गते पुरोहिते रामः स्नातो नियतमानसः । सह पत्न्या विशालाक्ष्या नारायणमुपागमत् ॥
gate purohite rāmaḥ snāto niyatamānasaḥ | saha patnyā viśālākṣyā nārāyaṇamupāgamat ||
English Translation
With the family priest (Vasistha) gone, Rama had his bath, and with his mind under control came to Lord Narayana along with his largeeyed consort, Sita. (with an intention to worship him)
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गते
गम् [6. Ā.]
पुरोहिते
पुरोहित [m]
रामः
राम [m]
स्नातो
स्ना [2. Ā.]
नियतमानसः
नियम् [1. Ā.]
नियतमानसः
मानस [n]
सह
सह [ind]
पत्न्या
पत्नी [f]
विशालाक्ष्या
विशाल [adj]
विशालाक्ष्या
अक्ष [adj]
नारायणम्
नारायण [m]
उपागमत्
उपगम् [6. P.]
प्रगृह्य शिरसा पात्रीं हविषो विधिवत्तदा । महते दैवतायाज्यं जुहाव ज्वलितेऽनले ॥
pragṛhya śirasā pātrīṃ haviṣo vidhivattadā | mahate daivatāyājyaṃ juhāva jvalite'nale ||
English Translation
Then holding the vessel containing havis on his head, he offered the oblations of clarified butter into the sacred fire for Visnu in accordance with ritual practices.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रगृह्य
प्रग्रह् [9. Ā.]
शिरसा
शिरस् [n]
पात्रीं
पात्री [f]
हविषो
हविस् [n]
विधिवत्
विधिवत् [ind]
तदा
तदा [ind]
महते
महत् [adj]
दैवतायाज्यं
दैवत [n]
दैवतायाज्यं
आज्य [n]
जुहाव
हु [3. Ā.]
ज्वलिते
ज्वल् [1. Ā.]
ऽनले
अनल [m]
शेषं च हविषस्तस्य प्राश्याशास्यात्मनः प्रियम् । ध्यायन्नारायणं देवं स्वास्तीर्णे कुशसंस्तरे ॥
śeṣaṃ ca haviṣastasya prāśyāśāsyātmanaḥ priyam | dhyāyannārāyaṇaṃ devaṃ svāstīrṇe kuśasaṃstare ||
English Translation
The son of the king (Rama) partook the remainder of the havis seeking his own welfare. With a restrained mind and a vow of silence, he meditated upon Lord Narayana and slept along with Vaidehi on a wellspread bed of kusha grass in the auspicious temple of lord Visnu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शेषं
शेष [mn]
च
च [ind]
हविषस्
हविस् [n]
तस्य
तद् [pron]
प्राश्याशास्यात्मनः
प्राश् [1. Ā.]
प्राश्याशास्यात्मनः
आशास् [1. P.]
प्राश्याशास्यात्मनः
आत्मन् [m]
प्रियम्
प्रिय [adj]
ध्यायन्
ध्या [3. Ā.]
नारायणं
नारायण [m]
देवं
देव [m]
स्वास्तीर्णे
सु [ind]
स्वास्तीर्णे
आस्तृ [5. P.]
कुशसंस्तरे
कुश [mn]
कुशसंस्तरे
संस्तर [m]
वाग्यतः सह वैदेह्या भूत्वा नियतमानसः । श्रीमत्यायतने विष्णोः शिश्ये नरवरात्मजः ॥
vāgyataḥ saha vaidehyā bhūtvā niyatamānasaḥ | śrīmatyāyatane viṣṇoḥ śiśye naravarātmajaḥ ||
English Translation
The son of the king (Rama) partook the remainder of the havis seeking his own welfare. With a restrained mind and a vow of silence, he meditated upon Lord Narayana and slept along with Vaidehi on a wellspread bed of kusha grass in the auspicious temple of lord Visnu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वाग्यतः
वाग्यत [adj]
सह
सह [ind]
वैदेह्या
वैदेही [f]
भूत्वा
भू [1. Ā.]
नियतमानसः
नियम् [1. Ā.]
नियतमानसः
मानस [n]
श्रीमत्य्
श्रीमत् [adj]
आयतने
आयतन [n]
विष्णोः
विष्णु [m]
शिश्ये
शी [1. Ā.]
