ततस्तानाकुलान्दृष्ट्वा विश्वामित्रास्त्रमोहितान् । वसिष्ठश्चोदयामास कामधुक्सृज योगतः ॥
tatastānākulāndṛṣṭvā viśvāmitrāstramohitān | vasiṣṭhaścodayāmāsa kāmadhuksṛja yogataḥ ||
English Translation
And beholding them sore harassed, and overwhelmed by Visvāmitra's weapons, Vasistha directed (Sabala) saying, 'o cow of plenty, do you create (fresh troops), through your Yoga power.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्
ततस् [ind]
तान्
तद् [pron]
आकुलान्
आकुल [adj]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
विश्वामित्रास्त्रमोहितान्
विश्वामित्र [m]
विश्वामित्रास्त्रमोहितान्
अस्त्र [mn]
विश्वामित्रास्त्रमोहितान्
मोहय् [10. Ā.]
वसिष्ठश्
वसिष्ठ [m]
चोदयामास
चोदय् [10. Ā.]
कामधुक्
कामदुह् [f]
सृज
सृज् [2. P.]
योगतः
योग [m]
तस्या हुम्भारवाज्जाताः काम्बोजा रविसंनिभाः । ऊधसस्त्वथ संजाताः पह्लवाः शस्त्रपाणयः ॥
tasyā humbhāravājjātāḥ kāmbojā ravisaṃnibhāḥ | ūdhasastvatha saṃjātāḥ pahlavāḥ śastrapāṇayaḥ ||
English Translation
"From her lowing Kambhojas bright like the Sun, from the udder Paplavas, weapons in hand, from the vagina Yavanas, from the anus Sakas, from the roots of the hair Mlecchas along with Kiratas and Haritas were born.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्या
तद् [pron]
हुम्भारवाज्
हुम्भा [f]
हुम्भारवाज्
रव [m]
जाताः
जन् [4. P.]
काम्बोजा
काम्बोज [m]
रविसंनिभाः
रवि [m]
रविसंनिभाः
संनिभ [adj]
ऊधसस्
ऊधस् [n]
त्व्
तु [ind]
अथ
अथ [ind]
संजाताः
संजन् [4. Ā.]
पह्लवाः
पह्लव [m]
शस्त्रपाणयः
शस्त्र [n]
शस्त्रपाणयः
पाणि [m]
योनिदेशाच्च यवनः शकृद्देशाच्छकास्तथा । रोमकूपेषु मेच्छाश्च हरीताः सकिरातकाः ॥
yonideśācca yavanaḥ śakṛddeśācchakāstathā | romakūpeṣu mecchāśca harītāḥ sakirātakāḥ ||
English Translation
And from her roar, there came into being Kamvojas, resembling the Sun. And from her udders sprang Barbaras, arms in hand; and from her mysterious parts, Yavanas; from her anus, Sakas; and from the pores of her skin, those barbarians, Hārītas and Kirātas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
योनिदेशाच्
योनि [mf]
योनिदेशाच्
देश [m]
च
च [ind]
यवनः
यवन [m]
शकृद्देशाच्
शकृत् [n]
शकृद्देशाच्
देश [m]
छकास्
शक [m]
तथा
तथा [ind]
रोमकूपेषु
रोमकूप [mn]
म्लेच्छाश्
म्लेच्छ [m]
च
च [ind]
हरीताः
हरीत [m]
सकिरातकाः
स [ind]
सकिरातकाः
किरातक [m]
तैस्तन्निषूदितं सैन्यं विश्वमित्रस्य तत्क्षणात् । सपदातिगजं साश्वं सरथं रघुनन्दन ॥
taistanniṣūditaṃ sainyaṃ viśvamitrasya tatkṣaṇāt | sapadātigajaṃ sāśvaṃ sarathaṃ raghunandana ||
English Translation
And, (descendant of Raghu, Viśvāmitra's entire host consisting of foot, and elephant, and horse, and car, was exterminated by them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तैस्
तद् [pron]
तन्
तद् [pron]
निषूदितं
निषूदय् [10. P.]
