Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 3 (Araṇyakāṇḍa) • Sarga 13

Araṇyakāṇḍa Sarga 13

अरण्यकाण्डम् • सर्गः 13

Araṇyakāṇḍa Sarga 13 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 36 verses.

Total: 36 Verses • Citations: VR 3.13.1–36 • 175 Lexicon Terms
VR 3.13.1 अनुष्टुप्
अथ पञ्चवटीं गच्छन्नन्तरा रघुनन्दनः । आससाद महाकायं गृध्रं भीमपराक्रमम् ॥
atha pañcavaṭīṃ gacchannantarā raghunandanaḥ | āsasāda mahākāyaṃ gṛdhraṃ bhīmaparākramam ||
English Translation
As he was proceeding to Pancavati, Raghu's son saw a huge-bodied vulture of terrible prowess.
VR 3.13.2 अनुष्टुप्
तं दृष्ट्वा तौ महाभागौ वनस्थं रामलक्ष्मणौ । मेनाते राक्षसं पक्षिं ब्रुवाणौ को भवानिति ॥
taṃ dṛṣṭvā tau mahābhāgau vanasthaṃ rāmalakṣmaṇau | menāte rākṣasaṃ pakṣiṃ bruvāṇau ko bhavāniti ||
English Translation
And seeing him in the forest, the exalted Rāma and Lakşmaņa, as they were conversing with each other, knowing the bird to be (in reality) a Raksasa, asked him, saying, Who are you?
VR 3.13.3 अनुष्टुप्
स तौ मधुरया वाचा सौम्यया प्रीणयन्निव । उवाच वत्स मां विद्धि वयस्यं पितुरात्मनः ॥
sa tau madhurayā vācā saumyayā prīṇayanniva | uvāca vatsa māṃ viddhi vayasyaṃ piturātmanaḥ ||
English Translation
There-upon, in soft and sweet words, he, pleasing them, said, My child, know me for a friend of your father.'
VR 3.13.4 अनुष्टुप्
स तं पितृसखं बुद्ध्वा पूजयामास राघवः । स तस्य कुलमव्यग्रमथ पप्रच्छ नाम च ॥
sa taṃ pitṛsakhaṃ buddhvā pūjayāmāsa rāghavaḥ | sa tasya kulamavyagramatha papraccha nāma ca ||
English Translation
Knowing him to be a friend of his sire, Rāghava paid him homage, and enquired for his name and lineage.
VR 3.13.5 अनुष्टुप्
रामस्य वचनं श्रुत्वा कुलमात्मानमेव च । आचचक्षे द्विजस्तस्मै सर्वभूतसमुद्भवम् ॥
rāmasya vacanaṃ śrutvā kulamātmānameva ca | ācacakṣe dvijastasmai sarvabhūtasamudbhavam ||
English Translation
Hearing Rama's words, he mentioned his own lineage, and related the origin of all beings.
VR 3.13.6 अनुष्टुप्
पूर्वकाले महाबाहो ये प्रजापतयोऽभवन् । तान्मे निगदतः सर्वानादितः शृणु राघव ॥
pūrvakāle mahābāho ye prajāpatayo'bhavan | tānme nigadataḥ sarvānāditaḥ śṛṇu rāghava ||
English Translation
O mighty-armed one, I shall describe (to you) from the very beginning the (history of) those that were Prajāpatis in days of yore.
VR 3.13.7 अनुष्टुप्
कर्दमः प्रथमस्तेषां विकृतस्तदनन्तरम् । शेषश्च संश्रयश्चैव बहुपुत्रश्च वीर्यवान् ॥
kardamaḥ prathamasteṣāṃ vikṛtastadanantaram | śeṣaśca saṃśrayaścaiva bahuputraśca vīryavān ||
VR 3.13.8 अनुष्टुप्
स्थाणुर्मरीचिरत्रिश्च क्रतुश्चैव महाबलः । पुलस्त्यश्चाङ्गिराश्चैव प्रचेताः पुलहस्तथा ॥
sthāṇurmarīciratriśca kratuścaiva mahābalaḥ | pulastyaścāṅgirāścaiva pracetāḥ pulahastathā ||
VR 3.13.9 अनुष्टुप्
दक्षो विवस्वानपरोऽरिष्टनेमिश्च राघव । कश्यपश्च महातेजास्तेषामासीच्च पश्चिमः ॥
dakṣo vivasvānaparo'riṣṭanemiśca rāghava | kaśyapaśca mahātejāsteṣāmāsīcca paścimaḥ ||
VR 3.13.10 अनुष्टुप्
प्रजापतेस्तु दक्षस्य बभूवुरिति नः श्रुतम् । षष्टिर्दुहितरो राम यशस्विन्यो महायशः ॥
prajāpatestu dakṣasya babhūvuriti naḥ śrutam | ṣaṣṭirduhitaro rāma yaśasvinyo mahāyaśaḥ ||
English Translation
The Prajāpati Dakşa, it has been heard by us, O Rāma, had sixty famous and illustrious daughters.