नरवरात्मजः
नर [m]
नरवरात्मजः
वर [adj]
नरवरात्मजः
आत्मज [m]
एकयामावशिष्टायां रात्र्यां प्रतिविबुध्य सः । अलंकारविधिं कृत्स्नं कारयामास वेश्मनः ॥
ekayāmāvaśiṣṭāyāṃ rātryāṃ prativibudhya saḥ | alaṃkāravidhiṃ kṛtsnaṃ kārayāmāsa veśmanaḥ ||
English Translation
He got up (Rama) with one yama (three hours) of the night still left, and had his entire residence decorated.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकयामावशिष्टायां
एक [pron]
एकयामावशिष्टायां
याम [m]
एकयामावशिष्टायां
अवशिष् [7. P.]
रात्र्यां
रात्रि [f]
प्रतिविबुध्य
प्रतिविबुध् [4. Ā.]
सः
तद् [pron]
अलंकारविधिं
अलंकार [m]
अलंकारविधिं
विधि [m]
कृत्स्नं
कृत्स्न [adj]
कारयामास
कारय् [10. Ā.]
वेश्मनः
वेश्मन् [n]
तत्र शृण्वन्सुखा वाचः सूतमागधबन्दिनाम् । पूर्वां संध्यामुपासीनो जजाप यतमानसः ॥
tatra śṛṇvansukhā vācaḥ sūtamāgadhabandinām | pūrvāṃ saṃdhyāmupāsīno jajāpa yatamānasaḥ ||
English Translation
Then (in the last watch of the night) hearing the pleasant words of bards and panegyrists he attended to early morning rites and intoned Gayatri with a concentrated mind.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
शृण्वन्
श्रु [4. P.]
सुखा
सुख [adj]
वाचः
वाच् [f]
सूतमागधबन्दिनाम्
सूत [m]
सूतमागधबन्दिनाम्
मागध [m]
सूतमागधबन्दिनाम्
बन्दिन् [m]
पूर्वां
पूर्व [pron]
संध्याम्
संध्या [f]
उपासीनो
उपास् [4. P.]
जजाप
जप् [4. Ā.]
यतमानसः
यम् [6. P.]
यतमानसः
मानस [n]
तुष्टाव प्रणतश्चैव शिरसा मधुसूदनम् । विमलक्षौमसंवीतो वाचयामास च द्विजान् ॥
tuṣṭāva praṇataścaiva śirasā madhusūdanam | vimalakṣaumasaṃvīto vācayāmāsa ca dvijān ||
English Translation
Clad in spotless silk garments, he extoled Lord Madhusudana (Visnu) with his head bowed low. He listened to the purificatory mantras recited by brahmins.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तुष्टाव
स्तु [1. Ā.]
प्रणतश्
प्रणम् [1. Ā.]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
शिरसा
शिरस् [n]
मधुसूदनम्
मधुसूदन [m]
विमलक्षौमसंवीतो
विमल [adj]
विमलक्षौमसंवीतो
क्षौम [n]
विमलक्षौमसंवीतो
संव्ये [4. Ā.]
वाचयामास
वाचय् [10. Ā.]
च
च [ind]
द्विजान्
द्विज [m]
तेषां पुण्याहघोषोऽथ गम्भीरमधुरस्तदा । अयोध्यां पूरयामास तूर्यघोषानुनादितः ॥
teṣāṃ puṇyāhaghoṣo'tha gambhīramadhurastadā | ayodhyāṃ pūrayāmāsa tūryaghoṣānunāditaḥ ||
English Translation
And then the deep and sweet proclamations of 'This is an auspicious day' mingled with the sounds of trumpets reverberated (the city of) Ayodhya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
पुण्याहघोषो
पुण्य [adj]
पुण्याहघोषो
अह [mn]
पुण्याहघोषो
घोष [m]
ऽथ
अथ [ind]
गम्भीरमधुरस्
गम्भीर [adj]
गम्भीरमधुरस्
मधुर [adj]
तदा
तदा [ind]
अयोध्यां
अयोध्या [f]
पूरयामास
पूरय् [10. Ā.]