सैन्यं
सैन्य [n]
विश्वमित्रस्य
विश्वमित्र [m]
तत्क्षणात्
तद् [pron]
तत्क्षणात्
क्षण [m]
सपदातिगजं
स [ind]
सपदातिगजं
पदाति [m]
सपदातिगजं
गज [m]
साश्वं
स [ind]
साश्वं
अश्व [m]
सरथं
स [ind]
सरथं
रथ [m]
रघुनन्दन
रघुनन्दन [m]
दृष्ट्वा निषूदितं सैन्यं वसिष्ठेन महात्मना । विश्वामित्रसुतानां तु शतं नानाविधायुधम् ॥
dṛṣṭvā niṣūditaṃ sainyaṃ vasiṣṭhena mahātmanā | viśvāmitrasutānāṃ tu śataṃ nānāvidhāyudham ||
English Translation
Seeing the army annihilated by the highsouled Vasiştha, the hundred sons of Viśvāmitra, equipped with various weapons, rushed in high ire against that best of mantra-reciting ones. Thereupon, uttering a roar, that mighty ascetic consumed them quite.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
निषूदितं
निषूदय् [10. P.]
सैन्यं
सैन्य [n]
वसिष्ठेन
वसिष्ठ [m]
महात्मना
महात्मन् [adj]
विश्वामित्रसुतानां
विश्वामित्र [m]
विश्वामित्रसुतानां
सुत [m]
तु
तु [ind]
शतं
शत [mn]
नानाविधायुधम्
नानाविध [adj]
नानाविधायुधम्
आयुध [mn]
अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धं वसिष्ठं जपतां वरम् । हुंकारेणैव तान्सर्वान्निर्ददाह महानृषिः ॥
abhyadhāvatsusaṃkruddhaṃ vasiṣṭhaṃ japatāṃ varam | huṃkāreṇaiva tānsarvānnirdadāha mahānṛṣiḥ ||
English Translation
Seeing the army annihilated by the highsouled Vasiştha, the hundred sons of Viśvāmitra, equipped with various weapons, rushed in high ire against that best of mantra-reciting ones. Thereupon, uttering a roar, that mighty ascetic consumed them quite.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभ्यधावत्
अभिधाव् [1. Ā.]
सुसंक्रुद्धं
सु [ind]
सुसंक्रुद्धं
संक्रुध् [4. Ā.]
वसिष्ठं
वसिष्ठ [m]
जपतां
जप् [4. Ā.]
वरम्
वर [adj]
हुंकारेणैव
हुंकार [m]
हुंकारेणैव
एव [ind]
तान्
तद् [pron]
सर्वान्
सर्व [pron]
निर्ददाह
निर्दह् [1. P.]
महान्
महत् [adj]
ऋषिः
ऋषि [m]
ते साश्वरथपादाता वसिष्ठेन महात्मना । भस्मीकृता मुहूर्तेन विश्वामित्रसुतास्तदा ॥
te sāśvarathapādātā vasiṣṭhena mahātmanā | bhasmīkṛtā muhūrtena viśvāmitrasutāstadā ||
English Translation
In a moment, Viśvāmitra's sons together with horse and car and foot were reduced to ashes by the high-souled Vasistha.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
साश्वरथपादाता
स [ind]
साश्वरथपादाता
अश्व [m]
साश्वरथपादाता
रथ [m]
साश्वरथपादाता
पादात [n]
वसिष्ठेन
वसिष्ठ [m]
महात्मना
महात्मन् [adj]
भस्मीकृता
भस्मीकृ [8. Ā.]
मुहूर्तेन
मुहूर्त [mn]
विश्वामित्रसुतास्
विश्वामित्र [m]
विश्वामित्रसुतास्
सुत [m]
तदा
तदा [ind]
दृष्ट्वा विनाशितान्पुत्रान्बलं च सुमहायशाः । सव्रीडश्चिन्तयाविष्टो विश्वामित्रोऽभवत्तदा ॥
dṛṣṭvā vināśitānputrānbalaṃ ca sumahāyaśāḥ | savrīḍaścintayāviṣṭo viśvāmitro'bhavattadā ||
English Translation
And witnessing them all destroyed, together with the army, the illustrious Viśvāmitra, covered with shame, became plunged in thought.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
विनाशितान्
विनाशय् [10. Ā.]