VR 3.13.11 अनुष्टुप्
कश्यपः प्रतिजग्राह तासामष्टौ सुमध्यमाः । अदितिं च दितिं चैव दनूमपि च कालकाम् ॥
kaśyapaḥ pratijagrāha tāsāmaṣṭau sumadhyamāḥ | aditiṃ ca ditiṃ caiva danūmapi ca kālakām ||
English Translation
Of these Kaśyapa wed eight, with elegant waists; Aditi, Diti, Danu, Kālikā, Tamră, Krodhavāśa, Manu and Analā.
VR 3.13.12 अनुष्टुप्
ताम्रां क्रोधवशां चैव मनुं चाप्यनलामपि । तास्तु कन्यास्ततः प्रीतः कश्यपः पुनरब्रवीत् ॥
tāmrāṃ krodhavaśāṃ caiva manuṃ cāpyanalāmapi | tāstu kanyāstataḥ prītaḥ kaśyapaḥ punarabravīt ||
VR 3.13.13 अनुष्टुप्
पुत्रांस्त्रैलोक्यभर्तॄन्वै जनयिष्यथ मत्समान् । अदितिस्तन्मना राम दितिश्च दनुरेव च ॥
putrāṃstrailokyabhartṝnvai janayiṣyatha matsamān | aditistanmanā rāma ditiśca danureva ca ||
VR 3.13.14 अनुष्टुप्
कालका च महाबाहो शेषास्त्वमनसोऽभवन् । अदित्यां जज्ञिरे देवास्त्रयस्त्रिंशदरिंदम ॥
kālakā ca mahābāho śeṣāstvamanaso'bhavan | adityāṃ jajñire devāstrayastriṃśadariṃdama ||
VR 3.13.15 अनुष्टुप्
आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च परंतप । दितिस्त्वजनयत्पुत्रान्दैत्यांस्तात यशस्विनः ॥
ādityā vasavo rudrā aśvinau ca paraṃtapa | ditistvajanayatputrāndaityāṃstāta yaśasvinaḥ ||
English Translation
O dear Rama, Diti bore glorious sons called Daityas and this earth with all the forests and seas belonged to them.
VR 3.13.16 अनुष्टुप्
तेषामियं वसुमती पुरासीत्सवनार्णवा । दनुस्त्वजनयत्पुत्रमश्वग्रीवमरिंदम ॥
teṣāmiyaṃ vasumatī purāsītsavanārṇavā | danustvajanayatputramaśvagrīvamariṃdama ||
VR 3.13.17 अनुष्टुप्
नरकं कालकं चैव कालकापि व्यजायत । क्रौञ्चीं भासीं तथा श्येनीं धृतराष्ट्रीं तथा शुकीम् ॥
narakaṃ kālakaṃ caiva kālakāpi vyajāyata | krauñcīṃ bhāsīṃ tathā śyenīṃ dhṛtarāṣṭrīṃ tathā śukīm ||
English Translation
To Tamra were born, Krounchi, Bhasi, Syeni, Dhrutharashtri and Suki. Altogether they were five beautiful young maids famous in the world.
VR 3.13.18 अनुष्टुप्
ताम्रापि सुषुवे कन्याः पञ्चैता लोकविश्रुताः । उलूकाञ्जनयत्क्रौञ्ची भासी भासान्व्यजायत ॥
tāmrāpi suṣuve kanyāḥ pañcaitā lokaviśrutāḥ | ulūkāñjanayatkrauñcī bhāsī bhāsānvyajāyata ||
VR 3.13.19 अनुष्टुप्
श्येनी श्येनांश्च गृध्रांश्च व्यजायत सुतेजसः । धृतराष्ट्री तु हंसांश्च कलहंसांश्च सर्वशः ॥
śyenī śyenāṃśca gṛdhrāṃśca vyajāyata sutejasaḥ | dhṛtarāṣṭrī tu haṃsāṃśca kalahaṃsāṃśca sarvaśaḥ ||
English Translation
Krounchi gave birth to owls, Bhasi to Bhasa birds, Synei to bright hawks and vultures, Dhrutharashtri to swans and chakravakas with sweet notes.