तूर्यघोषानुनादितः
तूर्य [mn]
तूर्यघोषानुनादितः
घोष [m]
तूर्यघोषानुनादितः
अनुनादय् [10. P.]
कृतोपवासं तु तदा वैदेह्या सह राघवम् । अयोध्या निलयः श्रुत्वा सर्वः प्रमुदितो जनः ॥
kṛtopavāsaṃ tu tadā vaidehyā saha rāghavam | ayodhyā nilayaḥ śrutvā sarvaḥ pramudito janaḥ ||
English Translation
The residents of Ayodhya were happy to hear that the scion of the Raghus (Rama) along with princess of Videha (Sita) had undertaken the fast.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृतोपवासं
कृ [2. Ā.]
कृतोपवासं
उपवास [m]
तु
तु [ind]
तदा
तदा [ind]
वैदेह्या
वैदेही [f]
सह
सह [ind]
राघवम्
राघव [m]
अयोध्यानिलयः
अयोध्या [f]
अयोध्यानिलयः
निलय [m]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
सर्वः
सर्व [pron]
प्रमुदितो
प्रमुद् [1. P.]
जनः
जन [m]
ततः पौरजनः सर्वः श्रुत्वा रामाभिषेचनम् । प्रभातां रजनीं दृष्ट्वा चक्रे शोभां परां पुनः ॥
tataḥ paurajanaḥ sarvaḥ śrutvā rāmābhiṣecanam | prabhātāṃ rajanīṃ dṛṣṭvā cakre śobhāṃ parāṃ punaḥ ||
English Translation
Having heard about the coronation of Rama, all the citizens began to decorate the city soon after daybreak.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पौरजनः
पौर [m]
पौरजनः
जन [m]
सर्वः
सर्व [pron]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
रामाभिषेचनम्
राम [m]
रामाभिषेचनम्
अभिषेचन [n]
प्रभातां
प्रभा [2. P.]
रजनीं
रजनी [f]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
चक्रे
कृ [2. Ā.]
शोभां
शोभा [f]
परां
पर [pron]
पुनः
पुनर् [ind]
सिताभ्रशिखराभेषु देवतायतनेषु च । चतुष्पथेषु रथ्यासु चैत्येष्वट्टालकेषु च ॥
sitābhraśikharābheṣu devatāyataneṣu ca | catuṣpatheṣu rathyāsu caityeṣvaṭṭālakeṣu ca ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सिताभ्रशिखराभेषु
सित [adj]
सिताभ्रशिखराभेषु
अभ्र [mn]
सिताभ्रशिखराभेषु
शिखर [mn]
सिताभ्रशिखराभेषु
आभ [adj]
देवतायतनेषु
देवता [f]
देवतायतनेषु
आयतन [n]
च
च [ind]
चतुष्पथेषु
चतुष्पथ [mn]
रथ्यासु
रथ्या [f]
चैत्येष्व्
चैत्य [mn]
अट्टालकेषु
अट्टालक [mn]
च
च [ind]
नानापण्यसमृद्धेषु वणिजामापणेषु च । कुटुम्बिनां समृद्धेषु श्रीमत्सु भवनेषु च ॥
nānāpaṇyasamṛddheṣu vaṇijāmāpaṇeṣu ca | kuṭumbināṃ samṛddheṣu śrīmatsu bhavaneṣu ca ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नानापण्यसमृद्धेषु
नाना [ind]
नानापण्यसमृद्धेषु
पण्य [n]
नानापण्यसमृद्धेषु
समृध् [4. Ā.]
वणिजाम्
वणिज् [m]
आपणेषु
आपण [m]
च
च [ind]
कुटुम्बिनां
कुटुम्बिन् [m]
समृद्धेषु
समृध् [4. Ā.]
श्रीमत्सु
श्रीमत् [adj]
भवनेषु
भवन [n]
च
च [ind]
सभासु चैव सर्वासु वृक्षेष्वालक्षितेषु च । ध्वजाः समुच्छ्रिताश्चित्राः पताकाश्चाभवंस्तदा ॥
sabhāsu caiva sarvāsu vṛkṣeṣvālakṣiteṣu ca | dhvajāḥ samucchritāścitrāḥ patākāścābhavaṃstadā ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सभासु
सभा [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
सर्वासु
सर्व [pron]
वृक्षेष्व्
वृक्ष [m]
आलक्षितेषु
आलक्षय् [10. Ā.]
