समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्बलाहकम् । सारसारवसंघुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम् ॥
samīkṣya vimalaṃ vyoma gatavidyudbalāhakam | sārasāravasaṃghuṣṭaṃ ramyajyotsnānulepanam ||
English Translation
Looking at the sky rid of clouds and lightning, filled with the sounds of flocks of sarasa birds, Rama cried in a pitiable state.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समीक्ष्य
समीक्ष् [1. Ā.]
विमलं
विमल [adj]
व्योम
व्योमन् [mn]
गतविद्युद्बलाहकम्
गम् [6. Ā.]
गतविद्युद्बलाहकम्
विद्युत् [fn]
गतविद्युद्बलाहकम्
बलाहक [m]
सारसारवसंघुष्टं
सारस [m]
सारसारवसंघुष्टं
आरव [m]
सारसारवसंघुष्टं
संघुष् [1. Ā.]
रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्
रम् [4. Ā.]
रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्
ज्योत्स्ना [f]
रम्यज्योत्स्नानुलेपनम्
अनुलेपन [n]
समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसंग्रहम् । अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसं ॥
samṛddhārthaṃ ca sugrīvaṃ mandadharmārthasaṃgraham | atyarthamasatāṃ mārgamekāntagatamānasaṃ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समृद्धार्थं
समृध् [4. Ā.]
समृद्धार्थं
अर्थ [mn]
च
च [ind]
सुग्रीवं
सुग्रीव [m]
मन्दधर्मार्थसंग्रहम्
मन्द [adj]
मन्दधर्मार्थसंग्रहम्
धर्म [mn]
मन्दधर्मार्थसंग्रहम्
अर्थ [mn]
मन्दधर्मार्थसंग्रहम्
संग्रह [m]
अत्यर्थम्
अत्यर्थम् [ind]
असतां
असत् [adj]
मार्गम्
मार्ग [m]
एकान्तगतमानसम्
एकान्त [m]
एकान्तगतमानसम्
गम् [6. Ā.]
एकान्तगतमानसम्
मानस [n]
निवृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा । प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान् ॥
nivṛttakāryaṃ siddhārthaṃ pramadābhirataṃ sadā | prāptavantamabhipretānsarvāneva manorathān ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निवृत्तकार्यं
निवृत् [1. Ā.]
निवृत्तकार्यं
कार्य [n]
सिद्धार्थं
सिद्धार्थ [adj]
प्रमदाभिरतं
प्रमदा [f]
प्रमदाभिरतं
अभिरम् [1. P.]
सदा
सदा [ind]
प्राप्तवन्तम्
प्राप् [1. P.]
अभिप्रेतान्
अभिप्रे [2. P.]
सर्वान्
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
मनोरथान्
मनोरथ [mn]
स्वां च पात्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम् । विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वलम् ॥
svāṃ ca pātnīmabhipretāṃ tārāṃ cāpi samīpsitām | viharantamahorātraṃ kṛtārthaṃ vigatajvalam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वां
स्व [adj]
च
च [ind]
पत्नीम्
पत्नी [f]
अभिप्रेतां
अभिप्रे [2. P.]
तारां
तारा [f]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
समीप्सिताम्
समीप्सित [adj]
विहरन्तम्
विहृ [1. Ā.]
अहोरात्रं
अहोरात्र [mn]
कृतार्थं
कृतार्थ [adj]
विगतज्वलम्
विगम् [6. P.]
विगतज्वलम्
ज्वल [m]
क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः । मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम् ॥
krīḍantamiva deveśaṃ nandane'psarasāṃ gaṇaiḥ | mantriṣu nyastakāryaṃ ca mantriṇāmanavekṣakam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्रीडन्तम्
क्रीड् [1. Ā.]
इव
इव [ind]
देवेशं
देवेश [m]
नन्दने
नन्दन [n]
ऽप्सरसां
अप्सरस् [f]
गणैः
गण [m]
मन्त्रिषु
मन्त्रिन् [m]
न्यस्तकार्यं
न्यस् [2. P.]