पुत्रान्
पुत्र [m]
बलं
बल [mn]
च
च [ind]
सुमहायशाः
सु [ind]
सुमहायशाः
महत् [adj]
सुमहायशाः
यशस् [n]
सव्रीडश्
स [ind]
सव्रीडश्
व्रीडा [f]
चिन्तयाविष्टो
चिन्ता [f]
चिन्तयाविष्टो
आविश् [6. Ā.]
विश्वामित्रो
विश्वामित्र [m]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
संदुर इव निर्वेगो भग्नदंष्ट्र इवोरगः । उपरक्त इवादित्यः सद्यो निष्प्रभतां गतः ॥
saṃdura iva nirvego bhagnadaṃṣṭra ivoragaḥ | uparakta ivādityaḥ sadyo niṣprabhatāṃ gataḥ ||
English Translation
And like to a tideless ocean or a fangless snake, he instantly became shorn of his effulgence, like to the sun overwhelmed by Rahu.* *A Daitya with the tail of a dragon, whose head was served from his body by Vişnu; but being immortal, the head and tail retained their separate existence, and being transferred to the stellar sphere, became the author of eclipses.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इव
इव [ind]
निर्वेगो
निर्वेग [adj]
भग्नदंष्ट्र
भञ्ज् [4. P.]
भग्नदंष्ट्र
दंष्ट्र [mfn]
इवोरगः
इव [ind]
इवोरगः
उरग [mn]
उपरक्त
उपरञ्ज् [4. P.]
उपरक्त
उपरञ्ज् [4. P.]
इवादित्यः
इव [ind]
इवादित्यः
आदित्य [m]
इवादित्यः
इव [ind]
इवादित्यः
आदित्य [m]
सद्यो
सद्यस् [ind]
सद्यो
सद्यस् [ind]
निष्प्रभतां
निष्प्रभ [adj]
निष्प्रभतां
ता [f]
निष्प्रभतां
निष्प्रभ [adj]
निष्प्रभतां
ता [f]
गतः
गम् [6. Ā.]
गतः
गम् [6. Ā.]
हतपुत्रबलो दीनो लूनपक्ष इव द्विजः । हतदर्पो हतोत्साहो निर्वेदं समपद्यत ॥
hataputrabalo dīno lūnapakṣa iva dvijaḥ | hatadarpo hatotsāho nirvedaṃ samapadyata ||
English Translation
And deprived of his forces and sons, he appeared like a bird bereft of its wings; and losing his entire army and with it the high spirits that it had inspired him with, his heart died within him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हतपुत्रबलो
हन् [6. P.]
हतपुत्रबलो
पुत्र [m]
हतपुत्रबलो
बल [mn]
दीनो
दीन [adj]
लूनपक्ष
लू [8. P.]
लूनपक्ष
पक्ष [m]
इव
इव [ind]
द्विजः
द्विज [m]
हतदर्पो
हन् [6. P.]
हतदर्पो
दर्प [m]
हतोत्साहो
हन् [6. P.]
हतोत्साहो
उत्साह [m]
निर्वेदं
निर्वेद [m]
समपद्यत
सम्पद् [4. P.]
स पुत्रमेकं राज्याय पालयेति नियुज्य च । पृथिवीं क्षत्रधर्मेण वनमेवान्वपद्यत ॥
sa putramekaṃ rājyāya pālayeti niyujya ca | pṛthivīṃ kṣatradharmeṇa vanamevānvapadyata ||
English Translation
Then entrusting one of his (remaining) sons with the sovereignty, with, 'Do you rule the earth agree ably to the duties of the Kșatriya,' he went into the forest.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
पुत्रम्
पुत्र [m]
एकं
एक [pron]
राज्याय
राज्य [n]
पालयेति
पालय् [10. Ā.]
पालयेति
इति [ind]
नियुज्य
नियुज् [7. Ā.]
च
च [ind]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
क्षत्रधर्मेण
क्षत्र [n]
क्षत्रधर्मेण
धर्म [mn]
वनम्
वन [n]
एवान्वपद्यत
एव [ind]
एवान्वपद्यत
अनुपद् [4. P.]