च
च [ind]
ध्वजाः
ध्वज [mn]
समुच्छ्रिताश्
समुच्छ्रि [1. P.]
चित्राः
चित्र [adj]
पताकाश्
पताका [f]
चाभवंस्
च [ind]
चाभवंस्
भू [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
नटनर्तकसंघानां गायकानां च गायताम् । मनःकर्णसुखा वाचः शुश्रुवुश्च ततस्ततः ॥
naṭanartakasaṃghānāṃ gāyakānāṃ ca gāyatām | manaḥkarṇasukhā vācaḥ śuśruvuśca tatastataḥ ||
English Translation
Troupes of actors and dancers entertained the people with songs pleasing to the mind and ears and their utterances were heard here and there.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नटनर्तकसंघानां
नट [m]
नटनर्तकसंघानां
नर्तक [m]
नटनर्तकसंघानां
संघ [m]
गायकानां
गायक [m]
च
च [ind]
गायताम्
गा [2. P.]
मनःकर्णसुखा
मनस् [n]
मनःकर्णसुखा
कर्ण [m]
मनःकर्णसुखा
सुख [adj]
वाचः
वाच् [f]
शुश्रुवुश्
श्रु [4. P.]
च
च [ind]
ततस्
ततस् [ind]
ततः
ततस् [ind]
रामाभिषेकयुक्ताश्च कथाश्चक्रुर्मिथो जनाः । रामाभिषेके संप्राप्ते चत्वरेषु गृहेषु च ॥
rāmābhiṣekayuktāśca kathāścakrurmitho janāḥ | rāmābhiṣeke saṃprāpte catvareṣu gṛheṣu ca ||
English Translation
As the time for Rama's coronation was approaching, men in public squares and in private houses talked with one another about the consecration of Rama.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रामाभिषेकयुक्ताश्
राम [m]
रामाभिषेकयुक्ताश्
अभिषेक [m]
रामाभिषेकयुक्ताश्
युज् [6. Ā.]
च
च [ind]
कथाश्
कथा [f]
चक्रुर्
कृ [2. Ā.]
मिथो
मिथस् [ind]
जनाः
जन [m]
रामाभिषेके
राम [m]
रामाभिषेके
अभिषेक [m]
सम्प्राप्ते
सम्प्राप् [5. Ā.]
चत्वरेषु
चत्वर [mn]
गृहेषु
गृह [mn]
च
च [ind]
बाला अपि क्रीडमाना गृहद्वारेषु संघशः । रामाभिषेकसंयुक्ताश्चक्रुरेव मिथः कथाः ॥
bālā api krīḍamānā gṛhadvāreṣu saṃghaśaḥ | rāmābhiṣekasaṃyuktāścakrureva mithaḥ kathāḥ ||
English Translation
Similarly children playing in groups in front of the houses also related to each other stories regarding the coronation of Rama.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बाला
बाल [m]
अपि
अपि [ind]
क्रीडमाना
क्रीड् [1. Ā.]
गृहद्वारेषु
गृह [mn]
गृहद्वारेषु
द्वार [n]
संघशः
संघशस् [ind]
रामाभिषेकसंयुक्ताश्
राम [m]
रामाभिषेकसंयुक्ताश्
अभिषेक [m]
रामाभिषेकसंयुक्ताश्
संयुज् [7. Ā.]
चक्रुर्
कृ [2. Ā.]
एव
एव [ind]
मिथः
मिथस् [ind]
कथाः
कथा [f]
कृतपुष्पोपहारश्च धूपगन्धाधिवासितः । राजमार्गः कृतः श्रीमान्पौरै रामाभिषेचने ॥
kṛtapuṣpopahāraśca dhūpagandhādhivāsitaḥ | rājamārgaḥ kṛtaḥ śrīmānpaurai rāmābhiṣecane ||
English Translation
On the occasion of Rama's coronation the highway, strewn with flowers and rendered fragrant with the burning of incense by the citizens looked glorious.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृतपुष्पोपहारश्
कृ [2. Ā.]