न्यस्तकार्यं
कार्य [n]
च
च [ind]
मन्त्रिणाम्
मन्त्रिन् [m]
अनवेक्षकम्
अनवेक्षक [adj]
उत्सन्नराज्यसंदेशं कामवृत्तमवस्थितम् । निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित् ॥
utsannarājyasaṃdeśaṃ kāmavṛttamavasthitam | niścitārtho'rthatattvajñaḥ kāladharmaviśeṣavit ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्सन्नराज्यसंदेशं
उत्सन्न [adj]
उत्सन्नराज्यसंदेशं
राज्य [n]
उत्सन्नराज्यसंदेशं
संदेश [m]
कामवृत्तम्
काम [m]
कामवृत्तम्
वृत् [3. P.]
अवस्थितम्
अवस्था [1. Ā.]
निश्चितार्थो
निश्चि [5. Ā.]
निश्चितार्थो
अर्थ [mn]
ऽर्थतत्त्वज्ञः
अर्थ [mn]
ऽर्थतत्त्वज्ञः
तत्त्व [n]
ऽर्थतत्त्वज्ञः
ज्ञ [adj]
कालधर्मविशेषवित्
काल [m]
कालधर्मविशेषवित्
धर्म [mn]
कालधर्मविशेषवित्
विशेष [m]
कालधर्मविशेषवित्
विद् [adj]
प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः । वाक्यविद्वाक्यतत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः ॥
prasādya vākyairmadhurairhetumadbhirmanoramaiḥ | vākyavidvākyatattvajñaṃ harīśaṃ mārutātmajaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रसाद्य
प्रसादय् [10. Ā.]
वाक्यैर्
वाक्य [n]
मधुरैर्
मधुर [adj]
हेतुमद्भिर्
हेतुमत् [adj]
मनोरमैः
मनोरम [adj]
वाक्यविद्
वाक्य [n]
वाक्यविद्
विद् [adj]
वाक्यतत्त्वज्ञं
वाक्य [n]
वाक्यतत्त्वज्ञं
तत्त्व [n]
वाक्यतत्त्वज्ञं
ज्ञ [adj]
हरीशं
हरि [m]
हरीशं
ईश [m]
मारुतात्मजः
मारुतात्मज [m]
हितं तथ्यं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत् । प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम् । हरीश्वरमुपागम्य हनुमान्वाक्यमब्रवीत् ॥
hitaṃ tathyaṃ ca pathyaṃ ca sāmadharmārthanītimat | praṇayaprītisaṃyuktaṃ viśvāsakṛtaniścayam | harīśvaramupāgamya hanumānvākyamabravīt ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हितं
हित [adj]
तथ्यं
तथ्य [adj]
च
च [ind]
पथ्यं
पथ्य [adj]
च
च [ind]
सामधर्मार्थनीतिमत्
सामधर्मार्थनीतिमत् [adj]
प्रणयप्रीतिसंयुक्तं
प्रणय [m]
प्रणयप्रीतिसंयुक्तं
प्रीति [f]
प्रणयप्रीतिसंयुक्तं
संयुज् [7. Ā.]
विश्वासकृतनिश्चयम्
विश्वास [m]
विश्वासकृतनिश्चयम्
कृ [2. Ā.]
विश्वासकृतनिश्चयम्
निश्चय [m]
हरीश्वरम्
हरि [m]
हरीश्वरम्
ईश्वर [m]
उपागम्य
उपागम् [1. P.]
हनुमान्
हनुमन्त् [m]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
राज्यं प्राप्तं यशश्चैव कौली श्रीरभिवर्थिता । मित्राणां संग्रहः शेषस्तद्भवान्कर्तुमर्हति ॥
rājyaṃ prāptaṃ yaśaścaiva kaulī śrīrabhivarthitā | mitrāṇāṃ saṃgrahaḥ śeṣastadbhavānkartumarhati ||
English Translation
You have attained your kingdom, fame, and your vast ancestral wealth. It now behoveth you to perform your duties by your friends.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राज्यं
राज्य [n]
प्राप्तं
प्राप् [1. P.]
यशश्
यशस् [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
कौली
कौल [adj]
श्रीर्
श्री [f]
अभिवर्धिता
अभिवर्धय् [10. P.]
