Special Call Prof. Jay L. Garfield Commemorative Volume · Submissions Open
Announcements Newsletters About Us Contact
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 7 (Uttarakāṇḍa) • Sarga 24

Uttarakāṇḍa Sarga 24

उत्तरकाण्डम् • सर्गः 24

Uttarakāṇḍa Sarga 24 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 35 verses.

Total: 35 Verses • Citations: VR 7.24.1–35 • 175 Lexicon Terms
VR 7.24.1 अनुष्टुप्
निवर्तमानः संहृष्टो रावणः स दुरात्मवान् । जह्रे पथि नरेन्द्रर्षिदेवगन्धर्वकन्यकाः ॥
nivartamānaḥ saṃhṛṣṭo rāvaṇaḥ sa durātmavān | jahre pathi narendrarṣidevagandharvakanyakāḥ ||
English Translation
While thus returning the vicious-souled Rāvana, with delight, carried away stealthily, on his way, the daughters of the royal saints, celestials and Dänavas.
VR 7.24.2 अनुष्टुप्
दर्शनीयां हि यां रक्षः कन्यां स्त्रीं वाथ पश्यति । हत्वा बन्धुजनं तस्या विमाने संन्यवेशयत् ॥
darśanīyāṃ hi yāṃ rakṣaḥ kanyāṃ strīṃ vātha paśyati | hatvā bandhujanaṃ tasyā vimāne saṃnyaveśayat ||
English Translation
And whatever beautiful damsel he saw, married or unmarried, that demon held them captive in his car, having slain all their friends and relatives.
VR 7.24.3 अनुष्टुप्
तत्र पन्नगयक्षाणां मानुषाणां च रक्षसाम् । दैत्यानां दानवानां च कन्या जग्राह रावणः ॥
tatra pannagayakṣāṇāṃ mānuṣāṇāṃ ca rakṣasām | daityānāṃ dānavānāṃ ca kanyā jagrāha rāvaṇaḥ ||
VR 7.24.4 अनुष्टुप्
दीर्घकेश्यः सुचार्वङ्ग्यः पूर्णचन्द्रनिभाननाः । शोकायत्तास्तरुण्यश्च समस्ता स्तननम्रिताः ॥
dīrghakeśyaḥ sucārvaṅgyaḥ pūrṇacandranibhānanāḥ | śokāyattāstaruṇyaśca samastā stananamritāḥ ||
VR 7.24.5 अनुष्टुप्
तुल्यमग्न्यर्चिषां तत्र शोकाग्निभयसंभवम् । प्रवेपमाना दुःखार्ता मुमुचुर्बाष्पजं जलम् ॥
tulyamagnyarciṣāṃ tatra śokāgnibhayasaṃbhavam | pravepamānā duḥkhārtā mumucurbāṣpajaṃ jalam ||
VR 7.24.6 अनुष्टुप्
तासां निश्वसमानानां निश्वसैः संप्रदीपितम् । अग्निहोत्रमिवाभाति संनिरुद्धाग्निपुष्पकम् ॥
tāsāṃ niśvasamānānāṃ niśvasaiḥ saṃpradīpitam | agnihotramivābhāti saṃniruddhāgnipuṣpakam ||
VR 7.24.7 उपजातिः
काचिद्दध्यौ सुदुःखार्ता हन्यादपि हि मामयम् । स्मृत्वा मातॄः पितॄन्भ्रातॄन्पुत्रान्वै श्वशुरानपि । दुःखशोकसमाविष्टा विलेपुः सहिताः स्त्रियः ॥
kāciddadhyau suduḥkhārtā hanyādapi hi māmayam | smṛtvā mātṝḥ pitṝnbhrātṝnputrānvai śvaśurānapi | duḥkhaśokasamāviṣṭā vilepuḥ sahitāḥ striyaḥ ||
