(३) यत्रेक एव शब्दोऽर्थभेदप्रकल्पनया गुणनिमित्तं विशेषणविशेष्यभावमनुभवति असौ भेदविषयः। गौणमुख्ययोर्गुणनिमित्तो मुख्ययोश्च जातिनिमित्तो यथा—
तह करकमलं कमलं चंदो चंदमुहि तुज्झ मुहअंदो।
कमलं उण कमलं च्चिअ चंदो चंदो च्चिअ वराओ॥ ३६॥
(तव करकमलं कमलं चन्द्रश्चन्द्रमुखि तव मुखचन्द्रः।
कमलं पुनः कमलमेव चन्द्रश्चन्द्र एव वराकः॥)
मुख्ययोर्गुणनिमित्तो यथा—
ताला जाअंति गुणा जाला दे सिहअएहि घेप्पंति।
रइकिरणाणुग्गहिआइं होंति कमलाइं कमलाइं॥ ३७॥
(तदा जायन्ते गुणाः यदा ते सहृदयैर्गृह्यन्ते।
रविकिरणानुगृहीतानि भवन्ति कमलानि कमलानि॥)
मुख्ययोः क्रियानिमित्तो यथा—(किराता. ११.७३)
ग्रसमानमिवोजांसि सदसा गौरवोरितम्।
नाम यस्याभिनन्दन्ति द्विषोऽपि स पुमान् पुमान्॥ ३८॥
स्वरूपनिमित्तो यथा—
अमृतममृतं चन्द्रश्चन्द्रस्थथाम्बुजमम्बुजं रतिरपि रतिः कामः कामो मधूनि मधून्यपि।
इति न भजते वस्तु प्रायः परस्परसङ्करं तदियमबला धत्ते भावान् कथं सकलात्मकान्॥ ३९॥
(४) साधर्म्यादिप्रसिद्धेर्यत्रोपमानमेवोपमेयं प्रत्याययत्यसावभेदविषयः।
सोऽन्योक्तौ यथा—
पिबन्मधु यथाकामं भ्रमरं फुल्लपङ्कजे।
अप्यसन्नद्धसौरभ्यं पश्य चुम्बति कुड्मलम्॥ ४०॥
(काव्याद. २.२०६)
समासोक्तौ यथा—
अनुरागवती सन्ध्या दिवसस्तत्पुरस्सरः।
अहो दैवगतिश्चित्रा तथापि न समागमः॥ ४१॥
उभयोक्तौ यथा—
उपाध्वं तत्पान्थाः पुनरपि सरो मार्गतिलकं यदासाद्य स्वेच्छं विलसथ विलीनक्लमभराः।
इतस्तु क्षाराब्धेर्जरठमकरक्षुण्णपयसो निवृत्तिः कल्याणी न पुनरवतारः कथमपि॥ ४२॥
अनुभयोक्तौ यथा— (उराच. १.२८)
अथेदं रक्षोभिः कनकहरिणच्छद्मविधिना तथावृत्तं पापैर्व्यथयति यथा क्षालितमपि।
जनस्थाने शून्ये विकलकरणैरार्यचरितै— रपि ग्रावा रोदित्यपि दलति वज्रस्य हृदयम्॥ ४३॥