मित्राणां
मित्र [mn]
संग्रहः
संग्रह [m]
शेषस्
शेष [mn]
तद्
तद् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
यो हि मित्रेषु कालज्ञः सततं साधु वर्तते । तस्य राज्यं च कीर्तिश्च प्रतापश्चाभिवर्धते ॥
yo hi mitreṣu kālajñaḥ satataṃ sādhu vartate | tasya rājyaṃ ca kīrtiśca pratāpaścābhivardhate ||
English Translation
Truly does his kingdom, fame and prowess increase who is cognizant of the seasonableness of time and does good to his friends.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
हि
हि [ind]
मित्रेषु
मित्र [mn]
कालज्ञः
काल [m]
कालज्ञः
ज्ञ [adj]
सततं
सततम् [ind]
साधु
साधु [adj]
वर्तते
वृत् [3. P.]
तस्य
तद् [pron]
राज्यं
राज्य [n]
च
च [ind]
कीर्तिश्
कीर्ति [f]
च
च [ind]
प्रतापश्
प्रताप [m]
चाभिवर्धते
च [ind]
चाभिवर्धते
अभिवृध् [1. Ā.]
यस्य कोशश्च दण्डश्च मित्राण्यात्मा च भूमिप । समवेतानि सर्वाणि स राज्यं महदश्नुते ॥
yasya kośaśca daṇḍaśca mitrāṇyātmā ca bhūmipa | samavetāni sarvāṇi sa rājyaṃ mahadaśnute ||
English Translation
O king, truly does he attain to a vast kingdom, who has the same wealth, soldiery and body with his friends.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्य
यद् [pron]
कोशश्
कोश [mn]
च
च [ind]
दण्डश्
दण्ड [mn]
च
च [ind]
मित्राण्य्
मित्र [mn]
आत्मा
आत्मन् [m]
च
च [ind]
भूमिप
भूमिप [m]
समवेतानि
समवे [2. P.]
सर्वाणि
सर्व [pron]
स
तद् [pron]
राज्यं
राज्य [n]
महद्
महत् [adj]
अश्नुते
अश् [1. P.]
तद्भवान्वृत्तसंपन्नः स्थितः पथि निरत्यये । मित्रार्थमभिनीतार्थं यथावत्कर्तुमर्हति ॥
tadbhavānvṛttasaṃpannaḥ sthitaḥ pathi niratyaye | mitrārthamabhinītārthaṃ yathāvatkartumarhati ||
English Translation
It becometh you, therefore, who are crowned with a good character, and who did wend a blameless track, to work out your friend's well being (as promised by you).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
वृत्तसम्पन्नः
वृत्त [n]
वृत्तसम्पन्नः
सम्पद् [4. P.]
स्थितः
स्था [1. Ā.]
पथि
पथिन् [m]
निरत्यये
निरत्यय [adj]
मित्रार्थम्
मित्र [mn]
मित्रार्थम्
अर्थ [mn]
अभिनीतार्थं
अभिनी [1. P.]
अभिनीतार्थं
अर्थ [mn]
यथावत्
यथावत् [ind]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
यस्तु कालव्यतीतेषु मित्रकार्येषु वर्तते । स कृत्वा महतोऽप्यर्थान्न मित्रार्थेन युज्यते ॥
yastu kālavyatīteṣu mitrakāryeṣu vartate | sa kṛtvā mahato'pyarthānna mitrārthena yujyate ||
English Translation
He, who engage in his friend's service after the proper season is over, does nothing to his well-being, though he performs a great thing.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्
यद् [pron]
तु
तु [ind]
कालव्यतीतेषु
काल [m]
कालव्यतीतेषु
व्यती [2. P.]
मित्रकार्येषु
मित्र [mn]
मित्रकार्येषु
कार्य [n]
वर्तते
वृत् [3. P.]
स
तद् [pron]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
महतो
महत् [adj]
ऽप्य्
अपि [ind]
अर्थान्
अर्थ [mn]
न
न [ind]
मित्रार्थेन
मित्र [mn]
मित्रार्थेन
अर्थ [mn]
युज्यते
युज् [6. Ā.]