स गत्वा हिमवत्पार्श्वं किंनरोरगसेवितम् । महादेवप्रसादार्थं तपस्तेपे महातपाः ॥
sa gatvā himavatpārśvaṃ kiṃnaroragasevitam | mahādevaprasādārthaṃ tapastepe mahātapāḥ ||
English Translation
And repairing to the side of the Himavat inhabited by Kinnaras and Serpents that one of mighty asceticism began to perform austerities with the view of propitiating Mahādeva.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
हिमवत्पार्श्वं
हिमवन्त् [m]
हिमवत्पार्श्वं
पार्श्व [mn]
किंनरोरगसेवितम्
किंनर [mn]
किंनरोरगसेवितम्
उरग [mn]
किंनरोरगसेवितम्
सेव् [4. P.]
महादेवप्रसादार्थं
महादेव [m]
महादेवप्रसादार्थं
प्रसाद [m]
महादेवप्रसादार्थं
अर्थ [mn]
तपस्
तपस् [n]
तेपे
तप् [4. Ā.]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
केनचित्त्वथ कालेन देवेशो वृषभध्वजः । दर्शयामास वरदो विश्वामित्रं महामुनिम् ॥
kenacittvatha kālena deveśo vṛṣabhadhvajaḥ | darśayāmāsa varado viśvāmitraṃ mahāmunim ||
English Translation
On a certain occasion the lord of the celestials, Vrsadhvaja,* intending to confer a boon, appeared before a mighty ascetic Viśvāmitra. *An appellation of Śiva: meaning who has the bull for his vehicle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
केनचित्
कश्चित् [pron]
त्व्
तु [ind]
अथ
अथ [ind]
कालेन
काल [m]
देवेशो
देवेश [m]
वृषभध्वजः
वृषभध्वज [m]
दर्शयामास
दर्शय् [10. Ā.]
वरदो
वर [mn]
वरदो
द [adj]
विश्वामित्रं
विश्वामित्र [m]
महामुनिम्
महत् [adj]
महामुनिम्
मुनि [m]
किमर्थं तप्यसे राजन्ब्रूहि यत्ते विवक्षितम् । वरदोऽस्मि वरो यस्ते काङ्क्षितः सोऽभिधीयताम् ॥
kimarthaṃ tapyase rājanbrūhi yatte vivakṣitam | varado'smi varo yaste kāṅkṣitaḥ so'bhidhīyatām ||
English Translation
What for, O king, art you performing penance?. Do you unfold what you have to say. I am for conferring a boon: do you express what boon you would obtain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किमर्थं
क [pron]
किमर्थं
अर्थ [mn]
तप्यसे
तप् [4. Ā.]
राजन्
राजन् [m]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
यत्
यद् [pron]
ते
तद् [pron]
विवक्षितम्
विवक्षित [n]
वरदो
वर [mn]
वरदो
द [adj]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
वरो
वर [mn]
यस्
यद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
काङ्क्षितः
काङ्क्ष् [2. Ā.]
सो
तद् [pron]
ऽभिधीयताम्
अभिधा [3. Ā.]
एवमुक्तस्तु देवेन विश्वामित्रो महातपाः । प्रणिपत्य महादेवमिदं वचनमब्रवीत् ॥
evamuktastu devena viśvāmitro mahātapāḥ | praṇipatya mahādevamidaṃ vacanamabravīt ||
English Translation
Thus addressed by that god, that performer of mighty austerities, Viśvāmitra, bowing down to him, addressed him, saying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्
वच् [2. P.]
तु
तु [ind]
देवेन
देव [m]
विश्वामित्रो
विश्वामित्र [m]
महातपाः
महत् [adj]
महातपाः
तपस् [n]
प्रणिपत्य
प्रणिपत् [1. P.]
महादेवम्
महादेव [m]
इदं
इदम् [pron]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
यदि तुष्टो महादेव धनुर्वेदो ममानघ । साङ्गोपाङ्गोपनिषदः सरहस्यः प्रदीयताम् ॥
yadi tuṣṭo mahādeva dhanurvedo mamānagha | sāṅgopāṅgopaniṣadaḥ sarahasyaḥ pradīyatām ||
English Translation
If, O mighty god, you are pleased (with me), do you confer upon me the science of archery with all its mysteries and mantras, as well as its virtues of helping from far and near.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
तुष्टो
तुष् [4. Ā.]
