Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 4 (Kiṣkindhākāṇḍa) • Sarga 29

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 29

किष्किन्धाकाण्डम् • सर्गः 29

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 29 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 52 verses.

Total: 52 Verses • Citations: VR 4.29.1–52 • 175 Lexicon Terms • Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
VR 4.29.1 अनुष्टुप्
गुहां प्रविष्टे सुग्रीवे विमुक्ते गगने घनैः । वर्षरात्रोषितो रामः कामशोकाभिपीडितः ॥
guhāṃ praviṣṭe sugrīve vimukte gagane ghanaiḥ | varṣarātroṣito rāmaḥ kāmaśokābhipīḍitaḥ ||
VR 4.29.2 अनुष्टुप्
पाण्डुरं गगनं दृष्ट्वा विमलं चन्द्रमण्डलम् । शारदीं रजनीं चैव दृष्ट्वा ज्योत्स्नानुलेपनाम् ॥
pāṇḍuraṃ gaganaṃ dṛṣṭvā vimalaṃ candramaṇḍalam | śāradīṃ rajanīṃ caiva dṛṣṭvā jyotsnānulepanām ||
VR 4.29.3 अनुष्टुप्
कामवृत्तं च सुग्रीवं नष्टां च जनकात्मजाम् । बुद्ध्वा कालमतीतं च मुमोह परमातुरः ॥
kāmavṛttaṃ ca sugrīvaṃ naṣṭāṃ ca janakātmajām | buddhvā kālamatītaṃ ca mumoha paramāturaḥ ||
VR 4.29.4 अनुष्टुप्
स तु संज्ञामुपागम्य मुहूर्तान्मतिमान्पुनः । मनःस्थामपि वैदेहीं चिन्तयामास राघवः ॥
sa tu saṃjñāmupāgamya muhūrtānmatimānpunaḥ | manaḥsthāmapi vaidehīṃ cintayāmāsa rāghavaḥ ||
English Translation
And regaining his sense after sometime, the highly intelligent king-Räghava began to think of Vaidehĩ although always present in his mind.
VR 4.29.5 अनुष्टुप्
आसीनः पर्वतस्याग्रे हेमधातुविभूषिते । शारदं गगनं दृष्ट्व जगाम मनसा प्रियाम् ॥
āsīnaḥ parvatasyāgre hemadhātuvibhūṣite | śāradaṃ gaganaṃ dṛṣṭva jagāma manasā priyām ||
English Translation
And beholding the clear sky void of lightnings and clouds and filled with the noise of Sārasas, Rāghava began to lament piteously, stationing himself on the summit of the hill ornamented with metals of golden hue. And beholding the autumnal sky he engaged in the meditation of his beloved spouse.
VR 4.29.6 अनुष्टुप्
दृष्ट्वा च विमलं व्योम गतविद्युद्बलाहकम् । सारसारवसंघुष्टं विललापार्तया गिरा ॥
dṛṣṭvā ca vimalaṃ vyoma gatavidyudbalāhakam | sārasāravasaṃghuṣṭaṃ vilalāpārtayā girā ||
English Translation
And beholding the clear sky void of lightnings and clouds and filled with the noise of Sārasas, Rāghava began to lament piteously, stationing himself on the summit of the hill ornamented with metals of golden hue. And beholding the autumnal sky he engaged in the meditation of his beloved spouse.
VR 4.29.7 अनुष्टुप्
सारसारवसंनादैः सारसारवनादिनी । याश्रमे रमते बाला साद्य मे रमते कथम् ॥
sārasāravasaṃnādaiḥ sārasāravanādinī | yāśrame ramate bālā sādya me ramate katham ||
English Translation
How shall that Sarasa-voiced damsel be pleased to-day, who, while sporting in the hermitage, used to warble like Sārasas, to invite them.
VR 4.29.8 अनुष्टुप्
पुष्पितांश्चासनान्दृष्ट्वा काञ्चनानिव निर्मलान् । कथं स रमते बाला पश्यन्ती मामपश्यती ॥
puṣpitāṃścāsanāndṛṣṭvā kāñcanāniva nirmalān | kathaṃ sa ramate bālā paśyantī māmapaśyatī ||
English Translation
Beholding Asana trees, as if covered with golden flowers and not beholding me how shall that damsel be pleased?