क्रियतां राघवस्यैतद्वैदेह्याः परिमार्गणम् । तदिदं वीर कार्यं ते कालातीतमरिंदम ॥
kriyatāṃ rāghavasyaitadvaidehyāḥ parimārgaṇam | tadidaṃ vīra kāryaṃ te kālātītamariṃdama ||
English Translation
'O subduer of enemies we should do the brave deed of finding Vaidehi for the sake of your friend. O crusher of enemies this is your duty at present and it is already delayed.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्रियतां
कृ [2. Ā.]
राघवस्यैतद्
राघव [m]
राघवस्यैतद्
एतद् [pron]
वैदेह्याः
वैदेही [f]
परिमार्गणम्
परिमार्गण [n]
तद्
तद् [pron]
इदं
इदम् [pron]
वीर
वीर [m]
कार्यं
कृ [2. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
कालातीतम्
काल [m]
कालातीतम्
अती [1. P.]
अरिंदम
अरिंदम [adj]
न च कालमतीतं ते निवेदयति कालवित् । त्वरमाणोऽपि सन्प्राज्ञस्तव राजन्वशानुगः ॥
na ca kālamatītaṃ te nivedayati kālavit | tvaramāṇo'pi sanprājñastava rājanvaśānugaḥ ||
English Translation
o king, Rāma, conversant with the scasonableness of time and wise as he is, is not inforining you of it, though the proper time is past; and though he is in hurry, he is waiting for you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
च
च [ind]
कालम्
काल [m]
अतीतं
अती [1. P.]
ते
त्वद् [pron]
निवेदयति
निवेदय् [10. Ā.]
कालवित्
काल [m]
कालवित्
विद् [adj]
त्वरमाणो
त्वर् [1. P.]
ऽपि
अपि [ind]
सन्
अस् [2. P.]
प्राज्ञस्
प्राज्ञ [adj]
तव
त्वद् [pron]
राजन्
राजन् [m]
वशानुगः
वश [m]
वशानुगः
अनुग [adj]
कुलस्य केतुः स्फीतस्य दीर्घबन्धुश्च राघवः । अप्रमेयप्रभावश्च स्वयं चाप्रतिमो गुणैः ॥
kulasya ketuḥ sphītasya dīrghabandhuśca rāghavaḥ | aprameyaprabhāvaśca svayaṃ cāpratimo guṇaiḥ ||
English Translation
Rāghava, as well as Lakşmaņa, who are the instruments of your attaining to this vast kingdom, and your friends for so long a time, are persons of incomparable prowess by virtue of their unequalled accomplishments. He has already performed your service, and it behoveth you now, O lord of monkeys, to command the foremost of monkeys to engage in his service.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुलस्य
कुल [n]
केतुः
केतु [m]
स्फीतस्य
स्फीत [adj]
दीर्घबन्धुश्
दीर्घ [adj]
दीर्घबन्धुश्
बन्धु [m]
च
च [ind]
राघवः
राघव [m]
अप्रमेयप्रभावश्
अप्रमेय [adj]
अप्रमेयप्रभावश्
प्रभाव [m]
च
च [ind]
स्वयं
स्वयम् [ind]
चाप्रतिमो
च [ind]
चाप्रतिमो
अप्रतिम [adj]
गुणैः
गुण [mn]
तस्य त्वं कुरु वै कार्यं पूर्वं तेन कृतं तव । हरीश्वर हरिश्रेष्ठानाज्ञापयितुमर्हसि ॥
tasya tvaṃ kuru vai kāryaṃ pūrvaṃ tena kṛtaṃ tava | harīśvara hariśreṣṭhānājñāpayitumarhasi ||
English Translation
Rāghava, as well as Lakşmaņa, who are the instruments of your attaining to this vast kingdom, and your friends for so long a time, are persons of incomparable prowess by virtue of their unequalled accomplishments. He has already performed your service, and it behoveth you now, O lord of monkeys, to command the foremost of monkeys to engage in his service.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
कुरु
कृ [2. Ā.]
वै
वै [ind]
कार्यं
कार्य [n]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
तेन
तद् [pron]
कृतं
कृ [2. Ā.]