कृतपुष्पोपहारश्
पुष्प [n]
कृतपुष्पोपहारश्
उपहार [mn]
च
च [ind]
धूपगन्धाधिवासितः
धूप [m]
धूपगन्धाधिवासितः
गन्ध [mn]
धूपगन्धाधिवासितः
अधिवासित [adj]
राजमार्गः
राजमार्ग [m]
कृतः
कृ [2. Ā.]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
पौरै
पौर [m]
रामाभिषेचने
राम [m]
रामाभिषेचने
अभिषेचन [n]
प्रकाशीकरणार्थं च निशागमनशङ्कया । दीपवृक्षांस्तथा चक्रुरनु रथ्यासु सर्वशः ॥
prakāśīkaraṇārthaṃ ca niśāgamanaśaṅkayā | dīpavṛkṣāṃstathā cakruranu rathyāsu sarvaśaḥ ||
English Translation
In the same way lest night should fall (by the time the installation ceremony was completed), the streets were provided with lamps in the shape of trees to light them up.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रकाशीकरणार्थं
प्रकाशीकरण [n]
प्रकाशीकरणार्थं
अर्थ [mn]
च
च [ind]
निशागमनशङ्कया
निशा [f]
निशागमनशङ्कया
गमन [n]
निशागमनशङ्कया
शङ्का [f]
दीपवृक्षांस्
दीपवृक्ष [m]
तथा
तथा [ind]
चक्रुर्
कृ [2. Ā.]
अनु
अनु [ind]
रथ्यासु
रथ्या [f]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
अलंकारं पुरस्यैवं कृत्वा तत्पुरवासिनः । आकाङ्क्षमाणा रामस्य यौवराज्याभिषेचनम् ॥
alaṃkāraṃ purasyaivaṃ kṛtvā tatpuravāsinaḥ | ākāṅkṣamāṇā rāmasya yauvarājyābhiṣecanam ||
English Translation
Thus the residents of Ayodhya decorated the city and eagerly waited for Rama's cornonation as heirapparent. Gathered in groups at public squares and in the assembly halls they conversed among themselves about the event, praising Dasaratha, the lord among men.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अलंकारं
अलंकार [m]
पुरस्यैवं
पुर [n]
पुरस्यैवं
एवम् [ind]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
तत्पुरवासिनः
तद् [pron]
तत्पुरवासिनः
पुर [n]
तत्पुरवासिनः
वासिन् [adj]
आकाङ्क्षमाणा
आकाङ्क्ष् [1. Ā.]
रामस्य
राम [m]
यौवराज्याभिषेचनम्
यौवराज्य [n]
यौवराज्याभिषेचनम्
अभिषेचन [n]
समेत्य संघशः सर्वे चत्वरेषु सभासु च । कथयन्तो मिथस्तत्र प्रशशंसुर्जनाधिपम् ॥
sametya saṃghaśaḥ sarve catvareṣu sabhāsu ca | kathayanto mithastatra praśaśaṃsurjanādhipam ||
English Translation
Thus the residents of Ayodhya decorated the city and eagerly waited for Rama's cornonation as heirapparent. Gathered in groups at public squares and in the assembly halls they conversed among themselves about the event, praising Dasaratha, the lord among men.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समेत्य
समे [2. P.]
संघशः
संघशस् [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
चत्वरेषु
चत्वर [mn]
सभासु
सभा [f]
च
च [ind]
कथयन्तो
कथय् [10. Ā.]
मिथस्
मिथस् [ind]
तत्र
तत्र [ind]
प्रशशंसुर्
प्रशंस् [1. Ā.]
जनाधिपम्
जनाधिप [m]
अहो महात्मा राजायमिक्ष्वाकुकुलनन्दनः । ज्ञात्वा यो वृद्धमात्मानं रामं राज्येऽभिषेक्ष्यति ॥
aho mahātmā rājāyamikṣvākukulanandanaḥ | jñātvā yo vṛddhamātmānaṃ rāmaṃ rājye'bhiṣekṣyati ||
English Translation
Oh having realised that he himself has grown old the highsouled king Dasaratha the veritable delight to the Ikshvaku race, is going to coronate Rama in the kingdom.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहो
अहो [ind]
महात्मा
महत् [adj]
महात्मा
आत्मन् [m]
राजायम्
राजन् [m]
राजायम्
इदम् [pron]
इक्ष्वाकुकुलनन्दनः
इक्ष्वाकु [m]
इक्ष्वाकुकुलनन्दनः
कुल [n]
इक्ष्वाकुकुलनन्दनः
नन्दन [m]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
यो
यद् [pron]
वृद्धम्
वृद्ध [adj]
आत्मानं
आत्मन् [m]
रामं
राम [m]
राज्ये
राज्य [n]
ऽभिषेक्ष्यति
अभिषिच् [4. P.]
