Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 4 (Kiṣkindhākāṇḍa) • Sarga 28

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 28

किष्किन्धाकाण्डम् • सर्गः 28

Kiṣkindhākāṇḍa Sarga 28 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 32 verses.

Total: 32 Verses • Citations: VR 4.28.1–32 • 175 Lexicon Terms
VR 4.28.1 अनुष्टुप्
समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्बलाहकम् । सारसारवसंघुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम् ॥
samīkṣya vimalaṃ vyoma gatavidyudbalāhakam | sārasāravasaṃghuṣṭaṃ ramyajyotsnānulepanam ||
English Translation
Looking at the sky rid of clouds and lightning, filled with the sounds of flocks of sarasa birds, Rama cried in a pitiable state.
VR 4.28.2 अनुष्टुप्
समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसंग्रहम् । अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसं ॥
samṛddhārthaṃ ca sugrīvaṃ mandadharmārthasaṃgraham | atyarthamasatāṃ mārgamekāntagatamānasaṃ ||
VR 4.28.3 अनुष्टुप्
निवृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा । प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान् ॥
nivṛttakāryaṃ siddhārthaṃ pramadābhirataṃ sadā | prāptavantamabhipretānsarvāneva manorathān ||
VR 4.28.4 अनुष्टुप्
स्वां च पात्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम् । विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वलम् ॥
svāṃ ca pātnīmabhipretāṃ tārāṃ cāpi samīpsitām | viharantamahorātraṃ kṛtārthaṃ vigatajvalam ||
VR 4.28.5 अनुष्टुप्
क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः । मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम् ॥
krīḍantamiva deveśaṃ nandane'psarasāṃ gaṇaiḥ | mantriṣu nyastakāryaṃ ca mantriṇāmanavekṣakam ||
VR 4.28.6 अनुष्टुप्
उत्सन्नराज्यसंदेशं कामवृत्तमवस्थितम् । निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित् ॥
utsannarājyasaṃdeśaṃ kāmavṛttamavasthitam | niścitārtho'rthatattvajñaḥ kāladharmaviśeṣavit ||
VR 4.28.7 अनुष्टुप्
प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः । वाक्यविद्वाक्यतत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः ॥
prasādya vākyairmadhurairhetumadbhirmanoramaiḥ | vākyavidvākyatattvajñaṃ harīśaṃ mārutātmajaḥ ||
VR 4.28.8 उपजातिः
हितं तथ्यं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत् । प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम् । हरीश्वरमुपागम्य हनुमान्वाक्यमब्रवीत् ॥
hitaṃ tathyaṃ ca pathyaṃ ca sāmadharmārthanītimat | praṇayaprītisaṃyuktaṃ viśvāsakṛtaniścayam | harīśvaramupāgamya hanumānvākyamabravīt ||
VR 4.28.9 अनुष्टुप्
राज्यं प्राप्तं यशश्चैव कौली श्रीरभिवर्थिता । मित्राणां संग्रहः शेषस्तद्भवान्कर्तुमर्हति ॥
rājyaṃ prāptaṃ yaśaścaiva kaulī śrīrabhivarthitā | mitrāṇāṃ saṃgrahaḥ śeṣastadbhavānkartumarhati ||
English Translation
You have attained your kingdom, fame, and your vast ancestral wealth. It now behoveth you to perform your duties by your friends.
VR 4.28.10 अनुष्टुप्
यो हि मित्रेषु कालज्ञः सततं साधु वर्तते । तस्य राज्यं च कीर्तिश्च प्रतापश्चाभिवर्धते ॥
yo hi mitreṣu kālajñaḥ satataṃ sādhu vartate | tasya rājyaṃ ca kīrtiśca pratāpaścābhivardhate ||
English Translation
Truly does his kingdom, fame and prowess increase who is cognizant of the seasonableness of time and does good to his friends.