तव
त्वद् [pron]
हरीश्वर
हरि [m]
हरीश्वर
ईश्वर [m]
हरिश्रेष्ठान्
हरि [m]
हरिश्रेष्ठान्
श्रेष्ठ [adj]
आज्ञापयितुम्
आज्ञापय् [10. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
न हि तावद्भवेत्कालो व्यतीतश्चोदनादृते । चोदितस्य हि कार्यस्य भवेत्कालव्यतिक्रमः ॥
na hi tāvadbhavetkālo vyatītaścodanādṛte | coditasya hi kāryasya bhavetkālavyatikramaḥ ||
English Translation
T To engage, out of season, in a service, uncalled for, is not blameable; but to defer the performance of an action in proper time after promising is indeed an object of censure.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
तावद्
तावत् [ind]
भवेत्
भू [1. Ā.]
कालो
काल [m]
व्यतीतश्
व्यती [2. P.]
चोदनाद्
चोदन [fn]
ऋते
ऋते [ind]
चोदितस्य
चोदय् [10. Ā.]
हि
हि [ind]
कार्यस्य
कार्य [n]
भवेत्
भू [1. Ā.]
कालव्यतिक्रमः
काल [m]
कालव्यतिक्रमः
व्यतिक्रम [m]
अकर्तुरपि कार्यस्य भवान्कर्ता हरीश्वर । किं पुनः प्रतिकर्तुस्ते राज्येन च धनेन च ॥
akarturapi kāryasya bhavānkartā harīśvara | kiṃ punaḥ pratikartuste rājyena ca dhanena ca ||
English Translation
O lord of monkeys, you did engage even in the service of one who does you no good, then why shall you not engage in the benefit of Rāma who has favoured you by encompassing the destruction (of Vāli) and securing for you your kingdom.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अकर्तुर्
अकर्तृ [m]
अपि
अपि [ind]
कार्यस्य
कार्य [n]
भवान्
भवत् [adj]
कर्ता
कर्तृ [m]
हरीश्वर
हरि [m]
हरीश्वर
ईश्वर [m]
किं
क [pron]
पुनः
पुनर् [ind]
प्रतिकर्तुस्
प्रतिकर्तृ [m]
ते
त्वद् [pron]
राज्येन
राज्य [n]
च
च [ind]
धनेन
धन [n]
च
च [ind]
शक्तिमानसि विक्रान्तो वानरर्ष्क गणेश्वर । कर्तुं दाशरथेः प्रीतिमाज्ञायां किं नु सज्जसे ॥
śaktimānasi vikrānto vānararṣka gaṇeśvara | kartuṃ dāśaratheḥ prītimājñāyāṃ kiṃ nu sajjase ||
English Translation
O lord of monkeys and bears, truly you are gifted with prowess and strength, why did you not prepare yourself for satisfying Dāśarathee's commands?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शक्तिमान्
शक्तिमत् [adj]
असि
अस् [2. P.]
विक्रान्तो
विक्रम् [1. Ā.]
वानरर्क्षगणेश्वर
वानर [m]
वानरर्क्षगणेश्वर
ऋक्ष [m]
वानरर्क्षगणेश्वर
गण [m]
वानरर्क्षगणेश्वर
ईश्वर [m]
कर्तुं
कृ [2. Ā.]
दाशरथेः
दाशरथि [m]
प्रीतिम्
प्रीति [f]
आज्ञायां
आज्ञा [f]
किं
क [pron]
नु
नु [ind]
सज्जसे
सञ्ज् [1. Ā.]
कामं खलु शरैर्शक्तः सुरासुरमहोरगान् । वशे दाशरथिः कर्तुं त्वत्प्रतिज्ञां तु काङ्क्षते ॥
kāmaṃ khalu śarairśaktaḥ surāsuramahoragān | vaśe dāśarathiḥ kartuṃ tvatpratijñāṃ tu kāṅkṣate ||
English Translation
Dāśarathee himself is capable of subduing the celestials, Asuras and great serpents-he is simply awaiting the fulfilment of your promise.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कामं
काम [m]
खलु
खलु [ind]
शरैः
शर [m]
शक्तः
शक् [4. P.]
सुरासुरमहोरगान्
सुर [m]
सुरासुरमहोरगान्
असुर [m]
सुरासुरमहोरगान्
महोरग [m]
वशे
वश [m]
दाशरथिः
दाशरथि [m]
कर्तुं
कृ [2. Ā.]