VR 3.13.20 अनुष्टुप्
चक्रवाकांश्च भद्रं ते विजज्ञे सापि भामिनी । शुकी नतां विजज्ञे तु नताया विनता सुता ॥
cakravākāṃśca bhadraṃ te vijajñe sāpi bhāminī | śukī natāṃ vijajñe tu natāyā vinatā sutā ||
English Translation
Dhrutharashtri, a female bird of great lustre gave birth to chakravakas too. Suki gave birth to Nata and from Nata, Vinata was born. Be blessed, O Rama
VR 3.13.21 अनुष्टुप्
दशक्रोधवशा राम विजज्ञेऽप्यात्मसंभवाः । मृगीं च मृगमन्दां च हरीं भद्रमदामपि ॥
daśakrodhavaśā rāma vijajñe'pyātmasaṃbhavāḥ | mṛgīṃ ca mṛgamandāṃ ca harīṃ bhadramadāmapi ||
English Translation
And Krodhavasā, O Rāma, brought forth ten daughters viz., Mrgi, Mrgamanda, Hari, Bhadramadā, Mātangi, Śårdūlī, Śvetā, Surabhi crowned with every (auspicious mark), Surasā and Kadrukā.
VR 3.13.22 अनुष्टुप्
मातङ्गीमथ शार्दूलीं श्वेतां च सुरभीं तथा । सर्वलक्षणसंपन्नां सुरसां कद्रुकामपि ॥
mātaṅgīmatha śārdūlīṃ śvetāṃ ca surabhīṃ tathā | sarvalakṣaṇasaṃpannāṃ surasāṃ kadrukāmapi ||
English Translation
And Krodhavasā, O Rāma, brought forth ten daughters viz., Mrgi, Mrgamanda, Hari, Bhadramadā, Mātangi, Śårdūlī, Śvetā, Surabhi crowned with every (auspicious mark), Surasā and Kadrukā.
VR 3.13.23 अनुष्टुप्
अपत्यं तु मृगाः सर्वे मृग्या नरवरोत्तम । ऋष्काश्च मृगमन्दायाः सृमराश्चमरास्तथा ॥
apatyaṃ tu mṛgāḥ sarve mṛgyā naravarottama | ṛṣkāśca mṛgamandāyāḥ sṛmarāścamarāstathā ||
English Translation
You foremost of the best of men, Mrgi's sons were all the deer, and those of Mſgamandã were bears, Srmaras and Camaras.
VR 3.13.24 अनुष्टुप्
ततस्त्विरावतीं नाम जज्ञे भद्रमदा सुताम् । तस्यास्त्वैरावतः पुत्रो लोकनाथो महागजः ॥
tatastvirāvatīṃ nāma jajñe bhadramadā sutām | tasyāstvairāvataḥ putro lokanātho mahāgajaḥ ||
English Translation
And Bhadramadā bore one daughter, Irāvati. And Irāvati's son is the mighty elephant; who is the lord of the worlds.
VR 3.13.25 अनुष्टुप्
हर्याश्च हरयोऽपत्यं वानराश्च तपस्विनः । गोलाङ्गूलांश्च शार्दूली व्याघ्रांश्चाजनयत्सुतान् ॥
haryāśca harayo'patyaṃ vānarāśca tapasvinaḥ | golāṅgūlāṃśca śārdūlī vyāghrāṃścājanayatsutān ||
English Translation
And Hari's sons are lions and the nimble monkeys. And Śārdúlí brought forth as her sons, Golāngūlas, and tigers; and the offspring of Matangi were mad elephants, O best of men. And Śvetā, O Kākutstha, gave birth to the elephants of the cardinal points.
VR 3.13.26 अनुष्टुप्
मातङ्ग्यास्त्वथ मातङ्गा अपत्यं मनुजर्षभ । दिशागजं तु श्वेताक्षं श्वेता व्यजनयत्सुतम् ॥
mātaṅgyāstvatha mātaṅgā apatyaṃ manujarṣabha | diśāgajaṃ tu śvetākṣaṃ śvetā vyajanayatsutam ||
VR 3.13.27 अनुष्टुप्
ततो दुहितरौ राम सुरभिर्देव्यजायत । रोहिणीं नाम भद्रं ते गन्धर्वीं च यशस्विनीम् ॥
tato duhitarau rāma surabhirdevyajāyata | rohiṇīṃ nāma bhadraṃ te gandharvīṃ ca yaśasvinīm ||
English Translation
O Rāma, then, Surabhi gave birth to two daughters-the famous Rohini, and Gandharvi.
VR 3.13.28 अनुष्टुप्
रोहिण्यजनयद्गा वै गन्धर्वी वाजिनः सुतान् । सुरसाजनयन्नागान्राम कद्रूश्च पन्नगान् ॥
rohiṇyajanayadgā vai gandharvī vājinaḥ sutān | surasājanayannāgānrāma kadrūśca pannagān ||
English Translation
Rohini produced kine, and the sons of Gandharvī are horses. And Surasā, O Rāma, gave birth to Nāgas, and Kadru to Pannagas.