VR 4.28.11 अनुष्टुप्
यस्य कोशश्च दण्डश्च मित्राण्यात्मा च भूमिप । समवेतानि सर्वाणि स राज्यं महदश्नुते ॥
yasya kośaśca daṇḍaśca mitrāṇyātmā ca bhūmipa | samavetāni sarvāṇi sa rājyaṃ mahadaśnute ||
English Translation
O king, truly does he attain to a vast kingdom, who has the same wealth, soldiery and body with his friends.
VR 4.28.12 अनुष्टुप्
तद्भवान्वृत्तसंपन्नः स्थितः पथि निरत्यये । मित्रार्थमभिनीतार्थं यथावत्कर्तुमर्हति ॥
tadbhavānvṛttasaṃpannaḥ sthitaḥ pathi niratyaye | mitrārthamabhinītārthaṃ yathāvatkartumarhati ||
English Translation
It becometh you, therefore, who are crowned with a good character, and who did wend a blameless track, to work out your friend's well being (as promised by you).
VR 4.28.13 अनुष्टुप्
यस्तु कालव्यतीतेषु मित्रकार्येषु वर्तते । स कृत्वा महतोऽप्यर्थान्न मित्रार्थेन युज्यते ॥
yastu kālavyatīteṣu mitrakāryeṣu vartate | sa kṛtvā mahato'pyarthānna mitrārthena yujyate ||
English Translation
He, who engage in his friend's service after the proper season is over, does nothing to his well-being, though he performs a great thing.
VR 4.28.14 अनुष्टुप्
क्रियतां राघवस्यैतद्वैदेह्याः परिमार्गणम् । तदिदं वीर कार्यं ते कालातीतमरिंदम ॥
kriyatāṃ rāghavasyaitadvaidehyāḥ parimārgaṇam | tadidaṃ vīra kāryaṃ te kālātītamariṃdama ||
English Translation
'O subduer of enemies we should do the brave deed of finding Vaidehi for the sake of your friend. O crusher of enemies this is your duty at present and it is already delayed.
VR 4.28.15 अनुष्टुप्
न च कालमतीतं ते निवेदयति कालवित् । त्वरमाणोऽपि सन्प्राज्ञस्तव राजन्वशानुगः ॥
na ca kālamatītaṃ te nivedayati kālavit | tvaramāṇo'pi sanprājñastava rājanvaśānugaḥ ||
English Translation
o king, Rāma, conversant with the scasonableness of time and wise as he is, is not inforining you of it, though the proper time is past; and though he is in hurry, he is waiting for you.
VR 4.28.16 अनुष्टुप्
कुलस्य केतुः स्फीतस्य दीर्घबन्धुश्च राघवः । अप्रमेयप्रभावश्च स्वयं चाप्रतिमो गुणैः ॥
kulasya ketuḥ sphītasya dīrghabandhuśca rāghavaḥ | aprameyaprabhāvaśca svayaṃ cāpratimo guṇaiḥ ||
English Translation
Rāghava, as well as Lakşmaņa, who are the instruments of your attaining to this vast kingdom, and your friends for so long a time, are persons of incomparable prowess by virtue of their unequalled accomplishments. He has already performed your service, and it behoveth you now, O lord of monkeys, to command the foremost of monkeys to engage in his service.
VR 4.28.17 अनुष्टुप्
तस्य त्वं कुरु वै कार्यं पूर्वं तेन कृतं तव । हरीश्वर हरिश्रेष्ठानाज्ञापयितुमर्हसि ॥
tasya tvaṃ kuru vai kāryaṃ pūrvaṃ tena kṛtaṃ tava | harīśvara hariśreṣṭhānājñāpayitumarhasi ||
English Translation
Rāghava, as well as Lakşmaņa, who are the instruments of your attaining to this vast kingdom, and your friends for so long a time, are persons of incomparable prowess by virtue of their unequalled accomplishments. He has already performed your service, and it behoveth you now, O lord of monkeys, to command the foremost of monkeys to engage in his service.