त्वत्प्रतिज्ञां
त्वद् [pron]
त्वत्प्रतिज्ञां
प्रतिज्ञा [f]
तु
तु [ind]
काङ्क्षते
काङ्क्ष् [2. Ā.]
प्राणत्यागाविशङ्केन कृतं तेन तव प्रियम् । तस्य मार्गाम वैदेहीं पृथिव्यामपि चाम्बरे ॥
prāṇatyāgāviśaṅkena kṛtaṃ tena tava priyam | tasya mārgāma vaidehīṃ pṛthivyāmapi cāmbare ||
English Translation
He has performed a great service at the risk of his life-we shall therefore find out Vaidehī whether she is in this earth or in the welkin,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राणत्यागाविशङ्केन
प्राण [m]
प्राणत्यागाविशङ्केन
त्याग [m]
प्राणत्यागाविशङ्केन
अविशङ्क [adj]
कृतं
कृ [2. Ā.]
तेन
तद् [pron]
तव
त्वद् [pron]
प्रियम्
प्रिय [n]
तस्य
तद् [pron]
वैदेहीं
वैदेही [f]
पृथिव्याम्
पृथिवी [f]
अपि
अपि [ind]
चाम्बरे
च [ind]
चाम्बरे
अम्बर [n]
न देवा न च गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः । न च यक्षा भयं तस्य कुर्युः किमुत राक्षसाः ॥
na devā na ca gandharvā nāsurā na marudgaṇāḥ | na ca yakṣā bhayaṃ tasya kuryuḥ kimuta rākṣasāḥ ||
English Translation
Even the celestials, Dānavas, Gandharabas, Asuras, Mārutas, Yakşas are afraid of him in the battle-field-what of the insignificant Raksasas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
देवा
देव [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
गन्धर्वा
गन्धर्व [m]
नासुरा
न [ind]
नासुरा
असुर [m]
न
न [ind]
मरुद्गणाः
मरुत् [m]
मरुद्गणाः
गण [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
यक्षा
यक्ष [m]
भयं
भय [n]
तस्य
तद् [pron]
कुर्युः
कृ [2. Ā.]
किम्
क [pron]
उत
उत [ind]
राक्षसाः
राक्षस [m]
तदेवं शक्तियुक्तस्य पूर्वं प्रियकृतस्तथा । रामस्यार्हसि पिङ्गेश कर्तुं सर्वात्मना प्रियम् ॥
tadevaṃ śaktiyuktasya pūrvaṃ priyakṛtastathā | rāmasyārhasi piṅgeśa kartuṃ sarvātmanā priyam ||
English Translation
O lord of monkeys, it therefore behoveth you to do good by all means to the powerful Rāma, who benefited you before.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
एवं
एवम् [ind]
शक्तियुक्तस्य
शक्ति [f]
शक्तियुक्तस्य
युज् [6. Ā.]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
प्रियकृतस्
प्रिय [adj]
प्रियकृतस्
कृ [2. Ā.]
तथा
तथा [ind]
रामस्यार्हसि
राम [m]
रामस्यार्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
पिङ्गेश
पिङ्ग [adj]
पिङ्गेश
ईश [m]
कर्तुं
कृ [2. Ā.]
सर्वात्मना
सर्व [pron]
सर्वात्मना
आत्मन् [m]
प्रियम्
प्रिय [n]
नाधस्तादवनौ नाप्सु गतिर्नोपरि चाम्बरे । कस्यचित्सज्जतेऽस्माकं कपीश्वर तवाज्ञया ॥
nādhastādavanau nāpsu gatirnopari cāmbare | kasyacitsajjate'smākaṃ kapīśvara tavājñayā ||
English Translation
O lord of monkeys, who is there among us, who shall not at your command proceed to : water, sky or the region under the earth?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाधस्ताद्
न [ind]
नाधस्ताद्
अधस्तात् [ind]
अवनौ
अवनि [f]
नाप्सु
न [ind]
नाप्सु
अप् [m]
गतिर्
गति [f]
नोपरि
न [ind]
नोपरि
उपरि [ind]
चाम्बरे
च [ind]
चाम्बरे
अम्बर [n]
कस्यचित्
कश्चित् [pron]
सज्जते
सञ्ज् [1. Ā.]
