distance from where I am!-He then thought of passing the night under the shade of that tree.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिशो
दिश् [f]
ऽवलोकयामास
अवलोकय् [10. Ā.]
वेलां
वेला [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
दुरात्मवान्
दुरात्मवत् [adj]
दूरे
दूर [n]
ग्रामनिवेशश्च
ग्राम [mn]
ग्रामनिवेशश्च
निवेश [m]
ग्रामनिवेशश्च
च [ind]
तस्माद्
तद् [pron]
देशाद्
देश [m]
इति
इति [ind]
प्रभो
प्रभु [adj]
कृतबुद्धिर्
कृ [2. Ā.]
कृतबुद्धिर्
बुद्धि [f]
वने
वन [n]
तस्मिन्
तद् [pron]
वस्तुं
वस् [2. P.]
तां
तद् [pron]
रजनीं
रजनी [f]
तदा
तदा [ind]
सोऽञ्जलिं प्रयतः कृत्वा वाक्यमाह वनस्पतिम् । शरणं यामि यान्यस्मिन्दैवतानीह भारत ॥
English Translation
Bowing down to it with clasped hands, he addressed that king of the forest, saying,-I seek refuge with all the gods who have this tree for their resting place.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽञ्जलिं
अञ्जलि [m]
प्रयतः
प्रयम् [1. Ā.]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
वाक्यम्
वाक्य [n]
आह
अह् [1. P.]
वनस्पतिम्
वनस्पति [mf]
शरणं
शरण [n]
यामि
या [2. Ā.]
यान्यस्मिन्
यद् [pron]
यान्यस्मिन्
इदम् [pron]
दैवतानीह
दैवत [n]
दैवतानीह
इह [ind]
भारत
भारत [m]
स शिलायां शिरः कृत्वा पर्णान्यास्तीर्य भूतले । दुःखेन महताविष्टस्ततः सुष्वाप पक्षिहा ॥
English Translation
Having said so, he spread some leaves for a bed, and laid himself down on it, placing his head on a stone. In spite of his being overwhelmed with affliction, the man soon fell asleep.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
शिलायां
शिला [f]
शिरः
शिरस् [n]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
पर्णान्यास्तीर्य
पर्ण [mn]
पर्णान्यास्तीर्य
आस्तृ [5. P.]
भूतले
भू [f]
भूतले
तल [mn]
दुःखेन
दुःख [n]
महताविष्टस्ततः
महत् [adj]
महताविष्टस्ततः
आविश् [6. Ā.]
महताविष्टस्ततः
ततस् [ind]
सुष्वाप
स्वप् [1. Ā.]
पक्षिहा
पक्षिन् [m]
पक्षिहा
हन् [adj]