VR 4.28.18 अनुष्टुप्
न हि तावद्भवेत्कालो व्यतीतश्चोदनादृते । चोदितस्य हि कार्यस्य भवेत्कालव्यतिक्रमः ॥
na hi tāvadbhavetkālo vyatītaścodanādṛte | coditasya hi kāryasya bhavetkālavyatikramaḥ ||
English Translation
T To engage, out of season, in a service, uncalled for, is not blameable; but to defer the performance of an action in proper time after promising is indeed an object of censure.
VR 4.28.19 अनुष्टुप्
अकर्तुरपि कार्यस्य भवान्कर्ता हरीश्वर । किं पुनः प्रतिकर्तुस्ते राज्येन च धनेन च ॥
akarturapi kāryasya bhavānkartā harīśvara | kiṃ punaḥ pratikartuste rājyena ca dhanena ca ||
English Translation
O lord of monkeys, you did engage even in the service of one who does you no good, then why shall you not engage in the benefit of Rāma who has favoured you by encompassing the destruction (of Vāli) and securing for you your kingdom.
VR 4.28.20 अनुष्टुप्
शक्तिमानसि विक्रान्तो वानरर्ष्क गणेश्वर । कर्तुं दाशरथेः प्रीतिमाज्ञायां किं नु सज्जसे ॥
śaktimānasi vikrānto vānararṣka gaṇeśvara | kartuṃ dāśaratheḥ prītimājñāyāṃ kiṃ nu sajjase ||
English Translation
O lord of monkeys and bears, truly you are gifted with prowess and strength, why did you not prepare yourself for satisfying Dāśarathee's commands?
VR 4.28.21 अनुष्टुप्
कामं खलु शरैर्शक्तः सुरासुरमहोरगान् । वशे दाशरथिः कर्तुं त्वत्प्रतिज्ञां तु काङ्क्षते ॥
kāmaṃ khalu śarairśaktaḥ surāsuramahoragān | vaśe dāśarathiḥ kartuṃ tvatpratijñāṃ tu kāṅkṣate ||
English Translation
Dāśarathee himself is capable of subduing the celestials, Asuras and great serpents-he is simply awaiting the fulfilment of your promise.
VR 4.28.22 अनुष्टुप्
प्राणत्यागाविशङ्केन कृतं तेन तव प्रियम् । तस्य मार्गाम वैदेहीं पृथिव्यामपि चाम्बरे ॥
prāṇatyāgāviśaṅkena kṛtaṃ tena tava priyam | tasya mārgāma vaidehīṃ pṛthivyāmapi cāmbare ||
English Translation
He has performed a great service at the risk of his life-we shall therefore find out Vaidehī whether she is in this earth or in the welkin,
VR 4.28.23 अनुष्टुप्
न देवा न च गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः । न च यक्षा भयं तस्य कुर्युः किमुत राक्षसाः ॥
na devā na ca gandharvā nāsurā na marudgaṇāḥ | na ca yakṣā bhayaṃ tasya kuryuḥ kimuta rākṣasāḥ ||
English Translation
Even the celestials, Dānavas, Gandharabas, Asuras, Mārutas, Yakşas are afraid of him in the battle-field-what of the insignificant Raksasas.
VR 4.28.24 अनुष्टुप्
तदेवं शक्तियुक्तस्य पूर्वं प्रियकृतस्तथा । रामस्यार्हसि पिङ्गेश कर्तुं सर्वात्मना प्रियम् ॥
tadevaṃ śaktiyuktasya pūrvaṃ priyakṛtastathā | rāmasyārhasi piṅgeśa kartuṃ sarvātmanā priyam ||
English Translation
O lord of monkeys, it therefore behoveth you to do good by all means to the powerful Rāma, who benefited you before.
VR 4.28.25 अनुष्टुप्
नाधस्तादवनौ नाप्सु गतिर्नोपरि चाम्बरे । कस्यचित्सज्जतेऽस्माकं कपीश्वर तवाज्ञया ॥
nādhastādavanau nāpsu gatirnopari cāmbare | kasyacitsajjate'smākaṃ kapīśvara tavājñayā ||
English Translation
O lord of monkeys, who is there among us, who shall not at your command proceed to : water, sky or the region under the earth?