महादेव
महादेव [m]
धनुर्वेदो
धनुर्वेद [m]
ममानघ
मद् [pron]
ममानघ
अनघ [adj]
साङ्गोपाङ्गोपनिषदः
स [ind]
साङ्गोपाङ्गोपनिषदः
अङ्ग [n]
साङ्गोपाङ्गोपनिषदः
उपाङ्ग [n]
साङ्गोपाङ्गोपनिषदः
उपनिषद [m]
सरहस्यः
स [ind]
सरहस्यः
रहस्य [n]
प्रदीयताम्
प्रदा [3. Ā.]
यानि देवेषु चास्त्राणि दानवेषु महर्षिषु । गन्धर्वयक्षरक्षःसु प्रतिभान्तु ममानघ ॥
yāni deveṣu cāstrāṇi dānaveṣu maharṣiṣu | gandharvayakṣarakṣaḥsu pratibhāntu mamānagha ||
English Translation
O sinless one, may all those weapons that are with the celestials and the Dānavas and the Maharșis and the Gandharvas and the Yakşas and the Rākşasa, shine on me ! May this my desire be granted me through your grace, O god of gods!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यानि
यद् [pron]
देवेषु
देव [m]
चास्त्राणि
च [ind]
चास्त्राणि
अस्त्र [mn]
दानवेषु
दानव [m]
महर्षिषु
महत् [adj]
महर्षिषु
ऋषि [m]
गन्धर्वयक्षरक्षःसु
गन्धर्व [m]
गन्धर्वयक्षरक्षःसु
यक्ष [m]
गन्धर्वयक्षरक्षःसु
रक्षस् [n]
प्रतिभान्तु
प्रतिभा [2. P.]
ममानघ
मद् [pron]
ममानघ
अनघ [adj]
तव प्रसादाद्भवतु देवदेव ममेप्सितम् । एवमस्त्विति देवेशो वाक्यमुक्त्वा दिवं गतः ॥
tava prasādādbhavatu devadeva mamepsitam | evamastviti deveśo vākyamuktvā divaṃ gataḥ ||
English Translation
O Lord of the gods by your favour let my desire be fulfilled. Lord Mahadeva having said: 'Be it so' vanished.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तव
त्वद् [pron]
प्रसादाद्
प्रसाद [m]
भवतु
भू [1. Ā.]
देवदेव
देवदेव [m]
ममेप्सितम्
मद् [pron]
ममेप्सितम्
ईप्सित [n]
एवम्
एवम् [ind]
अस्त्व्
अस् [2. P.]
इति
इति [ind]
देवेशो
देवेश [m]
वाक्यम्
वाक्य [n]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
दिवं
दिव् [m]
गतः
गम् [6. Ā.]
प्राप्य चास्त्राणि राजर्षिर्विश्वामित्रो महाबलः । दर्पेण महता युक्तो दर्पपूर्णोऽभवत्तदा ॥
prāpya cāstrāṇi rājarṣirviśvāmitro mahābalaḥ | darpeṇa mahatā yukto darpapūrṇo'bhavattadā ||
English Translation
Thereupon, saying, 'Be it so' the lord of the celestials vanished. And obtaining the arms from the lord of the celestials, the mighty Viśvāmitra, naturally haughty, became swelled with insolence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
चास्त्राणि
च [ind]
चास्त्राणि
अस्त्र [mn]
राजर्षिर्
राजर्षि [m]
विश्वामित्रो
विश्वामित्र [m]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
दर्पेण
दर्प [m]
महता
महत् [adj]
युक्तो
युज् [6. Ā.]
दर्पपूर्णो
दर्प [m]
दर्पपूर्णो
पूर्ण [adj]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
विवर्धमानो वीर्येण समुद्र इव पर्वणि । हतमेव तदा मेने वसिष्ठमृषिसत्तमम् ॥
vivardhamāno vīryeṇa samudra iva parvaṇi | hatameva tadā mene vasiṣṭhamṛṣisattamam ||
English Translation
Surcharged with energy, like to the sea during the equinox, he considered, O Rāma, as if that foremost of saints, Vasistha, was already slain.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विवर्धमानो
विवृध् [1. Ā.]