VR 7.24.8 अनुष्टुप्
कथं नु खलु मे पुत्रः करिष्यति मया विना । कथं माता कथं भ्राता निमग्नाः शोकसागरे ॥
kathaṃ nu khalu me putraḥ kariṣyati mayā vinā | kathaṃ mātā kathaṃ bhrātā nimagnāḥ śokasāgare ||
VR 7.24.9 अनुष्टुप्
हा कथं नु करिष्यामि भर्तारं दैवतं विना । मृत्यो प्रसीद याचे त्वां नय मां यमसादनम् ॥
hā kathaṃ nu kariṣyāmi bhartāraṃ daivataṃ vinā | mṛtyo prasīda yāce tvāṃ naya māṃ yamasādanam ||
VR 7.24.10 अनुष्टुप्
किं नु मे दुष्कृतं कर्म कृतं देहान्तरे पुरा । ततोऽस्मि धर्षितानेन पतिता शोकसागरे ॥
kiṃ nu me duṣkṛtaṃ karma kṛtaṃ dehāntare purā | tato'smi dharṣitānena patitā śokasāgare ||
VR 7.24.11 अनुष्टुप्
न खल्विदानीं पश्यामि दुःखस्यान्तमिहात्मनः । अहो धिन्मानुषाँल्लोकान्नास्ति खल्वधमः परः ॥
na khalvidānīṃ paśyāmi duḥkhasyāntamihātmanaḥ | aho dhinmānuṣām̐llokānnāsti khalvadhamaḥ paraḥ ||
VR 7.24.12 अनुष्टुप्
यद्दुर्बला बलवता बान्धवा रावणेन मे । उदितेनैव सूर्येण तारका इव नाशिताः ॥
yaddurbalā balavatā bāndhavā rāvaṇena me | uditenaiva sūryeṇa tārakā iva nāśitāḥ ||
VR 7.24.13 अनुष्टुप्
अहो सुबलवद्रक्षो वधोपायेषु रज्यते । अहो दुर्वृत्तमात्मानं स्वयमेव न बुध्यते ॥
aho subalavadrakṣo vadhopāyeṣu rajyate | aho durvṛttamātmānaṃ svayameva na budhyate ||
VR 7.24.14 अनुष्टुप्
सर्वथा सदृशस्तावद्विक्रमोऽस्य दुरात्मनः । इदं त्वसदृशं कर्म परदाराभिमर्शनम् ॥
sarvathā sadṛśastāvadvikramo'sya durātmanaḥ | idaṃ tvasadṛśaṃ karma paradārābhimarśanam ||
VR 7.24.15 अनुष्टुप्
यस्मादेष परख्यासु स्त्रीषु रज्यति दुर्मतिः । तस्माद्धि स्त्रीकृतेनैव वधं प्राप्स्यति रावणः ॥
yasmādeṣa parakhyāsu strīṣu rajyati durmatiḥ | tasmāddhi strīkṛtenaiva vadhaṃ prāpsyati rāvaṇaḥ ||
VR 7.24.16 अनुष्टुप्
शप्तः स्त्रीभिः स तु तदा हततेजाः सुनिष्प्रभ । पतिव्रताभिः साध्वीभिः स्थिताभिः साधुवर्त्मनि ॥
śaptaḥ strībhiḥ sa tu tadā hatatejāḥ suniṣprabha | pativratābhiḥ sādhvībhiḥ sthitābhiḥ sādhuvartmani ||
English Translation
Being thus imprecated by those chaste females, devoted to their husbands, he became shorn of energy and effulgence and appeared like one divested of mind.
VR 7.24.17 अनुष्टुप्
एवं विलपमानासु रावणो राक्षसाधिपः । प्रविवेश पुरीं लङ्कां पूज्यमानो निशाचरैः ॥
evaṃ vilapamānāsu rāvaṇo rākṣasādhipaḥ | praviveśa purīṃ laṅkāṃ pūjyamāno niśācaraiḥ ||
English Translation
Being thus commanded, Hanumān, the son of Maruta, worshipped of the night-rangers, entered the city of Lanka.