VR 3.13.29 अनुष्टुप्
मनुर्मनुष्याञ्जनयत्कश्यपस्य महात्मनः । ब्राह्मणान्क्षत्रियान्वैश्याञ्शूद्रांश्च मनुजर्षभ ॥
manurmanuṣyāñjanayatkaśyapasya mahātmanaḥ | brāhmaṇānkṣatriyānvaiśyāñśūdrāṃśca manujarṣabha ||
English Translation
Kāśyapa's other wife Manu begot mankind-Brahmanas, Ksatriyas, Vaisyas, and Sudras.
VR 3.13.30 अनुष्टुप्
मुखतो ब्राह्मणा जाता उरसः क्षत्रियास्तथा । ऊरुभ्यां जज्ञिरे वैश्याः पद्भ्यां शूद्रा इति श्रुतिः ॥
mukhato brāhmaṇā jātā urasaḥ kṣatriyāstathā | ūrubhyāṃ jajñire vaiśyāḥ padbhyāṃ śūdrā iti śrutiḥ ||
English Translation
From the mouth, it is known sprang Brahmanas, from the breast, Ksatriya, from the thighs, Vaisyas, and from the feet, Sudras.
VR 3.13.31 अनुष्टुप्
सर्वान्पुण्यफलान्वृक्षाननलापि व्यजायत । विनता च शुकी पौत्री कद्रूश्च सुरसा स्वसा ॥
sarvānpuṇyaphalānvṛkṣānanalāpi vyajāyata | vinatā ca śukī pautrī kadrūśca surasā svasā ||
English Translation
And Anală produced all trees bearing sacred fruits. Vinatā (was) Śuki' grand-daughter, and Kadru, Surasā's aunt.
VR 3.13.32 अनुष्टुप्
कद्रूर्नागसहस्क्रं तु विजज्ञे धरणीधरम् । द्वौ पुत्रौ विनतायास्तु गरुडोऽरुण एव च ॥
kadrūrnāgasahaskraṃ tu vijajñe dharaṇīdharam | dvau putrau vinatāyāstu garuḍo'ruṇa eva ca ||
English Translation
And Kadru gave birth to a thousand Nāgas with the holder of the Earth. And Vinatā brought forth two sons-Garuda and Aruna.
VR 3.13.33 अनुष्टुप्
तस्माज्जातोऽहमरुणात्संपातिश्च ममाग्रजः । जटायुरिति मां विद्धि श्येनीपुत्रमरिंदम ॥
tasmājjāto'hamaruṇātsaṃpātiśca mamāgrajaḥ | jaṭāyuriti māṃ viddhi śyenīputramariṃdama ||
English Translation
An from Aruņa sprang myself and my elder brother Sampāti subduer of enemies, know me for Jatayu, the son of Syeni.
VR 3.13.34 अनुष्टुप्
सोऽहं वाससहायस्ते भविष्यामि यदीच्छसि । सीतां च तात रक्षिष्ये त्वयि याते सलक्ष्मणे ॥
so'haṃ vāsasahāyaste bhaviṣyāmi yadīcchasi | sītāṃ ca tāta rakṣiṣye tvayi yāte salakṣmaṇe ||
English Translation
If you will, I shall become your help during your abode (in the woods). And, O child, I shall protect Sītā when you shall go out along with Laksimana.
VR 3.13.35 वंशस्थम्
जटायुषं तु प्रतिपूज्य राघवो; मुदा परिष्वज्य च संनतोऽभवत् । पितुर्हि शुश्राव सखित्वमात्मवा;ञ्जटायुषा संकथितं पुनः पुनः ॥
jaṭāyuṣaṃ tu pratipūjya rāghavo; mudā pariṣvajya ca saṃnato'bhavat | piturhi śuśrāva sakhitvamātmavā;ñjaṭāyuṣā saṃkathitaṃ punaḥ punaḥ ||
English Translation
There Rāghava paying homage to Jațāyu, and embracing him jcyfully, bent low; and that selfpossessed one listened to the story of Jațāyu's friendship with his father, as related by him repeatedly.
VR 3.13.36 वंशस्थम्
स तत्र सीतां परिदाय मैथिलीं; सहैव तेनातिबलेन पक्षिणा । जगाम तां पञ्चवटीं सलक्ष्मणो; रिपून्दिधक्षञ्शलभानिवानलः ॥
sa tatra sītāṃ paridāya maithilīṃ; sahaiva tenātibalena pakṣiṇā | jagāma tāṃ pañcavaṭīṃ salakṣmaṇo; ripūndidhakṣañśalabhānivānalaḥ ||
English Translation
Then consigning to that bird of exceeding strength, Mithila's daughter, Sita, Rama accompanied by Lakşmana went to Pañcavatī, destroying his foes and protecting the worlds.
← Previous (Ch. 199) Full Table of Contents Next (Ch. 201) →