सर्वे ह्यनुगृहीताः स्म यन्नो रामो महीपतिः । चिराय भविता गोप्ता दृष्टलोकपरावरः ॥
sarve hyanugṛhītāḥ sma yanno rāmo mahīpatiḥ | cirāya bhavitā goptā dṛṣṭalokaparāvaraḥ ||
English Translation
All of us are fortunate indeed that Rama who knows the world's high and low shall be our king, protector for a long time.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वे
सर्व [pron]
ह्य्
हि [ind]
अनुगृहीताः
अनुग्रह् [9. Ā.]
स्म
स्म [ind]
यन्
यत् [ind]
नो
मद् [pron]
रामो
राम [m]
महीपतिः
महीपति [m]
चिराय
चिर [adj]
भविता
भवितृ [adj]
गोप्ता
गोप्तृ [adj]
दृष्टलोकपरावरः
दृश् [6. P.]
दृष्टलोकपरावरः
लोक [m]
दृष्टलोकपरावरः
परावर [n]
अनुद्धतमना विद्वान्धर्मात्मा भ्रातृवत्सलः । यथा च भ्रातृषु स्निग्धस्तथास्मास्वपि राघवः ॥
anuddhatamanā vidvāndharmātmā bhrātṛvatsalaḥ | yathā ca bhrātṛṣu snigdhastathāsmāsvapi rāghavaḥ ||
English Translation
This scion of the Raghus (Rama) is free from arrogance, is learned, righteous and affectionate towards his brothers as much as towards us.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनुद्धतमना
अनुद्धत [m]
अनुद्धतमना
मनस् [n]
विद्वान्
विद्वस् [adj]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
भ्रातृवत्सलः
भ्रातृ [m]
भ्रातृवत्सलः
वत्सल [adj]
यथा
यथा [ind]
च
च [ind]
भ्रातृषु
भ्रातृ [m]
स्निग्धस्
स्निग्ध [adj]
तथास्मास्व्
तथा [ind]
तथास्मास्व्
मद् [pron]
अपि
अपि [ind]
राघवः
राघव [m]
चिरं जीवतु धर्मात्मा राजा दशरथोऽनघः । यत्प्रसादेनाभिषिक्तं रामं द्रक्ष्यामहे वयम् ॥
ciraṃ jīvatu dharmātmā rājā daśaratho'naghaḥ | yatprasādenābhiṣiktaṃ rāmaṃ drakṣyāmahe vayam ||
English Translation
May the virtuous and sinless king Dasaratha live long by whose grace we are beholding (going to behold) Rama's coronation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चिरं
चिरम् [ind]
जीवतु
जीव् [1. Ā.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
राजा
राजन् [m]
दशरथो
दशरथ [m]
ऽनघः
अनघ [adj]
यत्प्रसादेनाभिषिक्तं
यद् [pron]
यत्प्रसादेनाभिषिक्तं
प्रसाद [m]
यत्प्रसादेनाभिषिक्तं
अभिषिच् [4. P.]
रामं
राम [m]
द्रक्ष्यामहे
दृश् [6. P.]
वयम्
मद् [pron]
एवंविधं कथयतां पौराणां शुश्रुवुस्तदा । दिग्भ्योऽपि श्रुतवृत्तान्ताः प्राप्ता जानपदा जनाः ॥
evaṃvidhaṃ kathayatāṃ paurāṇāṃ śuśruvustadā | digbhyo'pi śrutavṛttāntāḥ prāptā jānapadā janāḥ ||
English Translation
Having heard about the coronation of Rama, villagers arrived from all directions and listened to the citizens conversing in this manner.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवंविधं
एवंविध [adj]
कथयतां
कथय् [10. Ā.]