वीर्येण
वीर्य [n]
समुद्र
समुद्र [m]
इव
इव [ind]
पर्वणि
पर्वन् [n]
हतम्
हन् [6. P.]
एव
एव [ind]
तदा
तदा [ind]
मेने
मन् [8. P.]
वसिष्ठम्
वसिष्ठ [m]
ऋषिसत्तमम्
ऋषि [m]
ऋषिसत्तमम्
सत्तम [adj]
ततो गत्वाश्रमपदं मुमोचास्त्राणि पार्थिवः । यैस्तत्तपोवनं सर्वं निर्दग्धं चास्त्रतेजसा ॥
tato gatvāśramapadaṃ mumocāstrāṇi pārthivaḥ | yaistattapovanaṃ sarvaṃ nirdagdhaṃ cāstratejasā ||
English Translation
And repairing to Vasistha's asylum, the king began to discharge weapons; and by their energy the hermitage began to burn.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
गत्वाश्रमपदं
गम् [6. Ā.]
गत्वाश्रमपदं
आश्रम [mn]
गत्वाश्रमपदं
पद [mn]
मुमोचास्त्राणि
मुच् [6. Ā.]
मुमोचास्त्राणि
अस्त्र [mn]
पार्थिवः
पार्थिव [m]
यैस्
यद् [pron]
तत्
तद् [pron]
तपोवनं
तपस् [n]
तपोवनं
वन [n]
सर्वं
सर्व [pron]
निर्दग्धं
निर्दह् [1. P.]
चास्त्रतेजसा
च [ind]
चास्त्रतेजसा
अस्त्र [mn]
चास्त्रतेजसा
तेजस् [n]
उदीर्यमाणमस्त्रं तद्विश्वामित्रस्य धीमतः । दृष्ट्वा विप्रद्रुता भीता मुनयः शतशो दिशः ॥
udīryamāṇamastraṃ tadviśvāmitrasya dhīmataḥ | dṛṣṭvā vipradrutā bhītā munayaḥ śataśo diśaḥ ||
English Translation
Beholding those weapons discharged by the intelligent Viśvāmitra, the ascetics, overtaken by fear, by hundreds began to fly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उदीर्यमाणम्
उदीरय् [10. P.]
अस्त्रं
अस्त्र [mn]
तद्
तद् [pron]
विश्वामित्रस्य
विश्वामित्र [m]
धीमतः
धीमत् [adj]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
विप्रद्रुता
विप्रद्रु [1. P.]
भीता
भी [1. Ā.]
मुनयः
मुनि [m]
शतशो
शतशस् [ind]
दिशः
दिश् [f]
वसिष्ठस्य च ये शिष्यास्तथैव मृगपक्षिणः । विद्रवन्ति भयाद्भीता नानादिग्भ्यः सहस्रशः ॥
vasiṣṭhasya ca ye śiṣyāstathaiva mṛgapakṣiṇaḥ | vidravanti bhayādbhītā nānādigbhyaḥ sahasraśaḥ ||
English Translation
Vasiştha's disciples as well as the animals and birds inhabiting there, fled in all direction by thousands.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वसिष्ठस्य
वसिष्ठ [m]
च
च [ind]
ये
यद् [pron]
शिष्यास्
शिष्य [m]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
मृगपक्षिणः
मृग [m]
मृगपक्षिणः
पक्षिन् [m]
विद्रवन्ति
विद्रु [1. Ā.]
भयाद्
भय [n]
भीता
भी [1. Ā.]
नानादिग्भ्यः
नाना [ind]
नानादिग्भ्यः
दिश् [f]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
वसिष्ठस्याश्रमपदं शून्यमासीन्महात्मनः । मुहूर्तमिव निःशब्दमासीदीरिणसंनिभम् ॥
vasiṣṭhasyāśramapadaṃ śūnyamāsīnmahātmanaḥ | muhūrtamiva niḥśabdamāsīdīriṇasaṃnibham ||
English Translation
For a time the hermitage of the high souled Vasiştha was bare of living beings, and still like to a wilderness.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वसिष्ठस्याश्रमपदं
वसिष्ठ [m]
वसिष्ठस्याश्रमपदं
आश्रम [mn]
वसिष्ठस्याश्रमपदं
पद [mn]
शून्यम्
शून्य [adj]
आसीन्
अस् [2. P.]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
मुहूर्तम्
मुहूर्त [mn]
इव
इव [ind]
निःशब्दम्
निःशब्द [adj]
आसीद्
अस् [2. P.]