VR 4.28.26 अनुष्टुप्
तदाज्ञापय कः किं ते कृते वसतु कुत्रचित् । हरयो ह्यप्रधृष्यास्ते सन्ति कोट्यग्रतोऽनघ ॥
tadājñāpaya kaḥ kiṃ te kṛte vasatu kutracit | harayo hyapradhṛṣyāste santi koṭyagrato'nagha ||
English Translation
O blameless one, there are more than one koți of invincible monkeys under you, do you command, who shall proceed and to what quarter?
VR 4.28.27 अनुष्टुप्
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा काले साधुनिवेदितम् । सुग्रीवः सत्त्वसंपन्नश्चकार मतिमुत्तमाम् ॥
tasya tadvacanaṃ śrutvā kāle sādhuniveditam | sugrīvaḥ sattvasaṃpannaścakāra matimuttamām ||
English Translation
Hearing these words of Hanumān, said on a very proper occasion, the intelligent Sugrīva, made up his mind for a worthy end.
VR 4.28.28 अनुष्टुप्
स संदिदेशाभिमतं नीलं नित्यकृतोद्यमम् । दिक्षु सर्वासु सर्वेषां सैन्यानामुपसंग्रहे ॥
sa saṃdideśābhimataṃ nīlaṃ nityakṛtodyamam | dikṣu sarvāsu sarveṣāṃ sainyānāmupasaṃgrahe ||
English Translation
Thereupon the highly intelligent Sugrīva ordered the ever active Neela, to collect soldiers from various quarters. Do you so arrange as all my hosts and soldiers with their commanders soon come here.
VR 4.28.29 अनुष्टुप्
यथा सेना समग्रा मे यूथपालाश्च सर्वशः । समागच्छन्त्यसंगेन सेनाग्राणि तथा कुरु ॥
yathā senā samagrā me yūthapālāśca sarvaśaḥ | samāgacchantyasaṃgena senāgrāṇi tathā kuru ||
English Translation
'Let the entire army with leaders of different groups assemble here seperately. O chief of army act accordingly.
VR 4.28.30 उपजातिः
ये त्वन्तपालाः प्लवगाः शीघ्रगा व्यवसायिनः । समानयन्तु ते सैन्यं त्वरिताः शासनान्मम । स्वयं चानन्तरं सैन्यं भवानेवानुपश्यतु ॥
ye tvantapālāḥ plavagāḥ śīghragā vyavasāyinaḥ | samānayantu te sainyaṃ tvaritāḥ śāsanānmama | svayaṃ cānantaraṃ sainyaṃ bhavānevānupaśyatu ||
English Translation
Do you soon bring here at my behest all the energetic and quick-coursing monkeys and commanders spreading their conquests to the end of the earth.
VR 4.28.31 अनुष्टुप्
त्रिपञ्चरात्रादूर्ध्वं यः प्राप्नुयान्नेह वानरः । तस्य प्राणान्तिको दण्डो नात्र कार्या विचारणा ॥
tripañcarātrādūrdhvaṃ yaḥ prāpnuyānneha vānaraḥ | tasya prāṇāntiko daṇḍo nātra kāryā vicāraṇā ||
English Translation
(After their arrival) do you yourself inspect and count all those monkeys. He who shall not reach here within fifteen days shall be punished with the loss of his life.
VR 4.28.32 वंशस्थम्
हरींश्च वृद्धानुपयातु साङ्गदो; भवान्ममाज्ञामधिकृत्य निश्चिताम् । इति व्यवस्थां हरिपुंगवेश्वरो; विधाय वेश्म प्रविवेश वीर्यवान् ॥
harīṃśca vṛddhānupayātu sāṅgado; bhavānmamājñāmadhikṛtya niścitām | iti vyavasthāṃ haripuṃgaveśvaro; vidhāya veśma praviveśa vīryavān ||
English Translation
There is no need of scrutinizing my orders. Abiding by my order, do you see along with Angada all the elderly monkeys. having thus arranged, that best of monkeys entered the inner apartment.
← Previous (Ch. 285) Full Table of Contents Next (Ch. 287) →