VR 4.29.9 अनुष्टुप्
या पुरा कलहंसानां स्वरेण कलभाषिणी । बुध्यते चारुसर्वाङ्गी साद्य मे बुध्यते कथम् ॥
yā purā kalahaṃsānāṃ svareṇa kalabhāṣiṇī | budhyate cārusarvāṅgī sādya me budhyate katham ||
English Translation
How that exquisitely fine damsel having a sweet voice shall be pleased to-day, who used formerly to awake at the sounds of the drakes.?
VR 4.29.10 अनुष्टुप्
निःस्वनं चक्रवाकानां निशम्य सहचारिणाम् । पुण्डरीकविशालाक्षी कथमेषा भविष्यति ॥
niḥsvanaṃ cakravākānāṃ niśamya sahacāriṇām | puṇḍarīkaviśālākṣī kathameṣā bhaviṣyati ||
English Translation
Hearing the noise of her companionsCakravākas, how shali that one, of expansive eyes resembling lotuses, live?
VR 4.29.11 अनुष्टुप्
सरांसि सरितो वापीः काननानि वनानि च । तां विना मृगशावाक्षीं चरन्नाद्य सुखं लभे ॥
sarāṃsi sarito vāpīḥ kānanāni vanāni ca | tāṃ vinā mṛgaśāvākṣīṃ carannādya sukhaṃ labhe ||
English Translation
Without her having the eyes of a fawn, I do not attain to felicity to-day, ranging at large by ponds, streams, pools and in forests and woods.
VR 4.29.12 अनुष्टुप्
अपि तां मद्वियोगाच्च सौकुमार्याच्च भामिनीम् । न दूरं पीडयेत्कामः शरद्गुणनिरन्तरः ॥
api tāṃ madviyogācca saukumāryācca bhāminīm | na dūraṃ pīḍayetkāmaḥ śaradguṇanirantaraḥ ||
English Translation
Forsooth shall Cupid excited by the approach of the autumn, distress her the more on account of my separation and her personal charms.
VR 4.29.13 अनुष्टुप्
एवमादि नरश्रेष्ठो विललाप नृपात्मजः । विहंग इव सारङ्गः सलिलं त्रिदशेश्वरात् ॥
evamādi naraśreṣṭho vilalāpa nṛpātmajaḥ | vihaṃga iva sāraṅgaḥ salilaṃ tridaśeśvarāt ||
English Translation
Thus bewailed that best son of a king like to the bird Sāranga soliciting water from the lord of celestials.
VR 4.29.14 अनुष्टुप्
ततश्चञ्चूर्य रम्येषु फलार्थी गिरिसानुषु । ददर्श पर्युपावृत्तो लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मणोऽग्रजम् ॥
tataścañcūrya ramyeṣu phalārthī girisānuṣu | dadarśa paryupāvṛtto lakṣmīvām̐llakṣmaṇo'grajam ||
English Translation
And the graceful Lakşmaņa, returning from the picturesque mountain-summits where he had sojourned in quest of fruits, beheld his elder brother.
VR 4.29.15 उपजातिः
तं चिन्तया दुःसहया परीतं; विसंज्ञमेकं विजने मनस्वी । भ्रातुर्विषादात्परितापदीनः; समीक्ष्य सौमित्रिरुवाच रामम् ॥
taṃ cintayā duḥsahayā parītaṃ; visaṃjñamekaṃ vijane manasvī | bhrāturviṣādātparitāpadīnaḥ; samīkṣya saumitriruvāca rāmam ||
English Translation
And beholding in that lonely forest his brother, racked with anxious thoughts hard to bear and almost beside himself (with grief) the high-minded Saumitri, prompted by his brother's grief, spoke to him very poorly, saying.
VR 4.29.16 उपेन्द्रवज्रा
किमार्य कामस्य वशंगतेन; किमात्मपौरुष्यपराभवेन । अयं सदा संहृइयते समाधिः; किमत्र योगेन निवर्तितेन ॥
kimārya kāmasya vaśaṃgatena; kimātmapauruṣyaparābhavena | ayaṃ sadā saṃhṛiyate samādhiḥ; kimatra yogena nivartitena ||
English Translation
O worshipful one, what have you perpetrated by placing yourself under the control of passions and defeating your manliness? Your deep and devout meditation has been purloined by your grief; and it is by religious contemplation that your grief shall be terminated now.