VR 7.24.18 अनुष्टुप्
ततो राक्षसराजस्य स्वसा परमदुःखिता । पादयोः पतिता तस्य वक्तुमेवोपचक्रमे ॥
tato rākṣasarājasya svasā paramaduḥkhitā | pādayoḥ patitā tasya vaktumevopacakrame ||
VR 7.24.19 अनुष्टुप्
ततः स्वसारमुत्थाप्य रावणः परिसान्त्वयन् । अब्रवीत्किमिदं भद्रे वक्तुमर्हसि मे द्रुतम् ॥
tataḥ svasāramutthāpya rāvaṇaḥ parisāntvayan | abravītkimidaṃ bhadre vaktumarhasi me drutam ||
English Translation
Having raised up his sister and consoled her Rāvana said, “Tell me speedily, O good sister, what you wish to say.” Thereat that she-demon, having blood-red eyes, closed with tears, said.
VR 7.24.20 अनुष्टुप्
सा बाष्पपरिरुद्धाक्षी राक्षसी वाक्यमब्रवीत् । हतास्मि विधवा राजंस्त्वया बलवता कृता ॥
sā bāṣpapariruddhākṣī rākṣasī vākyamabravīt | hatāsmi vidhavā rājaṃstvayā balavatā kṛtā ||
VR 7.24.21 अनुष्टुप्
एते वीर्यात्त्वया राजन्दैत्या विनिहता रणे । कालकेया इति ख्याता महाबलपराक्रमाः ॥
ete vīryāttvayā rājandaityā vinihatā raṇe | kālakeyā iti khyātā mahābalaparākramāḥ ||
VR 7.24.22 अनुष्टुप्
तत्र मे निहतो भर्ता गरीयाञ्जीवितादपि । स त्वया दयितस्तत्र भ्रात्रा शत्रुसमेन वै ॥
tatra me nihato bhartā garīyāñjīvitādapi | sa tvayā dayitastatra bhrātrā śatrusamena vai ||
VR 7.24.23 अनुष्टुप्
या त्वयास्मि हता राजन्स्वयमेवेह बन्धुना । दुःखं वैधव्यशब्दं च दत्तं भोक्ष्याम्यहं त्वया ॥
yā tvayāsmi hatā rājansvayameveha bandhunā | duḥkhaṃ vaidhavyaśabdaṃ ca dattaṃ bhokṣyāmyahaṃ tvayā ||
VR 7.24.24 अनुष्टुप्
ननु नाम त्वया रक्ष्यो जामाता समरेष्वपि । तं निहत्य रणे राजन्स्वयमेव न लज्जसे ॥
nanu nāma tvayā rakṣyo jāmātā samareṣvapi | taṃ nihatya raṇe rājansvayameva na lajjase ||
English Translation
For you, O king, I shall enjoy the word 'widow!' My husband? should have been saved by you in the battle. But he was slain by your ownself in the battle; are you not ashamed of this?" 1. This is the literal translation of the passage-i.e. for you, I shall for ever be known as widow. 2. The word in the text is Tāmata, which literally means son-in-law-but here perhaps it must mean husband for she was his sister.)
VR 7.24.25 अनुष्टुप्
एवमुक्तस्तया रक्षो भगिन्या क्रोशमानया । अब्रवीत्सान्त्वयित्वा तां सामपूर्वमिदं वचः ॥
evamuktastayā rakṣo bhaginyā krośamānayā | abravītsāntvayitvā tāṃ sāmapūrvamidaṃ vacaḥ ||
English Translation
Being thus addressed by his bewailing sister, the Ten-necked demon, consoling her in sweet words, said.
VR 7.24.26 अनुष्टुप्
अलं वत्से विषादेन न भेतव्यं च सर्वशः । मानदानविशेषैस्त्वां तोषयिष्यामि नित्यशः ॥
alaṃ vatse viṣādena na bhetavyaṃ ca sarvaśaḥ | mānadānaviśeṣaistvāṃ toṣayiṣyāmi nityaśaḥ ||
English Translation
Of no avail is your lamentation, dear sister; you need not be afraid of any of your of relatives. I shall please you studiously by gifts, honours and favours.