ईरिणसंनिभम्
ईरिण [n]
ईरिणसंनिभम्
संनिभ [adj]
वदतो वै वसिष्ठस्य मा भैष्टेति मुहुर्मुहुः । नाशयाम्यद्य गाधेयं नीहारमिव भास्करः ॥
vadato vai vasiṣṭhasya mā bhaiṣṭeti muhurmuhuḥ | nāśayāmyadya gādheyaṃ nīhāramiva bhāskaraḥ ||
English Translation
And Vasistha cried momentarily, 'Do not fear. To day will I slay Gadhi's son, even as the sun (destroys) mist.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वदतो
वद् [1. Ā.]
वै
वै [ind]
वसिष्ठस्य
वसिष्ठ [m]
मा
मा [ind]
भैष्टेति
भी [1. Ā.]
भैष्टेति
इति [ind]
मुहुर्
मुहुर् [ind]
मुहुः
मुहुर् [ind]
नाशयाम्य्
नाशय् [10. Ā.]
अद्य
अद्य [ind]
गाधेयं
गाधेय [m]
नीहारम्
नीहार [mn]
इव
इव [ind]
भास्करः
भास्कर [m]
एवमुक्त्वा महातेजा वसिष्ठो जपतां वरः । विश्वामित्रं तदा वाक्यं सरोषमिदमब्रवीत् ॥
evamuktvā mahātejā vasiṣṭho japatāṃ varaḥ | viśvāmitraṃ tadā vākyaṃ saroṣamidamabravīt ||
English Translation
Having said this, that best of mantra reciting ones, Vasistha, in high wrath, addressed Viśvāmitra, saying.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
वसिष्ठो
वसिष्ठ [m]
जपतां
जप् [4. Ā.]
वरः
वर [adj]
विश्वामित्रं
विश्वामित्र [m]
तदा
तदा [ind]
वाक्यं
वाक्य [n]
सरोषम्
स [ind]
सरोषम्
रोष [m]
इदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
आश्रमं चिरसंवृद्धं यद्विनाशितवानसि । दुराचारोऽसि यन्मूढ तस्मात्त्वं न भविष्यसि ॥
āśramaṃ cirasaṃvṛddhaṃ yadvināśitavānasi | durācāro'si yanmūḍha tasmāttvaṃ na bhaviṣyasi ||
English Translation
Since, O fool, you have destroyed this hermitage that had been prospering for a long time, you of execrable ways shall not live long.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आश्रमं
आश्रम [mn]
चिरसंवृद्धं
चिर [adj]
चिरसंवृद्धं
संवृध् [1. Ā.]
यद्
यत् [ind]
विनाशितवान्
विनाशय् [10. Ā.]
असि
अस् [2. P.]
दुराचारो
दुराचार [adj]
ऽसि
अस् [2. P.]
यन्
यत् [ind]
मूढ
मुह् [4. Ā.]
तस्मात्
तस्मात् [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
न
न [ind]
भविष्यसि
भू [1. Ā.]
इत्युक्त्वा परमक्रुद्धो दण्डमुद्यम्य सत्वरः । विधूम इव कालाग्निर्यमदण्डमिवापरम् ॥
ityuktvā paramakruddho daṇḍamudyamya satvaraḥ | vidhūma iva kālāgniryamadaṇḍamivāparam ||
English Translation
Saying this, he, transported with wrath, and like the smoking flame at at universal dissolution, speedily upraised a staff resembling another mace of Yama itself.' to
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्य्
इति [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
परमक्रुद्धो
परम [adj]
परमक्रुद्धो
क्रुध् [4. Ā.]
दण्डम्
दण्ड [mn]
उद्यम्य
उद्यम् [6. P.]
सत्वरः
सत्वर [adj]
विधूम
विधूम [adj]
इव
इव [ind]
कालाग्निर्
कालाग्नि [m]
यमदण्डम्
यम [m]
यमदण्डम्
दण्ड [mn]
इवापरम्
इव [ind]
इवापरम्
अपर [pron]