VR 4.29.17 उपेन्द्रवज्रा
क्रियाभियोगं मनसः प्रसादं; समाधियोगानुगतं च कालम् । सहायसामर्थ्यमदीनसत्त्व; स्वकर्महेतुं च कुरुष्व हेतुम् ॥
kriyābhiyogaṃ manasaḥ prasādaṃ; samādhiyogānugataṃ ca kālam | sahāyasāmarthyamadīnasattva; svakarmahetuṃ ca kuruṣva hetum ||
English Translation
O brother, after going through the ceremonies of bathing and so forth, and acquiring peace, do you bring all your time under your control by virtue of the concentration of soul; and being of unmitigated strength do you resort to power and help, the key-notes for the accomplishment of your great object.
VR 4.29.18 उपेन्द्रवज्रा
न जानकी मानववंशनाथ; त्वया सनाथा सुलभा परेण । न चाग्निचूडां ज्वलितामुपेत्य; न दह्यते वीरवरार्ह कश्चित् ॥
na jānakī mānavavaṃśanātha; tvayā sanāthā sulabhā pareṇa | na cāgnicūḍāṃ jvalitāmupetya; na dahyate vīravarārha kaścit ||
English Translation
O lord of men, Jānakī, husbanded by you, is not capable of being easily possessed by others. O hero who getting at a flame of fire, does not burn himself?
VR 4.29.19 उपेन्द्रवज्रा
सलक्ष्मणं लक्ष्मणमप्रधृष्यं; स्वभावजं वाक्यमुवाच रामः । हितं च पथ्यं च नयप्रसक्तं; ससामधर्मार्थसमाहितं च ॥
salakṣmaṇaṃ lakṣmaṇamapradhṛṣyaṃ; svabhāvajaṃ vākyamuvāca rāmaḥ | hitaṃ ca pathyaṃ ca nayaprasaktaṃ; sasāmadharmārthasamāhitaṃ ca ||
English Translation
Thereupon Rāma spoke to Lakşmaņa, gifted with royal marks, addressing him with natural and resolute words and saying:—What you had said, is sound, well-meaning, sanctioned by polity and speaks of piety, wealth and forgiveness. It should therefore, without the least doubt, be performed by me. It behoveth me to engage in contemplation about the eternal truth regarding the Deity and in ascetic observances. Oh else O Prince, it is not proper to think of the fruits of a difficult, highly developed and energetic action.
VR 4.29.20 उपजातिः
निःसंशयं कार्यमवेक्षितव्यं; क्रियाविशेषो ह्यनुवर्तितव्यः । ननु प्रवृत्तस्य दुरासदस्य; कुमारकार्यस्य फलं न चिन्त्यम् ॥
niḥsaṃśayaṃ kāryamavekṣitavyaṃ; kriyāviśeṣo hyanuvartitavyaḥ | nanu pravṛttasya durāsadasya; kumārakāryasya phalaṃ na cintyam ||
English Translation
'My dear, there is no doubt that I have to consider the work (ahead), give special attention to follow up. Surely I need to think over this herculian task and its achievement'.
VR 4.29.21 अनुष्टुप्
अथ पद्मपलाशाक्षीं मैथिलीमनुचिन्तयन् । उवाच लक्ष्मणं रामो मुखेन परिशुष्यता ॥
atha padmapalāśākṣīṃ maithilīmanucintayan | uvāca lakṣmaṇaṃ rāmo mukhena pariśuṣyatā ||
English Translation
Thereupon thinking of Maithelee, having eyes resembling lotus-petals, Rāma spoke to Laks mana with dried countenance.
VR 4.29.22 अनुष्टुप्
तर्पयित्वा सहस्राक्षः सलिलेन वसुंधराम् । निर्वर्तयित्वा सस्यानि कृतकर्मा व्यवस्थितः ॥
tarpayitvā sahasrākṣaḥ salilena vasuṃdharām | nirvartayitvā sasyāni kṛtakarmā vyavasthitaḥ ||
English Translation
Having satisfied the earth with a profuse discharge of water, produced crops and thus finished his work, the thousand eyed Deity is sitting silent.