ऽस्माकं
मद् [pron]
कपीश्वर
कपि [m]
कपीश्वर
ईश्वर [m]
तवाज्ञया
त्वद् [pron]
तवाज्ञया
आज्ञा [f]
तदाज्ञापय कः किं ते कृते वसतु कुत्रचित् । हरयो ह्यप्रधृष्यास्ते सन्ति कोट्यग्रतोऽनघ ॥
tadājñāpaya kaḥ kiṃ te kṛte vasatu kutracit | harayo hyapradhṛṣyāste santi koṭyagrato'nagha ||
English Translation
O blameless one, there are more than one koți of invincible monkeys under you, do you command, who shall proceed and to what quarter?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
आज्ञापय
आज्ञापय् [10. Ā.]
कः
क [pron]
किं
क [pron]
ते
त्वद् [pron]
कृते
कृ [2. Ā.]
वसतु
वस् [2. P.]
कुत्रचित्
कुत्रचिद् [ind]
हरयो
हरि [m]
ह्य्
हि [ind]
अप्रधृष्यास्
अप्रधृष्य [adj]
ते
तद् [pron]
सन्ति
अस् [2. P.]
कोट्यग्रतो
कोटि [f]
कोट्यग्रतो
अग्रतस् [ind]
ऽनघ
अनघ [adj]
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा काले साधुनिवेदितम् । सुग्रीवः सत्त्वसंपन्नश्चकार मतिमुत्तमाम् ॥
tasya tadvacanaṃ śrutvā kāle sādhuniveditam | sugrīvaḥ sattvasaṃpannaścakāra matimuttamām ||
English Translation
Hearing these words of Hanumān, said on a very proper occasion, the intelligent Sugrīva, made up his mind for a worthy end.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
तद्वचनं
तद् [pron]
तद्वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
काले
काल [m]
साधुनिवेदितम्
साधु [adj]
साधुनिवेदितम्
निवेदय् [10. Ā.]
सुग्रीवः
सुग्रीव [m]
सत्त्वसम्पन्नश्
सत्त्व [n]
सत्त्वसम्पन्नश्
सम्पद् [4. P.]
चकार
कृ [2. Ā.]
मतिम्
मति [f]
उत्तमाम्
उत्तम [adj]
स संदिदेशाभिमतं नीलं नित्यकृतोद्यमम् । दिक्षु सर्वासु सर्वेषां सैन्यानामुपसंग्रहे ॥
sa saṃdideśābhimataṃ nīlaṃ nityakṛtodyamam | dikṣu sarvāsu sarveṣāṃ sainyānāmupasaṃgrahe ||
English Translation
Thereupon the highly intelligent Sugrīva ordered the ever active Neela, to collect soldiers from various quarters. Do you so arrange as all my hosts and soldiers with their commanders soon come here.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
संदिदेशाभिमतं
संदिश् [6. Ā.]
संदिदेशाभिमतं
अभिमन् [4. P.]
नीलं
नील [m]
नित्यकृतोद्यमम्
नित्य [adj]
नित्यकृतोद्यमम्
कृ [2. Ā.]
नित्यकृतोद्यमम्
उद्यम [m]
दिक्षु
दिश् [f]
सर्वासु
सर्व [pron]
सर्वेषां
सर्व [pron]
सैन्यानाम्
सैन्य [n]
उपसंग्रहे
उपसंग्रह [m]
यथा सेना समग्रा मे यूथपालाश्च सर्वशः । समागच्छन्त्यसंगेन सेनाग्राणि तथा कुरु ॥
yathā senā samagrā me yūthapālāśca sarvaśaḥ | samāgacchantyasaṃgena senāgrāṇi tathā kuru ||
English Translation
'Let the entire army with leaders of different groups assemble here seperately. O chief of army act accordingly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथा
यथा [ind]
सेना
सेना [f]
समग्रा
समग्र [adj]
मे
मद् [pron]
यूथपालाश्
यूथ [mn]
यूथपालाश्
पाल [m]
च
च [ind]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
समागच्छन्त्य्
समागम् [6. P.]
असङ्गेन
असङ्ग [m]
सेनाग्राणि
सेना [f]
सेनाग्राणि
अग्र [n]
तथा
तथा [ind]
कुरु
कृ [2. Ā.]