पौराणां
पौर [m]
शुश्रुवुस्
श्रु [4. P.]
तदा
तदा [ind]
दिग्भ्यो
दिश् [f]
ऽपि
अपि [ind]
श्रुतवृत्तान्ताः
श्रु [4. P.]
श्रुतवृत्तान्ताः
वृत्तान्त [mn]
प्राप्ता
प्राप् [1. P.]
जानपदा
जानपद [adj]
जनाः
जन [m]
ते तु दिग्भ्यः पुरीं प्राप्ता द्रष्टुं रामाभिषेचनम् । रामस्य पूरयामासुः पुरीं जानपदा जनाः ॥
te tu digbhyaḥ purīṃ prāptā draṣṭuṃ rāmābhiṣecanam | rāmasya pūrayāmāsuḥ purīṃ jānapadā janāḥ ||
English Translation
The city was filled with villagers coming from different directions to behold Rama's coronation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
तु
तु [ind]
दिग्भ्यः
दिश् [f]
पुरीं
पुरी [f]
प्राप्ता
प्राप् [1. P.]
द्रष्टुं
दृश् [6. P.]
रामाभिषेचनम्
राम [m]
रामाभिषेचनम्
अभिषेचन [n]
रामस्य
राम [m]
पूरयामासुः
पूरय् [10. Ā.]
पुरीं
पुरी [f]
जानपदा
जानपद [adj]
जनाः
जन [m]
जनौघैस्तैर्विसर्पद्भिः शुश्रुवे तत्र निःस्वनः । पर्वसूदीर्णवेगस्य सागरस्येव निःस्वनः ॥
janaughaistairvisarpadbhiḥ śuśruve tatra niḥsvanaḥ | parvasūdīrṇavegasya sāgarasyeva niḥsvanaḥ ||
English Translation
The multitudes of men moving to and fro gave rise to a noise like the roar of the ocean enhanced by the violent speed (of the wind) on the full and new moon days.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जनौघैस्
जन [m]
जनौघैस्
ओघ [m]
तैर्
तद् [pron]
विसर्पद्भिः
विसृप् [1. Ā.]
शुश्रुवे
श्रु [4. P.]
तत्र
तत्र [ind]
निस्वनः
निस्वन [m]
पर्वसूदीर्णवेगस्य
पर्वन् [n]
पर्वसूदीर्णवेगस्य
उदीर् [2. P.]
पर्वसूदीर्णवेगस्य
वेग [m]
सागरस्येव
सागर [m]
सागरस्येव
इव [ind]
निस्वनः
निस्वन [m]
ततस्तदिन्द्रक्षयसंनिभं पुरं; दिदृक्षुभिर्जानपदैरुपागतैः । समन्ततः सस्वनमाकुलं बभौ; समुद्रयादोभिरिवार्णवोदकम् ॥
tatastadindrakṣayasaṃnibhaṃ puraṃ; didṛkṣubhirjānapadairupāgataiḥ | samantataḥ sasvanamākulaṃ babhau; samudrayādobhirivārṇavodakam ||
English Translation
The city (of Ayodhya), resembling the abode of Indra, (Amaravati) crowded with villagers from all over wishing to witness it (the coronation of Rama), grew noisy and sparkled like the water of the ocean teeming with aquatic animals.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षष्ठस्सर्गः॥Thus ends the sixth sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्
ततस् [ind]
तद्
तद् [pron]
इन्द्रक्षयसंनिभं
इन्द्र [m]
इन्द्रक्षयसंनिभं
क्षय [m]
इन्द्रक्षयसंनिभं
संनिभ [adj]
पुरं
पुर [n]
दिदृक्षुभिर्
दिदृक्षु [adj]
जानपदैर्
जानपद [m]
उपागतैः
उपागम् [1. P.]
समन्ततः
समन्ततः [ind]
सस्वनम्
स [ind]
सस्वनम्
स्वन [m]
आकुलं
आकुल [adj]
बभौ
भा [2. Ā.]
समुद्रयादोभिर्
समुद्र [m]
समुद्रयादोभिर्
यादस् [n]
इवार्णवोदकम्
इव [ind]
इवार्णवोदकम्
अर्णव [mn]
इवार्णवोदकम्
उदक [n]