VR 4.29.23 अनुष्टुप्
स्निग्धगम्भीरनिर्घोषाः शैलद्रुमपुरोगमाः । विसृज्य सलिलं मेघाः परिश्रान्ता नृपात्मज ॥
snigdhagambhīranirghoṣāḥ śailadrumapurogamāḥ | visṛjya salilaṃ meghāḥ pariśrāntā nṛpātmaja ||
English Translation
O son of a king, the clouds, muttering a long and deep sound and approaching the hills and frees, are calmed having discharged their liquid contents.
VR 4.29.24 अनुष्टुप्
नीलोत्पलदलश्यामः श्यामीकृत्वा दिशो दश । विमदा इव मातङ्गाः शान्तवेगाः पयोधराः ॥
nīlotpaladalaśyāmaḥ śyāmīkṛtvā diśo daśa | vimadā iva mātaṅgāḥ śāntavegāḥ payodharāḥ ||
English Translation
Having made the ten quarters dark blue, the clouds, resembling blue lotuses, have become calm, like to elephants without temporal juice.
VR 4.29.25 अनुष्टुप्
जलगर्भा महावेगाः कुटजार्जुनगन्धिनः । चरित्वा विरताः सौम्य वृष्टिवाताः समुद्यताः ॥
jalagarbhā mahāvegāḥ kuṭajārjunagandhinaḥ | caritvā viratāḥ saumya vṛṣṭivātāḥ samudyatāḥ ||
English Translation
O gentle one, high gales accompanied with rains, big with water and fragrant with Kutaja and Arjuna flowers being driven before hither and thither, have now become silent.
VR 4.29.26 अनुष्टुप्
घनानां वारणानां च मयूराणां च लक्ष्मण । नादः प्रस्रवणानां च प्रशान्तः सहसानघ ॥
ghanānāṃ vāraṇānāṃ ca mayūrāṇāṃ ca lakṣmaṇa | nādaḥ prasravaṇānāṃ ca praśāntaḥ sahasānagha ||
English Translation
O innocent Laksmana, the sounds of clouds, elephants, peacocks, and fountains, have been all stopped.
VR 4.29.27 अनुष्टुप्
अभिवृष्टा महामेघैर्निर्मलाश्चित्रसानवः । अनुलिप्ता इवाभान्ति गिरयश्चन्द्ररश्मिभिः ॥
abhivṛṣṭā mahāmeghairnirmalāścitrasānavaḥ | anuliptā ivābhānti girayaścandraraśmibhiḥ ||
English Translation
Hills, having variegated summits, being washed by dense clouds and thus free from dirt and impurities, do appear elegant being sprinkled by the rays of the Moon.
VR 4.29.28 अनुष्टुप्
दर्शयन्ति शरन्नद्यः पुलिनानि शनैः शनैः । नवसंगमसव्रीडा जघनानीव योषितः ॥
darśayanti śarannadyaḥ pulināni śanaiḥ śanaiḥ | navasaṃgamasavrīḍā jaghanānīva yoṣitaḥ ||
English Translation
The rivers in this season of autumn have been gradually showing their banks.
VR 4.29.29 अनुष्टुप्
प्रसन्नसलिलाः सौम्य कुररीभिर्विनादिताः । चक्रवाकगणाकीर्णा विभान्ति सलिलाशयाः ॥
prasannasalilāḥ saumya kurarībhirvināditāḥ | cakravākagaṇākīrṇā vibhānti salilāśayāḥ ||
English Translation
O you of excellent looks, the ponds in this season) appear exquisitely fine, being filled with Kurara birds and Cakravākas.
VR 4.29.30 अनुष्टुप्
अन्योन्यबद्धवैराणां जिगीषूणां नृपात्मज । उद्योगसमयः सौम्य पार्थिवानामुपस्थितः ॥
anyonyabaddhavairāṇāṃ jigīṣūṇāṃ nṛpātmaja | udyogasamayaḥ saumya pārthivānāmupasthitaḥ ||
English Translation
O son of king, this is the time of preparation for inimical kings, desirous of defeating one another.
← Previous (Ch. 286) Full Table of Contents Next (Ch. 288) →