VR 7.24.27 उपजातिः
युद्धे प्रमत्तो व्याक्षिप्तो जयकाङ्क्षी क्षिपञ्शरान् । नावगच्छामि युद्धेषु स्वान्परान्वाप्यहं शुभे । तेनासौ निहतः संख्ये मया भर्ता तव स्वसः ॥
yuddhe pramatto vyākṣipto jayakāṅkṣī kṣipañśarān | nāvagacchāmi yuddheṣu svānparānvāpyahaṃ śubhe | tenāsau nihataḥ saṃkhye mayā bhartā tava svasaḥ ||
VR 7.24.28 अनुष्टुप्
अस्मिन्काले तु यत्प्राप्तं तत्करिष्यामि ते हितम् । भ्रातुरैश्वर्यसंस्थस्य खरस्य भव पार्श्वतः ॥
asminkāle tu yatprāptaṃ tatkariṣyāmi te hitam | bhrāturaiśvaryasaṃsthasya kharasya bhava pārśvataḥ ||
VR 7.24.29 अनुष्टुप्
चतुर्दशानां भ्राता ते सहस्राणां भविष्यति । प्रभुः प्रयाणे दाने च राक्षसानां महौजसाम् ॥
caturdaśānāṃ bhrātā te sahasrāṇāṃ bhaviṣyati | prabhuḥ prayāṇe dāne ca rākṣasānāṃ mahaujasām ||
VR 7.24.30 अनुष्टुप्
तत्र मातृष्वसुः पुत्रो भ्राता तव खरः प्रभुः । भविष्यति सदा कुर्वन्यद्वक्ष्यसि वचः स्वयम् ॥
tatra mātṛṣvasuḥ putro bhrātā tava kharaḥ prabhuḥ | bhaviṣyati sadā kurvanyadvakṣyasi vacaḥ svayam ||
VR 7.24.31 अनुष्टुप्
शीघ्रं गच्छत्वयं शूरो दण्डकान्परिरक्षितुम् । दूषणोऽस्य बलाध्यक्षो भविष्यति महाबलः ॥
śīghraṃ gacchatvayaṃ śūro daṇḍakānparirakṣitum | dūṣaṇo'sya balādhyakṣo bhaviṣyati mahābalaḥ ||
English Translation
Let that hero now speedily go to protect the Dandaka forest and the highly powerful Duşana shall be the commander of his forces.
VR 7.24.32 अनुष्टुप्
स हि शप्तो वनोद्देशः क्रुद्धेनोशनसा पुरा । राक्षसानामयं वासो भविष्यति न संशयः ॥
sa hi śapto vanoddeśaḥ kruddhenośanasā purā | rākṣasānāmayaṃ vāso bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||
VR 7.24.33 अनुष्टुप्
एवमुक्त्वा दशग्रीवः सैन्यं तस्यादिदेश ह । चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां कामरूपिणाम् ॥
evamuktvā daśagrīvaḥ sainyaṃ tasyādideśa ha | caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ kāmarūpiṇām ||
VR 7.24.34 अनुष्टुप्
स तैः सर्वैः परिवृतो राक्षसैर्घोरदर्शनैः । खरः संप्रययौ शीघ्रं दण्डकानकुतोभयः ॥
sa taiḥ sarvaiḥ parivṛto rākṣasairghoradarśanaiḥ | kharaḥ saṃprayayau śīghraṃ daṇḍakānakutobhayaḥ ||
VR 7.24.35 अनुष्टुप्
स तत्र कारयामास राज्यं निहतकण्टकम् । सा च शूर्पणखा प्रीता न्यवसद्दण्डकावने ॥
sa tatra kārayāmāsa rājyaṃ nihatakaṇṭakam | sā ca śūrpaṇakhā prītā nyavasaddaṇḍakāvane ||
← Previous (Ch. 529) Full Table of Contents Next (Ch. 531) →