ये त्वन्तपालाः प्लवगाः शीघ्रगा व्यवसायिनः । समानयन्तु ते सैन्यं त्वरिताः शासनान्मम । स्वयं चानन्तरं सैन्यं भवानेवानुपश्यतु ॥
ye tvantapālāḥ plavagāḥ śīghragā vyavasāyinaḥ | samānayantu te sainyaṃ tvaritāḥ śāsanānmama | svayaṃ cānantaraṃ sainyaṃ bhavānevānupaśyatu ||
English Translation
Do you soon bring here at my behest all the energetic and quick-coursing monkeys and commanders spreading their conquests to the end of the earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
त्व्
तु [ind]
अन्तपालाः
अन्तपाल [m]
प्लवगाः
प्लवग [m]
शीघ्रगा
शीघ्र [adj]
शीघ्रगा
ग [adj]
व्यवसायिनः
व्यवसायिन् [adj]
समानयन्तु
समानी [1. Ā.]
ते
तद् [pron]
सैन्यं
सैन्य [n]
त्वरिताः
त्वरित [adj]
शासनान्
शासन [n]
मम
मद् [pron]
स्वयं
स्वयम् [ind]
चानन्तरं
च [ind]
चानन्तरं
अनन्तर [adj]
सैन्यं
सैन्य [n]
भवान्
भू [1. Ā.]
एवानुपश्यतु
एव [ind]
एवानुपश्यतु
अनुपश् [4. Ā.]
त्रिपञ्चरात्रादूर्ध्वं यः प्राप्नुयान्नेह वानरः । तस्य प्राणान्तिको दण्डो नात्र कार्या विचारणा ॥
tripañcarātrādūrdhvaṃ yaḥ prāpnuyānneha vānaraḥ | tasya prāṇāntiko daṇḍo nātra kāryā vicāraṇā ||
English Translation
(After their arrival) do you yourself inspect and count all those monkeys. He who shall not reach here within fifteen days shall be punished with the loss of his life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रिपञ्चरात्राद्
त्रि [nr]
त्रिपञ्चरात्राद्
पञ्चन् [adj]
त्रिपञ्चरात्राद्
रात्र [mn]
ऊर्ध्वं
ऊर्ध्वम् [ind]
यः
यद् [pron]
प्राप्नुयान्
प्राप् [1. P.]
नेह
न [ind]
नेह
इह [ind]
वानरः
वानर [m]
तस्य
तद् [pron]
प्राणान्तिको
प्राणान्तिक [adj]
दण्डो
दण्ड [mn]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
कार्या
कृ [2. Ā.]
विचारणा
विचारणा [f]
हरींश्च वृद्धानुपयातु साङ्गदो; भवान्ममाज्ञामधिकृत्य निश्चिताम् । इति व्यवस्थां हरिपुंगवेश्वरो; विधाय वेश्म प्रविवेश वीर्यवान् ॥
harīṃśca vṛddhānupayātu sāṅgado; bhavānmamājñāmadhikṛtya niścitām | iti vyavasthāṃ haripuṃgaveśvaro; vidhāya veśma praviveśa vīryavān ||
English Translation
There is no need of scrutinizing my orders. Abiding by my order, do you see along with Angada all the elderly monkeys. having thus arranged, that best of monkeys entered the inner apartment.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हरींश्
हरि [m]
च
च [ind]
वृद्धान्
वृद्ध [adj]
उपयातु
उपया [2. P.]
साङ्गदो
स [ind]
साङ्गदो
अङ्गद [m]
भवान्
भवत् [adj]
ममाज्ञाम्
मद् [pron]
ममाज्ञाम्
आज्ञा [f]
अधिकृत्य
अधिकृ [8. Ā.]
निश्चिताम्
निश्चि [5. Ā.]
इति
इति [ind]
व्यवस्थां
व्यवस्था [f]
हरिपुंगवेश्वरो
हरि [m]
हरिपुंगवेश्वरो
पुंगव [m]
हरिपुंगवेश्वरो
ईश्वर [m]
विधाय
विधा [3. Ā.]
वेश्म
वेश्मन् [n]
प्रविवेश
प्रविश् [4. P.]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]